Ubbog Ti Biag (Maikadua A Paset)

Ellen G. White

Copyright © 2021, Ellen G. White Estate, Inc.

Information about this Book

Overview

This eBook is provided by the Ellen G. White Estate. It is included in the larger free Online Books collection on the Ellen G. White Estate Web site.

About the Author

Ellen G. White (1827-1915) is considered the most widely translated American author, her works having been published in more than 160 languages. She wrote more than 100,000 pages on a wide variety of spiritual and practical topics. Guided by the Holy Spirit, she exalted Jesus and pointed to the Scriptures as the basis of one’s faith.

Further Links

A Brief Biography of Ellen G. White

About the Ellen G. White Estate

End User License Agreement

The viewing, printing or downloading of this book grants you only a limited, nonexclusive and nontransferable license for use solely by you for your own personal use. This license does not permit republication, distribution, assignment, sublicense, sale, preparation of derivative works, or other use. Any unauthorized use of this book terminates the license granted hereby. (See EGW Writings End User License Agreement.)

Further Information

For more information about the author, publishers, or how you can support this service, please contact the Ellen G. White Estate at mail@whiteestate.org. We are thankful for your interest and feedback and wish you God’s blessing as you read.

47 - Panagministro

Daytoy a capitulo naibatay iti Mateo 17:9-21; Marcos 9:9-29; Lucas 9:37-45.

NI JESUS ken dagidi adalan nagianda a nagpatnag idiay bantay; ket idi sumingising ti init ti sumuno nga aldaw bimmabadan iti tanap. A napnoda iti panagpanunut, dagiti adalan napasdaawan ken naulimekda. Uray ni Pedro awan uray maysa a maisaona. Naragsakda koma no nagbayagda iti dayta nasantoan a disso a pinunno ti lawag ti langit ken nakaiparangan ti dayag ti Dios; ngem adda met idi dagiti aramid a maipaay kadagiti tao, a mangbirbiruk ken Jesus iti asideg ken adayu.

Iti arisadsad ti bantay naurnongen ti dakkel a bunggoy, nga impanguloan dagiti nabati nga adalan, nga ammoda no sadino ti napanan ni Jesus. Idi nga umasideg ti Mangisalakan, imbilinna kadagiti tallo a kadduana nga agulimekda maipapan iti naimatanganda, a kinunana, “Dikay ibaga iti uray siasino ti nakitayo, inggana ti Anak ti tao agungar kadagiti natay.” Ti naipakita kadagiti adalan isut panpanunutenda laeng kadagiti pusoda, ket saan a maiwarragawag. Ti pannakaibagana kadagiti rumeprep a tao pataudenna laeng ti panangumsi wenno nakakatkatawa a panagsiddaaw. Ket uray dagiti siam dida maawatan ti buya inggana ti kalpasan ti panagungarna kadagiti natay. No kasano ti kinamayamay ti panagawat uray pay dagiti tallo a naparaburan nga adalan, isut naipakita iti kinapudno nga uray pay amin dagiti sinao ni Cristo maipapan iti masangoananna, nagsisinnaludsudda laeng no ania ti kaipapanan ti ibabangon manipud kadagiti natay. Nupay kasta dida dinawat ti panangilawlawag ni Jesus. Dagiti saona maipapan iti masangoanan pinunnona ida iti ladingit; dida sinapul ti adadda pay a pannakailawlawag daydiay mapasamak a narigatda a patien.

Idi a dagiti tao iti tanap nakitada ni Jesus, nagtarayda a sumabet Kenkuana, ket kinablaawanda kadagiti sao ti panagraem ken rag-o. Nupay kasta ti napardas a matana nailasinna nga addada iti dakkel a pannakariribuk. Agparang nga agpulpulkok dagiti adalan. Adda napasamak a nakaigapu iti pannakauppapay ken pannakapabainda.

Idi nga agururayda iti arisadsad ti bantay, maysa nga ama inyegna kadakuada ti anakna, tapno ispalenda koma manipud iti umel nga espiritu a mangparigat kenkuana. Ti pannakabalin a mangparuar kadagiti dakes nge espiritu, naigalad kadagiti adalan idi nga imoaon ni Jesus dagiti Sangapulo ket Dua a mangaskasaba idiay Galilea. Idi a rimmuarda a napigsa ti pammatida, dagiti dakes nga espiritu nagtulnogda iti saoda. Idin iti nagan ni Cristo imbilinda idi mangparigat nga espiritu a panawanna ti nagungganna; ngem daydi demonio inangangawna la ida babaen iti panangipakitana iti baro a pannakabalinna. Dagiti adalan, a dida ammo no apay a naabakda, nariknada a nangyegda iti pakaibabainanda ken ti pay Mannursuroda. Ket iti bunggoy addada idi dagiti escriba nga inaramatda ti dakkel a gundawayda a mangpabain kadakuada. Dimmarupda iti aglawlaw dagiti adalan, nangitedda iti adu a saludsud, a padpadasenda nga ipaneknek nga isuda ken ti Mannursuroda mangngulbodda. Ditoy dagiti rabbi nagragsakda a nangibaga nga adda dakes nga espiritu a dagiti adalan ken ni Cristo met laeng dida abaken. Adda idi ti pannakitunos dagiti tao kadagiti rabbi ket napnoda iti umsi ken gura.

Ngem naigiddato nga agsardeng dagiti pammabasol. Nakitada nga umasideg ni Jesus ken dagiti tallo nga adalan, ket iti napardas a panagbalbaliw ti rikna dagiti tao napanda sinabet ida. Ti rabii a pannakidinnana iti nailangitan a gloria imbatina ti malditna iti Mangisalakan ken dagiti adalan. Kadagiti rupada adda maysa a lawag a nangpabuteng kadagiti nakakita. Nagsanud dagiti escriba a sibubuteng, idinto ta dagiti tao kinablaawanda ni Jesus.

Ket kaslattay naimatanganna ti amin a napasamak, immay ni Jesus iti yan ti riri, ket inkitana dagiti matana kadagiti escriba ket nagintuod, “Ania ti pakisusikanyo kadakuada?”

Ngem dagiti timek a natangsit ken nakaritda idi didan nagtagtagari. Nagari ti ulimek iti dagup ti bunggoy. Idin ti ama ti agsagsagaba nagsarakusok kadagiti adu a tao ket nagparintumeng iti sakaanan ni Jesus, ket imbagana ti pakasaritaan ti pakariribukan ken pannakauppapayna.

“Mannursuro,” kinunana, “inyegko Kenka ti anakko nga adda espirituna nga umel; isu nga uray sadino a pangalaanna kenkuana, itublakna: . . . ket kinasaok dagiti adalam tapno isu paruarenda koma; ket dida nabalin.” Kinita ni Jesus iti aglawlawna dagiti napabuteng a rumeprep a tao, dagiti nadillaw nga escriba, dagiti madanagan nga adalan. Nabasana ti kinaawan pammati iti tunggal puso, ket iti timek a napno iti ladingit, nagpukkaw, “O, kaputotan nga awanan pammati; agingga iti kaano a makipagianak kadakayo? agingga iti kaano nga iturturedkayo?” ket sana imbilin idi mapulpulkokan nga ama, “Yegmo ditoy ti anakmo.”

Naiyeg ti ubing, ket idi a ti Mangisalakan miningminganna, daydi dakes nga espiritu intublakna ket napasag iti daga nga agkuykuyegyeg iti rigat, aggulgulagol, ken aglablabutab ti ngiwatna, ket agikikkis a nakabutbuteng.

Manen agsinnarak iti dangadang ti Principe ti biag ken ti principe dagiti pannakabalin ti sipnget—ni Cristo a mangtungtungpal iti misionna a mangikasaba iti pannakaluk-at dagiti nakayawan . . . ken mangwaya kadagiti maparparigat” (Lucas 4:18), ni Satanas a mangsapsapul iti panangilabegna iti gemgemna daydi parparigatenna. Dagiti angel ti lawag ken dagiti buyotan dagiti dakes nga angel, a dida makitkita, immasidegda a mangkita ti panagbakal. Iti sumagmamano a kanito, impalubos ni Jesus iti dakes nga espiritu a mangiparang iti bilegna, tapno maawatan dagiti agbuybuya ti pannakaispal a ngannganina aramiden.

Dagiti rumeprep a tao kumitkitada nga umangesanges, kumitkita met ti ama nga agnguynguy-a a napakuyogan iti inanama ken buteng. Nagintuod ni Jesus, “Kasano ti kabayagen nga adda daytoy a maaramid kenkuana?” Imbaga ti ama nga adu a tawenen ti panagsagabana, ket, kaslattay di makaidnan nga agitured, nagpukkaw, “No adda bassit pannakabalinmo: kaasiannakami ket tulongannakami.” “No adda bassit pannakabalinmo!” Uray pay idi agduadua pay laeng ti ama iti pannakabalin ni Cristo. Sumungbat ni Jesus, “No adda pammatim, amin a banag mabalin iti daydiay a mamati.” Awan ti panagkurang ti pannakabalin ni Cristo; ti pannakaagas ti anak naibatay iti pammati iti ama. A nagarubos dagiti luana ken nabigbigna ti kinakapsutna, ti ama nagtalged iti kaasi ni Cristo, ket nagikkis, “Apo, mamatiak, tulongam ti kurang ti pammatik.”

Sangoen ni Jesus ti agsagsagaba, ket kunana, “Sika nga espiritu nga umel ken tuleng, ibilinko kenka a rumuarka ket dika sumublin kenkuana.” Adda ikkis, nasaem a panaggubal. Ti demonio, iti iruruarna, kaslattay pirpirsayenna ti biag ti nagungganna. Ket ti ubing siiidda a di makagunay, ket kasla awanen ti biagna. Aginnarasaas dagtii rumeprep a tao, “Natayen.” Ngem ni Jesus iggamanna ti imana, patakderenna, iparangna, a naagasanen a naananay iti isip ken bagi iti amana. Ti ama ken ti anak idaydayawda ti nagan ti nagispal ka- dakuada. Dagiti rumeprep a tao “napasdaawanda iti dakkel a pannakabalin ti Dios,” idinto a dagiti escriba, naabak ken napatakrut, agal-alududda a pumanaw.

“No adda bassit mabalinmo, kaasiannakami ken tulongannakami.” Nagadu ketdin dagiti pinadagsen ti basol ti nangiyebkas itoy a kararag. Ket kadagiti amin ti sungbat ti naasi a Mangisalakan isu daytoy, “No adda pammatim, amin a banag mabalin iti daydiay a mamati.” Ti pammati ti mangisilpo kadatayo iti langit, ken mangyeg kadatayo iti pigsa a makigubal kadagiti pannakabalin ti sipnget. Ken Cristo, nangisagana ti Dios ti pamuspusan a pangparukma tunggal naimbasolan nga ayo, ken pangsaranget tunggal sulisog, uray kasanot kadagsenna. Ngem adu dagiti makarikna nga agkurangda iti pammati, nga iti kasta agianda iti adayu ni Cristo. Iti kinakapsut ken dida pannakaikari, agtalek koma dagitoy a kararua iti manangaasi a Mangisalakan. Dida koma kumita iti Siak, no di ket ni Cristo. Daydiay a nangagas kadagiti masaksakit ken nangparuar kadagiti demonio idi a nakipagpagna kadagiti tao isu pay la ti mannakabalin a Mannubbot ita. Ti pammati umay babaen ti sao ti Dios. Petpetantay ngarud ti karina, “Ti umay Kaniak, diakto pagtalawen.” Juan 6:37. Agparintumengkayo iti sakaananna nga agikkis, “Apo, mamatiak; tulongam ti kurang ti pammatik.” Ni kaanoman dikanto mapukaw no aramidem daytoy—ni kaanoman.

Iti nabiit unay dagiti naparaburan nga adalan naimatanganda ti nagdakkel unay a dayag ken kasta met ti pannakaibabain. Nakitada ti kinatao a nagbalbaliw a nagbalin a ladawan ti Dios, ken kasta met ti kinalaadna a nagbalin a kapada ni Satanas. Manipud iti bantay isu a nakisaritaan ni Jesus kadagiti nailangitan a babaonen, ken nakaiwarragawaganna nga Isu ti Anak ti Dios babaen ti timek a naggapu iti narangrang a gloria nakitada ni Jesus a bimmaba tapno sarakenna ti buya a nakapalpalalo ti kinaalas ken kinaririna, ti aguuyong nga ubing, a napaalas ti buyana, ngarngaretngetenna dagiti ngipenna ken aggulgulagol nga agnguynguy-a nga awan ti natagitaw-an a bileg a makatengngel kenkuana. Ket daytoy mannakabalin a Mannubbot sakbay ti sumagmamano nga oras nagtakder a naipadayag iti sangoanan dagiti agsidsiddaaw nga adalan, nagrukob tapno itag-ayna ti nagunggan ni Satanas manipud iti daga a pagkuykuyegyeganna, ket isublina ken amana ken iti pagtaenganna a nasalun-at iti isip ken bagi.

Isu daytoy ti nalawag a leccion iti pannakasubbot —ti Maysa a Nadiosan a naggapu iti gloria ti Dios nga agrukob a mangisalakan iti napukaw. Intakderanna met ti mision dagidi adalan. Saan laeng nga iti pannakalawag ti pakaaramatan ti biag dagiti adipen ni Cristo. Adda aramidda iti baba idiay tanap. Dagiti kararua nga inadipen ni Satanas agururayda iti sao ti pammati ken kararag a mangwaya kadakuada.

Dagiti siam nga adalan panpanunutenda pay la idi ti napait a kinapudno ti dida nabalin nga inaramid; ket idi adda manen ni Jesus kadakuada nga isisuda, nagsaludsudda, “Apayapay a saanmi a mabalin a pinaruar?” Sinungbatan ni Jesus ida, “Gapu iti bassit a pammatiyo: a no adda koma pammatiyo a kas ti bukel ti mostaza, kunaenyonto itoy a bantay, Umaliska manipud ditoy inggana idiay a disso, ket umalisto; ket awanto ti di mabalin kadakayo. Ngem daytoy a kita saan a rummuar no di gapu iti panagkararag ken panagayunar.” Ti kinaawan pammati a nangirikep kadakuada manipud iti naununeg a pannakipagrikna ken Cristo, ken ti di naannad a panangipategda iti nasagradoan nga aramid a naipakumit kadakuada, dagitoy ti nakaigapu a naabakda iti pannakidangadang kadagiti pannakabilin ti sipnget.

Dagiti sao ni Cristo a mangitudo iti ipapatayna inyegna ti ladingit ken panagduadua. Ket ti pannakapili dagiti tallo nga adalan a kumuyog ken Jesus nga apan idiay bantay pinarasukna ti panagimun dagidi siam. Lugar a pinapigsada koma ti pammatida babaen iti kararag ken panagututob kadagiti sinao ni Cristo, nagtaengda ketdi kadagiti pakapakapsutan ken pakadagsenan tunggal maysa. Iti kastoy a kasasaad ti sipnget pinadasda ti makibalubal ken Satanas.

Tapno agballigida iti kasta a pannakidangadang tinamingda koma ti aramidda iti sabali nga espiritu. Masapul a mapapigsa ti pammatida, babaen ti napasnek a kararag ken panagayunar, ken panangipakumbaba iti puso. Masapul a matalipupos a maikkat ti Siakda, ket mapunnoda iti Espiritu ken pannakabalin ti Dios. Na-pasnek, agtuloy a panagdawdawat iti Dios a sipapammati — pammati a maiturong iti naananay a panagsanggir iti Dios, ken natalipupos a pannakaitalaga iti aramidna — dagitoy laeng ti pakabalinan a mangipan kadagiti tao ti tulong ti Espiritu Santo iti pannakigubat kadagiti arari ken mannakabalin, kadagiti agturay ti lubong daytoy a sipnget, ken dagiti espiritu ti kinadakes idiay ngato.

“No adda koma pammatiyo a kas ti bukel ti mostaza,” kinuna ni Jesus, “kunaenyonto itoy a bantay, Umaliska manipud ditoy agingga idiay a disso, ket umalisto.” Uray no bassit unay ti bukel ti mostaza, adda kenkuana ti isu met la a pamunganayan ti nakaskasdaaw a palimed ti biag a mangpataud ti panagrang-ay ti kadakkeian a kayo. No ti bukel ti mostaza maimula iti daga, ti bassit a bukel alaennanto ti amin nga elemento nga insagana ti Dios a mangtaraon kenkuana, ket napardas ti panagdakkelna. No adda kadakayo ti kastoy a pammati, petpetanyonto ti sao ti Dios, ken amin dagiti makatulong a pamuspusan nga insaganana. Iti kasta ti pammatiyo pumigsanto, ket maitedto a tumulong kada-kayo ti pannakabalin ti langit. Dagiti makalapped nga impenpen ni Satanas iti dalanyo, a kaslattay di maalis, a kas kadagiti agnanayon a turturod, agawandanto iti panagbilin ti pammati. “Awanto ti di mabalin kadakayo.”

48 — Asino ti Kadakkelan

Daytoy a capitulo naibatay iti Mateo 17:22-27; 18:1-20 Marcos 9:30-50; Lucas 9:46-48.

IDI NAGSUBLI idiay Capernaum, saan a napan ni Jesus kadagiti nalatak a yan a nangisursuroanna kadagiti tao, no di ket, agraman dagiti adadalanna, napan a sitatalna iti balay a pinagbalinna a pagdagusan. Kabayatan ti natda a panawen ti panagianna idiay Galilea isut pinanggepna nga isuro laeng dagiti adalanna a saan ket a nagtrabajo iti agpaay kadagiti rumeprep a tao.

Iti panagdalliasatna idiay Galilea, pinadas manen ni Cristo nga isagana dagiti isip dagiti adalanna kadagiti buya iti masangoananna. Naibaganan kadakuada a mapan idiay Jerusalem a mapapatay ngem agungarto manen. Ket sana innayon ti napasnek a pakdaar nga isuntot maituggod kadagiti ima dagiti kabusorna. Saan a naawatan idi dagiti adalan dagiti saona. Nupay no kinayubotan ida ti sipnget ti dakkel a ladingit, nasarakan ti espiritu ti sinnalisal kadagiti pusoda. Nagsusuppiatanda no asino ti kadakkeian kadakuada iti pagarian. Daytoy a susik pinadasda nga ilemmeng ken Jesus, ket dida unay immasideg Kenkuana, a kas ti araramidenda, ngem nagpadpad-engda iti likudan, nga iti kasta immununa ngem isuda idi simrekda idiay Capernaum. Nabasa ni Jesus dagiti panunutda, ket iniliwna a bagbagaan ken sursurroan ida. Ngem naguray iti natalna nga oras iti agpaay itoy, inton dagiti puspusoda nakalukat nga umawat kadagiti saona.

Iti nabiit kalpasan ti pannakadanonda iti ili, ti agsingsingir ti tulong iti templo immay ken Pedro a nagsaludsud, “Saan nga agbayad ti Mannursuroyo iti guddua ti siclo?” Daytoy a bayadan saan a buis, no di ket tulong a nareligionan isu a masapul tunggal Judio a bayadan iti tinawen nga agpaay iti pannakaaywan ti tem-plo. Ti panagmadi nga agbayad itoy isut naibilang a di panangitaltalek iti templo—iti kapanunutan dagiti rabbi isut nadagsen a basol. Ti kapanunutan ti Mangisalakan maipapan kadagiti linteg dagiti rabbi, ken ti nalawag a panangbabalawna kadagiti mangisakit kadagiti ugali, ti namuidan dagiti Judio a mangpabasol Kenkuana a daddadaaelenna ti servicio ti templo. Idin nakita dagiti kabusorna ti gundaway a mangilatak iti di panagtalek Kenkuana. Nasarak dagitoy a ti agsingsingir ti guddua ti siclo isut nasayaat a katulonganda.

Nakita ni Pedro iti saludsud ti agsingsingir nga adda pannakayappengna iti maipapan iti pannakatalek ni Cristo iti servicio ti templo. Naganetget iti pakaidayawan ti Mannursurona, ket dinardarasna a sinungbatan, a di naginintuod Kenkuana, no bayadanna wenno saan ti gudduat siclo.

Ngem bassit laeng ti pannakaawat ni Pedro iti panggep ti nagsaludsud kenkuana. Idi panawen ni Moises, idi a nailasin dagiti Levita nga agpaay iti servicio ti santuario, dida naikkan iti tawid. Kinuna ti Apo, “Ni Levi awan bagina wenno tawidna a pakairamananna kadagiti kakabsatna; ni Jehova isu ti tawidna.” Kadagiti aldaw ni Cristo dagiti papadi ken Levita naibilangda pay laeng a naisangsangayan nga agannong iti templo, ket saan a masapul a bayadanda ti tinawen a tulong iti pannakaaywanna. Uray pay dagiti mammadto nailaksidda iti panagbayad. Iti panangpilit nga agbayad ni Jesus iti gudduat siclo, dagidi rabbi dida binigbig ti panagkunana nga isut maysa a mammadto wenno mannursuro, trina- tarda a kas sapasap a tao. No agmadi a mangbayad iti gudduat siclo, ipakitana a saan a matalek iti servicio ti templo; ngem iti sabali a bangir, no agbayad kaawatan a nalinteg ti dina pannakabigbig a kas mammadto.

Iti kasakbayan bassit daytoy binigbig ni Pedro a kas Anak ti Dios; ngem idin napukawna ti gundaway a mangiparang iti kababalin ti Mannursurona. Babaen ti sungbatna iti agsingsingir, a ni Jesus bayandanna ti gudduat siclo, binigbigna ti nakillo a kapanunutan maipapan Kenkuana, isu nga ipappapilit dagiti papadi ken rabbi.

Idi simrek ni Pedro iti balay, saan nga imbagbaga ti Mangisalakan no ania ti napasamak, ngem nagintuod, “Ania ti pagarupem, Simon? dagiti arari ditoy daga, asino ti pagsingiranda iti impuesto wenno buis? kadagiti annakda wenno kadagiti gangannaet?” Simmungbat ni Pedro, “Kadagiti gangannaet.” Ket ni Jesus kinunana, “No kasta dagiti annak dida agbayad.” Nupay no dagiti tao iti maysa a nacion agbuisda iti pannakataraon ti arida, dagiti annak ti ari met laeng mailaksidda. Kasta met ti Israel, ti agkunkuna a tao ti Dios, isut pagrebbenganda a saranayen ti serviciona; ngem ni Jesus, ti Anak ti Dios, awan Kenkuana ti kasta a pagrebbengan. No mailaksid dagiti papadi ken rabbi, gapu iti pannakaisilpoda iti templo, di ngad adadda Kenkuana a ti templo isu ti balay ni Amana.

No nagbayad koma ni Jesus nga awan suppiat, gapu iti dayta pinalintegnan ti ipabpabasolda Kenkuana, ket gapu itoy ilibakna met laeng ti kinadiosna. Ngem nupay no pakitana a nasayaat no supringenna ti keddeng, linibakna ti makiddaw isu a nakaibatayanna. Iti panangisaganana iti pannakabayad ti gudduat siclo nangted ti pakaipaneknekan ti nadiosan a galadna. Isut nangipamatmat nga adda a nakipagmaymaysa iti Dios, ket iti kasta awan iti babaen ti panagbayadan ti gudduat siclo a kaslattay isu la ti kas kadawyan a kamkameng.

“Inka agbanniit idiay baybay,” binilinna ni Pedro, “ket ti umuna nga ikan a maalam inton maluktam ti ngiwatna, masarakamto ti maysa a siclo: alaem ket itedmo kadakuada gapu Kaniak ken gapu kenka.” Nupay no inkawwesna ti kinadiosna iti kinataona, iti daytoy a milagro imparangna ti dayagna. Isut nalawag a daytoy isu daydiay a babaen ken David imbagana, “Tunggal ayup ti kabakiran kukuak, ken dagiti arban iti tapaw dagiti rinibu a turturod. Ammok amin dagiti tumatayab kadagiti banbantay; ken dagiti atap nga ayup ti away kukuak. No koma no mabisinak saanko nga ibaga kenka; ta ti lubong kukuak, ken amin nga adda kenkuana.” Salmo 50:10-12.

Nupay no inlawag ni Jesus a saan a mapilit a mangbayad iti gudduat siclo, saan a simrek iti pannakisuppiat kadagiti Judio maipapan iti dayta a banag; ta dakesto man ti pagawatanda kadagiti saona ket iti kasta busorendanto manen. Di la ket ta makapagura iti dina panangited ti gudduat siclo, inaramidna daydiay di mapilit Kenkuana nga aramiden. Dakkel ti pateg daytoy a leccion kadagiti adalan. Iti mabiit addanton dakkel a panagbalbaliw iti pannakaitiponda iti servicio ti templo, ket insuro ni Cristo ida a dida ikabil dagiti bagida iti di masapul a pannakisuppiatda iti naipasdek nga urnos. Iti kas ti mabalinda nga aramiden liklikanda ti pannakaaramid ti maysa a banag a pakaikognalan ti nakillo a pakaipatarusan ti pammatida. Nupay no dagiti Cristiano dida koma isacrificio ti maysa a pamunganayan ti kinapudno liklikanda met koma ti pannakisuppiat iti inggat kabaelanda.

Idi a ni Cristo ken dagiti adalan isisudan iti balay, idi a nakapanen ni Pedro idiay baybay, inayaban ni Jesus dagiti sabali nga umayda Kenkuana, ket nagsaludsud, “Ania ti pagsususikanyo idiay dalan.” Ti sangoanan ni Jesus, ken ti saludsudna, inkabilna daytoy a banag iti maigiddiat a lawag ngem iti panagparangna kadakuada idi nga agriririda iti dalan. Gapu iti bain ken panangpabasol iti bagbagida, nagulimekda. Naibagan ni Jesus kadakuada nga Isu matay gapu kadakuada, ket ti naimbubukodan a tarigagayda isut nasanaang a pannakaigiddiat iti awanan agum nga ayatna.

Idi imbaga ni Jesus kadakuada nga Isut mapapatay ket agungarto manen, padpadasenna idi nga iserrek ida iti panagsasarita maipapan iti kadakkelan a pakasubokan ti pammatida. No la koma no nakasaganada nga umawat iti pinanggepna nga ipakaammo kadakuada, liniklikanda koma ti napait nga ut-ut ken liday. Dagiti saona inyegna koma kadakuada ti liwliwa iti oras ti panagladingit ken pannakauppapay. Ngem uray no kasano ti kinalawag ti panangibagana no ania ti agururay Kenkuana, ti panagkunana nga iti mabiit mapan idiay Jerusalem nasindian manen ti namnamada a ti pagarian mabiiten ti pannakaipasdekna. Dayta ti nakaiturong kadakuada nga agsusuppiat no asino dagiti mangalanto kadagiti kangangatoan a saad. Idi nagsubli ni Pedro manipud iti baybay, imbaga dagiti adalan ti sinaludsud ti Mangisalakan, ket idi kuan adda maysa a nakaitured a nagsaludsud ken Jesus, “Asino ti kadakkeian idiay pagarian ti langit?”

Inurnong ti Mangisalakan dagiti adalan iti aglawlawna, ket kinunana kadakuada, “No siasinoman ti agtarigagay nga isu ti umununa, isunto ti maududi ken agservi kadagiti isuamin.” Adda idi kadagitoy a sao ti kinapasnek ken makaguyugoy ngem adayu ti pannakaawat dagiti adalan. Dida nakita daydi kayat ni Cristo nga ipaawat. Dida nabigbig ti galad ti pagarian ni Cristo, ket ti dida pannakabigbig isu ti nalawag a nakaigapuanan ti nagsususikanda. Ngem naununeg pay ti pudno a gapuna. Iti pannakailawlawag ti galad ti pagarian, mabalin a naepep ni Cristo ti sumagmamano a kanito ti panagriririda; ngem daytoy dina koma tinignay ti pudno a gapu. Uray pay kalpasan ti pannakaawatda iti naananay a pannakaammo, no mairuar koma manen ti banag a mangsagid iti no siasino ti umuna, pabaroenna manen ti riri. Iti kasta nayeg koma iti iglesia ti riribuk kalpasan ti ipapanaw ni Cristo. Ti riri maipapan iti kangatoan a saad isut pakaituloyan ti panagtrabajo daydi met laeng espiritu a nangirugi iti dakkel a gubat kadagiti lubong idiay ngato, ket isu ti nakaiyegan ni Cristo manipud langit tapno matay. Iti sangoananna nagparang ti langa ni Lucifer, ti “anak ti bigbigat,” a ti dayagna atiwenna amin ti dayag dagiti angel a nanglawlaw iti trono, ket naitipon iti nairut a pannakaireppet iti Anak ti Dios. Kinuna ni Lucifer, “ Ipadpadkonto ti bagik iti Kangatoan” (Isaias 14:12, 14); ket ti tarigagay a mangipangato iti siak inyegna ti riri kadagiti nailangitan a corte, ken nangpapanaw idiay ti rumeprep kadagiti buybuyot ti Dios. No koma no pudno a ni Lucifer adda idi tarigagayna a pumadpad iti Kangatoan imparangna koma ti di naimbubukodan a panagservi. Tinarigagayan ni Lucifer ti pannakabalin ti Dios, ngem saan a ti kababalinna. Sinapulna ti kangatoan a saad nga agpaay kenkuana, ket tunggal parsua nga adda kenkuana ti kasta a tarigagay kasta met ti aramidenna. Iti kasta ngarud panaggigiddiat, pangririri, ken panagsususik saan ida a maliklikan. Ti panagturay agbalin nga isut gunguna ti kapigsaan. Ti pagarian ni Satanas isut pagarian ti pigsa; tunggal tao ipatona nga uray siasino a sabali isut mangtubeng iti dalan ti panagrang-ayna, wenno isut pagkalantayanna a dumanon iti nangatngato a saad.

No ni Lucifer imbilangna a ti pannakipada iti Dios isut matarigagayan, ni Cristo, ti Agnanayon, “pinagbalinna ti bagina nga awanan dayaw, innalana ti galad nga adipen, a naaramid a kapadpada dagiti tao; ket idinto a nagparang iti kasasaad ti tao, nagpakumbaba a naknakemna, a nagtulnog agingga ken patay, wen, patay iti cruz.” Filipos 2:7, 8. Adda idin ti cruz iti sangoananna; ket dagiti adalanna kasta unay ti pannakaparinggorda nga agsapsapul iti pagimbagan ti siak—ti met la pamunganayan ti pagarian ni Satanas—a dida mabalin a sumrek iti pannakipagrikna iti Apoda, wenno uray la koma iti pannakaawatda Kenkuana idi nga insaona ti pannakaibabainna gapu kadakuada.

Silalamuyot unay, nupay napakuyogan iti napasnek a panangipasingked, a padasen idi ni Jesus a tinggaren ti dakes. Impakitana no ania ti pamunganayan a maannurot idiay langit, ken no ania ti mangbukel ti pudno a kinadakkel, kas inkeddeng ti rukod dagiti corte idiay ngato. Dagidiay a pinarugso ti tangsit ken ayat iti pannakaitan-ok panpanunulenda laeng dagiti bagida ken dagiti gunguna a maalada, a saan ket iti no kasano ti pannakaisublida iti Diosda dagiti sagut nga inawatda. Dagitoy awan ti saadda idiay pagarian ti langit, ta nakikadduada iti tiponan ni Satanas.

Kasakbayan ti dayaw adda ti kinapakumbaba. Ti pannakaikabil iti nangato a saad iti sangoanan dagiti tao, pilien ti Langit daydiay trabajador, a, kas ken Juan Bautista, alaenna ti nababa a saad iti sangoanan ti Dios. Ti adalan nga adda kenkuana ti galad a kas ti galad ti ubing isut kalalaingan iti panagtrabajo iti agpaay iti Dios. Dagiti nailangitan a parsua mabalinda ti makitunos iti daydiay a sapsapulenna, saan a ti panangitangsitna iti siak, ti pannakaisalakan dagiti kararua. Daytoy a mariknana ti nauneg a pannakasapulna iti nadiosan a tulong ket agpakaasi iti pananggun-odna; ket ti Espiritu Santo ikkannanto ti pannakakitana ken Jesus a mangpapigsa ken mangipangato iti kararua. Manipud iti pannakaidinnana ken Cristo isu mapanto nga agtrabajo kadagidiay a mapukpukaw gapu kadagiti basolda. Isut napulotan iti misionna; ket addanto bungana iti yan nga awan magapuanan dagiti adu a mamasirib ken nangato ti adalda.

Ngem no dagiti tao ipangatoda dagiti bagida, a riknaenda nga isudat masapul tapno agrang-ay ti dakkel a gakat ti Dios, aramidenlo ti Dios ti pannakaikkatda. Nalawag ngarud a ti Dios saan nga agsanggir kadakuada. Saan nga agsardeng ti aramid iti pannakaikkatda, no di ket agtuloyto iti dakdakkel a pannakabalin.

Saan a makaanay ti pannakaisuro dagiti adalan maipapan iti galad ti pagarianna. Ti masapulda isu ti pannakabalbaliw ti puso tapno maitunosda kadagiti pamunganayanna. Inayabanna ti maysa a bassit nga ubing, inkabil ni Jesus iti tengngada; ket sana inubba kadagiti taktakiagna, ket kinunana, “Pudno, kunak kadakayo, a no dikayto agsubli ken agbalin a kasla ububbing, dikayto sumrek iti pagarian ti langit.” Ti kinasimple, ti pananglipat iti bagi, ken ti natalek nga ayat ti bassit nga ubing isuda dagiti galad nga ipateg ti langit. Dagitoy dagiti kababalin a mangbukel iti pudno a kinadakkel.

Manen inlawlawag ni Jesus kadagiti adalanna a ti pagarianna saan a mailasin gapu iti naidagaan a kinangayed ken panagpabuya. Idiay yan dagiti saksaka ni Jesus amin dagiti naggigiddiatan isudat malipatan. Ti baknang ken ti napanglaw, ti masirib ken ti nanengneng, agtiponda, nga awan panpanunut iti panagnginginnato wenno nailangitan a pakaidayawan. Agsasarak da a nagatang iti dara, a padapadada nga agsanggir iti Daydiay a nangsubbot ken nangipan kadakuada iti Dios.

Ti napudno, napagbabawi a kararua isut napateg iti imatang ti Dios. Ikabil ti Dios ti sellona kadagiti tao, saan a gapu iti takemda, wenno iti kinabaknangda, wenno iti kinasiribda, ngem ili pannakipagmaymaysada ken Cristo. Mapnek ti Apo ti gloria kadagidiay a naemma ken napakumbaba iti puso. “Sika intedmo met kaniak,” kinuna ni David, “ti kalasag ti panangispalmo: . . . ken ti taknengmo”—a kas galad iti kababalin ti tao — “pinatan-oknak.” Salmo 18:35.

“Siasinoman nga umawatto iti maysa kadagiti kakastoy nga ubbing,” kinuna ni Jesus, “Siak ti awatenna; ket ti umawat Kaniak, saan a Siak ti awatenna, no di daydiay nangibaon Kaniak.” “Kastoy ti kuna ni Jehova, Ti langit isu ti tronok, ket ti daga isu ti pagbatayan dagiti saksakak . . . ngem itoy a tao imatangakto, daydiay met laeng nga isu napanglaw ken napagbabawi . . . ken agkintayeg iti saok.” Isaias 66:1, 2.

Dagiti sao ti Mangisalakan riniingna kadagiti adalan ti rikna a dida pagtalkan dagiti bagida. Awan ti naitudo a naisangsangayan iti sungbat; ngem ni Juan naiturong a mangusig no ti maysa a banag nga inaramidna isut nalinteg. Iti espiritu ti maysa nga ubing indatagna ti banag iti sangoanan ni Jesus. “Mannursuro,” kinunana, “nakakitakami iti maysa a tao nga iti naganmo paruarenna dagiti sairo; ket imparitmi kenkuana, ta dinatay suroten.”

Impagarup da Santiago ken Juan nga iti panangiparitda itoy a tao pinanunutda ti pakaidayawan ti Apoda; nangrugida a mangkita nga adda imunda iti kukuada. Binigbigda ti riroda, ket inawatda ti pammabalaw ni Jesus. “Dikay ipawil kenkuana dayta; ta awan ti tao a makaaramid iti maysa a datdatlag gapu iti naganko, ket sa isaganadna ti agsao ti dakes Kaniak.” Awan ti siasinoman a mangipakita a gayyem ni Cristo iti maysa a pamay-an a rebbengna a guraen. Aduda idi dagiti nauneg ti pannakatignayda iti galad ken aramid ni Cristo, ket dagiti pusoda aglukat iti pammatida Kenkuana; ket dagiti adalan, a dida mabasa ti panggep, masapul nga agannadda tapno dida pakapsuten dagita a kararua. No awanen ni Jesus a kadduada, ket ti aramid naibatin kadagiti imada, dida koma aramaten ti akikid, managilaksid nga espiritu ngem ipamatmatda koma ti nasaknap a pannakipagrikna a kas iti nakitada iti Mannursuroda.

Ti kinapudno a ti maysa dina tunosan iti amin a banag dagiti balabala wenno kapanunutantayo a personal saan nga isut makaigapu iti panangiparittayo nga aramidenna dagiti datdatlag iti nagan ni Cristo. Ni Cris- to ti kadakkelan a Mannursuro; saantay a mangokom wenno agbilin, ngem iti kinapakumbaba tunggal maysa agtugaw koma iti sakaanan ni Jesus ket agsursuro Kenkuana. Tunggal kararua nga inaramid ti Dios a mayat isut kalasugan a pangipamatmatan ni Cristo iti mangpakawan nga ayatna. Amangan koma ti kinaannadtayo tapno ditay mapakapsut ti maysa kadagiti agigiggem ti silaw ti Dios, ket iti kasta lingdantayo dagiti rayos a kayatna a mangsilaw iti lubong!

Ti kinakuspag wenno kinalamiis ti maysa nga adalan iti maysa nga awawisen ni Cristo—a kas ti inaramid ni Juan iti panangiparitna iti maysa nga agararamid iti datdatlag iti nagan ni Cristo—mabalin a maaramidna ti pannakaipan dagiti saksaka iti dana ti kabusor, ket ibungana ti pannakapukaw ti maysa a kararua. Kinuna ni Jesus, lugar nga aramiden ti maysa daytoy, “nasaysayaat koma kenkuana no maibattoon iti tengngedna ti maysa a dakkel a bato a gilingan ken maitappuak koma iti baybay.” Ket sana innayon, “No ta imam ti makaited kenka ti pakaitibkolan, putdem; ta nasaysayaat kenka ti sumrek a pawad iti biag, ngem iti adda dua nga imam ket mapanka idiay infierno, idiay apuy a di maiddep. Ket no ti sakam ti makaited kenka ti pakaitibkolan, putdem; ta nasaysayaat a sumrekka a pilay iti biag, ngem ti adda dua a sakam, ket maitappuakka idiay infierno.” Marcos 9:43-45.

Apay daytoy napasnek a pagsasao, nga awanen ti napigpigsa pay ti pannakaisaona? Agsipud ta “ti Anak immay tapno isalakanna ti napukaw.” Bumasbassitto aya ti panangipateg dagiti adalanna kadagiti kararua dagiti padada a tao ngem ti impakita ti Turayen ti Langit? Tunggal kararua nabayadan iti di magatadan a pateg, ket amangan a nakabutbuteng daydiay basol a mangbugaw iti maysa a kararua a pumanaw ken Cristo, nga iti kasta para kenkuana, ti ayat, pannakaibabain, ken panagrigrigat ti Mangisalakan awanton ti patpategda.

“Ay-ay pay ti lubong gapu kadagiti pakaitibkolan! Ta masapul met dagiti pakaitibkolan.” Mateo 18:7. Ti lubong, babaen ti panangpabileg ni Satanas suppiatennanto dagiti pasurot ni Cristo ket padasennanto a dadaelen ti pammatida; ngem ay-ay pay daydiay a mangala ti nagan ni Cristo, ket nupay kasta isut masarakan a kasta ti aramidenna. Ibabainda ti Apo dagidiay a kunkunada nga agserservida Kenkuana, ngem di met nalinteg ti panangiparangda iti kababalinna; ket rumeprep dagiti tao a maallilaw ken maiturong iti nakillo a dalan.

Aniaman nga ugali wenno aramid a makaiturong iti panagbasol ken pannakaibabain ni Cristo, maidian koma dagita, nga uray kasano kadakkel ti sacrificio a maaramid. Daydiay a makaibabain iti Dios dina pagimbagen ti kararua. Ti bendicion ti langit di maited iti maysa a tao a mangsalsalungasing kadagiti pamunganayan ti kinalinteg. Ket ti maysa a basol a paggugustoan makaanayen nga agaramid iti pakadadaelan ti kababalin, ken mangulbod kadagiti sabali. No ti saka wenno ima ti maputed, wenno masuat ti mata, tapno maisalakan ti amin a bagi iti patay, amangan koma ngarud ti kinapasnektayo a mangiwaksi iti basol, a mangyeg ti patay iti kararua!

Iti servicio ti rito, ti asin isut mainayon iti tunggal sacrificio. Daytoy, a kas ti daton ti incienso isut maawat iti Dios. Iti panangdakamatma itoy nga aramid, kinuna ni Jesus, “Tunggal sacrificio matempla koma iti asin.” “Addaankayo koma ti asin ken talna ti maysa ken maysa kadakayo.” Amin a mangidiaya kadakuada “kas daton a sibibiag, nasantoan ken makaayayo iti Dios” (Roma 12:1), masapul nga umawatda iti makaisalakan nga asin, ti kinalinteg ti Mangisalakantayo. Iti kasta agbalinda nga “asin ti daga,” nga ikkatenda ti dakes kadagiti tao, a kas ti asin mangsalaknib iti panagdadael. Mateo 5:13. Ngem no ti asin mapukawna ti nanamna, no adda laeng panagkunkuna a pammati, nga awan met ti ayat ni Cristo, awan ti pannakabalinna nga agaramid iti naimbag. Ti biag di makaaramat iti makaisalakan a bileg iti lubong. Ti ganetget ken kinalaingyo iti panangparang-ay ti pagariak, kuna ni Cristo, maibatay iti paraburko, tapno makapagbalinkayo a raman ti biag iti biag. Iti kasta awanto ti sinnalisal, wenno panagsapul iti pagimbagan ti siak, awan tarigagay iti kangatoan a saad. Addanto kadakayo ti ayat a dina sapulen ti kukuana met laeng, no di ket ti kayamanan nga agpaay iti sabali.

Ti agbabawi a managbasol itaengna koma dagiti matana iti “Cordero ti Dios, a mangikkat iti basol ti lubong” (Juan 1:29); ket iti panangkitkitana isut mabaliwan. Ti butengna agbalin a rag-o, dagiti duaduana agbalindanto nga inanamana. Rumsuanto ti panagyaman. Maburburakto ti nabato a puso. Ti dalluyon ti ayat lapunosennanto ti kararua. Ni Cristo isunto kenkuana ti ubbog ti danum a tumpuar nga agpaay iti agnanayon a biag. No makitatayo ni Jesus, maysa a Tao ti Ladingit ken nakaamammo iti liday, nga agtartrabajo a mangisalakan iti napukaw, a naumumsi, nauyuyaw, nakatkatawaan, napapanaw manipud iti maysa a ciudad inggana iti sabali, inggana iti pannakaturposna ti misionna; no mingmingantay idiay Getsemani, nga agararubos dagiti adu a tedted ti dara Kenkuana, ket idiay cruz natay a napnoan ut-ut—no maimatangantay daytoy, ti siak dinanto sapulenen ti pannakabigbigna. No kumitatay ken Jesus, mabainantayto iti kinalamiistayo. Kayattayto ti agbalin nga uray aniaman wenno awan tapno makaaramidtay iti naimpusoan a panagservi nga agpaay iti Mannursurotayo. Naragsaktay a mangawit iti cruz iti likudan ni Jesus, nga anusantayo ti pannakasuot, pannakaumsi, wenno pannakaidadanes a gapu iti ayattay Kenkuana.

“Datayo ngarud a napigsa rebbengtayo nga anusan ti kinakapuy dagiti nakapuy, ket ditayo ayaywen ti bagitay met laeng.” Roma 15:1. Adda kararua a mamati ken Cristo, uray pay no ti pammatina nakapsut, ket dagiti addangna saan a nasayud a kas iti bassit nga ubing, a bassit ti pannakaipategna. Kadagiti amin a maited kadatayo a panggundawayan kadagiti sabali—adal ken pannakapasayaat, kinatakeneng ti kababalin, sursuro a Nacristianoan, nareligionan a kapadasan—datay ti makautang kadagiti basbassit ti gundawayda; ket, kas iti pannakabalintayo, masapul nga agservitay kadakuada. No napigsatayo, saranayentay ti ima dagiti nakapsut. Dagiti angel ti lawag, a kankanayon a kitkitaenda ti rupa ti Ama sadi langit, ragsakenda a pagservian dagiti annakna a babassit. Dagiti agpigpigerger a kararua, nga addaan kadagiti saan a naimbag nga ayayo ti kababalin, isudat nangnangruna nga ayatenda. Kankanayon nga adda dagiti angel kadagiti yan a pakasapulanda, kadagidiay a napinget iti pannakidangadangda iti siak, ken makapakakapsut unay dagiti aglawlawda, ket iti daytoy a panagservi makitunos dagiti pudno a pasurot ni Cristo.

No maabak ti maysa kadagitoy a babassit, ken makaaramid iti basol a maibusor kadakayo, masapul a maaramid met koma ti pannakaisublina. Ditay ururayen nga isu ti umuna a mangaramid iti pannakikappia. “Ania ti panagkunayo?” kinuna ni Jesus, “no ti maysa a tao adda sangagasut a carnerona ket mayawawan ti maysa kadakuada, dinto ngata mapan kadagiti banbantay, a panawanna dagiti siam a pulo ket siam, tapno sapulenna ti nayawawan? Ket no maaramid nga isu masarakanna, pudno kunak kadakayo, nga adadda a pagragsakanna daydiay, ngem dagiti siam a pulo ket siam a di nayawawan. Kasta met saan a pagayatan ni Amayo nga adda sadi langit, a mapukaw ti maysa kadagitoy babassit nga ubbing.”

Iti espiritu ti kinapakumbaba, “a kitaem ti bagim, di la ket ta masulisogka met” (Galacia 6:1), inka iti nakabasol, ket “inka ibaga kenkuana ti basolna a dak- dakayo.” Dika ibabain babaen iti panangibagam ti biddutna kadagiti sabali, wenno iti pakaibabainan ni Cristo babaen iti panangiwarragawagmo ti basol wenno biddut daydiay nga umawag iti nagan ni Cristo. Masansan a ti pudno nalawag ti pannakaisaona iti nagbiddut; maiturong a mangbigbig koma iti rirona tapno agbalbaliw. Ngem dika ukomen wenno ilunod. Dika palpalintegen dayta bagim. Asikasoem ti pannakaisublina. Iti panangagas kadagiti dunor ti kararua, masapul nga aramaten ti kaannadan a panangtignay iti delicado a panagrikna. Ti la adda maibungana ditoy isu ti ayat nga agburayok manipud iti Maysa a Nagsagaba idiay Calvario. A napakuyogan iti naasian nga ayat, trataren koma ti maysa a kabsat ti sabali a kabsat nga ammoen a no agballigika, maisalakanmonto “iti ipapatay ti maysa a kara-rua,” ket maabbonganto “dagiti adu a basbasol.” Santiago 5:20.

Ngem uray pay daytoy nga aramid mabalin nga awanto ti maibungana. Ngarud, kinuna ni Jesus, “Mangikuyogka ti maysa wenno dua pay.” Mabalin a ti napagkaykaysa a bileg aggundaway iti daydiay di naaramid iti immuna. Idinto ta awan met pasetda iti riri, nasaysayaatto ti panangtamingda iti banag dagidiay nga awan kapkapponanda, ket nasaysayaatto ti panangdengngeg ti nakabasol.

No dina denggen ida, ngarud, ngem no pudno a dina la denggen ida, ti banag maiyeg iti imatang dagiti amin a mamati. Kas pannakabagi ni Cristo, amin dagiti kamkameng ti iglesia agkaykaysada koma nga agkararag ken mangaramid iti naayatan a pannakikaasi tapno ti nakabiddut maisubli koma. Agsaonto ti Espiritu Santo iti pannakaaramat dagiti adipenna, a makikaasi iti nayawawan tapno agsubli koma iti Dios. Ni apostol Pablo, babaen ti paltiing, kunana, “Kas agdawdawat ti Dios gapu kadakami: iti biang ni Cristo dawatenmi, a makikappiakay iti Dios.” 2 Corinto 5:20. Daydiay a mangumsi itoy nagtitipon a pakpakaasi dinadaelna ti siglot a nangisinggalut kenkuana ken Cristo, ket iti kasta insinana ti bagina iti pannakikaddua iti iglesia. Ngarud, kinunana ni Jesus, “Ibilangmo a kasla Gentil ken agsingsingir ti buis.” Ngem saan a maibilang a naisinan iti kaasi ti Dios. Di koma uyuyawen wenno lipliputan dagiti sigud a kakabsatna, no di ket koma matratar a napakuyogan iti ayat ken asi, a kas maysa kadagiti napukaw a carnero a sapsapulen ni Cristo nga isubli iti iglesia.

Ti bilin ni Cristo maipapan iti panangtratar iti nakabasol isut pakaisaw-an manen ti naitadtudo a pamay-an a naisuro iti Israel babaen ni Moises: “Dikanto guraen iti napussoan ni kabsatmo: tubngaremto iti napaypayso, tapno dikanto mapabasol gapu kenkuana.” Kayatna a sawen, no ti maysa liwayanna ti rebbengen a kiddawen ti Apo, a dina padasen nga isubli ti nagbiddut ken nagbasol, agbalinen a nakipaset iti basol. Dagiti kinadakes a ditay tinubngar, pagbalinennatayo a kasla datayo met laengen ti nangaramid.

Ngem daydiay la nagbasol ti pangidatagantay iti babak. Ditay koma pagbalinen nga isut pagsasaritaan ken dildillawentayo; ket uray pay kalpasan ti pannakaibanagna iti iglesia, awan ti kalintegantayo a mangisasao kadagiti sabali. Ti pannakaipakaammo ti pagkurkurangan dagiti Cristiano agbalin laeng a pakaigapuan ti pakaitibkolan ti lubong a di mamati; ket iti intay panangsarsarita kadagitoy a banag, agaramidtay met la ti makadangran kadatayo; ta gapu iti intay ikikita ti pakabalbaliwantayo. Nupay no padasentay a palintegen dagiti biddut ti maysa a kabsat, ti Espiritu ni Cristo iturongnatayto, iti inggat kabaelantayo, a mangsalaknib iti panagdillaw uray pay dagiti kakabsat, ket nangnangruna la ngaruden ti panangbabalaw ti lubong nga awan pammatina. Uray datayo agrirotay met ket masapultay ti asi ken pammakawan ni Cristo; ket daydiay kayat- tayo a pannakatratar, ibagana met a kasta ti panangtratartayo iti maysa ken maysa.

“Ti aniaman a galutanyo ditoy daga, magalutanto idiay langit: ket ti aniaman a banag a warwaranyonto ditoy daga, mawarwaranto met idiay langit.” Agtakderkayo kas babaonen ti langit, ket dagiti gubbuayan ti aramidyo agpaay iti agnanayon.

Ngem saan a datdatayo ti mangbaklay itoy dakkel a rebbengen. Sadinoman a pakaannugotan ti sao ni Cristo a naimpusoan, Isu adda met idiay. Adda, saan laeng nga iti tengnga dagiti gimgimong ti iglesia, no di pay ket sadinoman a yan dagiti adalan, uray pay no bassitda, ngem agtitiponda iti naganna, idiay addanto met. Ket kunana, “No dagiti dua kadakayo pagnummoandanto ditoy daga ti maipapan iti aniaman a banag a dawatendanto, ni Amak nga adda sadi langit, aramidennanto kadakuada.”

Kuna ni Jesus, “Ni Amak nga adda sadi langit,” a mangipalagip kadagiti adalanna a gapu iti kinataona naisilpo kadakuada, a makipaset kadagidi pakasuotanda, ken makipagrikna kadakuada kadagiti sagabaenda, iti kinadiosna isut naisilpo iti trono ti Agnanayon. Nakaskasdaaw a pammatalged! Dagiti nailangitan a parsua tumiponda kadagiti tao iti pannakipagrikna ken panagbannog iti pakaisalakanan daydiay a napukaw. Ket ti amin a pannakabalin ti langit maiyeg a makitipon iti amin a kabaelan ti tao iti panangawis kadagiti kararua nga umay ken Cristo.

49 - Rambak Dagiti Abong-abong

Daytoy a capitulo naibatay iti Juan 7:1-15, 37-39.

ISUT NAIKEDDENG kadagiti Judio nga aguurnongda idiay Jerusalem iti mamitlo tunggal tawen iti nareligiosoan a panggep. Nailinged iti monmon ti ulep daydi di makita a Pangulo ti Israel, isu a nangted kadagiit annuroten maipapan kadagitoy a panagtitipon. Bayat ti pannakakayaw dagiti Judio, dida nabalin a sinalimetmetan; ngem idi a naisubli manen dagiti tao iti dagada met laeng, nairugi manen ti pannakasalimetmet dagitoy a pakalaglagipan. Isut pinanggep ti Dios a dagitoy a tiponan isudat mangipalagip kadagiti tao Kenkuana. Ngem malaksid laeng kadagiti sumagmamano, dagiti papadi ken pangulo nalipatandan daytoy a panggep. Daydi nangibilin kadagitoy a gimong ti nacion ken nakaawat iti kaipapananda naimatanganna ti di pannakatungpal ti panggep.

Ti Rambak dagiti Abong-abong isu idi ti maudi a sapasap a panagtitipon ti Israel iti tunggal tawen. Isut panggep ti Dios nga iti dayta a tiempo dagiti tao panpanunutenda koma ti kinaimbag ken kinamanangngaasina. Ti dagup ti daga naikabil iti panangiturongna, ken immawat iti bendicionna, iti aldaw ken rabii nagpatuloy iti panangaywanna. Ti init ken ti tudo pinagbalinda ti daga a nabunga. Manipud kadagiti talon ken tanap ti Palestina naurnong dagiti naani. Napuros dagiti bunga ti oliva, ket ti napateg a lana naidulin kadagiti botella. Ti palma intedna met ti pasetna. Dagidi adu a rinaay a bunga ti uvas napespesda a napagbalin nga arak.

Nagpatuloy ti rambak iti pito nga aldaw, ket iti pannakasalimetmetna dagiti agnaed ti Palestina, ken adu pay a naggapu kadagiti sabali a daga, pinanawanda dagiti balayda, ket immayda idiay Jerusalem. Nanipud iti adayu ken asideg immay dagiti tao nga inawitda kadagiti imimada ti pakakitaan ti panagragsakda. Dagiti nataengan ken agtutubo, dagiti babaknang ken napanglaw, amin nangitugotda iti aniaman a daton a kas pa-kakitaan iti panagyamanda Kenkuana a nangbalangat iti tawen iti kinaimbagna, ken nangyaplag iti kinalabon iti amin a rag-o, naiyegda manipud kadagiti kabakiran; ti ciudad idi adda kenkuana ti langa ti napintas a kakaykaywan.

Daytoy a rambak saan laeng a panagyaman iti panagani, ngem pakalaglagipan pay iti nasalaknib ti panaggianda iti toltolda, kabayatan ti rambak dagiti Israelita nagianda iti abong-abong wenno tabernaculo a naaramid kadagiti sadiwa a sangsanga. Naibangon dagitoy kadagiti calsada, kadagiti paraangan ti templo, wenno kadagiti tuktok dagiti balay. Dagiti turod ken tanap iti aglawlaw ti Jerusalem napnoda kadagitoy a patpatakder a bulbulong, ket nagian kadakuada dagiti adu a tao.

Dagiti agdaydayaw inaramidda ti rambak a napakuyogan iti kankanta ken panagyaman. Sakoay la unay ti rambak isu ti Aldaw ti Pannakaabbong, isu, a kalpasan ti panangipudnoda kadagiti basolda, naikeddeng a dagiti tao addadan a naikappia iti Langit. Iti kasta naisagana ti dalan iti panagrag-o iti rambak. “O, pagyamananyo ni Jehova, ta isu naimbag: ta ti kinamanagayatna agnanayon” (Salmo 106:1) isut naikanta a sibaballigi, ket dagiti amin a kita ti musica, ken napigsa a dir-i ti hosanna, naipakuyog ti agtutunos a panagkanta. Ti templo isut idi ti centro ti sapasap a ragsak. Adtoy nakita ti kinadaeg dagiti ceremonia a nasacrificioan. Ditoy, iti tunggal sikigan dagiti tukad a puraw a marmol ti nasagradoan a patakder, ti coro dagiti levita ti nangipangulo iti panagkanta. Dagiti rumeprep nga agdaydayaw, nga ilillilida dagiti sanga ti palma ken arrayan nga igiggamanda, sungbatan ken danggayanda ti coro; ken kasta met dagiti sabali nga adda iti asideg ken adayu itiponda met dagiti timtimekda agingga iti amin nga aglawlaw a turturod napno iti kanta ti panangidayaw.

Iti rabii ti templo ken ti paraanganna isudat sinilnagan dagiti nakarangrangrang a silsilaw. Ti musica, ti pananggungun kadagiti sanga ti palma, dagiti naragsak nga hosanna, ti dakkel a tiponan dagiti tao, isuda a linawagan dagiti naibitin a pagsilawan, ti urnos dagiti papadi, nagtutunosda a nangpataud iti buya a nauneg ti pannakaimalditna kadagiti nakaimatang. Ngem ti ceremonia ti rambak a nakatignay unay, maysa a nangted ti kadakkelean a panagragsak, isu ti nangipalagip it napasamak iti daydi panagbaniaga idiay let-ang.

Iti kasapaan a parbangon ti aldaw, dagiti papadi pagunienda iti atiddag ken naunday dagiti pirak a tororotda, ket dagiti sumungbat a tororot, ken dagiti naragsak a dir-i dagiti tao manipud kadagiti abong-abongda, nga agallangogan iti turod ken tanap, isut pangpasungad iti rambak ti aldaw. Kalpasanna ti padi itakona manipud kadagiti agayayus a danum ti Kedron ti maysa a timba, ket, ingatona, a dagiti tororot mapagpagunida, umuli kadagiti akaba nga agdan ti templo, a kumpasanna iti nainayad ken padapada nga addang, nga agkankanta, “Dagiti saksakami agtatakderda iti uneg dagiti ruanganmo, O Jerusalem.” Salmo 122:2.

Awitenna ti timba ti danum nga ipan iti altar, nga adda iti tengnga ti paraangan dagiti papadi. Adda idi ditoy ti dua a batia a pirak, ket adda maysa a padi nga agtatakder iti dinna ti tunggal maysa. Maibukbuk ti danum ti timba iti maysa a batia ken ti arak iti sabali a timba maibukbuk met iti sabali a batia; ket ti nagian kadagitoy a dua mayayusda iti maysa a kalasugan a maiturong iti Kedron ket sa maipan iti Taaw a Natay. Daytoy a pannakaiparang ti naconsagrar a danum itakde ranna ti burayok nga iti panagbilin ti Dios timpuar manipud iti bato ti danum a pangsebseb ti waw dagiti annak ti Israel idiay let-ang. Kalpasanna nakanta ti naragsak a kanta, “Ni Jehova isu ti pigsak ken kantak;” “gapuna a sumakdokayo a sirarag-o iti danum kadagiti bubon ti pannakaisalakan.” Isaias 12:2, 3.

Idi a dagiti annak ni Jose agsagsaganada a makitaripnong iti Rambak dagiti Abong-abong nakitada ni Cristo nga awan gargarawna a kaipapananna nga awan panggepna a mapan iti rambak. Sigagagarda a mangpalpaliiw Kenkuana. Nanipud pay idi pannakaagas idiay Betesda saanen a napan kadagiti gimong ti nacion. Tapno maliklikanna ti pannakariri kadagiti pangulo idiay Jerusalem nagtrabajo laengen idiay Galilea. Daydi agparparang a liwayna kadagitoy dadakkel a paguurnongan ti nacion, ken ti gura dagiti papadi ken rabbi a naipakita a bumusor Kenkuana, isut nakaigapuan ti pannakariribuk dagiti tao gapu Kenkuana, ken uray pay dagiti adalan ken kabagianna. Imbagana kadagiti pannursurona dagiti bendicion gapu iti panagtulnog iti linteg ti Dios, ket nupay kasta agparang met nga isu dina ikaskaso ti naipasdek a nadiosan a servicio. Ti pannakipulapulna kadagiti agsingsingir ti buis ken dadduma a naalas ti damagda, ti dina panagtungpal kadagiti alagaden dagiti rabbi, ken ti nawaya a panangiwaksina kadagiti naipaugali a panangsalimetmet iti Sabado, nga amin kaslattay maipasangoda iti panangsuppiat dagiti agtuturay, pinarasukda ti dakkel a panagduadua. Impagarup dagiti kakabsatna nga isut dakkel a riro ti dina panangikaso kadagiti nangato ken mamasirib a tao ti nacion. Nariknada a dagitoy a tao nalintegda, ket ni Jesus ti agbiddut iti panangparurudna kadakuada. Ngem naimatanganda met ti di mapilaw a biagna, ket uray pay no dida naibilang kadagiti adalanna, nauneg met ti pannakatignayda kadagiti aramidna. Ti pannakabigbigna idiay Galilea pinennekna dagiti tarigagayda; adda pay la namnamada nga aramidenna ti pakakitaan ti pannakabalinna a mangiturong kadagiti Fariseo a mabigbigda koma ti kinapudno ti imbagbagana a kinaisuna. Ania ngata no isu ti Mesias, ti Principe ti Israel! Nagragsakan daytoy a kapanunutan iti natangsit a pannakapnek.

Kasta unay ti gagarda itoy a banag a pilitenda ni Cristo a mapan idiay Jerusalem. “Pumanawka ditoy,” kinunada, “ket inka idiay Judea, tapno dagiti adalam makitada met dagiti aramidmo nga aramidem. Ta awan ti tao nga agaramid ti uray ania a nalimed, idinto a tarigagayanna a mailatak. No aramidem dagitoy, agparangka iti lubong.” Ti sao a “no” ipakitana ti panagduadua ken di panamati. Imbagada nga isu natakrut ken nakapsut. No ammona met laeng nga isu ti Mesias, apay ngarud nga aggudeng-gudeng ken di aggaraw? No pudno met laeng nga adda Kenkuana ti kasta a pannakabalin, apay a di mapan idiay Jerusalem a situtured? ket iparangna idiay dayta a pannakabalin? Apay a dina aramiden idiay dagiti nakaskasdaaw nga aramid a naipadamag nga inaramidna idiay Galilea? Dika aglinglinged kadagiti nasulinek a provincia, kinunada, ket aramidem dagiti nakaskasdaaw a banag nga agpaay a pagimbagan dagiti taga-away ken mangngalap. Agparangka iti cabecera, gun-odem ti pananganamong dagiti papadi ken turayen, ket pagkaykaysaem ti nacion iti pannakaipasdek ti baro a pagarian.

Ti panagrason dagiti kakabsat ni Jesus naibatay iti naaguman a panggep, a masansan a masarakan kadagiti puso dagiti naayat iti pakpakita. Dayta ti sapasap nga espiritu ti lubong. Naparurodda ta lugar a sapulenna koma ti naidagaan a trono, imbagbaga ketdi ni Cristo nga isu ti Tinapay ti Biag. Dakkel ti pannakauppapayda idi a pinanawan dagiti nakaadadu nga adalanna. Uray isuda kimmayakayda Kenkuana tapno maipanawda iti panangbigbig ti ipakpakita dagiti aramidna—nga isu ti Imbaon ti Dios.

“Kinuna ngarud ni Jesus kadakuada, Ti aldawko saan pay a dimteng ngem ti aldawyo kankanayon a sisasagana. Ti lubong saannakayo a mabalin a guraen, ngem Siak guraennak, ta saksiak ti maipapan kenkuana, a dakes dagiti aramidna. Sumang-atkayo itoy a rambak; Siak diak pay sumang-at itoy a rambak, ta ti aldawko saan pay a dimteng. Ket idi naisaona dagitoy kadakuada, nagbati idiay Galilea.” Nagsao dagiti kakabsatna Kenkuana iti naturay a tono, nga inkeddengda ti masapul a surotenna. Insublina ti panangtinggar kadakuada nga inkadduana ida iti lubong, a saan a kadagiti adalanna a linipatanda dagiti bagida. “Ti lubong saannakayo a mabalin a guraen, kinunana, ngem Siak guraennak, ta saksiak ti maipapan kenkuana, a dakes dagiti aramidna.” Ti lubong dina guraen dagidiay a pumadpad iti espirituna; ayayatenna ida a kas kukuana.

Ti lubong nga agpaay ken Cristo saan a yan a nalaka ken pangipangatoan iti siak. Saanna a sinipsiputan ti gundaway a mangala iti pannakabalin ken gloriana. Awan ti kasta a maigunguna Kenkuana. Isut naited nga agpaay iti biag ti lubong, tapno aramidenna ti gakat ti pannakaisalakan. Araramidenna ti aramidna nga agpaay iti natnag a raza. Ngem saan a managipapan, di met agdarasudos iti peggad, a papardasenna ti yaay ti rigat. Tunggal mapasamak iti aramidna adda daydiay maitudtudo nga oras. Masapul nga urayenna a siaanus. Ammona idi a masapul nga awatenna ti gura ti lubong; ammona idi a ti aramidna agpatingga ken patay; ngem iti panangisebbana a masapa iti bagina saan a pagayatan ni Amana. Manipud Jerusalem ti damag dagiti milagro ni Cristo naisaknap kadagiti amin a yan dagiti Judio; ket uray no adu dagiti bulan a di napnapan kadagiti rambak, saan a bimmassit ti ngayangay Kenkuana. Adu kadagiti amin a paset ti lubong ti immay iti Rambak dagiti Abongabong ket rinibribu dagiti nagsalsaludsud maipapan Kenkuana. Sinipsiputan dagiti Fariseo ken turayen ti yaayna, a manginanamada iti gundawayda a mangbabalaw Kenkuana. Naggagarda a naginintuod, “Adino ti yanna?” ngem awan ti nakaammo. Ti kapanunutan maipapan Kenkuana isut kangrunaan kadagiti amin nga isip. Gapu iti buteng kadagiti papadi ken turayen, awan nakaitured a mangbigbig Kenkuana a Mesias, ngem amin a yan adda natalna ken napasnek a panagsarsarita maipapan Kenkuana. Adu dagiti nangsalaknib Kenkuana a kas maysa nga imbaon ti Dios, ngem adda met dagiti nangbabalaw nga Isut manangulbod kadagiti tao.

Idi kuan simmangpet a nalimed ni Jesus idiay Jerusalem. Pinilina a nagdalanan ti di mapagpagnaan a dalan, tapno maliklikanna dagiti adu a tao a naggapu kadagiti amin a suli nga apan iti ciudad. No koma no timmipon iti maysa kadagiti bunggoy a napan iti rambak, adu koma dagiti nakailasin Kenkuana idi simrek iti ciudad, ket naipakita koma ti nalatak a panagragsak dagiti tao, isu a nangrubrub koma manen ti gura dagiti turayen Kenkuana. Pinilina ti nagbaniaga nga isisu tapno maliklikan daytoy.

Iti katengngaan ti rambak, idi a napapalo la unayen ti gagar maipapan Kenkuana, simrek iti paraangan ti templo iti imatang dagiti rumeprep a tao. Gaputta awan idi a naisigud iti rambak, adda kapanunutan a dina maitured nga ipan ti bagina iti pannakabalin dagiti papadi ken turayen. Nagsiddaaw dagiti amin idi nakitada ti kaaddana. Napaulimek tunggal timek. Nasnasdaaw dagiti amin gapu iti kinangayed ken tured ti langana iti tengnga dagiti mannakabalin a kabusorna a mawaw iti bagina.

Nagtakder, ket isut centro ti ngayangay dagiti rumeprep a tao, nagsao kadakuada nga awan pay sabali a tao a nangaramid iti kasta. Impakita dagiti saona ti pannakaammona kadagiti linteg ken bangon ti Israel, iti servicio ti sacrificio, ken kadagiti insursuro dagiti mammadto, nga inatiwna ti pannakaammo dagiti papadi ken rabbi. Binurburakna dagiti bangen ti kinaformal ken ugugali. Dagiti buya ti biag a masangoanan kasla naiparang iti sangoananna. Kas iti maysa a makakita iti Di Makita, insaona dagiti naidagaan ken nailangitan, ti natagitaw-an ken nadiosan, a binuyogan ti nalawag a kinaturay. Nalawag unay ken makapnek dagiti saona; ket manen, a kas idiay Capernaum, nagsidsiddaaw dagiti tao iti isursurona, “ta ti saona adda pannakabalinna.” Lucas 4:32. Babaen kadagiti nadumaduma a pannakaiparang, pinablaakanna dagiti agdengdengngeg iti didigra a mapasamakto kadagiti amin a mangumsi kadagiti ben-dicion nga inyegna. Intedna kadakuada amin a pakabalinanna a mangpaneknek nga Isu naggapu iti Dios, ket indiayana ti amin a pamuspusan tapno maipanda koma iti panagbabawi. Saan koma nga umsien ken paayen ti nacionna met laeng no koma no mailisina ida iti basol.

Nagsiddaaw amin iti pannakaammona iti linteg ken dagiti mammadto; ket ti saludsud nga inulit-ulit ti maysa ken maysa isu daytoy, “Kasano ti pannakaammo daytoy a tao kadagiti pagbasaan idinto ta di met nagadal?” Awan idi ti adda galadna a mangisuro iti religion no di nagadal kadagiti escuela dagiti rabbi, ket agpada da Jesus ken Juan Bautista a naiparang a nanengneng ta dida inawat ti kasta nga adal. Dagidiay a nakangngeg Kenkuana napasdaawanda iti pannakaammona kadagiti Sursurat, “idinto ta di met nagadal.” No kadagiti tao, pudno; ngem ti Dios ti langit Isut nangisuro kadakuada, ket Kenkuana naited ti kangangatoan a kita ti kinasirib.

Idi nga agsasao ni Jesus iti paraangan ti templo nagulimek dagiti tao. Dagidi met la tao a kadakkelan ti ibubusorda Kenkuana nariknada nga awan pannakabalinda a mangdangran Kenkuana. Iti dayta a kanito nalipatan ti aniaman a sabali a pagsasaritaan.

Iti tunggal aldaw insurona dagiti tao, inggana iti maudi, “dayta dakkel nga aldaw ti rambak.” Iti bigat dayta nga aldaw nasarakan dagiti tao a nabannogdan it kinaatiddag ti rambak. Iti apagdarikmat ingngato ni Jesus ti timekna, iti tono a nangngeg kadagiti amin a paraangan ti templo:

“No adda mawaw, umay Kaniak ket uminum. Ti mamati Kaniak, kas kunaen ti Surat, karkarayan ti danum a nabiag ti agayusto manipud iti unegna.” Ti kasasaad dagiti tao inaramidna daytoy a pakpakaasi a napigsa unay. Tinamingda idi ti agtultuloy a buya ti kinadaeg ken kinarambak, a dagiti matmatada pinurar ti silaw ken maris, ket napunno dagiti lapayagda iti kabaknangan a toktokar; ngem awan idi ti aniaman kadagitoy a rikus-rikus dagiti ceremonia a mangpennek kadagiti masapsapul ti espiritu, awan aniaman a mangbang-ar iti waw ti kararua iti dayta saan a mapukaw.

Iti dayta a bigat ti padi inaramidna ti ceremonia a mangipalagip iti pannakapang-or ti bato idiay let-ang. Dayta a bato isimboloanna Daydiay a gapu iti ipapatayna aramidennanto a dagiti sibibiag nga ubbog ti pannakaisalakan agburayokda a maited kadagiti mawaw. Dagiti sao ni Cristo isuda ti danum ti biag. Idiay iti sangoanan dagiti rumeprep a tao inlasinna ti bagina tapno makabil, tapno ti danum ti biag mabalinna ti agburayok iti lubong. Iti panangkabil ken Cristo impagarup ni Satanas a madadaelna ti Principe ti biag; ngem iti daydi nakabil a bato timpuar ti sibibiag a danum. Idi a kasta ti panagsao ni Jesus kadagiti tao, dagiti pusoda napno iti nakadildillaw a buteng, ket adu kadakuada ti nakasagana nga agkiddaw, a kas idi babai diay Samaria, “Apo, itedmo kaniak daytoy a danum.” Juan 4:15.

Ammo idi ni Jesus dagiti masapsapul ti kararua. Dagiti parammag, sanikua, ken dayaw dida mapennek ti puso. “No adda mawaw, umay Kaniak ket uminum.” Ti nabaknang, ti napanglaw, ti nangato, ti nababa, padapadada a maawat. Ikarina a palag-ananna ti nadagsenan nga isip, a liwliwaenna ti agladladingit, ket ikkanna ti inanama ti napakapsut. Adu kadagidi agdengdengngeg ken Jesus agladladingitda gapu iti natippay a namnamada, adu dagidiay nga addaan ti nalimed a pagdukotan ken adu dagiti agsapsapul iti pannakapennek iti di aginana a tarigagayda kadagiti banag a nailubongan ken pangpadayaw dagiti tao; ngem inton magun-odan aminen, masarakanda a nagbannogda laeng a nanggun-od iti naburak a karamba, a dida pakaalaan iti aniaman a mangsebseb iti wawda. Iti tengnga ti rangrang ti naragsak a buya nagtakderda, a di napnek ken naliday. Dayta naigiddato nga ikkis, “No adda mawaw,” kinigtotna ida iti daydi naladingit a panagututobda, ket idi a dinengngegda dagiti simmaruno a sao nasindianda iti baro a namnama. Imparang kadakuada ti Espiritu Santo inggana ti pannakakitada Kenkuana ti gay-at ti di magatgatadan a sagut ti pannakaisalakan.

Ti ikkis ni Cristo iti mawaw a kararua maitited pay laeng, ket agpakaasi kadatayo iti dakdakkel a pigsa ngem kadagidi nakangngeg Kenkuana iti templo idi maudi nga aldaw ti rambak. Ti ubbog silulukat kadagiti isuamin. Dagiti nabanbannogan ken napaksuyan maigay-at kadakuada dagiti makabang-ar a tedted ti biag nga agnanayon. Agikkis pay la ni Jesus, “No adda mawaw, umay Kaniak ket ti mawaw umay koma. Ket ti mayat, awatenna ti danum ti biag, nga awan baybayadna.” “Siasinoman nga uminum iti danum nga itdekto kenkuana, uray kaano saanto a mawawen; no di ket ti danum nga itdekto kenkuana agbalinto kenkuana nga ubbog ti danum nga agburayok a maipaay iti biag nga agnanayon.” Apocalipsis 22:14; Juan 4:14.

50 - Iti Yan ti Silo

Daytoy a capitulo naibatay iti Juan 7:16-36; 40-53; 8:1-11.

DAGUP TI KAADDA ni Jesus idiay Jerusalem kabayatan ti rambak isut linawlaw dagiti agsisiim. Tunggal aldaw naaramat ti baro a pamuspusan a pangpaulimek Kenkuana. Dagiti papadi ken pangulo sinisiimda a sillongen. Binalabalada a pagsardengen babaen iti pigsa. Ngem saan a datdayta. Inkeddengda a pagpakumbabaen daytoy rabbi a Galileo iti sangoanan dagiti tao.

Idi immuna nga aldaw a kaaddana iti rambak immay dagiti panguloen Kenkuana, a sapulenda ti kalinteganna nga agisuro ket iti kasta maipamatmatda ti kinanasken ken turayda.

“Ti isursurok saanko a kukua,” kinuna ni Jesus, “no di kukua ti nangibaon Kaniak. No adda agpanggep nga agaramid iti pagayatanna, maammoannanto ti maipapan iti isursurok, no aggapu iti Dios, wenno no agsaoak a Sisiak.” Juan 7:16, 17. Nasungbatan ni Jesus ti saludsud dagitoy nadillaw, saan a babaen iti panangsungbat iti dillaw no di iti panangilukat iti kinapudno a masapul iti pannakaisalakan ti kararua. Ti panangbigbig ken panangipateg iti pudno, kinunana a basbassit ti nakaibatayanna iti isip ngem iti puso. Masapul a ti kinapudno isut awaten ti kararua; sapulenna ti panagruknoy ti tarigagay. No ti kinapudno maipan laeng iti panagrason, awanto ti pakasingaan ti kinatangsit a sumrek iti pannakaawatna. Ngem isut maawat babaen ti aramid ti parabur iti puso; ket ti pannakaawatna maibatay iti panangidian tunggal basol nga itudo ti Espiritu Santo. Dagiti paggundawayan ti tao iti pannakagun-od ti pannakaammo ti pudno, awantot magungunada, uray kasano ti kinadakkel dagitoy, malaksid no ti puso silulukat nga umawat iti pudno, ken adda met nalinteg a panangisuko tunggal ugali ken aramid a maisuppiat kadagiti pamunganayanna. Kadagidiay nga isukoda dagiti bagida iti Dios, nga adda kadakuada ti napudno a tarigagay a mangammo ken mangaramid iti pagayatanna, maipakaammonto ti kinapudno a kas pannakabalin ti Dios nga agpaay iti pannakaisalakanda. Mabalinto dagitoy a paglasinen daydiay nga agsao iti agpaay iti Dios, ken daydiay a ti bagina ti sasawenna. Saan nga inkabil dagiti Fariseo ti tarigagayda iti yan ti tarigagay ti Dios. Saanda a kinayat nga ammoen ti kinapudno, no di ket agsapsapulda ti pambar iti panangliklikda; impakita ni Cristo a dayta ti gapuna a dida maawatan ti isursurona.

Idin intedna ti pangsubok tapno ti pudno a mannursuro mailasin iti daydiay nga ulbod. “Ti mangibunannag iti saona met laeng sapulenna ti pakaidayawanna; ngem ti agsapul iti pakaiaayawan ti nangibaon Kenkuana, Isu met laeng ti napudno ket awan Kenkuana ti kinakillo.” Juan 17:16. Daydiay nga agsapsapul ti pakaidayawanna isaona laeng ti maipapan kenkuana. Ti espiritu ti panangipasindayag iti siak ipakitana ti naggapuanna. Ngem ni Cristo sinapsapulna ti pakaidayawan ti Dios. Sinaona dagiti sao ti Dios. Dayta ti nakakitaan ti turayna a kas mannursuro ti kinapudno.

lnted ni Jesus ti pammaneknek iti kinadiosna babaen iti panangipakitana a mabasana dagiti pusoda. Nanipud pay idi pannakaagas idiay Betesda sinigsigpendan ti panangpapatayda Kenkuana. Iti kasta isuda met laeng ti nangdadael iti daydi linteg a kinunada a salsalaknibanda. “Dinakayo inikkan ni Moisees ti linteg,” “ket awan pay kadakayo ti mangtungpal iti linteg? Apayapay agawaandak a papatayen?”

Kasla napardas a pagilap ti lawag imparang dagitoy a sao kadagiti rabbi ti yuyeng ti pakadadaelan isu a ngannganida pagtappuakan. Iti apagkanito napnoda iti buteng. Nakitada a busbusorenda ti Agnanayon a Pannakabalin. Ngem dida la mapablaakan. Tapno mapagtuloyda la ti bilegda kadagiti tao masapul nga ilemmengda ti tarigagayda a mamapatay. Dida inkankano ti saludsud ni Jesus, ket inlaawda, “Adda sairom: asino ti manggayagay a mamapatay Kenka?” Inyarungaingda a dagiti nakaskasdaaw nga aramid ni Jesus isudat pinataud ti dakes nga espiritu.

Saan nga inkankano ni Jesus daytoy a pammabasol. Nagpatuloy a nangipakita a ti panangagasna idiay Betesda isut maitunos iti linteg ti Sabado, ket isut maitunos uray pay iti panangipatarus met laeng dagiti Judio iti linteg. Kinunana, “Ni Moises ngarud intedna kadakayo ti panagkugit. . . . ket iti aldaw a panaginana kugitenyo ti tao.” Kas ti linteg, tunggal ubing makugit iti maikawalo nga aldaw. No ti maitudo a kanito isut Sa-bado, masapul nga aramiden ti rito. Di ket adaddan a maitunos iti espiritu ti linteg no mapaimbag “nga awan pagkurkuranganna ti maysa a tao iti aldaw a panaginana?” Ket pinagalluadna ida a “dida agipato a kas iti langa,” no di ket agipatoda “iti nalinteg a panagipato.” Napaulimek dagiti turayen; ket adu kadagiti tao ti nagkuna, “Saan aya a daytoy ti sapsapulenda a papatayen? Ket adtoy agsasao a situtured, ket awan ti sawenda Kenkuana. Saan a pudno aya a dagiti agturay ammoda a daytoy ti Cristo?”

Adu kadagiti agdengdengngeg ken Jesus nga agtataengda idiay Jerusalem, ket ammoda idi ti gakat dagiti agtuturay a maibusor Kenkuana, ket nariknada pay a maawawisda Kenkuana babaen ti di maparukma a pannakabalin. Naiyasideg kadakuada ti panangguyugoy nga Isu ti Anak ti Dios. Ngem nakasagana ni Satanas a mangisingasing iti panagduadua; ket gapu itoy naiyussuat ti dalan babaen kadagiti riro a kapanunutan maipapan iti Mesias ken ti yaayna. Adda idi sapasap a pammati a ti Cristo mayanak idiay Belen ngem kalpasan ti sumagmamano a panawen isut agawan, ket iti maikaddua a yaayna awan ti makaammo no adino ti paggapuanna. Ken saan a bassit dagidi mamati a ti Mesias awan ti gagangay a pannakaisilpona iti kinatao. Ket idinto ta ken Jesus a taga Nazaret saan a natungpal dayta sapasap a kapanunutan maipapn iti dayag ti Mesias, adu dagiti mangipaneknek iti singasing, “Ngem daytoy a tao, ammomi ti paggapuanna: ngem ti Cristo inton umay, awanto ti makaammo no adinto ti paggapuanna.”

Idinto nga addada idi dagiti kasta a nagtaeng iti nagbaetan ti duadua ken pammati, innala ni Jesus dagiti panpanunutda ket sinungbatanna ida: “Amammodak ket ammoyo met ti naggapuak: ket saanak a naggapu Kaniak met laeng; ngem ti nangibaon Kaniak napudno, isu a dikay amammo.” Kinunkunada nga ammoda ti naggapuan ni Cristo, ngem iti kinapudnona dida ammo. No koma no nagbiagda kas mainugot iti pagayatan ti Dios nabigbigda koma ti Anakna idi a nagparang kadakuada.

Dagiti agdengdengngeg naawatanda dagiti sao ni Cristo. Kas met la kalawag idi sinaona iti sangoanan ti Sanedrin iti sumagmamano a bulan a napalabas idi imbagana manen nga Isu ti Anak ti Dios. Idin dagiti agtuturay panpanunutenda ti panangpapatayda Kenkuana, ket inkeddengda nga alaenen; ngem isudat ingawid ti pannakabalin a di makita, isu a nangikabil iti pagpatinggaan ti gurada, a kinunana kadakuada, Inggana la ditoy, ket saanen nga umadayu.

Kadagiti rumeprep a tao adu dagiti namati Kenkuana, ket kinunada, “Ni Cristo inton umay, agaramidto ngata ti adadda a pagilasinan ngem kadagiti inaramid daytoy a tao?” Dagiti pangulo dagiti Fariseo a sigagagar a magpalpaliiw ti pannagna dagiti mapaspasamak, natimudda dagiti sarsarita kadagiti adu a tao a nangkanunong ken Jesus. Napanda a nagdardaras kadagiti kangatoan a padi ket indatagda dagiti gannuatda a mangtiliw Kenkuana. Nupay kasta pinanggepda a tiliwen inton maymaysa; ta dida maitured a tiliwen iti sangoanan dagiti tao. Imparang manen ni Jesus a mabasana ti panggepda. “Adda pay bassit a panawen a makipagianak kadakayo saakto mapan iti nangibaon Kaniak. Sapulendakto ket didakto masarakan; ket ti pagianak dikay mabalin ti umay.” Iti mabiit makasarak iti pagtaengan a di mabalin a danonen ti rurod ken gurada. Umuli a mapan ken Amana, a makipagian manen a Pagdaydayawan dagiti angel: ket sadiay dagiti mangpapatay Kenkuana dida makapan.

Kinuna dagiti rabbi a napnoan ti uyaw, “Adinonto ti papanan daytoy a ditay masarakan? Mapanto ngata kadagiti naiwawa kadagiti Gentil, ken mangisuro kadagiti Gentil?” Bassit ti panangipagarup dagiti manguyuyaw a kadagiti sao a pangrabrabakda iladawanna ti mision ni Cristo! Nagmalmalem nga inyununnatna dagiti imana kadagiti nasukir ken nasupring a tao; nupay kasta isut nasarakan iti tengnga dagidiay a di mangsapul Kenkuana; iti tengnga dagiti tao a di umawag iti naganna isu ti pakaiparangaranganna. Roma 10:20, 21.

Adu kadagiti naconvencer a ni Jesus isut Anak ti Dios ti nayawawan gapu kadagiti killo a panagrason dagiti papadi ken rabbi. Dagitoy a mannursuro inulliullitda a sipapasnek unay dagiti padpadto maipapan iti Mesias, nga isu “agarinto idiay bantay Sion, ken sadi Jerusalem; ket iti sangoanan dagiti panglakayen addanto dayag;” nga “addanto met panagturayna manipud baybay inggana iti baybay, ken manipud iti karayan inggana kadagiti pungpungto ti daga.” Isaias 24:23; Salmo 72:8. Sada nangaramid ti makarurod a panangidilig iti dayag a maipabuya ditoy ken ti napakumbaba a langa ni Jesus. Narusngi dagiti sao ti padto nga iti kasta napabus-oyan ti riro. No koma no dagiti tao met laeng inadalda a sigaganetget ti sao, saanda koma a nayaw-awan. Ti maikanem a pulo ket maysa a capitulo ti Isaias paneknekanna a ni Cristo aramidenna ti aramid nga inaramidna. Ti capitulo 53 iparangna ti pannakaumsi ken panagsagabana ditoy lubong ket ti capitulo 59 salaysayenna ti galad dagiti papadi ken rabbi.

Saan a piliten ti Dios a pagpanawanda ti kinaawan pammatida. Iti sangoananda adda ti lawag ken sipnget, ti pudno ken ti riro. Isuda ti mangikeddeng no ania ti awatenda. Ti isip ti tao naikkan ti pannakabalin a mangbigbig ti naggiddiatan ti nalinteg ken dakes. Isut panggep ti Dios a dagiti tao dida koma agikeddeng babaen iti rikna, no di ket timbengenda ti pangpaneknek, nga annadanda a pagdiligen ti maysa a paset iti sabali a paset. No koma no dagidi Judio inwaksida ti gurada nga indiligda koma ti naisurat a padto kadagiti aramid nga imparang ni Jesus, naawatanda koma ti napintas a panagtunos dagiti padto ken ti pannakatungpalda iti biag ken panagservi daydi napakumbaba a Galileo.

Itoy nga aldaw adu dagiti maallilaw a kas ti pannakaallilaw dagidi Judio. Dagiti mannursuro ti religion basaenda ti Biblia iti lawag ti kabukbukodanda a pannakaammo ken dagiti ugalida; ket dagiti tao met laeng dida met sukimaten dagiti Sursurat, ta isuda met la koma ti mangikeddeng no ania ti pudno; ngem isukoda ti panangikeddengda, ket italekda dagiti kararuada kadagiti panguloda. Ti panangikasaba ken panangisuro iti saona isut maysa kadagiti pamuspusan nga inkeddeng ti Dios a pangisaknap iti lawag; ngem masapul nga iyegtay tunggal isuro ti tao iti panangsubok ti Nasantoan a Surat. Siasinoman a mangadal iti Biblia a sikakararag, a tarigagayanna nga ammoen ti pudno tapno mabalinna a tungpalen, umawatto iti nadiosan a pannakalawag. Maawatannanto dagiti Sursurat. “No adda agpanggep a mangaramid iti pagayatanna, maammoannanto ti maipapan iti isursurok.” Juan 7:17.

Iti maudi nga aldaw ti rambak dagiti policia imbaon ida dagiti papadi ken turayen a mangtiliw ken Jesus, ngem nagsublida a dida tiniliw. Napagsaludsudanda a sirururod, “Apayapay nga isu dikay inyeg?” A sipapasnek dagiti ruprupada, dagiti policía simmungbatda, “Uray kaano awan ti nagsao ti kas itoy a Tao.”

Idi damo a naipan dagiti papadi ken rabbi iti sangoanan ni Cristo, kasta met la ti riknada. Nauneg ti pannakatignay dagiti pusoda, ket nabileg ti kapanunutan kadakuada, “Uray kaano awan ti nagsao a kas itoy a Tao.” Ngem iniddepda ti panangguyugoy ti espiritu Santo. Idin naparurodda gaputta uray pay dagiti araramaten ti linteg nainfluenciaanda iti kagurgurada a Galileo, ket imkisda, “Uray pay dakayo maallilawkayo met? Adda aya mamati Kenkuana kadagiti agturay wenno kadagiti Fariseo? Ngem dagitoy adu a tao dida ammo ti linteg, mailunodda.”

Dagidiay a pakaisaw-an ti pudno, karkarna nga agsaludsudda, “Pudno kadi?” no di ket “Siasino ti mangisuro?” Dagiti adu a tao patgenda gapu kadagiti adu nga umawat; ket maisaludsud pay laeng daytoy a saludsud, Addada met la dagiti masirib ken pangpangulo ti religion a mamati? Dagiti tao ita saan a dakdakkel ti yaanamongda iti pudno a kinadios ngem kadagidi aldaw ni Cristo. Kasta met la ti kapasnekda nga agsapul kadagiti kayamanan a naidagaan, baybay-anda dagiti nailangitan a kinabaknang; ngem saan a pangpaneknek a maibusor ti pudno a dagiti adu a bilang dida makasagana nga umawat Kenkuana, wenno saan nga awaten dagiti mamasirib a tao ti lubong, wenno uray pay dagiti pangpangulo ti religion.

Manen dagiti papadi ken turayen nagsasaritaanda ti gannuat a mangtiliw ken Jesus. Naibaga a no ibayag pay ti panagwayawayana, maipanawnanto dagiti tao manipud kadagiti naipasdek a pangulo, ket ti la kakaisuna nga aramiden isu ti di panangitantan ti panamagtangep Kenkuana. Iti tengnga ti napinget a panaglilinnawagda, napasardeng iti apagdarikmat. Nagsaludsud ni Nicode mo, “Okomen aya ti lintegtayo ti tao no dina umuna a denggen, ken ammoen ti aramidenna?” Iti taripnong nagtinnag ti ulimek. Dagiti sinao ni Nicodemo sinalputna ti riknada. Dida mabalin nga okomen ti maysa a tao no di pay nasalaysay. Ngem saan a datdayta ti gapu ti panagulimek dagiti nakuspag a turayen; sikikitada ti daydi nakaitured a nagsao iti mayannurot ti kinajusticia. Napasdaawan ken nauppapayda ta maysa met la kadakuada kasta unay ti pannakaimaldit kenkuana ti galad ni Jesus nga iti kasta naituredna nga insao ti panangsalaknibna Kenkuana. Insaoda ken Nicodemo ti natadem a pananguyaw, “Sika met taga Galileaka aya? Sukimatem ket kitaem a manipud idiay Galilea awan ti tumaud a mammadto.”

Nupay kasta daydi supring pinagtungpalna ti pannakaituloy ti concilio. Dagiti turayen dida naaramid ti panggepda a mangdusa ken Jesus no di pay mausisa. Naabakda manen iti daydi a kanito, “nagawidda tunggal maysa iti balayna. Ni Jesus napan met idiay bantay dagiti Olivo.”

Manipud iti pannakariri ken pannakakuso-kuso, manipud kadagiti nagagar nga adu a tao ken dagiti nadawel a rabbi, pimmanaw ni Jesus ket napan iti taina dagiti mulmula nga oliva, isu a nakabalinanna a nakipagmaymaysa iti Dios. Ngem iti nasapa unay iti bigat nagsubli idiay templo, ket idi a nagaaribungbung dagiti tao Kenkuana, nagtugaw ket insurona ida.

Iti nabiit isut nasingsinga. Inasitgan ti maysa a bunggoy dagiti Fariseo ken escriba, nga impanda Kenkuana ti maysa a babai a napalalo ti butengna, isu a babaen ti nadagsen ken nagagar a timtimek pinabasolda a sinalungasingna ti maikapito a bilin. Ginuyodda dayta a babai nga impan iti sangoanan ni Jesus, nga impakitada ti kinamanaginsisingpet a panagraem, kinunada Kenkuana, “Iti linteg ni Moises imbilinna kadakami nga uburenmi dagiti kakasta: sika ngarud ania ti kunam?” Daydi kasla panagraemda nasayaat ti panangabbongna ti balabalada a mangdadael Kenkuana. Innalada daytoy a gundaway a panggun-od ti pannakapabasolna, a pinanpanunutda nga uray ania ti pangngeddeng nga aramidenna, makasarakda ti pangpabasolanda Kenkuana. No dina pabasolen ti babai, mabalin nga ipulongda nga uyuyawenna ti linteg ni Moises. No ikeddengna a maikari a mapapatay, mabalin nga idarumda kadagiti Romano nga alalaenna ti turay nga isisuda laeng ti nakaitedanna.

Miningmingan ni Jesus daydi a buya iti maysa a kanito—daydi sibabain ken agpigpigerger a napabasol, dagiti agtuturay a sirurupanget, nga awan ti uray la koma no nataw-an nga asida. Ti espirituna a di namulitan a kinadalus nagkigtot iti buya. Ammona unay no ania ti panggep ti nakaipanan Kenkuana dayta a banag. Nabasana ti puso, ket ammona idi ti galad ken pakasaritaan ti biag ti tunggal maysa nga adda iti sangoananna. Dagitoy a mangsalsalaknib iti linteg isuda met la ti nangiturong nga agbasol daydi impulongda, tapno makaipakatda iti silo ken Jesus. Saan a nangiparang ti pagilasinan a nangngegna ti saludsudda, nagrukob, ken intaengna dagiti matana iti daga, ket nangrugi a nagsurat iti tapuk.

Dida nakaidna idi panaggabayna ken ti agparang a dina panangikaskaso, dagidi nagidarum immasidegda, ket pilitenda a tamingenna ti banag a naiparang Kenkuana. Ngem idi a dagiti matada, a sisusurot kadagiti mata ni Jesus, nakitada idi yan dagiti saksakana, nagbaliw ti langa dagiti rupada. Idiay naiyugis iti sangoananda dagiti nalimed a basol ti panagbiagda. Dagidi tao a kumitkita nailasinda ti napardas a panagbalbaliw ti langada, ket immasidegda iti sangoanan tapno ammoenda no apay a napalalo ti pannakaranga ken bainda. Kadagiti amin a panagkunkunada a panagraemda iti linteg, iti panangidatagda ti pammabasol a maibusor iti babai, isuda met la dagiti agsalsalungasing iti kiddawen ti linteg. Isut pagrebbengan ti asawa a lalaki ti mangidarum iti asawana, ket dagiti nagbasol agpadpada a madusada. Ti inaramid dagiti nagidarum saan idi nga anamongan ti linteg. Nupay kasta, sinabet ni Cristo ida iti takderda met laeng. Nalawag ti panangikeddeng ti linteg a ti panangdusa a panangubor, dagiti saksi isuda dagiti umuna a mangbato. Idin timmakder, ket kinitana dagiti nagdarum a panglakayen, kinuna ni Jesus, “Ti awan basolna kadakayo, umuna a mangibakal koma ti bato kenkuana.” Ket nagrukob manen, intuloyna ti nagsurat iti daga.

Saanna nga inwalin ti linteg a naited babaen ken Moises, wenno paawanen met ti turay ti Roma. Naabak dagidi nagpabasol. Idin, daydi kawwesda a maipagpagarup a kinasanto isut nadadael kadakuada, nagtakderda a nakabasol ken nailunod iti sangoanan ti Agnanayon a Kinadalus. Nagpigergerda di la ket ta ti nailemmeng a babak ti panagbiagda mapudasdasan iti sangoanan dagiti adu a tao; ket isuda amin, a sidudumog dagiti uloda ken sibabain dagiti matada, immadayuda, a pinanawanda daydi indarumda ken ti manangngaasi a Mangisalakan.

Timmakder ni Jesus, ket kinitana ti babai, ket kinunana, “Babai, adino ti yanda? Awan ti nangdusa kenka? Ket isu kinunana, Apo, awan, ket ni Jesus kinunana, Uray Siak saanka a dusaen: inkan ket manipud ita dika agbasolen.”

Daydi babai nagtakder iti sangoanan ni Jesus, a napatakrut gapu iti buteng. Dagiti sao ni Jesus, “Ti awan basolna kadakayo, umuna a mangibakal koma ti bato kenkuana,” immay kenkuana a pangngeddeng ti patay. Dina naitured nga inkita dagiti matana iti Mangisalakan, ngem siuulimek a nagururay iti dusana. Nasdaaw ta nakitana a pimmanaw dagiti nangidarum kenkuana a dida nagununi ken narangada; idin dagiti sao ti namnama nagtinnagda iti pagdengngegna, “Uray Siak saanka a dusaen: inkan, ket manipud ita dika agbasolen.” Narunaw ti pusona, ket nagruknoy iti sakaanan ni Jesus, nga inyununnoyna ti napnoan yaman nga ayatna, ket impudnona dagiti basolna a binuyogan ti napait a lulua.

Daytoy ti nangrugian ti baro a biag kenkuana, maysa a biag ti kinadalus ken talna, a naitalaga iti panagservi iti Dios. Iti pannakaitag-ay daytoy natnag a kararua, naaramid ni Jesus ti dakdakkel a milagro ngem ti pannakaagas ti kakarroan a sakit ti bagi; inagasanna ti sakit a naespirituan a madusaan iti patay nga agnanayon. Daydi nagbabawi a babai isut maysa kadagiti katibkeran a simmursurot Kenkuana. Iti ayat a panangisacrificio iti siak ken panangitalaga binayadanna ti mangpakawan a kaasina.

Iti panangpakawanna iti babai ken panangpapigsana nga agbiag iti nasaysayaat a panagbiag, ti kababalin ni Jesus nagraniag iti kinapintas ti naananay a kinalinteg. Nupay no dina kinagonan ti basol, wenno pinabassit ti panagrikna ti biddut, saan nga agilunod no di ket agisalakan. Ti la ipakita ti lubong itoy nagriro a babai isut rurod ken gura; ngem agsao ni Jesus kadagiti sao ti pammabileg ken inanama. Ti Awanan Basol ayayenna ti kinakapsut ti managbasol ket igay-atna kenkuana ti tumulong nga ima. Idinto a dagiti managinsisingpet a Fariseo agpabasolda, ni Jesus ibilinna kenkuana, “Inkan, ket manipud ita dika agbasolen.”

Saan a pasurot ni Cristo daydiay nga iti nauyaw a matmata, pumanaw kadagiti nagriro, a baybay-anna nga ipatuloyda a di masinged ti agpabpababa a panagbiagda. Dagidiay a naalisto a mangpabasol kadagiti sabali, ken naganetget a mangipan kadakuada iti pangokoman, masansan a ti panagbiagda adadu ti babakna ngem dagiti pabpabasolenda. Dagiti tao guraenda ti nagbasol, ngem ayayatenda ti basol. Mi Cristo guraenna ti basol, ngem ayayatenna ti nagbasol. Daytoyto ti espiritu dagiti amin a sumurot Kenkuana. Ti Nacristianoan nga ayat namayamay nga agpabasol, napardas a mangilasin iti agbabawi, nadaras a mamakawan, mangpapigsa, ken mangikabil iti nayaw-awan iti dana ti kinasanto, ken iti panangitaengna kadagiti saksakana idiay.

51 - “Ti Silaw ti Biag”

Daytoy a capitulo naibatay iti Juan 8:12-59; 9.

“NI JESUS ngarud kinasaona man idan, a kinunkunana: Siak ti silaw ti lubong; ti sumurot Kaniak, saanto a magna iti sipnget; no di ket addanto kenkuana ti silaw ti biag.”

Idi insaona dagitoy a sao, adda ni Jesus iti paraangan ti templo a naisangsangayan nga adda pannakaisilpona kadagiti servicio ti Rambak dagiti Abong-abong. Iti tengnga daytoy a paraangan nagtakder ti dua a natayag ken nangayed a monmon, a nangsarapa kadagiti dadakkel a patakder a nakaikabilan dagiti silsilaw. Kalpasan ti sacrificio iti malem, amin dagiti silaw magangtanda, ket lawaganda ti dagup ti Jerusalem. Daytoy a ceremonia naaramid a panglaglagip iti monmon ti lawag a nangiturong iti Israel idiay let-ang ken kasta met a nagservi a mangitudo iti yaay ti Mesias. Iti rabii idi a nagangtanen dagiti silaw, ti paraangan isut maysa a buya ti dakkel a panagragragsak. Dagiti lallakay, dagiti papadi ti templo, ken dagiti turayen dagiti tao, naguummongda iti naragsak a panagsalsala a kinompasan ti panagtokar kadagiti nadumaduma nga aramaten ti musica ken dagiti panagkanta dagiti Levita.

Iti pannakasilaw ti Jerusalem insaw-ay dagiti tao ti inanamada iti yaay ti Mesias a mangyeg ti silaw iti Israel. Ngem ken Jesus ti buya adda nalawlawa a kaipapananna. Kas ti pananglawag iti amin nga aglawlaw dagiti narangrang a silaw ti templo, kasta met ni Cristo, ti gubbuayan ti naespirituan a silaw, silnaganna ti kinasipnget ti lubong. Nupay kasta ti simbulo saan a naananay. Dayta dakkel a silaw a ti ima met la ni Jesus ti nangisimpa idiay langit isu ti napudpudno a mangitakder iti kinadayag ti misionna.

Isut bigat idin; kalkalpas la unay ti isisingising ti init iti ngato ti Bantay dagiti Olivo, ket dagiti makapurar a lawag dagiti rayosna sinilnaganda dagiti palacio a marmol, ken kasta met dagiti balitok dagiti bakud ti templo, idi a ni Jesus, isut intudona, ket kinunana, “Siak ti Silaw ti lubong.”

Babaen ti maysa a nakangngeg kadagitoy a sao, kalpasan ti naunday a panawen inyallangoganna iti dayta nangayed a paset ti suratna. “Adda idi Kenkuana ti biag ket ti biag isu idi ti silaw dagiti tao. Ket ti silaw aglawag iti sipnget, ket ti sipnget isu dina inawat.” “Isu dayta idi ti pudno a silaw, a manglawag iti tunggal tao nga umay ditoy lubong.” Juan 1:4, 5, 9. Ket iti nabayag kalpasan ti yuuli ni Jesus idiay langit, ni Pedro met, a nagsurat babaen iti pananglawag ti nadiosan nga Espiritu, linagipna ti simbolo nga inaramat ni Jesus: “Adda kadakami a natibtibker ti sao ti padto; ket nasayaat ti aramidenyo no addakay a siimdeng kenkuana, a kas iti maysa a silaw a manglawag, iti maysa a disso a nasipnget, agingga iti agbannawag, ket ti baggak lumtuad kadagiti puspusoyo.” 2 Pedro 1:19.

Iti pannakaiparang ti Dios kadagiti tao, ti lawag isut naaramat a mangisimbolo iti kaaddana. Iti nangparsua a sao idi punganay, ti lawag sinilnaganna ti sipnget. Ti lawag pinunnona ti monmon ti ulep iti aldaw ken ti monmon ti apuy iti rabii, a nangiturong kadagiti dakkel a buyot ti Israel. Ti lawag a nakaamamak ti kinangayedna sinilnaganna ti aglawlaw ti Apo idiay Bantay Sinai. Ti lawag inabungotanna ti tugaw ti kaasi iti tabernaculo. Ti lawag pinunnona ti templo ni Salomon idi naisibbo. Ti lawag nagsilnag kadagiti turod ti Belen idi nga inyeg dagiti angel ti damag ti pannakasubbot kadagiti agay-aywan a pastor.

Ti Dios isut silaw, ket kadagiti sao, “Siak ti Silaw ti lubong,” imbunannag ni Cristo ti kinamaymaysana iti Dios ken ti pannakaisilpona iti dagup ti kaman ti kinatao. Isu ti nakaigapuan ti itutumpuar “ti silaw iti kasipngetan” idi punganay. 2 Corinto 4:6. Isu ti silaw ti init ken bulan ken bitbituen. Isu ti naespirituan a silaw nga iti simbolo ken tipo ken padto naglawag iti Israel. Ngem saan laeng nga iti Judio ti nakaitedan dayta a silaw. Kas kadagiti rayos ti init salputenda dagiti kadawyan a sulsuli ti daga, kasta met ti silaw ti Init ti Kinalinteg silnaganna tunggal maysa a kararua.

“Dayta idi ti pudno a silaw a manglawag tunggal tao nga umay ditoy lubong.” Naaddaan met ti lubong kadagiti dadakkel a mannursurona, lallaki a gigante ti panagututekda ken nakaskasdaaw ti panagsukimatda, lallaki a ti panagsaoda pinarugsona ti panagpanunut, ken linukatanna ti buya dagiti nasaknap a tanap ti pannakaammo; ket dagitoy a lallaki napadayawanda a kas nangibagnos ken nangpaimbag iti razada. Ngem adda Maysa nga agtakder a nangatngato ngem isuda. “Kadagiti amin nga immawat Kenkuana, inikkanna ida ti kalintegan nga annak ti Dios kadagidiay a mamati iti naganna.” “Awan ti nakakita iti Dios uray kaano: ti Bugbugtong nga Anak, nga adda iti saklot ti Ama, isu ti nangipakaammo Kenkuana.” Juan 1:12, 18. Mabalintay a tuntonen ti intar dagiti dadakkel a mannursuro ti lubong a kas ipamatmat dagiti nakailanadan; ngem ti Silaw adda iti malikudanda. Kas ti bulan ken dagiti bitbituen ti sistema ti inittayo isellagda ti lawag ti init, kasta met, no ti isursuroda ket pudno, dagiti dadakkel a managpanunut ti lubong isellagda met dagiti rayos ti Init ti Kinalinteg. Tunggal gameng tí panunut, tunggal pagilag

tiisip, naggapu iti Silaw ti lubong. Kadagitoy nga aldaw adu ti mangmangngegtayo maipapan iti “nangatngato a sursuro.” Ti pudno a “nangatngato a sursuro” isu daydiay nga ited ti maysa a “nakailemmengan dagiti isuamin a gameng ti sirib ken pannakaammo.” “Adda idi Kenkuana ti biag, ket ti biag isu idi ti silaw dagiti tao.” Colosas 2:3; Juan 1:4. “Ti sumurot Kaniak,” kinuna ni Jesus, “saanto a magna iti sipnget; no di ket addanto kenkuana ti silaw ti biag.”

Kadagiti sasao, “Siak ti Silaw ti lubong,” inlawag ni Jesus nga isu ti Mesias. Ni lakay a Simeon, idiay templo isu a pangisursurroan ni Jesus idi, insaona a ni Jesus isut “maysa a silaw a manglawag kadagiti Gentil, ken dayaw dagiti tao nga Israel.” Lucas 2:32. Kadagitoy a sao inyaplicarna Kenkuana ti maysa a padto nga ammo dagiti amin nga Israel. Babaen ken mammadto nga Isaias, ti Espiritu Santo inlawagna, “Nalag-an unay a banag ti panagbalinmo nga adipenko a mamangon kadagiti kaputotan ni Jacob, ken mangisubli iti naigaga ti Israel: itedkanto met a silaw kadagiti Gentil, tapno mapagbalinka a Dangisalakanko agingga iti ungto ti daga.” Isaias 49:6. Sapasap ti pannakaawatda a daytoy a padto naisao a maipapan iti Mesias. Ket idi a ni Jesus kinunana, “Siak ti Silaw ti lubong,” di koma nagngatangata dagiti tao iti panangawatda nga inakona nga Isu daydi Naikari.

Kadagidi Fariseo ken turayen daytoy a panagsao kasla isut nakuspag a panangipagarup. Dida naibturan a ti maysa a tao a kas kadakuada ibagana ketdin ti kasdi sinasao ni Jesus. A kaslattay dida nangngeg dagiti saona, pinilitda a sungbatanna ti saludsudda, “Siasinoka?” Inkeddengda nga Isu met la ti mangisao nga Isu ti Cristo. Ti langa ken ti aramidna kasta unay ti pannakaisupadida kadagiti ipagpagarup dagiti tao, nga iti kasta, a kas pinati dagiti nasikap a kabusorna, daydiay natarus a panangisaona ti maipapan Kenkuana nga Isu ti Mesias isun ti pakaibatayan ti pananggurada Kenkuana a kas mamalballaibo.

Ngem iti saludsud, “Siasinoka?” insungbat ni Jesus, “Daydi met laeng imbagak kadakayo idi damo.” Ti imparang dagiti saona isu met la ti imparang ti kababalinna. Isu ti nakaipakitaan dagiti kinapudno nga insursurona, “Awan ti aramidek a sisiak,” intuloyna; “no di ket kas iti isuro Kaniak ni Ama, dagitoy ti saw-ek. Ket ti nangibaon Kaniak adda Kaniak, saannak a binaybay-an a maymaysa, ta Siak agnanayon nga aramidek dagiti makaayayo Kenkuana.” Saanna a pinadas a paneknekan ti panagkunana nga Isu ti Mesias, ngem impakitana ti pannakipagmaymaysana iti Dios. No dagiti isipda nailukat koma iti ayat ti Dios, inawatda koma ni Jesus.

Adu kadagiti agdengdengngeg ti naiyasideg iti pammati Kenkuana, ket kadakuada kinunana, “No agtalinaedkayo iti saok, pudno a dakayto ti adalak; ket maammoanyonto ti pudno, ket ti pudno luk-atannakayto.”

Dagitoy a sao pinarurudda dagiti Fariseo. Uray pay nabayagen ti nacion a naipan iti sangol ti turay a gangannaet, dida inkankano, ket sigugura nga inlaawda, “Kaputotannakami ni Abraham, ket uray kaano awan ti nakatagabuanmi; kasano ti panagkunam: Maluk-atankayo?” Kinita ni Jesus dagitoy a tao, dagiti tagabu ti gura, a dagiti panpanunutda napno iti panagibales, ket simmungbat a silaladingit, “Pudno, pudno, kunak kadakayo nga amin nga agaramid ti basol isut tagabu ti basol.” Addada idi ti kadadaksan a kita ti pannakatagabu—ti iturayan ti espiritu ti kadaksan.

Tunggal kararua nga agmadi a mangited kenkuana iti Dios adda iti babaen ti sabali a turay. Saanna a kukua ti bagina. Mabalin a sasawenna ti wayawaya, ngem adda iti kaalasan a kita ti pannakaadipen. Saan a mapalubosan a kamita iti kinaimnas ti pudno; ta ti isipna adda iti panangtengngel ni Satanas. Nupay no alalliogenna ti bagina a sursurotenna dagiti ibaga ti panangi- keddeng, tungtungpalenna ti kayat ti principe ti sipnget. Immay ni Jesus a manggetta kadagiti kawar ti basol iti pannakaadipen ti kararua. “No ngarud ti Anak luk-atannakayo pudno nga agwayawayakayto.” Ti linteg ti Espiritu ti biag ken Cristo Jesus, luk-atannatayo “iti linteg ti basol ken patay.” Roma 8:2.

Iti aramid ti pananubbot awan ti pinnilitan. Saan a maaramat ti pigsa iti ruar. Babaen ti bileg ti Espiritu Santo, adda wayawaya ti tao a pilienna no siasino ti pagservianna. Iti panagbalbaliw a maaramid no ti kararua sumuko ken Cristo, isut kangatoan a kita ti wayawaya. Ti panangiwaksi iti basol isut aramid ti kararua met laeng. Isut pudno nga awan ti pakabalinantay a mangwaya kadatayo met laeng iti panangtengngel ni Satanas; ngem no agtarigagaytay a mawayaan iti basol, ket iti dakkel a pakasapulantayo umkistay nga agdawat iti pannakabalin nga awan kadatayo ken nangatngato ngem ti pannakabalintayo, maitipunto dagiti pannakabalin ti kararua ti nadiosan a bileg ti Espiritu Santo, ket umannugotdanto dagiti ibaga ti tarigagay iti panangtungpal iti pagayatan ti Dios.

Ti la kakaisuna a bendicion a pakapagbalinan ti pannakaaramat ti wayawaya ti tao isu daydiay pannakipagmaymaysa ken Cristo. “Ti kinapudno luk-atannakayto;” ket ni Cristo Isu ti kinapudno. Ti basol mabalinna ti agballigi laeng no mapakapsut ti isip ket madadael ti wayawaya ti kararua. Ti isusuko iti Dios isu ti pannakaisubli ti bagi—iti pudno a dayag ken kinatangken ti tao. Ti nadiosan a linteg, isu a papanantayo a paiturayan, isu ti “linteg ti wayawaya.” Santiago 2:12.

Imbaga dagiti Fariseo nga isuda ti annak ni Abraham. Imbaga ni Jesus a dayta isut mapaneknekan laeng babaen iti panangaramid iti aramid ni Abraham. Dagiti pudno nga annak ni Abraham isu dagidiay, a kas iti inaramidna, nga addaan iti biag a natulnog iti Dios. Dida koma segpen a patayen ti Maysa nga isasaona ti pudno nga inted ti Dios Kenkuana. Iti panangsillongda iti maibusor ken Cristo, saan nga aramiden dagiti rabbi dagiti aramid ni Abraham. Daydiay laeng pannakaikabil iti intar ti pannakaibagi iti lasag ken Abraham awan ti pategna. No awan ti naespirituan a pannakaisilpo Kenkuana, isu a maiparang iti panagtagikua iti kasta met la nga espiritu, ken mangaramid iti kasta met la nga aramid, saanna ida nga annak.

Daytoy a pamunganayan isut rebbengna a maaramat iti maipapan iti maysa a banag a nangriribuk iti nabayag a panawen iti lubong a Nacristianoan—ti maipapan iti di nasingsinga a panagtuloy ti kina-apostol (apostolic succession). Ti pannakaikabagian ken Abraham mapaneknekan, saan a gapu iti nagan ken pannaiyintar, no di ket iti pannakipada iti kababalin. Kasta met ti di nasingsinga a panagtuloy ti kina-apostol saan a maibatay iti turay ti iglesia, no di ket iti naespirituan a panna-kaisilpo. Ti biag nga addaan iti espiritu dagiti apostol, ti pammati ken ti panangisuro iti pudno nga insuroda— daytoy ti Dudno a pammaneknek ti di nasingsinga a panagtuloy ti kina-apostol. Dayta ti mangipakita kadagiti tao nga isudat simmukat kadagiti immuna a mannursuro ti evangelio.

Inlibak ni Jesus a dagidi Judio isudat kaputotan ni Abraham. Kinunana, “Kayatyo nga aramiden dagiti kalikagum ni amayo.” Simmungbatda a silalais, “Dakami saankam a nayanak iti pannakikamalala; adda maymaysa nga amami, nga isu ti Dios.” Dagitoy a sao a pangpasagid kadagiti paspasamak iti pannakayanakna, naisangratda a pangbabain Kenkuana iti sangoanan dagiti mangrugrugi a mamati Kenkuana. Saan nga inkaskaso ni Jesus daydi saan a natakneng a pangpasagid, ngem kinunana, “No ti Dios koma ti amayo ayatenduk koma, ta immayak ken naggapuak iti Dios.”

Dagiti araramidda ti mangipaneknek iti pannakaibagida iti daydiay a naulbod ken mammapatay. “Ku- kuanakayo ti diablo nga amayo,” kinuna ni Jesus, “ket kayatyo ng aramiden ti kalikagum ni amayo. Isu nakapapatay nanipud idi damo, ket saan a nagtalinaed iti pudno, ta awan ti pudno kenkuana. . . . Agsipud ta sawek ti pudno, didak patien.” Juan 8:44, 45. Gaputta ni Jesus sinaona ti pudno ket impasingkedna unay, dayta ti gapuna a dagiti pangulo dagiti Judio dida pinati. Ti pudno isu ti nakapagura kadagitoy a managinsisingpet a tao. Ti pudno imparangna ti kinamanangallilaw ti ulbod; inlunodna ti pannursuro ken araramidda, ket saanda nga inawat. Kinaykayatda a ripkan dagiti matmatada tapno dida makita ti pudno ngem ti panagpakumbabada tapno bigbigenda nga addada iti riro. Dida kinayat ti pudno. Dida tinarigagayan, uray pay no isu ti pudno.

“Asino kadadayo ti mangbabalaw Kaniak iti basol? No saw-ek ti pudno, ania ti gapuna a didak patien?” Iti inaldaw-aldaw bayat ti tallo a tawen dagiti kabusor ni Cristo sinursurotda latta a mangsapsapul iti mansa ti kababalinna. Ni Satanas ken amin a buyotan ti kinadakes pinadpadasda nga abaken: ngem awan nasarakanda nga aniaman a paggundawayanda Kenkuana. Uray pay dagiti demonio napilitda a mangipudno, “Sika ti Santo ti Dios.” Marcos 1:24. Ni Jesus tinungpalna ti linteg iti imatang ti langit, iti imatang dagiti saan a natnag a lubong, ken iti imatang dagiti managbasol a tao. Iti sangoanan dagiti angel, dagiti tao, ken dagiti demonio, insaona, nga awan nangkarit Kenkuana, dagiti sao a no koma no insao dagiti sabali a bibig isudat tabbaaw: “Siak agnanayon nga araramidek dagiti makaayayo Kenkuana.”

Ti kinapudno nga uray awan ti nasarakanda a basol ken Cristo dagiti Judio dida pay la bigbigen a dayta ti mangipaneknek nga awan pannakaisilpoda iti Dios. Dida nailasin ti timekna iti damag ti Anakna. Pinanpanunutda laeng ti panangpabasolda ken Cristo; ngem iti panangumsida Kenkuana insaoda met laeng ti pannakaiked- dengda. “Ti agtaud iti Dios,” kinuna ni Jesus, “denggenna dagiti sao ti Dios: gapu iti daytoy, dakayo dikay agdengngeg ta saankayo a nagtaud iti Dios.”

Ti leccion isut pudno iti amin a panawen. Adu dagiti tao a pagayayatanda ti manguyuyaw ken mangdildillaw kadagiti sumagmamano a naisurat iti sao ti Dios, nga ipagpagarupda a gapu itoy ipakitada ti pakailasinan nga adda nawaya a panagpanpanunutda, ken kinasaririt ti isipda, ipagpagarupda nga okomenda ti Biblia, idinto ta ti kinapudnona okokomenda met la dagiti bagida. Ipakpakitada a dida mabalin a pagragsakan dagiti kinapudno a nagtaud iti langit, ken agpaay iti agnanayon. Iti sangoanan ti dakkel a bantay ti kinalinteg ti Dios, saan a mapabuteng ti espirituda. Naagawada laeng nga agsapul kadagiti ruting ken garami, ket iti kastoy nga aramidda, iparparangda ti akikid ken naidagaan a galadda, a dagiti puspusoda nadaras ti pannakapukawda iti pan nakabalin a mangipateg iti Dios. Ti puso a mabigbigna ti panangtignay a nadiosan sapulennanto daydiay a makapaadu iti pannakaammona iti Dios. Kas ti sabong sumango iti init, tapno dagiti nasilnag a rayosna matignayda ken maitedda dagiti maris a napintas, kasta met ti kararua a kumita iti Init ti Kinalinteg, tapno ti lawag ti langit mapapintasna ti kababalin kadagiti parabur ti kababalin ni Cristo.

Intuloy ni Jesus, nga impintana ti dakkel a naggidiatan ti kasasaad dagiti Judio ken ti kasasaad ni Abraham: “Ni Abraham nga amayo nagragsak iti panangkitana iti aldawko, ket nakitana ket nagrag-o.”

Dakkel ti tarigagay ni Abraham idi a makitanan koma ti naikari a Mangisalakan. Indatonna ti kapasnekan a kararag a makitana koma ti Mesias sakbay ti ipapatayna. Ket nakitana ni Cristo. Isut naikkan ti nakaskasdaaw a lawag, ket nailasinna ti nadiosan a kababalin ni Cristo. Nakitana ti aldawna, ket nagrag-o. Naiparang kenkuana ti buya ti nadiosan a sarificio gapu iti basol. Immay kenkuana ti bilin, “Alaem ti anakmo, ti anakmo a bugbugtong a dungdungoem . . . idatagmo a maysa a daton a mapuoran.” Genesis 22:2. Iti rabaw ti altar ti sacrificio impaiddana ti anak ti kari, ti anak a nacaicentroan dagiti amin nga inanamana. Ket idi nga agururay iti sikigan ti altar a naibayognan ti bunengna tapno agtungpal iti Dios, nangngegna ti timek a naggaput langit a kinunana, “Saanmo nga idisso ta imam iti ubing, ket uray ania dika aramiden kenkuana; ta ita mabigbigko a mabutengka iti Dios, yantangay dika impaidam Kaniak ti anakmo, ti bugbugtong nga anakmo.” Genesis 22:12. Daytoy nakaamamak a bilin isut naited tapno ni Abraham makitana koma ti aldaw ni Cristo, ken tapno mabigbigna ti ayat ti Dios iti lubong, a kasta unay nagdakkel nga iti kasta tapno maitag-ay manipud iti pannakapaalasna, intedna ti Bugbugtong nga Anakna iti nakababain unay nga ipapatay.

Naadal ni Abraham ti kadakkelan a leccion a maited iti tao a matay. Ti kararagna a makitana koma ni Cristo sakbay ti ipapatayna isut nasungbatan. Nakitana ni Cristo; nakitana amin a mabalin a kitaen ti tao a matay, ket agbiag. Iti panangaramidna iti natalipupos a panangisuko, naawatanna ti sirmata ni Cristo, a naited kenkuana. Naipakita kenkuana nga iti pannakaited ti Bugbugtong nga Anakna tapno maisalakan dagiti managbasol, inaramid ti Dios ti dakdakkel ken napalpalalo ti pannakapasdaawna a sacrificio ngem ti aniaman a mabalin nga aramiden ti Dios.

Ti kapadasan ni Abraham sinungbatanna ti saludsud: “Ania ti itugotkonto iti saklang ni Jehova, ket agruknoyak iti saklang ti nangato a Dios? umayak koma aya iti sangoananna agraman datdaton a mapuoran ken ururbon ti vaca nga agtaw-en ti maysa? maayayonto aya ni Jehova kadagiti rinibu a carcarnero a lallaki, wenno ti sangapulo ribu a karkarayan ti lana? itedkonto ti inauna nga anakko gapu iti salungasingko, ti bunga ti bagik gapu iti basol ti kararuak?” Miqueas 6:6, 7. Kadagiti sao ni Abraham, “Anakko, ti Dios mangisagananto ti cordero a maipaay Kenkuana a daton a mapuoran” (Genesis 22:8), ket iti sagana ti Dios a sacrificio iti saad ni Isaac, naiparang nga awan ti tao a makabalin a mangaramid iti panangispalna kenkuana. Ti sistema ti panagsacrificio dagiti pagano ni kaanoman saan nga awaten ti Dios. Awan ti ama a makaidaton iti anakna a lalaki wenno babai tapno maikkat ti basol. Ti laeng Anak ti Dios ti makaawit ti basol ti lubong.

Babaen iti panagsagabana met laeng, mabalin ni Abraham a kinita ti mision ti panagsacrificio ti Mangisalakan. Ngem ti Israel dina kinayat nga awaten daydiay a makapagura kadagiti pusoda. Dagiti sao ni Cristo maipapan ken Abraham awan ti naiyegna a nauneg a kaipapanan kadagidi agdengdengngeg Kenkuana. Nakita la dagiti Fariseo kadagitoy ti baro a pamkuatan ti panagdillaw. Simmungbatda a napakuyogan iti uyaw, a kaslattay paneknekanda a ni Jesus isut aguuyong. “Awan pay la limapulo a tawenmo, ket nakitam aya ni Abraham?” Simmungbat ni Jesus a napakuyogan iti napasnek a kinaturay, “Pudno, pudno, kunak kadakayo, idi kasangoanan ni Abraham, SIAK addaakon.”

Nagtinnag ti ulimek iti daydi dakkel a bunggoy. Ti nagan ti Dios, a naited ken Moises a nangiparang ti kapanunutan ti kaadda a kankanayon, isut inaramat a nagan daydi rabbi a Galileo. Inwarragawagna nga ISU ti adda nga agnanayon, ta Isu ti naikari iti Israel, “a dagiti iruruarna manipudda idi ugma, nanipud iti kinaagnanayon.” Miqueas 5:2.

Manen dagiti papadi ken rabbi linaawanda ni Jesus nga Isu tumatabbaaw. Gapu iti panagkunana manen iti sakbay daytoy nga Isu nakipagmaymaysa iti Dios nasugsuganda a mangala iti biagna, ket iti sumagmamano a bulan iti kalpasanna imbagada a nalawag, Saandaka a batoen gapu iti naimbag nga aramid, no di ket gapu iti tabbaawmo; ken gapu ta Sika, idinto a taoka, arami-dem ti bagim a Dios.” Juan 10:33. Gaputta Isu, ket imbagana a kasta nga Isu, ti Anak ti Dios. Nakasaganada a mangdadael Kenkuana. Idin adu kadagiti tao, a kimmanunong kadagiti papadi ken rabbi, nangalada kadagiti bato tapno uborenda. “Ngem ni Jesus naglemmeng ket rimmuar iti templo, a nagna iti nagtengngaanda, ket kasta ti ilalabasna kadakuada.”

Ti Silaw naglawag iti sipnget: ngem “ti sipnget isut dina inawat.” Juan 1:5.

“Ket idi a limmabas ni Jesus, nakitana ti maysa a tao a bulsek nanipud idi pannakayanakna. Ket dagidi adalanna inintuudda Kenkuana a kinunkunada, “Mannursuro, asino ti nakabasol, daytoy wenno dagiti dadakkelna, iti kasta nayanak a bulsek? Simmungbat ni Jesus: Saan a nagbasol uray daytoy, uray dagiti dadakkelna; ngem tapno dagiti aramid ti Dios maiparangarangda kenkuana ... Idi a naisaona daytoy timmupra iti daga, ket nangaramid ti pitak iti natupraan ket sinapsapuanna idi pitak dagiti matana, ket kinunana, Inka, agdiram-oska idiay tanke ti Siloe (a kayatna a saw-en Naibaon). Napan ngarud, ket nagdiram-os ket nagawid a nakakitan.”

Isut sapasap a pammati dagiti Judio a ti basol madusaan ditoy a biag. Tunggal sagabaen naibilang a kas dusa ti naaramid a dakes, mabalin a daydiay agsagaba met laeng wenno dagiti nagannak. Pudno nga amin a sagsagabaen isut bunga ti pannakasalungasing ti linteg ti Dios, ngem daytoy a kinapudno isut natiritir. Ni Satanas, ti nangaramid iti basol ken amin a naibungana, inturongna dagiti tao a kumita a ti sakit ken ti patay aggapuda iti Dios—a ti dusa maipatay gapu iti basol. Nga-rud siasinoman a mapatayan iti dakkel a panagsagaba wenno didigra adda pay kenkuana ti nainayon a dagsen ti pannakaibilangna a dakkel a managbasol.

Iti kasta naisagana ti dalan ti panangumsi dagiti Judio ken Jesus. Daydiay nga “inturedna dagiti lidaytayo, ket inawitna dagiti ladingittayo,” isut imbilang dagidi Judio “a nasaplit, nakabil iti Dios, ken napagsagaba;” ket inlingedda dagiti rupada Kenkuana. . . . Isaias 53:3, 4.

Nangted ti Dios ti maysa a leccion a naisangrat a pangliklik iti daytoy. Ti pakasaritaan ni Job imparangna a ti panagsagaba isut ipatay ni Satanas, ket isut tipden ti Dios gapu iti asina. Ngem ti Israel dida naawatan ti leccion. Ti pumada met la a riro a nangbabalawan ti Dios kadagidi gagayyem ni Job isut inulit dagiti Judio iti panangumsida ken Cristo.

Ti pammati dagidi Judio maipapan iti nagkadduaan ti basol ken panagsagaba petpetpetan met dagidi adalan ni Cristo. Uray no ni Jesus tinarimaanna ti riroda, dina sinalaysay ti gapu ti nagsagabaan daydi tao ngem imbagana kadakuada no ania ti pudno. Gaput itoy maiparangarang dagiti aramid ti Dios. “Bayat ti kaaddak ditoy lubong,” kinunana, “Siak ti Silaw ti lubong.” Idi nasapsapoannan dagiti mata di bulsek, imbaonna nga apan agdiram-os iti tanke ti Siloe, ket naisubli ti panagkitana. Iti kasta nasungbatan ni Jesus ti saludsud dagiti adalan iti napracticaan a pamay-an, a kas iti panangsungbatna kadagiti naisaludsud Kenkuana babaen la iti panagusisa. Saan a naayaban dagiti adalan a mangammo no asino ti nagbasol wenno ti di nagbasol, no di ket mangawat iti pannakabalin ken kaasi ti Dios iti panangitedna ti pannakakita ti bulsek. Isut nalawag nga awan ti bilegna a mangagas daydi pitak, wenno ti tanke a nakaibaonan daydi bulsek nga agdiram-os, ngem dayta a bileg adda idi ken Cristo.

Awan ti nabalin dagidi Fariseo no di la ti pannakasdaawda iti pannakaagas. Nupay no kasta dakdakkel pay ti rurodda; ta ti milagro naaramid iti Sabado.

Dagiti karruba daydi baro, ken dagiti nakaamammo kenkuana idi a bulsek pay laeng, kinunada, “Saan a daytoy aya daydi agtutugaw ken makilimlimos?” Kimmitada kenkuana a siduduadua; ta idi nalukatanen dagiti matana nagbalbaliw metten ti langana ken naragsaken, ket kas met la sabalin a tao. Nagsisinnaludsud ti maysa iti sabali. Dadduma kinunada, “Isu daytoy;” dad- duma kinunada, “Umasping kenkuana.” Ngem daydi immawat ti dakkel a bendicion pinagpatinggana ti nagsusuppiatan ket kinunana, “Siak.” Imbagana ti maipapan ken Jesus, ken no kasano ti pannakapaimbagna, ket nagintuodda, “Adino ti ayanna? Isu kunana, Diak ammo.”

Idi kuan impanda iti concilio dagiti Fariseo. Manen napagsaludsudan daydi tao no kasano ti pannakakitana. “Kinunana kadakuada, Nangikabil ti pitak kadagiti matak, ket nagdiram-osak ket nakakitaak. Dadduma ngarud kadagiti Fariseo kinunada: Daytoy a tao saan a naggapu iti Dios, ta saanna a ngilinen ti aldaw ti Sabado.” Ninamnama dagiti Fariseo a mapaneknekanda a ni Jesus Isut managbasol, ket iti kasta saan nga Isu ti Mesias. Saanda nga ammo daydi nangaramid iti Sabado ken makaammo met amin a kiddawenna, ti nangagas iti bulsek. Nagparangda a naganetget la unay iti panangsalimetmet iti Sabado, nupay no agpanunutda met a mangpatay iti dayta nga aldaw. Ngem adu dagiti natignay idi nangngegda maipapan iti milagro, ket namatida a daydi naglukat kadagiti mata daydi bulsek nangatngato ngem kadagiti sapasap a tao. Iti panangsungbat iti maipabasol a ni Jesus isut managbasol ta dina nginilin ti Sabado, kinunana, “Kasano ti pannakabalin ti maysa a tao a managbasol a mangaramid kadagiti kakasta a milagro?”

Manen nagintuod dagiti Fariseo idi naagasan a bulsek, “Sika, ania ti kunaem Kenkuana, idinto a linuk-atanna dagiti matam? Kinunana: Isu ti maysa a mammadto.” Impapilit dagiti Fariseo a saan idi a bulsek ket sa naagasan. Inayabanda dagiti nagannak kenkuana, ket nagsaludsaludda a kinunada, “Isu daytoy ti anakyo, daydi kunayo a nayanak a bulsek?”

Adda met laeng idiay ti tao a nagkuna nga isut bulsek idi, ket naited ti panagkitana, ngem dagidi Fariseo gusgustoda a di patien ti naibaga kadakuada ngem ti panangbigbigda iti riroda. Kasta ti pannakabalin ti gura, kasta ti panangtiritir ti kinalinteg ti Fariseo.

Adda pay maysa a namnama a nabati kadagiti Fariseo, ket dayta isut panagsaludsudda kadagiti nagannak ti tao. A kaslattay adda agparang a kinapudnona nagsaludsudda, “Kasano ngarud a makakitaka ita?” Nagbuteng dagiti nagannak a maisagmakda; ta nagnunummoanen dagiti Fariseo a no siasinoman a mangipudno a ni Jesus isu ti Cristo isut “maparuar iti sinagoga,” kayatna a sawen, di maawat iti sinagoga iti tallopulo nga aldaw. Kabayatan dayta a kabayag awan ti ubing a mabalin a kugiten wenno natay a madung-awan iti balay ti nakabiddut. Ti pangngeddeng isut maibilang a dakkel a didigra; ket no dina ibunga ti panagbabawi, mapasarunoan manen iti nadagdagsen a dusa. Ti dakkel a milagro a naaramid iti anakda inyegna ti dakkel a pannakaconvencer dagiti nagannak, nupay kasta simmungbatda, “Ammomi a daytoy ti anakmi ken nayanak a bulsek; ngem dikam ammo no kasano ti pannakakitana ita; ken no asino ti nanglukat kadagiti matana, dikam ammo: isu ti pagintuodanyo; nataenganen; isu agsaonto iti maipapan kenkuana.” Iti kasta inyakarda amin a susungbatan iti anakda; ta dida naitured nga ipudno ni Cristo.

Ti parikut nga inkabil dagiti Fariseo, ti panagsalusaludsud ken ti gurada, ti dida panamati kadagiti nalawag a banag a naipakita, luklukatanda idi dagiti mata dagiti rumeprep a tao, nangnangruna dagiti sapasap. Nasansan nga inaramid ni Jesus dagiti milagrona a silalatak iti dalan, ket binang-aranda dagiti agsagsagaba. Ti saludsud kadagiti adu nga isip isu daytoy, Agaramid ngata ti Dios kadagiti kakasta a nakaskasdaaw nga aramid babaen iti naulbod a tao, a kas ti panangipapilit dagiti Fariseo a kasta ni Jesus? Nagbalin a napasnek ti panagririri kadagiti dua a bangir.

Nabigbig dagiti Fariseo nga isuda met laeng ti nangirakurak iti milagro nga inaramid ni Jesus. Dida nabalin nga ilibak ti milagro. Napno daydi bulsek iti rag-o ken panagyaman; nakitana dagiti nakaskasdaaw a banag ti naparsua, ket nagragsak idi nakitana ti kinapintas ti daga ken tangatang. Sibubulos nga insarsaritana ti kapadasanna, ket manen pinadasda a pagulimeken, a kinunada, “Itedmo ti panagdayaw iti Dios: ammomi a daytoy a tao managbasol.” Iti sabali a pannao, Dimo sawsaw-enen a daytoy a Tao intedna ti panagkitam; ti Dios ti nangaramid itoy.

Ti naagasan a bulsek simmungbat, “No managbasol, diak ammo: maysa a banag ti ammok isu nga idinto a bulsekak idi, ita makakitaakon.”

Inintuodda manen, “Ania ti inaramidna kenka? Kasano ti pananglukatna kadagiti matam?” Kadagiti adu a sao pinadasda a kusso-kussoen, tapno ipagarupna nga isut naulbod. Ni Satanas ken dagiti dakes nga angelna addada idi iti dinna dagiti Fariseo, ket nagdadanggayanda nga aramaten dagiti peksada ken panangallilawda a maaramat iti panagrason ti tao tapno madadaelda ti influencia ni Cristo. Pinangudelda ti panagawat, isu nga umununegen kadagiti adu nga isip. Addada met idiay da-gidi angel ti Dios a mangpappapigsa iti tao a naisubli ti panagkitana.

Saan a nailasin dagiti Fariseo nga adda idi sabali a makangkangngeg kadakuada a saan la a daydi naisubli ti panagkitana a bulsek nga awan adalna; dida ammo no siasino a pudno ti karirririda. Ti nadiosan a lawag ti nagsilnag iti kararua daydi tao. Idi a dagitoy a managinsisingpet padasenda a pagulboden, tinulongan ti Dios a mangipakita, babaen kadagiti napigsa ken nalinteg a sungbatna, nga awan ti nakaulbodanna. Simmungbat, “Imbagakon kadakayo, ket dikay impangag: apayapay kayatyo manen a denggen? Kayatyo met aya ti agbalin nga adalanna? Ket isu nagsasaw-anda ket kinunada: sika ti adalanna ngem dakami adalannakami ni Moises. Ammom a ti Dios nakisao ken Moises: ngem daytoy a tao dikam ammo no adino ti naggapuanna.”

Ammo unay ni Apo Jesus ti suot a lasaten daydi tao, ket inikkanna ti parabur ken sasao, ta tapno agbalin a saksi ni Cristo. Sinungbatanna dagiti Fariseo kadagiti napigsa a sao a mangtinggar kadagiti mangusisa kenkuana. Dagitoy kinunkunada nga isuda dagiti mangilawlawag kadagiti Sursurat, dagiti mangiturturong ti nacion; ngem adda daydiay nakaaramid iti milagro, ket imbagada a dida ammo no sadino ti naggappuanna, ken ti maipapan iti galad ken aramidna. “Adtoy ti nakaskasdaaw a banag,” kinuna ti tao, “a dikay ammo no adino ti naggappuanna, ket idinto a linuktanna pay dagiti matak. Ammotayo a ti Dios dina ipangag dagiti managbasol; ngem no adda mangdayaw iti Dios ket aramidenna ti pagayatanna, isu ti denggenna. Nanipud idi panangrugi ti lubong awan pay nangngegan a nanglukat kadagiti mata ti maysa a tao a nayanak a bulsek. No koma no daytoy a tao saan koma a naggapu iti Dios, awan koma ti nabalinna nga inaramid.”

Sinarak daydi tao dagiti mangusisa kenkuana iti yan a pagtaktakderanda. Ti panagrasonna saan a masungbatan. Napasiddaw dagiti Fariseo ket nagtalnada—narangada kadagitoy natadem, maitudtudo a sao. Adda ulimek iti sumagmamano a kanito. Iti kalpasanna dagiti nakasidunget a papadi ken rabbi inyusongda dagiti kawwesda a kaslattay agbutengda di la ket ta marugitanda iti pannakasagidda iti tao, pinampagda dagiti tapuk kadagiti sakada, ket inyikkisda ti panangbabalawda kenkuana—“Naiyanakka kadagiti basbasol, ket isuronakami?” Ket pinarruarda iti sinagoga.

Nangngeg ni Jesus ti napasamak; ket idi nasarakanna kalpasan la unay daytoy, kinunana, “Mamatika iti Anak ti Dios?”

Iti immuna daras kimmita daydi bulsek iti rupa ti Mangisubli iti panagkitana. Iti sangoanan ti concilio nariribuk ken nakusokuso dagiti nagannak kenkuana; kimmita kadagiti nakarupanget a rupa dagiti rabbi; idin intaengna dagiti matana iti naayat, natalna, a rupa ni Jesus. Iti dakkel a nakaparigatan nabigbignan nga Isut naikkan iti nadiosan a pannakabalin; idin naited man kenkuanan ti nangatngato a pannakaawat.

Iti saludsud ti Mangisalakan, “Mumatika iti Anak ti Dios?” simmungbat daydi tao a nagsaludsud met, “ket asino, Apo, tapno mamatiak Kenkuana?” ket kinuna ni Jesus, “Nakitamon ket Isu met laeng ti makisasao kenka.” Daydi tao nagparintumeng kadagiti saka ni Jesus ket nagdaydayaw. Saan laeng a dagiti natagitaw-an a panagkita ti naited kenkuana, no di pay ket ti pannakalukat dagiti mata ti pannakaawatna. Naipamatmat ni Cristo iti kararuana, ket inawatna nga Isu ti Imbaon ti Dios.

Nagaribungbung ti maysa a bunggoy dagiti Fariseo iti asideg, ket ti pannakakita kadakuada inyegna iti panunut ni Jesus ti giddiat a nagparang kas bunga dagiti sao ken inaramidna. Kinunana, “Siak immayak ditoy lubong a maipaay iti pannakaokom: tapno dagiti saan a makakita, makakitada, ket dagiti makakita, agbalinda a bulsek.” Immay ni Cristo a manglukat kadagiti mata a bulsek, mangted ti lawag kadagidiay nga agtutugaw iti sipnget. Imbunannagnan nga Isu ti Silaw ti lubong, ket ti kapaspasamak a milagro isut mangpaneknek iti misionna. Dagiti tao a nakaimatang iti Mangisalakan idi immay naparaburanda iti napunpunno a pannakaiparang ti kaadda ti nadiosan ngem ti aniaman a nagragsakan ti lubong iti kasakbayanna. Naananay ti pannakaipaltiing ti pannakaammo iti Dios. Ngem iti daytoy a pannakaipaltiing, naipasaranget met ti pannakaokom dagiti tao. Nasubok ti kababalinda, ti pakaipatuanda isut maikeddeng.

Ti pannakaiparang ti nadiosan a pannakabalin a naited iti bulsek iti pannakakita a natagitaw-an ken naespirituan impanna dagiti Fariseo iti naununeg pay a kinasipnget. Dadduma kadagiti agdengdengngeg, a nariknada a dagiti sao ni Jesus isuda ti nasagid, inintuodda, “Bulsekkami met aya?” Simmungbat ni Jesus, “no bulsekkay koma, awan koma ti basolyo.” No koma no ti Dios ti nangaramid a dikayo makakita iti kinapudno iti dikay pannakaammo awan koma ti basolyo. “Ngem ita kunayo, makakitakami.” Patienyo a makakitakayo, ket umsienyo met ti pamay-an a pakabalinanyo nga umawat iti panagkita. Kadagiti amin a makabigbig kadagiti masapsapulda, umay ni Cristo nga iyegna ti awan patpating gana a tulong. Ngem dagiti Fariseo awan idi ti ipudnoda a masapulda; dida kinayat ti napan ken Cristo, ket iti kasta nabaybay-anda a bulsek—maysa a kinabulsek nga isuda met la ti akinbasol. Kinuna ni Jesus, “Ti basolyo mataginayon.”

52 - Ti Nadiosan a Pastor

Daytoy a capitulo naibatay iti Juan 10:1-30.

“SIAK TI Naimbag a Pastor: ti naimbag a pastor itedna ti biagna gapu kadagiti carnerona.” “Siak ti Naimbag a Pastor, ket ammok dagiti kukuak ket dagiti kukuak amammodak, a kas ni Ama amammonak, kasta met Siak amammok ti Ama: ket itedko ti biagko a maipaay kadagiti carnerok.”

Manen nasarakan ni Jesus ti pamay-an a mangsagid kadagiti isip dagiti agdengngeg Kenkuana kadagiti naingayyeman a panagdidinna. Naipadisnan ti influencia ti Espiritu iti nalamiis ken makabang-ar a danum. Naiparangnan ti bagina a kas silaw, ti gubbuayan ti biag ken ragsak iti naparsua ken iti tao. Ita iti nangayed a buya ti panangipastor iparangna ti pannakaisilpona kadagidiay a mamati Kenkuana. Awan ti buya nga adadda nga am-mo dagiti agdengdengngeg Kenkuana ngem iti daytoy, ket dagiti sao ni Cristo insilpona iti agnanayon Kenkuana. Ni kaanoman awan ti pannakabuya dagiti adalanna kadagiti pastor a mangayaywan kadagiti arbanda a dida la malagip ti leccion nga inted ti Mangisalakan. Makita ni Cristo iti tunggal matalek a pastor. Nakitada met dagiti bagina iti tunggal nalupoy ken agsangsanggir nga ipastoran.

Daytoy a figura ti pagsasao inyaplicar ni mammadto nga Isaias iti mision ti Mesias, kadagitoy a makaliw- liwa a sasao, “O Sion, a nangibaga kadagiti naimbag a damdamag, sumang-atka iti tapaw ti nangato a bantay; O Jerusalem, a mangibaga kadagiti naimbag a damdamag, ipukkawmo ta timekmo a buyogen ti pigsa; ipigsam, dika agbuteng; ibagam kadagiti ilili ti Juda, Adtoy ti Diosyo!... Paarabennanto ti arbanna a kas ti maysa nga agpaspastor: urnongennanto dagiti cordero iti taktakkiagna ken awitenna ida iti barukongna.” Isaias 40:9-11. Kinanta ni David, “Ni Jehova isut pastorko: awanto ti pagkurangak.” Salmo 23:1. Ket babaen ken Ezequiel ti Espiritu Santo impakaammona: “Bangonekto ti maysa a pastor kadakuada, ket pakanennanto ida.” “Sapulekto daydiay napukaw, ket iyawidkonto daydiay masakit.” “Ket mangaramidakto kadakuada ti maysa a tulag ti kappia.” “Ket saandanto a samsam kadagiti pagano:... no di ket agnaeddanto a sitatalged ket awanto ti mangpabuteng kadakuada.” Ezequiel 34:23, 16, 25, 28.

Inyaplicar ni Cristo dagitoy a padpadto Kenkuana, ket imparangna ti naggidiatan ti kababalinna ken ti galad dagiti turayen ti Israel. Kaparparuar la dagiti Fariseo manipud iti arban ti maysa a nakaitured a nangpaneknek ti pannakabalin ni Cristo. Insinada ti maysa a kararua isu nga awawisen idi ti Naimbag a Pastor nga umay Kenkuana. Iti daytoy impakitada a dida ammo ti aramid a naipakumit kadakuada, ket dida ngarud maikari iti aramid a naitalek kadakuada kas agpaspastor iti arban. Idin intudo ni Jesus iti sangoananda ti nakaigiddiatanda iti Naimbag a Pastor, ket intudona ti bagina nga isu ti pudno nga agay-aywan iti arban ti Apo. Nupay kasta, kasakbayan daytoy insaona ti maipapan Kenkuana babaen iti sabali a figura.

Kinunana, “Ti saan a sumrek iti ruangan ti pakayapunan dagiti carnero, no di ket kumalay-at iti sabali a dalanan isu met laeng ti mannanakaw ken tulisan. Ngem ti sumrek iti ruangan, isu ti pastor dagiti carnero.” Saan a nailasin dagiti Fariseo a dagitoy a sao naisawangda a maibusor kadakuada. Idi nga usisaenda dagitoy a sao kadagiti pusoda imbaga ni Jesus iti nalawag kadakuada, “Siak ti ruangan: ti sumrek Kaniak maisalakanto, ket sumrek ken rumuarto ket makasarakto ti pagaraban. Ti mannanakaw saan nga umay no di tapno agtakaw, ken agpatay, ken agdadael: Siak immayak tapno maaddaanda ti biag ken tapno maaddaanda ti nawadwad unay.”

Ni Cristo Isu ti ruangan ti arban ti Dios. Itoy a ruangan amin dagiti annakna, manipid kadagidi kaunaan a panawen, nasarakanda ti simrekanda. Ken Jesus, kas naipakita kadagiti tipo, kas naiparang kadagiti simbolo, kas naibunannag kadagiti paltiing dagiti mammadto, kas nailawag kadagiti leccion a naited kadagidi adalan, ken kadagiti milagro a naaramid kadagiti annak dagiti tao, nakitada ti “Cordero ti Dios, a mangikkat ti basol ti lu-bong” (Juan 1:29), ket gapu Kenkuana maiyegda iti arban ti paraburna. Ngem ti la kakaisuna a ruangan Isu ni Cristo ket amin dagiti mangsingsinga a mangala iti lugar ni Cristo, amin dagiti mangpadas a sumrek iti arban iti sabali a dalanan, isudat mannanakaw ken tulisan.

Saan a simrek dagiti Fariseo iti ruangan. Kimmalantayda iti sabali a dalanan a saan a ni Cristo, ket dida tinungpal ti aramid ti napudno a pastor. Dagiti papadi ken turayen, dagiti rabbi ken Fariseo, dinadaelda dagiti sibibiag a pagaraban, ket rinugitanda dagiti ubbog ti danum ti biag. Naipagisu la unay ti panangsalaysay dagiti sao ti paltiing maipapan kadagitoy a pastor: “Dagiti nakapuy saanyo a pinapigsa ket dikayo met inagasan dagidiay a masakit, ket saanyo a binedbedan daydiay nabungtol, dikayo met inyawid daydiay napapanaw:.... ngem babaen ti panangipapilit ken panangparigat nagturaykayo kadakuada.” Ezequiel 34:4.

Kadagiti amin a panawen, dagiti filosofo ken mannursuro impakitada iti lubong dagiti kapanunutan a pangpennek iti masapul ti kararua. Tunggal nacion a pagano naaddaan kadagiti dadakkel a mannursurona ken nareligionan a sistemana a mangigay-at kadagiti sabali a pamay-an iti pannakasubbot a saan a ni Cristo, a dagiti mata dagiti tao maitallikudda iti rupa ti Ama, ket dagiti pusoda napno iti buteng iti Daydiay a nangited laeng ti bendicion kadakuada. Ti pagduyusan ti aramidda isu ti panangtakawda iti Dios ti kukuana, nga agpada babaen ti panamarsua ken pananubbot. Ket dagitoy saan a pudno a mannursuro takawanda met dagiti tao. Riniwriwriw dagiti tao a nareppet iti babaen dagitoy saan a pudno a religion, iti pannakaadipen iti nadawel a buteng, iti agpatangken iti di panangikankano, panagbannog a kas kadagiti ayup nga agawit iti nadagsen, nga awanan iti inanama wenno ragsak wenno pakabang-aran ditoy, ket addaanda laeng iti naliday a buteng iti sumuno a biag. Ti laeng evangelio ti parabur ti Dios ti kakaisuna a makaitag-ay iti kararua. Ti panangbuybuya iti ayat ti Dios a naiparangarang iti Anakna kiburennanto ti puso ket riingennanto dagiti bileg ti kararua nga awan sabali a makabalin a mangaramid. Immay ni Cristo tapno maisublina ti ladawan ti Dios iti tao; ket siasinoman a mangipanaw kadagiti tao ken Cristo ipanawna manipud iti gubbuayan ti pudno a panagrang-ay; iyulbudna kadakuada ti inanama ken panggep ken dayag ti biag. Isut mannanakaw ken tulisan.

“Ti sumrek iti ruangan isu ti pastor dagiti carnero.” Ni Cristo isut agpadpada a Ruangan ken Pastor. Sumrek Kenkuana met laeng. Gapu iti panagsacrificiona met laeng ti nagbalinanna a pastor dagiti carnero. “Isu ilukatna iti agay-aywan ti ruangan, ket dagiti carnero denggenda ti timekna; ket ayabanna dagiti carnerona kadagiti nagnaganda, ket iruarna ida, ket inton mairuarna amin ida magna iti sangoananda; ket dagiti carnero sumurotda, ta mailasinda ti timekna.”

Kadagiti amin a parsua ti carnero isut maysa kadagiti managbutbuteng ken kakapsutan ket iti Dumaya ti panangaywan ti pastor iti arbanna a carnero isut naingagetan ken di agpatingga. Idi kua, a kas met ita, bassit laeng ti talged iti ruar dagiti nabakudan nga ili. Dagiti tulisan nga aggapu kadagiti beddeng dagiti agpagnapagna a tribu, wenno dagiti agsipsipngaw nga ayup nga aggapu kadagiti pagpakpaknianda a rukib, aglemmengda kadagiti pagpakpaknianda a rukib, aglemmengda nga agsiim iti panagarangda kadagiti arban. Ti pastor binantayanna ti aywanna, nga ammona nga uray pay ti biagna agpeggad. Ni Jacob, a nangaywan kadagiti arban ni Laban kadagiti Dagaraban idiay Haran, iti panangsalaysayna iti di agpatingga a panagbannogna, kinunana, “Iti aldaw magagaraak iti pudot, ket no iti rabii, iti lamiis ti linnaaw a nagbalay; ket ti turogko naDukaw kadagiti matak.” Genesis 31:40. Ket idi nga ayaywananna dagiti carnero ti amana, ni agbumaro a David, a ti la imana, kinabilna ti leon ken oso, insalakanna manipud kadagiti ngipenda ti sinikmawda a cordero.

Kas ti panangiturong ti pastor iti arbanna kadagiti nabato a turod, kadagiti kabakiran ken derraas, kadagiti karootan iti sibay ti karayan; kas ti panangaywanna idiay banbantay iti natalna a rabii, nga igigirna kadagiti agtakaw, a taripatoenna a siayat dagiti masaksakit ken nakapsut, ti biagna agbalin a kas kadagiti biagda. Iti napigsa ken naayat a pannakidinna ipakamaysana ti biagna kadagiti ayaywananna. Uray pay no kasano kaadu ti arban, ammo ti pastor tunggal carnero. Tunggal maysa adda naganna, ket sumungbat no awagan ti pastor ti naganna.

Kas ti naidagaan a pastor nga ammona dagiti carnerona, kasta met ti nailangitan a Pastor ammona ti arbanna a naiwarawara iti amin a lubong. “Dakayo dagiti arbanko, ti arban ti pagpaarabak, tattaokayo, ket Siak ti Diosyo, kuna ni Jehova.” Kuna ni Jesus, “Siak inayabanka nga innaganan, sika kukuak.” “Imburikka iti dakulap dagiti imimak.” Ezequiel 34:31; Isaias 43:1; 49:16.

Ni Jesus ammonatay a sinaggaysa, ket matignay ti riknana iti kinalap-ittayo. Ammona ti nagnagantayo amin. Ammona uray pay iti balay a pagnaedantayo ti nagan tunggal bumalay. Addada panawen nga ibagana kadagiti adipenna a mapanda iti matudtudo a dalan iti maysa a ciudad, iti maysa a balay, a mangsarak iti maysa kadagiti carnerona.

Kasta unay nagdakkel ti pannakaammo ni Jesus iti tunggal maysa a kararua a kaslattay isisu ti nakatayan ti Mangisalakan. Ti pakariribukan tunggal maysa tignayenna ti pusona. Ti ikkis ti panagpatulong dumteng iti lapayagna. Immay tapno awisenna dagiti amin a tao Kenkuana. Awisenna ida, “Surotendak,” ket ti Espirituna tignayenna dagiti pusoda tapno mapanda Kenkuana. Adu dagiti madi a maawis. Ammo ni Jesus no siasinoda. Ammona pay no siasino dagiti dumngeg iti awisna, ken nakasagana nga umay iti panangaywanna a kas pastor. Kunana, “Dagiti carnerok mangngegda ti timekko, ket ammok ida, ket surotendak.” Aywananna tunggal maysa a kas la awanen ti sabali a carnerona iti rabaw ti daga.

“Ayabanna dagiti carnerona kadagiti nagnaganda, ket iruarna ida . . . Ket dagiti carnero sumurotda, ta mailasinda ti timekna.” Ti pastor iti Dumaya dina iyabug dagiti carnerona. Saan nga agsanggir iti bileg wenno buteng; ngem apan iti sangoanan ayabanna ida. Ammoda ti timekna ket pagtulnoganda ti ayabna Kasta met ti aramiden ti Pastor-Mangisalakan kadagiti carnerona. Kuna ti Surat, “Impanguloam ti ilim a kas maysa nga arban babaen ti panangibilin da Moises ken Aaron.” Babaen ti mammadto, ibaga ni Jesus, “Siak nagayatak kenka ti agnanayon a panagayat: gapuna a babaen iti kinamanangngaasi inyasidegka.” Awan ti pilitenna a sumurot Kenkuana. “Inyasidegko ida babaen kadagiti tali a nataw-an, babaen kadagiti singgalut ti ayat.” Salmo 77:20; Jeremias 31:3; Oseas 11:4.

Saan nga iti buteng ti pannakadusa, wenno ti inanama iti agnanayon a gunguna, ti mangguyugoy kadagiti adalan ni Cristo a sumurot Kenkuana. Maimatanganda ti di maartapan nga ayat ti Mangisalakan, nga imparangna iti panagbaniaga ditoy daga, manipud iti kolloong inggana iti cruz ti Calvario, ket ti pannakaimatang Kenkuana idiay, guyugoyen, palamuyoten, ken pasukoenna ti kararua. Mariing ti ayat iti puso dagiti kumitkita. Mangngegda ti timekna, ket sumurotda Kenkuana.

Ket ti pastor apan iti sangoanan dagiti carnerona. Kasta met ti aramiden ni Jesus kadagiti taona. “Inton mairuarna amin ida, magna iti sangoananda.” Ti dana nga agpa-langit isut inconsagrar dagiti tugot ti Mangisalakan. Mabalin a ti dana isut nasang-at ken pisol-pisol, ngem kasta met ti pinagna ni Jesus; dagiti sakana dineppesda dagiti nadawel a siit tapno nalaklaka ti pannagnatayo. Tunggal awit a pakaayabantay a baklayen isu met ti binaklayna.

Nupay no ita immulin iti sidong ti Dios, ken makibingay met iti trono ti law-ang, awan ti pinukawna iti naasian a galadna. Ti isu met la a naayat, mannakipagrikna a puso ti nakalukat kadagiti amin a pakaayayan ti kinatao. Ita ti ima a nasalput isut mayunnat a mangted iti nawadwadwad pay a bendicion kadagiti taona nga adda ditoy lubong. “Didanto mapukaw uray kaano, ket awanto ti mangrabsut kadakuada itoy imuk.” Ti kararua a naiteden ken Cristo isut napatpateg ngem ti amin a lubong. Linak-am pay laeng ti Mangisalakan ti tuok ti Calvario uray no maymaysa la koma ti makasapul a maisalakan idiay pagarianna. Ni kaanoman dinanto baybay-an gapu iti maymaysa a nakatayanna. Malaksid no dagiti pasurotna pilienda ti pumanaw Kenkuana, tenglennanto unay ida.

Kadagiti amin a pakasuotantayo adda ti kankanayon a katulongantayo. Dinatay baybay-an a datdatayo a makibakal iti sulisog, a makigabbo iti kinadakes, ket iti kanungpalanna maitublak gapu iti awit ken ladingit. Nupay no ita mailemmeng iti imatang ti tao, ti lapayag ti pammati mangngegna ti timekna nga agkunkuna, Dika agbuteng; addaak kenka. Siak “ti sibibiag ket natayak idi, ket adtoy, sibibiagak iti agnanayon nga awan inggana.” Apokalipsis 1:18. Linak-amko dagiti ladingitmo, napadasak dagiti pannakibalubalmo, naglasatak dagiti pakasulisogam. Ammok dagiti luluam; uray Siak nagsangitak. Dagiti leddaang a nauneg unay ti pannakayesngawda iti lapayag ti tao, ammok ida. Dika pagarupen a napanawan ken nabaybay-anka. Uray pay no ti ututmo dina tignayen a sumungbat ti cuerdas ti sinoman a puso ditoy daga, kumitaka Kaniak, ket agbiagka. “Dagiti banbantay makapanawda ken dagiti turturod maalisda; ngem ti kinamanagayatko saanto a pumanaw kenka, ket di met maalis ti tulagko ti pannakikappia, kuna ni Jehova nga addaan asi kenka.” Isaias 54:10.

Ngem nupay no kasano kadakkel ti ayat ti pastor iti carnerona, ayayatenna pay nga adadda dagiti annakna a lallaki ken babbai. Ni Jesus saan la nga Isu ti pastortayo; Isu pay kadatayo ti “agnanayon nga Ama.” Ket Isu kunana, “Ammok dagiti kukuak ket dagiti kukuak ammodak, a kas ken ni Ama amammonak, kasta met Siak amammok.” Juan 10:14, 15. Ania ketdin daytoy a sao! Ti Bugbugtong nga Anak nga adda iti saklot ti Ama, nga impakaammo ti Dios met laeng nga Isu “ti Lalaki a Kadduak” (Zacarias 13:7),—ti pannakikaddua ni Cristo iti agnanayon a Dios isut maaramat a mangiparang iti pannakikaddua ni Cristo kadagiti annakna ditoy daga.

Agsipud ta datayo ti sagut ti Amana, ken ti supapak ti aramidna, ayayatennatay ni Jesus. Ayayatennatay kas annakna. Isu ayayatennak. Awanen ti nasaysayaat pay a maisagut ti langit, awanen. Ngarud agtalekka.

Pinanpanunut ni Jesus idi dagiti kararua iti amin a daga nga inallilaw dagiti saan a pudno a pastor. Dagidiay nga inililiwna nga urnongen a kas carnero iti pagarabanna a naiwarawara iti tengnga dagiti lobo, ket kinunana, “Adda met sabsabali a carnerok a saanda a naitipon itoy a pagtaraknan: dagidiay masapul nga iyegko ket denggendanto ti timekko; ket addanto maymaysa nga arban, ken maymaysa a pastor.” Juan 10:16.

“Gapu iti daytoy ayatennak ni Ama, ta itedko ti biagko, tapno awatekto manen.” Kayatna a sawen, Kasta unay ti panagayat ni Amak kenka, nga adadda pay ti panagayatna Kaniak ta intedko ti biagko a mangsubbot kenka. Iti panagbalinko a sandim ken mangpatalged kenka, iti panangisukok iti bagik, iti panangbigbigko kadagit utangmo, kadagiti basbasolmo, nagbalinak nga ayayaten unay ni Amak.

“Itedko ti biagko, tapno awatekto manen. Awan ti mangikkat Kaniak no di ket iyawatko a Sisiak. Aada pannakabalinko a mangyawat ti biagko ken adda pannakabalinko met a mangawat manen.” Nupay no kas kamkameng ti kaman ti tao, ni Cristo isut natay, kas Dios isut ubbog ti biag nga agpaay iti lubong. Nabalinna koma nga inabak dagiti tarigagay ni patay, ken nagmadi a maiyeg iti turayna; ngem nagnaknakem nga intedna ti biagna tapno maiyegna ti biag ken ti di pannakatay. Inawitna ti basol ti lubong, inturedna ti lunodna, insukona ti biagna, a kas sacrificio, tapno dagiti tao dida koma matay nga agnanayon. “Pudno nga Isu inturedna dagiti lidaytayo, ken inawitna dagiti ladingittayo. . . . Isu nasugsugat a gapu kadagiti labsingtayo, Isu napalitem a gapu kadagiti kinadangkestayo; ti dusa ti pakaikappiaantayo naipatay Kenkuana, ket gapu kadagiti saplitna maagasantayo. Datayo amin kastay la carcarnero a nayaw-awan; nagturong iti tunggal maysa kadatayo iti dalanna met laeng; ket ni Jehova impatayna Kenkuana ti kinadakestayo amin.” Isaias 53:4-6.

53 - Maudi a Baniaga Manipud Galilea

Daytoy a capitulo naibatay iti Lucas 9:51-56; 10:1-24.

IDI NGA UMASIDEGEN ti panagturpos ti panagministrona, binaliwan ni Jesus ti wagas ti panagtrabajona. Aginggana idi, linissianna ti pannakariri ken pannakailatak. Dina inawat ti panangdayaw dagiti tao, ket limmabas la a napardas manipud iti maysa a disso agingga iti sabali a disso a di matengngel ti napalalo a ganetget dagiti tao a mangitandudo Kenkuana. Naminadu daras nga imbilinna nga awan koma ti mangilatak Kenkuana nga Isu ni Cristo.

Idi panawen ti Rambak dagiti Abong-abong, ti panagbaniagana idiay Jerusalem isut napardas ken nalimed. Idi nga inuyutan dagiti kakabsatna nga agparang a nalatak a kas Mesias, kastoy ti sungbatna, “Ti aldawko saan pay a dimteng.” Juan 7:6. Napan idiay Jerusalem nga awan nakaamammo, ket simrek iti ciudad nga awan nakapaliiw, ken di met rinaem dagiti adu a tao. Ngem saanen a kasta ti naudi a baniagana. Pinanawanna idi ti Jerusalem iti sumagmamano a panawen gapu iti rurod dagiti papadi ken rabbi. Ngem idin inkeddengna nga agsubli nga agdalliasat a nalatak unay, babaen iti narikus a dalan, ken adda naipakpakauna a pakdaar, isu a dina pay inararamid iti kasakbayanna. Mapmapanen iti buya ti dakkel a sacrificiona, ket iti daytoy maiturong iti panangimatang dagiti adu a tao.

“No kasano ti panangibayog ni Moises iti uleg idiay let-ang, kasta met a masapul a ti Anak ti tao maibayog.” Juan 3:14. Kas kadagiti mata ti amin nga Israel naiturong idi naibayog a sinan-uleg, ti simbolo a napili iti pannakaagasda, kasta met amin a mata masapul a maiturong ken Cristo, ti sacrificio a nangyeg iti pannakaisalakan ti napukaw a lubong.

Isut riro ti nagawatanda idi iti aramid ti Mesias, ken ti kinakurang ti pammatida iti nadiosan a galad ni Jesus, ti nangiturong kadagiti kakabsatna a manguyot Kenkuana nga agparang a nalatak kadagiti tao iti Rambak dagiti Abong-abong. Idin, iti espiritu a pumada iti daytoy, nalappedan met koma dagiti adalan tapno di mapan idiay Jerusalem. Nalagipda ti sinaona a maaramidto Kenkuana idiay, ammoda ti makapapatay a gura dagiti pangulo ti religion, ket tipdenda koma ti ipapan ti Mannursuroda idiay.

Isut napait nga aramid iti puso ni Cristo ti panangbusorna iti panagbuteng, panakauppapay, ken kinaawan pammati dagiti ayayatenna nga adalan. Isut nangat iti panangiturongna kadakuada iti disso ti liday ken leddaang nga agururay kadakuada idiay Jerusalem. Ket ni Satanas adda iti asideg a mangsulisog iti Anak ti tao. Apay nga apan itan idiay Jerusalem tapno matay? Iti amin nga aglawlawna addada dagiti kararua a mabisbisinan iti tinapay ti biag. Iti amin a yan addada dagiti agsagsagaba nga agururay iti mangagas a saona. Ti aramid nga iringpas ti evangelio ti parabur kairugrugi. Ket Isu adda pay laeng iti bileg ti kinabannuag Apay a di mapan kadagiti nalawa a tay-ak ti lubong, nga ipanna dagiti sao ti paraburna, ken ti tignay ti makaagas a pannakabalinna? Apay a dina alaen Kenkuana ti rag-o iti pannangted ti lawag ken ragsak kadagiti riniwriwriw a nasipngetan ken maladladingitan? Apay a baybay-anna ti anien nga urnongen dagiti adalanna, a nakapsut iti pammati, nangudel iti panagawat, ken nabannayat nga agaramid? Apay a sangoenna ni patay itan, ket baybayanna ti aramid nga agdamdamo pay? Ti kabusor nga idiay let-ang sinangona ni Cristo dinarupna manen ket inyegna dagiti narungsot ken makaallilaw a sulisog. No Koma no simmuko ni Jesus iti uray apagdarikmat, no koma no binaliwanna ti turongna iti uray apagbassit unay tapno maisalakanna ti bagina, nagballigi koma dagiti babaonen ni Satanas, ket napukaw koma ti lubong.

Ngem ni Jesus “nagturong a napan a sitatalged sadi Jerusalem.” Ti maymaysa a linteg ti panagbiagna isu ti pagayatan ti Ama. Iti isasarungkarna iti templo idi ubing pay kinunana ken Maria, “Dikay ammo a masapul a sangoek dagiti banbanag ni Amak?” Lucas 2:49. Idiay Cana, idi a tinarigagayan ni Maria nga iparangna koma ti namilagroan a pannakabalinna, daytoy ti sungbatna. “Ti orasko dipay dimteng.” Juan 2:4. Kasta met la ti panangsungbatna kadagiti kakabsatna idi a pilitenda nga apan iti rambak. Ngem iti dakkel a gakat ti Dios naitudo ti oras a panangidatonna iti bagina gapu kadagiti basol dagiti tao, ket ti oras ngannganin agpatit. Ket saan a di agtungpal wenno agsarimadeng. Dagiti addangna naiturongda idiay Jerusalem, isu a nangpanpanunutan dagiti kabusorna a pangalaan iti biagna; itan isut idissona. Iturongnan ti rupana a mapan iti pannakaidadanes, pannakailibak, pannakaumsi, pannakadusa, ken patay.

Ket Isu “nangibaon kadagiti agipadamag: ket napanda ket simrekda iti maysa a purok dagiti Samaritano tapno agsagana iti agpaay Kenkuana.” Ngem dagiti tao dida kinayat nga awaten ta agturturong idiay Jerusalem. Ti nagawatanda a kaipapanan ti aramiden ni Cristo isu ti panangipakitana iti panangipangpangrunana kadagiti Judio, ket napalalo a nagpait ti panangbusorda. No koma no umay nga isublina ti templo ken panagdaydayaw idiay Bantay Gerizim, naragsakda koma nga umawat Kenkuana; ngem apapan idiay Jerusalem, ket kasta dida kayat a pagdagusen. Bassit ti pannakabigbigda nga ipanpanawda kadagiti ruanganda ti kasayaatan a sagut ti langit. Inawis ni Jesus dagiti tao nga umawat Kenkuana. Nagkiddaw met ti parabur kadagiti imada, tapno makaasideg pay kadakuada, tapno maitedna ti kabaknangan a bendicion. Iti tunggal sagut a naiparang Ken-kuana, sapulenna met ti napatpateg a parabur. Ngem ti amin napukaw dagiti Samaritano gapu iti gura ken kinamanaginsisingpetda.

Da Santiago ken Juan, dagiti imbaon ni Cristo, naparurudda unay gapu iti pananglais nga imparangda iti Apoda. Napnoda iti gura iti kasta kagubal a panangtratar dagiti Samaritano dida ket koma pinadayawan iti isasarungkarna kadakuada. Iti nabiit pay nakikaddua da Santiago ken Juan ken ni Jesus iti bantay a nagbaliwanna ket naimatanganda ti panangpadayaw ti Dios Kenkuana, ken kasta met ti panangpadayaw da Moises ken Elias. Ti nalatak a di panagraem dagiti Samaritano, di mabalin, kasta ti ipagarupda, a palabsen nga awan ti marikna a pannakadusana.

Napanda ken Cristo, imbagada Kenkuana dagiti sao dagiti tao a madida pay uray no maymaysa la a rabii nga yuumianna. Impagpagarup dagitoy nga adalan a nadagsen la unay ti inaramid dagiti Samaritano Kenkuana, ket idinto a makitada ti Bantay Carmel iti saan unay nga adayu, isu a nakapatayan dagiti ulbod a mammadto, kinunada, “Apo, kayatmo nga ibilinmi a bumaba ti apuy manipud langit, tapno ibusenna ida, a kas met ti inaramid ni Elias?” Nasdaawda a nakakita a naladingit ni Jesus gapu kadagiti saoda, ket dakdakkel man ti pannakarangada idi inungtanna ida, “Dikay ammo no aniakayo nga espiritu. Ta ti Anak ti Apo saan nga immay tapno agdadael kadagiti biag ti tao, no di ket agilasakan kadakuada.” Ket napan iti sabali a purok.

Saan a paset ti mision ni Cristo iti panangpilitna kadagiti tao a mangawat Kenkuana. Ni Satanas, ken dagiti tao nga addaan iti espirituna, ti mangpilit iti conciencia. Babaen iti pambar iti kinasaet iti kinalinteg, dagiti tao a kaddua dagiti dakes nga angel yegda ti panagsagaba kadagiti padada a tao tapno mabalbaliwanda kadagiti kapanpanunutanda iti religion; ngem ni Cristo kankanayon nga ipakitana ti asi, kankanayon a padasenna nga awisen ida babaen iti panangiparangna iti ayatna. Dina akuen ti pannakisinnalisal iti kararua, wenno awaten ti maysa a paset laeng a panagservi; ngem tarigagayanna laeng ti nabulos a panagservi, ti natulnog a panangisuko iti puso babaen laeng iti panangayayo ni ayat. Awanen ti nalawlawag a pakakitaan nga adda kadatayo ti espiritu ni Satanas ngem ti ugalitayo a mangdanar ken mangdadael kadagidiay a di mangipateg kadagiti aramidtayo, wenno mangsuppiat kadagiti kapanunutantayo.

Tunggal tao. iti bagi, kararua, ken espiritu, isut kukua ti Dios. Ni Cristo natay tapno masubbotna amin. Awanen ti adadda a nakaumumsi unay iti Dios ngem, babaen iti kinamanaginsisingpet iti religion, adda tattao nga iyegda ti panagsagaba dagidiay a ginatang ti dara ti Mangisalakan.

“Ket idi pimmanaw sadiay, napan kadagiti beddeng ti Judea, iti labes ti Jordan; ket dagiti adu a tattao nagsublida a naguurnong iti sibayna; ket kas kadawyanna, insursurona ida manen.” Marcos 10:1.

Ti dakkel a paset dagiti maududi a bulan ti panagministro ni Cristo isut napalabas idiay Perea, ti provincia iti “labes ti Jordan” manipud Judea. Ditoy dagiti adu a tao nagaribungbungda, a kas idi nasapa a panagministrona idiay Galilea, ket adu kadagiti naisursuronan ti inulitna.

Kas ti panangibaonna kadagiti Sangapulo ket Dua, kasta manen a “nangilasin ti Apo ti sabali a pitopulo, ket imbaonna ida a sagdudua, iti masangoananna, iti isuamin nga ilili ken disdisso a ngannganina papanan.” Lucas 10:1. Iti sumagmamano a panawen nakiadda Kenkuana dagitoy nga adalan tapno sanayenna ida iti aramidda. Idi naibaon dagiti Sangapulo ket Dua iti immuna a panagmisionda, dadduma nga adalan nakikuyogda ken Jesus iti panagbaniagana iti amin a Galilea. Iti kasta naaddaanda iti gundaway iti naasideg a pannakaidinnada Kenkuana, ken iti natarus a pannakaisuro nga intunggal maysa. Iti daytoy dakdakkel a bunggoy naaddaanda iti gundaway a mapan iti naasian a mision.

Dagiti naibilin kadagidi pitopulo pumada met la kadagiti naibilin kadagidi Sangapulo ket Dua; ngem ti bilin a naited kadagiti Sangapulo ket Dua, a dida serken ti uray ania a ciudad dagiti Gentil wenno Samaritano, saan a naited kadagiti pitopulo. Uray no dipay nabayag a dagiti Samaritano dida pinaasideg ni Cristo, saan a nagbaliw ti ayatna kadakuada. Idi a napan dagiti pitopulo iti naganna, ti immuna ngem amin a sinarungkaranda isu dagiti ciudad ti Samaria.

Ti isasarungkar ti Mangisalakan met laeng idiay Samaria, ti pannakaidayaw ti naimbag a Samaritano, ken ti managyaman a rag-o daydi naagasan nga agkukutel, maysa a Samaritano, nga isisu la a nagsubli kadagiti naagasan a nangted ti panagyaman ken Cristo, nauneg ti kaipapananda kadagiti adalan. Immuneg unay ti leccion kadagiti pusoda. Iti bilinna kadakuada, sakbay la unay ti yuulina, inraman ni Jesus ti Samaria iti Jerusalem ken Judea kadagiti umuna nga apanda pangikasabaan ti evangelio. Iti panangisurona insaganana ida a mangtungpal itoy a bilin. Idi apanda idiay Samaria iti nagan ti Mannursuroda, nasarakanda dagiti tao a nakasagana nga umawat kadakuada. Nangnangngeg dagiti Samaritano dagiti sao ni Cristo a mangipadayaw kadakuada a kas met ti pannakaammoda kadagiti aramid ti kaasi nga impaay- na kadagiti kanacionanda. Nakitada nga, uray nagubal ti panangtratarda Kenkuana, adda la idi Kenkuana dagiti panunut ti ayat nga agpaay kadakuada, ket naguyugoy dagiti pusoda. Kalpasan ti yuulina, inawatda a siraragsak dagiti babaonen ti Mangisalakan, ket dagiti adalan inurnongda ti napateg nga ani a naggapu kadagitoy nga idi kua isudat kapaitan a kabusorda. “Ti maysa a runo a naparpar dinanto bungtolen, ket ti maysa a micha a sumsumged a silulubed dinanto iddepen: isu pataudennanto ti kinalinteg iti kinapudno.” “Ket iti naganna panginanamaanto dagiti Gentil.” Isaias 42:3; Mateo 12:21.

Iti panangibaonna kadagiti pitopulo, imbilin ni Jesus kadakuada, a kas met la ti imbilinna kadagiti Sangapulo ket Dua, a dida ipapilit ti panagianda no dida maawat a siraragsak. “Iti uray ania a ciudad a serkenyonto ken dida pangawatan kadakayo,” kinunana, “rumuarkayto kadagiti daldalanyo, ket kunayo, Uray ti tapuk ti ciudadyo a kimpet kadagiti saksakami, pampagenmi a maibusor kadakayo: nupay kasta ammoenyo a ti pagarian ti langit immasideg kadakayo.” Aramidenda daytoy saan a gapu iti gura wenno nadanar a pannakapabain, no di ket mangipakita no kasano kadagsen ti banag a di panangawat iti damag ti Apo wenno dagiti babaonenna. Ti di mangawat kadagiti adipen ti Apo isu ti di panangawat Kenkuana met laeng.

“Kunak kadakayo,” innayon ni Jesus, “nga iti dayta nga aldaw nalaglag-anto ti inget a maipaay iti Sodoma ngem iti dayta a ciudad.” Idin ti panunutna nayallatiw kadagiti ilili ti Galilea isu a nakapalabasan ti adu kadagiti panagministrona. Iti nasaem unay a panagladingit inyikkisna, “Asika pay, Corasin! asika pay, Betsaida! ta no idiay Tiro ken Sidon naaramid koma dagiti datdatlag a naaramid kadakayo, nabayag koma a nagbabawida, a nagkawwesda iti nakersang a lupot ken nagtugaw iti dapo. Ngem naparparbengto ti maikeddeng iti Tiro ken Sidon iti pannakaokom ngem kadakayo, Ket sika, Capernaum, a naitan-okka nga agingga iti langit, maipababakanto nga agingga iti tukot ti infierno.”

Kadagitoy naalibtag nga ili iti naglawlaw ti Baybay ti Galilea, naidiaya dagiti kababaknangan a bendicion ti langit. Iti inaldaw-aldaw ti Principe ti biag simrek ken rimmuar kadakuada. Ti dayag ti Dios, a naggagaran dagiti mammadto ken arari a makita, naiparang kadagiti umariwekwek a tao a nagdadarison kadagiti addang ti Mangisalakan. Nupay kasta inumsida ti nailangitan a sagut.

Iti dakkel a panangipakita ti panagannad pinablaakan dagiti rabbi dagiti tao a dida koma awaten dagiti sursuro nga iyadadal daytoy baro a mannursuro; ta dagiti kapanunutan ken aramidna maisuppiatda kadagiti insursuro dagiti amma. Kimmanunong dagiti tao kadagiti insursuro dagiti papadi ken turayen, lugar a pinadasda koma nga ammoen no ania ti kuna ti sao ti Dios kadakuada. Pinadayawanda dagiti papadi ken turayen a di ket ti Dios, ket inumsida ti pudno tapno masalimetmetanda dagiti ugalida. Adu dagiti natignay ken nganngani napasuko; ngem dida sinurot ti kinuna ti isipda, ket dida naibilang a kaddua ni Cristo. Indiaya ni Satanas dagiti pannulisogna, aginggana a ti lawag nagparang a kas la sipnget. Iti kasta adu dagiti nangiwalin iti pudno a makaisalakan koma iti kararua.

Ti pudno a Saksi kunana, “Adtoy, Siak addaak nga agtatakder iti ruangan, ket agtugtogak.” Apocalipsis 3:20. Tunggal babalaw, pablaak, ken pakpakaasi iti sao ti Dios wenno ited dagiti babaonenna isut tugtog iti ruangan ti puso. Isu ti timek ni Jesus nga agkiddaw iti iseserrekna. Iti tunggal tugtog a di inkaskaso, ti tarigagay a manglukat isut kumapsut. No dagiti maldit nga aramiden ti Espiritu Santo saanda a masungbatan ita, ti kapigsada inton bigat saanton a pumada iti kapigsada ita. Agbalin ti puso a mapakapsut iti panagriknana. Ket maipan iti napeggad a di pannakarikna iti kaababa ti biag, ken ti kapanunutan ti dakkel a kinaagnanayon. Ti dusa a maipatayto kadatayo iti pangokoman saanto nga isut bunga ti pannakarirotayo, no di ket ti panagliwaytayo kadagiti naited a gundawaytayo a mangammo no ania ti pudno.

Kas kadagiti apostol, dagidi pitopulo immawatda met kadagiti di natagitaw-an a parabur a kas sello ti misionda. Idi nagturposen ti aramidda, nagsublida a siraragsak, a kinunkunada, “Apo, uray pay dagiti sairo paiturayanda kadakami iti naganmo.” Simmungbat ni Jesus, “Nakitak ni Satanas a natnag manipud langit a kas la kimat.”

Dagiti buya ti napalabas a kas met iti masangoanan naipamatmatda iti isip ni Jesus. Naipakita ni Lucifer idi immuna a pannakaigarangogongna manipud langit. Kinitana iti masangoanan dagiti buya ti panagnguy-ana, isu a pakaiparangan kadagiti amin a lubong ti galad ti manangulbod. Nangngegna ti ikkis, “Natungpalen” (Juan 10:30), a mangipakaammo a ti pannakasubbot ti napukaw a raza naaramiden, a ti langit nagbalinen a natalged iti agnanayon a maibusor kadagiti pammabasol, panangulbod, ken pananglimlimo, nga araramiden ti Satanas.

Iti labes ti cruz ti Calvario, agraman ti leddaang ken ti pannakaibabainna, nasirmata ni Jesus ti maudi a dakkel nga aldaw, inton ti principe ti pannakabalin ti tangatang masarakannanto ti pannakadadaelna iti daga nga immalsa iti nabayag. Nakita ni Jesus a nagpatingga iti agnanayonen ti aramid ti kinadakes, ket ti talna ti Dios punnoennan ti langit ken daga.

Nanipud idin masapul a dagiti pasurot ni Cristo ibilangdan a ni Satanas isut naabaken a kabusor. Iti rabaw ti cruz, ti panggun-odan ni Jesus ti balligi nga agpaay kadakuada; dayta balligi a tinartarigagayanna nga isu met laeng ti balligida. “ Adtoy,” kinunana, “ikkankayo ti pannakabalin a pumayat kadagiti ululeg ken manggagama, ken iti amin a pannakabalin ti kabusor; ket awanto ti manganano kadakayo.”

Ti kadakkelan a pannakabalin ti Espiritu Santo isu ti salaknib tunggal nagbabawi a kararua. Awanto ti immawat iti pannakabalinna babaen ti panagbabawi a silaladingit ken ti pammati, ti palubosan ni Cristo a maipan iti pannakabalin ti kabusor. Ti Mangisalakan addanto iti abay dagiti masulsulisog ken masusuot nga annakna. Iti pannakikaddua Kenkuana awanto ti di pannakagun-od, pannakapukaw, ken saan a mabalin, wenno pannakaabak; maaramidto amin gapu Kenkuana a mangpapigsa kadatayo. No umay dagiti sulisog ken pannakasuot, dika ururayen a maurnosto amin a pagrikutan; ngem kumitaka ken Jesus, a katulongam.

Addada Cristiano a panpanunuten ken sasawenda ti adu unay maipapan ti pannakabalin ni Satanas. Panpanunutenda ti kabusorda, agkarkararagda maipapan kenkuana, sasawenda ti maipapan kenkuana, ket isut dumakkel a dumakkel iti panangipagarupda. Pudno a ni Satanas isut mannakabalin a parsua; ngem, yaman pay ken Apo Dios, adda manmannakabalin a Mangisalakantayo, a nangigarangogong iti kadaksan manipud langit. Agraksak ni Satanas no padakkelentay ti pannakabalinna. Apay a saan a ni Jesus ti sarsaritaentayo? Apay a ditay ipadakkel ti pannakabalin ken ayatna?

Ti bullalayaw ti kari a manglawlaw iti trono idiay ngato isu ti agnanayon a saksi a “kasta la unay ti panagayat ti Dios iti lubong, nga intedna ti Anakna a Bugbugtong, tapno amin a mamati Kenkuana saan a mapukaw no di ket adda biagna nga agnanayon.” Juan 3:16. Isut mangsaksi iti lubong a dinto baybay-an ti Dios dagiti taona iti pannakibalubalda iti dakes. Isut pammatalged kadatayo iti pigsa ken salaknib a kas ti kabayag ti trono met laeng.

Innayon ni Jesus, “Ngem dikay agayayat iti daytoy, a dagiti espiritu paiturayanda kadakayo: agayayatkayo ketdi ta dagiti nagnaganyo naisuratda idiay langit.” Dikay agayayat gapu ta adda pannakabalinyo, di la ket ta malipatanyo ti panagsanggiryo iti Dios. Agalluadkayo di la ket ta umapay ti pannakapennekyo iti siak ket agtrabajokayo gapu iti pigsayo met laeng, a saan ket nga iti espiritu ken pigsa ti Mannursuroyo. Ti siak kankanayon a sisasagana a mangala ti pakaidayawan no ti panagrang-ay isut magun-odan ti aramidyo. Ti siak isut maalalliog ken maipatangsit, ken awan panagriknana nga adda met mabalin dagiti sabali nga isip ta ti Dios isu ti amin ket adda iti isuamin. Kuna ni apostol Pablo, “Ta inton nakapuyak, isu ti kapigsak.” 2 Corinto 12:10. No mariknatay ti kinakapsuttayo, masursurotay ti agsadag iti pannakabalin nga awan kadatayo. Awan ti makaaramid a napigsa ti panangpetpet ti puso a kas ti kankanayon a pannakarikna iti pagrebbengantay iti Dios. Awan ti makadanon kadagiti kaunggan a panggep ti panagkukua no saan a pannakarikna iti mangpakawan nga ayat ni Cristo. Makidinnatay iti Dios, ket mapnotayto iti Espiritu Santona, tapno mabalintay met ti makidinna kadagiti padatay a tao. Iti kasta agragsakkayo ta babaen ken Cristo naisilpokayo iti Dios, kamkameng ti nailangitan a kaman. Idinto a kumitkitakayo iti nangatngato ngem dakayo, addanto kankanayon a panagriknayo iti kinakapsut ti kinatao. No basbassit ti panagayatyo iti siak, nalawlawag ken napunpunnonto ti pannakaawatyo iti kinangayed ti Mangisalakanyo. No naasideg ti pannakaisilpoyo iti gubbuayan ti lawag ken pannakabalin dakdakkelto met ti maibukbuk a lawag Kadakayo, ket dakdakkelto ti pannakabalin ti maited kadakayo a maaramat iti trabajoyo nga agpaay iti Dios. Agragsakkayo ta naikaysakay iti Dios, ken Cristo, ken kadagiti amin a kaman ti langit.

Idi nga agdengdengngeg dagiti pitopulo kadagiti sao ni Cristo, imalmaldit met ti Espiritu Santo dagiti sibibiag a kinapudno kadagiti isipda, ket isursuratna pay kadagiti pusoda. Uray pay no rumeprep dagiti nanglawlaw kadakuada, addada idi a kaslattay naiserra iti ayan ti Dios.

Idinto ta ammona a nagun-odandan ti pammapigsa ti oras, ni Jesus “nagragsak iti espiritu, ket kinunana, Agyamanak Kenka, Ama, Apo ti langit ken daga, ta inlimedmo dagitoy a banag kadagiti mamasirib ken mannakaawat, ket imparangarangmo ida kadagiti babassit: wen, Ama, ta kasta ti makaayayo iti imatangmo. Amin dagiti banag inyawat Kaniak ni Amak, ket awan ti makaammo no asino ti Anak no di ti Ama, ken no asino ti Ama no di ti Anak, ken dayta kayat a pangipakdaaran ti Anak.”

Dagiti madaydayaw a tao ti lubong, dagiti managnagan dadakkel ken mamasirib a tao, agraman ti ipaspasawda a kinasirib, dida matukod ti kababalin ni Cristo. Inokomda gapu iti nakitada iti ruar, ti pannakaumsi a naiyeg Kenkuana a kas tao. Ngem dagiti mangngalap ken agsingsingir ti buis naited kadakuada ti pannakakita iti Di Makita. Uray dagiti adalan idi dida naawatan dagiti amin a kayat ni Jesus nga iparang kadakua-da; ngem iti saggabassit, idi nga insukoda dagiti bagida iti pannakabalin ti Espiritu Santo, nasilnagan dagiti isipda. Nabigbigda a ti mannakabalin a Dios, a nagarruat iti kawwes ti kinatao, adda idi kadakuada. Masansan idi a no iparangna ti Sursurat ti Daan a Tulag, ket ipamatmatna ti pannakayaplicarda Kenkuana ken ti aramid ti panangabbong, riniing ida ti Espirituna, ket naipangatoda iti nailangitan a kasasaad. Nalawlawag ti pannakaawatda kadagiti naespirituan a kinapudno nga insao dagiti mammadto ngem dagiti nangisurat kadagitoy. Manipud idi nabalindan a binasa ti Sursurat ti Daan a Tulag, saan a kas doctrina dagiti escriba ken Fariseo, saan a kas sinao dagiti masirib a tao a natayen, no di ket baro a pakaipakaammoan ti Dios. Nakitada daydiay a “ti lubung saanna a mabalin nga awaten, ta dina makita ket dina mailasin; ngem ammoyo; ta makipagtaeng kadakayo, ket addanto kadakayo.” Juan 14:17.

Ti kakaisuna a pamay-an a panggun-od iti naananay a pannakaawat iti pudno isut babaen ti panangtagikua ti Espiritu ni Cristo ti puso a napalamuyot ken napasuko. Ti kararua masapul a madalusan iti kinaubbaw ken kinatangsit, ken maikkat dagiti amin a mangtagikua kenkuana, ket ni Cristo isut maikkan iti trono iti pusona. Ti sirib ti tao isut bassit a dina maawatan ti pannakaabbong. Ti gakat ti pannakaisalakan isut nasaknap a di mailawlawag ti filosofia. Isut agpatuloy a palimed nga uray ti kaunggan a panagrason dina matukod. Ti pagsiriban ti pannakaisalakan saan a mailawlawag; ngem isut maipakaammo babaen ti kapadasan. Daydiay a makakita iti kinamanagbasolna met laeng ti makailasin iti kinapateg ti Mangisalakan.

Napnoan ti kinasirib dagiti leccion nga insuro ni Cristo idi a nagbaniaga a siinayad manipud Galilea nga agpa-Jerusalem. Nagagar dagiti tao a nagdengngeg kadagiti saona. Idiay Perea a kas met idiay Galilea, basbassit ti panangtengngel ti kinamanaginsisingpet dagiti Judio ngem idiay Judea, ket, iti panangisurona, nasarakanna ti panangsungbat dagiti puso.

Kabayatan dagitoy maudi a bulan ti panagministrona, isut nakaisaw-an ti adu kadagiti pangngarig ni Cristo. Dagiti papadi ken rabbi sinurotda a dimmakdakkel ti gurada, ket dagiti pablaakna kadakuada inlingedna kadagiti simbolo. Saanda a nagriro iti kayatna a sawen nupay kasta dida nakasarak kadagiti saona ti pakaigapuan ti panangpabasolda. Iti pangngarig ti Fariseo ken agsingsingir ti buis, ti nagtalek iti siak a kararag, “Dios agyamanak kenka, ta saanak a kas kadagiti sabali a tao,” isut kasupadi la unay ti asug ti managbasol nga agbabawi, “Dios, mangngaasika kaniak a managbasol.” Lucas 18:11, 13. Kastoy ti panangtinggar ni Cristo iti kinamanaginsisingpet dagiti Judio. Ket babaen dagiti figura ti pagsasao daydi awan bungana a kayo ti higos ken ti dakkel a panangrabii impadtona ti dusa a nganngani maiteden iti nacion a di agbabawi. Dagidi mangumsi a napnoan iti rurod iti awis ti rambak ti evangelio nangngegda ti pablaakna, “Kunak kadakayo, nga awan kadagiti tattao a naawis ti makaramanto iti pangrabiik.” Lucas 14:24.

Napateg unay ti sursuro a naited kadagiti adalan. Ti pangngarig ti balo a di makaidna ken ti gayyem a nagkiddaw iti tinapay iti tengnga ti rabii intedna ti baro a bileg dagiti saona, “Dumawatkayo, ket maikkankayto; agsapulkayo, ket makasarakkayto; umawagkayo, ket ilukatandakayto.” Lucas 11:9. Ket masansan a dagiti nagduadua a pammatida napapigsa no malagipda a kinuna ni Cristo, “Dinto kadi aramiden ti Dios ti kinalinteg kadagiti pinilina, nga umawawag Kenkuana iti aldaw ken rabii, ket addanto anusna kadakuada? Kunak kadakayo nga aramidennanto ti kalinteganda a dagus.” Lucas 18:7, 8. Ti napintas a pangngarig ti napukaw a carnero isut inulit ni Cristo. Ket impanna ti leccion iti adadayu pay, idi nga imbagana ti napukaw a kuarta ken ti anak a nayawawan. Saan a naananay ti panangipateg dagiti adalan ti pigsa dagitoy a leccion; ngem kalpasan ti pannakaibukbuk ti Espiritu Santo, idi a nakitada ti pannakaurnong dagiti Gentil, ken ti naapal a rurod dagiti Judio, nasaysayaat ti pannakaawatda ti leccion ti pangngarig ti nayaw-awan nga anak, ket nabalinda iti simrek iti rag-o dagiti sao ni Cristo, “Masapul ti panagrambak ken panagayayattayo;” “Ta daytoy anakko natay ket nagungar; napukaw, ket nasarakan.” Lucas 15:32. 24. Ket idi a napanda iti nagan ti Mannursuroda, a simmaranget iti pannakaumsi ken kinapanglaw ken pannakaidadanes, nasansan a pinapigsada dagiti pusoda babaen ti panangulitda iti imbilinna, a naisao itoy naudi a panagba- niagana. “Dikay agbuteng, bassit nga ipastoran, ta nagayatan ni Amayo nga ited kadakayo ti pagarian. Ilakoyo ti adda kadakayo, ket mangtedkay iti limos; agaramidkayo ti supsupotyo a di agdaan, maysa a gameng a saan a mapukaw kadagiti langlangit, isu a di maasitgan ti mannanakaw ken di met dadaelen ti sanga. Ta no adino ti yan ti gamengyo, addanto met idiay ti pusoyo.” Lucas 12:32-34.

54 - Ti Naimbag a Samaritano

Daytoy a capitulo naibatay iti Lucas 10:25-37.

ITI PAKASARITAAN ti naimbag a Samaritano, ilawlawag ni Cristo ti galad ti pudno a religion. Ipakitana a ti religion saan a buklen dagiti urnos, patpatien, wenno rito, no di ket ti panangtaming kadagiti naayatan nga aramid, iti panangyeg ti kadakkelan nga imbag kadagiti sabali, iti napudno a pagimbagan.

Idi nga isursuro ni Cristo dagiti tao, “maysa a masirib iti linteg timmakder, ket sinuotna a kinunana, Anianto ti aramidek, tapno matawidko ti biag nga agnanayon?” Dipay immanges daydi dakkel a bunggoy ti tao gapu iti ngayangayda a nanguray iti sungbat. Impagarup dagiti papadi ken rabbi a daydi saludsud ti masirib iti linteg nasiloanen ni Cristo. Ngem ti Mangisalakan saan a simrek iti suppiat. Sinapulna ti sungbat iti nagsaludsud met laeng. “Ania ti adda a naisurat iti linteg? Kasano ti panangbasam?” Pabpababasolen pay la dagiti Judio a ni Jesus laglag-anenna ti linteg a naited idiay Sinai; ngem insublina ti saludsud iti pannakaisalakan a naibatay iti panangsalimetmet kadagiti bilin ti Dios.

Ti masirib iti linteg kinunana, “Ayatem ti Apo a Diosmo iti isuamin a pusom, ken iti isuamin a kararuam, ken kadagiti amin a pigsam, ken iti amin nga isipmo; ken ti kaarrubam a kas iti bagim.” Ni Jesus kinunana, “Nalinteg ti isusungbatmo: aramidem daytoy ket agbiagkanto.”

Daydi masirib iti linteg saan a napnek iti takder ken araramid dagiti Fariseo. Inadadalna dagiti Sursurat a sitatarigagay a mangammo iti pudno a kaipapananda. Adda nabiag a ngayangayna iti dayta a banag, ket nagsaludsud a sipupudno, “Anianto ti aramidek?” Iti sungbatna no maipapan iti kiddawen ti linteg, linabsanna dagiti adu a bilin a naceremoniaan ken rito. Kinunana nga awan ti pateg dagitoy, ngem imparangna dagiti dua a dadakkel a pamunganayan a nakapukpukpukan ti amin a linteg ken sinao dagiti mammadto. Ti sungbat, a dinayaw ni Cristo, inkabilna ti Mangisalakan iti nasaysayaat a kasasaad ngem dagiti rabbi. Dida mapabasol iti pananganamongna iti imbaga ti nasirib iti linteg.

“Aramidem daytoy ket agbiagkanto,” kinuna ni Jesus. Imparangna ti linteg a kas nadiosan a sibubukel a maymaysa, ket iti daytoy insurona ti leccion a di mabalin a salimetmetan ti maysa a bilin, ket sa salungasingen ti sabali; ta kadagiti amin adda ti isu met la a pamunganayan. Ti pagtungpalan ti tao maikeddengto iti panagtulnogna iti amin a linteg. Kangrunaan nga ayat iti Dios ken awan idumdumana nga ayat iti pada a tao isuda dagiti pamunganayan a masapul a tungpalen iti panagbiag.

Davdi masirib iti linteg nasarakanna nga isu met laeng managsalungasing. Isut binabalaw dagiti nasukimat a sao ni Cristo. Ti kinalinteg ti linteg, a kinunana a naawatanna, dina sinalimetmetan. Dina impakita ti ayat iti padana a tao. Masapul ti panagbabawi; ngem lugar nga agbabawi, pinadasna a palintegen ti bagina. Lugar nga akuenna koma ti pudno, pinadasna nga ipakita no kasano karigat ti panangtungpal kenkuana. Iti kasta pinadasna nga iyawawan ti pannakaconvencerna ket alangonenna ti bagina iti imatang dagiti tao. Impakita dagiti sao ti Mangisalakan a saan a masapul daydi salud- sudna, ta isu nabalinna a sinungbatan. Nupay kasta nangted manen ti sabali a saludsud, “Ket asino ti karrubak?” Manen ni Jesus dina kinayat ti maisagmak iti suppiat. Dina tininggar ti kinamanaginsisingpet dagiti agsisiim a mangpabasol Kenkuana. Ngem babaen iti maysa a nalaka a sarita imparangna kadagiti agdengdengngeg ti maysa a buya ti agburburayok nga ayat a nailangitan a mangtignay iti amin a puso, ket ginuyugoyna daydi masirib iti linteg nga akuenna koma ti pudno.

Ti pamay-an a mangpapanaw iti sipnget isu ti panangawat iti lawag. Ti kasayaatan a pamuspusan a pangtinggar iti riro isu ti panangiparang iti pudno. Ti pakaipamatmatan ti ayat ti Dios itudona ti kinaalas ken basol ti puso a naicentro iti siak.

“Maysa a tao,” kinuna ni Jesus, “simmalog a naggaput Jerusalem a napan idiay Jerico, ket natulisan ket sinamsamda ti amin nga adda kenkuana ken ginagarada ti sugat ken pinanawanda a nganngani matay. Ket nairana a simmalog ti maysa a padi idiay dalan, ket idi a nakitana, limmabas a liniklikanna, ket kasta met a maysa a Levita idi dimteng iti asideg idiay a disso ket nakitana, liniklikanna.” Lucas 10:30-32. Saan a pinutar daydi a buya, ngem pudno a napasamak, ket naisao met iti pudno a pannakaaramidna. Ti padi ken ti Levita a nangliklik addada idi iti bunggoy a dumdumngeg kadagiti sao ni Jesus. No ti maysa a tao idi mapan manipud Jerusalem ket agpa-Jerico, madalliasatna ti maysa a paset ti let-ang ti Judea. Ti dalan isut agpababa, rangrangkis ken kabatoan, ket pappapanan dagiti tulisan, ket nasansan idi nga adda maaramid a ranggas. Isu ditoy ti nakatulisanan ken nakasamsaman dagiti amin a napateg a kukua daydi agbanbaniaga, nakasugatan ken nakadunoranna. ken sa nabaybay-an a nganngani matay iti igid ti dalan. Ket idi nga agididda, nairana a dimmalan idiay ti maysa a padi; ngem tinalliawna laeng daydi nadunor a tao. Iti mabiit immay manen ti Levita. Kayatna nga ammoen no ania ti napasamak, nagsardeng ket kinitana ti agsagsagaba. Napasingkedan no ania ti rebbengna nga aramiden; ngem isu saan a naragsak a pagrebbengan. Kayatna a nasaysayaat koma no saan a dimmalan idiay tapno dina koma nakita daydi nadunor a tao. Inuyotanna ti bagina a daydi a banag saanna a pakibiangan. Agpadpada dagitoy a tao nga adda takemda a nasagradoan, ken kinunkunada nga isudat mangipatpatarus kadagiti Sursurat. Isuda dagiti naisangsangayan a napili a mangibagi iti Dios kadagiti tao. Isuda koma dagiti tao “a mangngaasi kadagiti nanengneng ken kadagiti maallilaw” (Hebreo 5:2), tapno maiturongda dagiti tao nga umawat iti dakkel nga ayat ti Dios iti kinatao. Ti aramid a nakaayabanda isut pumada iti aramid a sinalaysay ni Jesus nga aramiden idi kinunana, “Ti Es-piritu ti Apo adda Kaniak: ta pinulotannak a mangted kadagiti naimbag a damag kadagiti napanglaw, imbaonnak a mangagas kadagiti naburak ti pusoda, a mangikasaba iti pannakaluk-at dagiti nabalud, ken ti pannakakita dagiti bulsek, ken pannakawaya dagiti nadunor.” Lucas 4:18.

Dagiti angel sadi langit makitada ti pakarigatan ti kaman ti Dios ditoy daga, ket nakasaganada a makitunos kadagiti tao iti pannakapalag-an ti pannakaidadanes ken panagsagaba. Iti naalluad a panangikeddeng ti Dios inturongna daydi padi ken daydi Levita a magna iti yan daydi nakaidda a nadunor, tapno makitada koma ti pannakasapul ti asi ken tulong. Sikikita ti amin a langit no dagiti puso dagitoy a tao matignayda a sikakaasi iti pakaay-ayan daydi tao. Ti Mangisalakan isu ti nagisuro kadagiti Hebreo idiay let-ang: manipud iti monmon ti ulep ken iti monmon ti apuy insurona ti leccion a naigiddiat unay iti leccion nga inawat dagiti tao kadagiti papadi ken mannursuro. Dagiti naasian a bilin ti linteg naiturong pay uray kadagiti nababa nga ayup, a dida ammo nga isao dagiti masapsapul ken sagsagabaenda. Naited ken ni Moises dagiti bilin nga agpaay kadagiti annak ti Israel maipapan itoy a banag: “No masarakam ti vaca ti kagurguram, wenno ti asnona nga agtawtawataw, isublimto manen kenkuana a di bumurong.” No makitam a maitublak a siaawit ti asno ti gumurgura kenka dikanto panpanawan, sikanto ti di bumurong a kadduana a mangluk-atto kenkuana.” Exodo 24:4, 5. Ngem iti daydi tao a dinunor dagiti tulisan, imparang ni Jesus ti kasasaad ti maysa a kabsat nga agsagsagaba. Dikad koma dakdakkel ti pannakatignay ti pusoda a mangngaasi kenkuana ngem ti maysa la nga ayup a para awit! Ti damag naited kadakuada babaen ken Moises a ti Apo a Diosda, isut “dakkel a Dios, mannakabalin ken nakabutbuteng,” nga “aramatenna ti kinajusticia kadagiti ululila ken balo, ket ayatenna ti gangannaet.” Iti kasta imbilinna, “Gapuna ayayatenyo ti gangannaet.” “Ayatemto a kas ita bagim.” Deuteronomio 10:17-19; Levitico 19:34.

Insao ni Job, “ti gangannaet saan a nagdagus idiay lansangan; no di ket linuktak dagiti ruanganko iti agpagpagna.” Ket idi a dagiti dua nga angel iti langa ti tao immayda idiay Sodoma, intamed ni Lot ti ulona iti daga, ket kinunana, “Adtoy ita, appok, dawatek kadakayo, umaykayo koma iti balay ti adipenyo, ket umiankayo.” Job 31:32; Genesis 19:2. Ammo unay ti padi ken ti Levita dagitoy a leccion, ngem dida inaramid ida iti panagbiagda. Nasanayda iti escuela ti kinamanaginsisingpet ti nacion, nagbalinda a naagum, naakikid, ken managilaksid. Idi a kinitada ti nadunor a tao, dida nabigbig no kanasnacionanda wenno saan. Impagarupda lattan a maysa a Samaritano, ket pinanawandan.

Iti wagasda, a kas sinalaysay ni Cristo, awan nakita daydi masirib iti linteg a di maitunos iti naisuro kenkuana maipapan kadagiti sapulen ti linteg. Ngem idin naiparang kenkuana ti sabali a buya:

Maysa a Samaritano, iti panagbaniagana, dimteng met iti yan daydi agsagsagaba, ket idi a nakitana, simnek ti kaasina kenkuana. Dina sinaludsud no daydi gangannaet isut Judio wenno Gentil. No koma no Juaio ammo unay ti Samaritano, a no koma no isu ti adda iti kasdi a kasasaadna, ti tao tinupraanna koma ti rupana, ket sa lumabas a sirururod. Ngem daydi agbanbaniaga saan a nagsarimadeng. Dina pinanpanunut nga uray isu agpeggad met iti pannakaranggas no agbayag idiay a yan. Nakaanay kenkuana nga adda idiay ti maysa a tao nga adda masapulna ken agsagsagaba. Inuksotna ti kawwesna met laeng a pinangabbongna kenkuana. Ti lana ken ti arak nga insaganana iti panagbaniaga inaramatna a pangagas ken pangpalamiis iti nadunor a tao. Impasakayna iti asnona, ket impagnana a siinayad, tapno di magungun daydi gangannaet, tapno di manayonan manen ti sagabaenna. Impanna iti pagdagusan, ket tinarakenna a nagpatnag, ket binantayanna a sianus. Iti bumigat, idinto ta simmayaat metten ti masakit, intuloynan ti baniagana. Ngem sakbay ti panangaramidna, kiniddawna ti panangtaripato ti bumalay, binayadanna ti nagasto, ket nangibati pay ti sabali a kuarta iti pannakaaywanna; ket dipay la napnek iti daytoy, inaramidna pay ti pamuspusan nga agpaay iti sabali pay a pakasapulan, a kinunana iti bumalay, “Taraknem: ket isuamin dagiti magastom pay, inton sumubliak bayadakto kenka.”

Idi nagpatinggan ti sarita, inturong ni Jesus dagiti matmatana iti masirib iti linteg, iti maysa a panangmingming a kasna la mabasa ti pusona, ket kinunana, “Asino ngarud kadagitoy a tallo ti pagarupem a kaarruba daydi natulisan?” Lucas 10:36.

Daydi masirib iti linteg, a dina kinayat, uray idin a dagiti bibigna sawenda ti nagan a Samaritano, simmungbat, “Daydi nangaramat kenkuana iti asi.” Kinuna ni Jesus, “Inkan ket aramiden met ti kasta.”

Iti kasta ti saludsud, “Asino ti kaarrubak? isut nasungbatanen nga agpaay iti agnanayon. Naipakitan ni Cristo a kaarrubatayo saan laeng a daydiay maysa a kam- kameng ti iglesia wenno kapammatiantayo. Dina tudtudoen ti puli, color ti kudil, wenno kasasaad ti biag. Ti kaarrubatayo isut tunggal tao a makasapul iti tulongtayo. Ti kaarrubatayo isut tunggal kararua a dinunor ken sinugat ti kabusor. Ti kaarrubatayo isut tunggal maysa nga isut kukua ti Dios.

Iti sarita ti naimbag a Samaritano, inted ni Jesus ti buya ti biagna ken ti misionna. Ti tao isut inulbod, dinunor, tinulisan, ken dinadael ni Satanas, ket sana binaybay-an a mapukaw; ngem ti Mangisalakan simrek ti kaasina iti nalupoy a kasasaadtayo. Pinanawanna ti gloriana, ket immay a nangalaw kadatayo. Nasarakannatay a matmatay, ket inaywanannatayo. Inagasanna dagiti dunortayo. Inyarpawna kadatayo ti kinalintegna. Inikkannatayo iti natalged a pagkamangan, ken nangaramid iti naananay a sagana nga agpaay kadatayo nga Isu met la ti nangbayad. Natay tapno masubbotnatayo. Ibagana kadagiti pasurotna, “Dagitoy ibilinko kadakayo, tapno agayanayatkayo koma iti maysa ken maysa.” “Kas ti panagayatko kadakayo, kasta met agayanayatkayo koma iti maysa ken maysa.” Juan 15:17; 13:34.

Ti saludsud daydi masirib iti linteg ken Jesus isu daytoy, “Anianto ti aramidek?’ Ken ni Jesus a nabigbig na a ti ayat iti Dios ken iti tao isut pakadagdagupan ti kinalinteg kinunana: “Aramidem daytoy ket agbiagkanto.” Daydi Samaritano tinungpalna dagiti imbaga ti naasi ken naayat a puso, ket gaput itoy naipakitana nga isut managtungpal iti linteg. Imbilin ni Jesus idi masirib iti linteg “Inkan ket aramidem met ti kasta.” Ti panagaramid, ket saan nga iti panagsao, isut maururay kadagiti annak ti Dios. “Ti agkuna nga agtalinaed Kenkuana, rebbengna met ti magna a kas iti pannagnana idi.” 1 Juan 2:6.

Daytoy a leccion saan a basbassit ti pannakasapulna ita ngem idi a nagtinnag kadagiti bibig ni Jesus. Ti kinaagum ken ti nalamiis a kinaformal nabayagen nga iniddepda ti apuy ni ayat, ket pinapanawna dagiti parabur a mangaramid a nabanglo ti kababalin. Adu kadagiti mangararamat iti naganna napukawdan ti kinapudno a dagiti Cristiano masapul nga iparangarangda ni Cristo.

Malaksid no adda napracticaan a panangisacrificio iti siak iti pagimbagan dagiti sabali, iti uneg ti kaman, iti kaarruba, iti iglesia, ken uray sadinoman a yantayo, nga uray no ania ti kunkunatay a pammatitayo, saantay a Cristiano.

Insilpo ni Cristo ti ngayangayna iti ngayangay ti kinatao, ket kiddawenna a makipagmaymaysatay Kenkuana iti pannakaisalakan ti kinatao. “Ti inawatyo nga awan bayadna,” kunana, “itedyo nga awan bayadna.” Mateo 10:8. Ti basol isut kadaksan kadagiti amin a kinadakes, ket masapul a datayo kaasian ken tulongantay ti nagbasol. Aduda dagiti agriro, ket mariknada ti bain ken biddutda. Mabisinda kadagiti sao a pangpatured. Makitada ti kamali ken riroda, aginggana iti maiduronda iti nganngani awanen ti namnamada. Ditay baybay-an dagitoy a kararua. No pudno met la a Cristianotayo ditav lumik lik nga apan iti sabali a bangir a kumayakaytay iti kas ti kaadayo a mabalintayo kadagidiay a makasapul unay iti tulongtayo. No makitatayo dagiti tao nga agsagaba, uray gapu iti rigat wenno gapu iti basol, ditay koma kunkuna, awan ti bibiangko iti dayta.

Dakayo a naespirituan pasublienyo dayta a tao iti espiritu ti kinapakumbaba.” Galacia 6:1. Babaen ti pammati ken kararag papanawenyo ti pannakabalin ti kabusor. Isaoyo dagiti pammati ken pammatured nga isunto ti sapsapo a mangagas iti nadanaran ken nasugatan. Aduda, wen aduda unay dagidiay a natalimudaw ken napakapsut iti dakkel a gubat ti biag, idinto a ti naasian a pangliwliwa pinapigsana koma ida tapno agballigida. Ditay koma lablabsan ti maysa nga agsagsagaba a ditay padasen nga iburay kenkuana ti liwliwa isu a nakaliwliwaantay met.

Amin dagitoy isudat pakatungpalan ti pamunganayan ti linteg—ti pamunganayan nga ilawlawag ti sarita ti Naimbag a Samaritano, ken naiparang iti panagbiag ni Jesus. Ipamatmat ti panagbiagna ti pudno a kaipapanan ti linteg, ket iparangna no ania ti kaipapanan ti panagayattay iti kaarrubatayo a kas met kadatayo. Ket no dagiti annak ti Dios iparangda ti asi, dungngo, ken ayat kadagiti amin a tao, saksaksianda ti galad dagiti alalagaden ti Dios. Panpaneknekanda ti kinapudno a “ti linteg ni Jehova awan pagkurkuranganna, pabaroenna ti kararua.” Salmo 19:7. Ket siasinoman a di makaipakita iti kastoy nga ayat salsalungasingenna ti linteg a kunkunana a pagraemanna. Ta ti espiritu nga iparangtayo kadagiti kakabsattayo isawayna met no ania ti espiritu nga iparangtayo iti Dios. Ti ayat ti Dios iti puso isu met la ti ubbog ti ayat nga ipakitatayo iti kaarrubatayo. “No adda agkuna, Siak ayatek ti Dios, ket guraenna ni kabsatna, isu ti naulbod: ta ti saan nga agayat iti kabsatna isu a nakitana, saanna a mabalin nga ayaten ti Dios isu a dina nakita.” Ayayaten, “no agayanayattayo, ti Dios agtaeng kadatayo, ket ti ayatna nagdanonan kadatayo.” 1 Juan 4:20, 12.

55 - Saan a Babaen iti Makita iti Ruar

Daytoy a capitulo naibatay iti Lucas 17:20-22.

DADDUMA kadagiti Fariseo immayda idi ken Jesus a sapulenda “no kaanonto ti yaay ti pagarian ti Dios.” Napalabasen ti tallo a tawen nanipud idi inted ni Juan Bautista ti damagna a kasla panagayab ti trompeta iti amin a nacion, “Ti pagarian ti langit asidegen.” Adu kadagiti nangumsi ken Juan, ket iti tunggal addang sinuppiatda met ni Jesus, ipaspasagidda nga awan nagun-odan ti misionna.

Simmungbat ni Jesus, “Ti pagarian ti Dios saanto nga umay babaen iti makita iti ruar; ket didanto met kunkuna, Adtoy, adda ditoy! wenno adda idiay! ta, adtoy, ti pagarian ti Dios adda iti unegyo.” Ti pagarian ti Dios mairugi iti puso. Ditay makita ditoy wenno idiay kadagiti pakaiparangan ti naidagaan a pannakabalin a mangitangkiar iti yaayna.

“Umayto dagiti aldaw,” kinunana, a kinitana dagiti adalanna, “nga inton tarigagayanyo a kitaen ti maysa kadagiti aldaw ti Anak ti tao, ket dikayo makita.” Agsipud ta saan nga isut magun-odan iti naidagaan a kinapasindayag, adda peggadna a dikay mailasin ti dayag ti misionna. Dikay mabigbig no kasano kadakkel ti gundawayyo nga agdama iti kaaddana kadakayo, uray pay no isut naabbongan iti kinatao, daydiay nga isu ti biag ken silaw dagiti tao. Umayto dagiti aldaw nga iliwenyon- to a makitayo koma dagiti gundaway a pagragragsakanyo ita ta makipagpagna ken makisarsaritakayo iti Anak ti Dios.

Gapu ti kinaagum ken kinailubonganda, uray pay dagidi adalan ni Jesus dida naawatan ti naespirituan a dayag a kayatna nga ipamatmat kadakuada. Idi laeng kalpasan ti yuuli ni Cristo ken Amana, ken ti pannakaibukbuk ti espiritu Santo kadagiti mamati, ti naananay a panangipateg dagiti adalan iti kababalin ti Mangisalakan ken ti misionna. Kalpasan ti pannakaawatda iti panangbautizar ti Espiritu Santo, inrugidan a mabigbig a nakiaddada iti sangoanan met laeng ti Apo ti gloria. Idi a naipalagip kadakuada dagiti sinasao ni Cristo, naluktan dagiti isipda a makatukod kadagiti padto, ken mangawat kadagiti milagro nga inararamidna. Ti kinakaskasdaaw ti panagbiagna naiparang iti sangoananda, ket kasda la itay tao a nariing iti turogna. Nailasinda a “daydi a Verbo nagbalin a lasag, ket nakipagian kadatayo, (ket nakitami ti dayagna, a kas la iti dayag ti Bugbugtong nga Anak ti Ama), napno ti parabur ken pudno.” Juan 1:14. Naggapu a pudno ni Cristo iti Dios ket immay ditoy lubong a naimbasolan tapno isalakanna dagiti natnag nga annak a lallaki ken babbai ni Adan. Naaddaandan iti rikna a basbassit ti kinamasanulda ngem sakbay ti pannakabigbigda iti daytoy. Dida nabannog a manguluulit a mangibagbaga kadagiti sinao ken inararamidna. Dagiti leccion nga intedna, a nakapsut unay ti pannakaawatda idi, nagbalindan a sadiwa a paltiing. Dagiti Sursurat nagbalinen a baro a libro kadakuada.

Idi sinukimat dagiti adalan dagiti Sursurat a mangpaneknek ken Cristo, naiyegda iti pannakikaddua iti kinadios ket naammoanda nga immuli sadi langit a mangiturpos iti aramid nga inrugina ditoy daga. Nabigbigda a Kenkuana adda pannakaammo nga awan tao, no awan ti tulong a nailangitan, a makatukod. Nasapulda ti tulong Daydiay nga impadto dagiti ari, mammadto, ken nalinteg a tao. Napasdaawanda unay idi inulliullitda a binasa dagiti itudo ti padto maipapan iti kababalin ken aramidna. Amangan nagkudrep ti pannakaawatda idi, ken nagmayamay ti pammatida kadagiti dadakkel a kinapudno a nangpaneknek ken Cristo! Idi kimmitada Kenkuana iti pannakaumsina idi a nakipagpagna kadagiti tao, dida naawatan ti palimed ti pannakayanakna, ti dua a galad ti kabibiagna. Nakullaapan dagiti matada nga iti kasta dida nabigbig ti kinadiosna iti kinatao. Ngem kalpasan ti panangsilnag kadakuada ti Espiritu Santo, ania ketdin ti pannakailiwda a makitada koma manen ket agruknoyda kadagiti sakana. Nagdakkel ketdin ti tarigagayda a makaumayda manen Kenkuana, tapno ilawlawagna dagiti Sursurat a dida naawatan! Amangan ket koma ti panagimdengda kadagiti saona! Ania ti kayat a sawen ni Cristo idi kinunana, “Adda pay adu nga ibagak kadakayo, ngem dikay mabalin nga awaten ita”? Juan 16:12. Amangan ti gagarda a maammoanda koma aminen! Nagladingitanda a kasta unay ti kinakapsut ti pammatida, a dagiti kapanunutanda saan a nalawag, ket iti kasta dida naawatan ti pudno.

Adda nangipadamag nga imbaon ti Dios a nangipakdaar iti yaay ni Cristo, ken nangawis iti ngayangay ti nacion a Judio ken ti lubong iti misionna tapno maisaganada nga umawat Kenkuana. Ti nakaskasdaaw a natakneng a tao nga inwarragawag ni Juan nakipagian kadakuada iti adadu ngem tallopulo a tawen ket dida nailasin nga Isu daydi Imbaon ti Dios. Immay ti babawi kadagiti adalan gapu ta intulokda a nalevaduraanda iti kinaawan pammati dagiti panpanunutda isu a nangpakudrep iti panagawatda. Ti Silaw daytoy nasipnget a lubong nagsilsilnag iti tengnga ti lulem, ket dida nabigbig no sadino ti nagappuan dagiti rayosna. Nagsisinnaludsudda no apay a sinurotda ti maysa a dalan isu a nakasapulan ti panangbabalaw ni Cristo kadakuada. Nasansan nga inulitda dagiti pannakisarsaritana kadakuada, ket kinunada, Apay nga impalubostayo dagiti naidagaan a tarigagay ken ti panangsuppiat dagiti rabbi a nangkusokuso kadagiti riknatayo, ket iti kasta ditay nailasin nga adda iti nagtengngaantayo ti maysa a dakdakkel ngem ni Moises, maysa a nasirsirib ngem ni Salomon ti nangisursuro kadatayo? Nagngudel ketdin dagiti laplapayagtayo! Nagkapsut ketdin ti panagawattayo!

Saar a mamati ni Tomas inggana iti panangiserrekna iti ramayna idi piglat daydi dinunor ti soldado a Romano. Inlibak ni Pedro idi naipakumbaba ken narabrabngis. Nasakit dagitoy a naipalagip kadakuada. Nakika addada Kenkuana, ngem dida nabigbig ken nagragsakan. Ngem amangan ketdin ti pannakatignay dagiti puspusoda idi a nabigbigda ti kinaawan pammatida!

Idinto ta dagiti papadi ken turayen nagtitiponda a maibusor kadakuada, ket naipanda kadagiti concilio ken naipisokda iti pagbaludan, nagragsak dagiti pasurot ni Cristo “ta naibilangda a maikari a nagsagaba iti nakababain gapu iti Nagan ni Cristo.” Aramid 5:41. Nagragsakda a nangpaneknek, iti sangoanan dagiti tao ken dagiti angel, a nabigbigdan ti dayag ni Cristo, ket pinilida ti sumurot Kenkuana iti pannakapukawda kadagiti isuamin a banag.

Isu met la a pudno dayta ita a kas kadagidi aldaw dagiti apostol, a no awan ti panangsilaw ti nadiosan nga Espiritu, ti kinatao dina mabigbig ti dayag ni Cristo. Ti pudno ken li aramid ti Dios saan nga ipateg ti managayat ken mannakidanggay iti lubong a Kinacristiano. Dagiti pasurot ni Cristo saan a masarakan ida a makikaddua kadagidi agayat iti nalaka a dalan, dagiti agsapsapul ti dayaw a naidagaan, wenno pannakitunos a nailubongan. Addada iti adayu kadagiti dana ti panagbannog, ken pannakaipababa, ken pannakaibabain, ngem addada iti asideg iti pannakidangadang “kadagiti arari, kadagiti pannakabalin, kadagiti agturay iti lubong daytoy a sipnget, kadagiti espiritu ti kinadakes idiay ngato.” Efeso 6:12. Ket ita, a kas idi aldaw ni Cristo, dagitoy a pasurot isudat di maawatan, umumsien, ken idaddadanes dagiti papadi ken Fariseo.

Ti pagarian ti Dios umay nga awan ipakitana iti ruar. Ti evangelio ti parabur ti Dios, iti espirituna a pananglipat iti SIAK, ni kaanoman saan a maitunos iti espiritu ti lubong. Dagiti dua a pamunganayan agsuppiatda. “Ti tao a linalasag saanna nga awaten dagiti banag ti Espiritu ti Dios: ta kenkuana isuda ti kasla kinanengneng; ket dina met ida mabalin nga ammoen, agsipud ta dagitoy, naespirituan ti pannakabigbigda.” 1 Corinto 2:14.

Ngem ita iti lubong ti religion addada dagiti adu, kas ti pammatida, nga agararamidda iti pannakaipasdek ti pagarian ni Cristo a kas maysa a naidagaan ken aglabas a turay. Tarigagayanda nga ikabil ti APO a mangituray iti pagarian daytoy a lubong, nga agturay kadagiti corte ken bungbunggoy, kadagiti pagaramidan ti linteg, kadagiti palacio ken pagtiendaan. Ururayenda nga isut agturay babaen kadagiti linteg a maituyang, nga ipatungpal ti turay a nataw-an. Idinto ta awan met ditoy ni Cristo a sibabagi, isuda ti mangasikaso iti saadna, a mangipapilit kadagiti linteg ti pagarianna. Ti pannakaipasdek ti kasta a pagarian isu ti tinartarigagayan dagiti Judio kadagidi aldaw ni Cristo. Inawatda koma ni Jesus, no koma no nagmayat a mangipasdek iti pagarian a naidagaan, tapno maipapilit dagiti kunada a linteg ti Dios ken mangikabil kadakuada a mangipatpatarus iti pagayatanna ken mangtaming iti turayna. Ngem Isu kinunana, “Ti pagariak saan a daytoy a lubong.” Juan 18:36. Dina awaten ti naidagaan a trono.

Ti turay idi panawen ni Jesus isut narugit ken manangirurumen; iti tunggal sikigan nangngeg dagiti ikkis ti ranggas—nalablabes a panagsingir iti buis, panangipapilit iti pammati, ken nakapalpalalo a kinadawel. Nupay kasta saan a sinagsagid ti Mangisalakan ti panang- pasayaat iti kabibiag a civil. Dina sinuppiat dagiti kabusor ti nacion. Saan a nakibibiang iti turay wenno panangasikaso dagiti adda iti turay. Daydiay nga isut pagtuladantayo di bimmibiang kadagiti naidagaan a pagturayan. Saan a gaputta awan ngayangayna kadagiti pakarigatan dagiti tao, ngem agsipud ta ti pamuspusan saan a maibatay kadagiti natagitaw-an ken naruar a pamay-an. Tapno adda magunguna, ti agas masapul a danonenna tunggal tao, ken masapul a balbaliwanna ti puso.

Saan a gapu kadagiti keddeng dagiti pangokoman wenno pagaramidan ti linteg, saan a gapu iti panangipangulo dagiti dadakkel a tao a nailubongan, ti pakaibangonan ti pagarian ni Cristo, no di ket iti pannakaimula ti galad ni Cristo iti kinatao babaen ti aramid ti Espiritu Santo. “Kadagiti amin nga immawat Kenkuana, inikkanna ida ti kalintegan nga agbalin nga annak ti Dios kadagidiay a mamati iti naganna: a saan nga agtaud iti dara wenno iti nakem ti lasag wenno iti nakem ti lalaki, no di ket nayanakda iti Dios.’’ Juan 1:12, 13. Daytoy laeng ti kakaisuna a pannakabalin a makaaramid iti pannakaitag-ay ti kinatao. Ket ti natagitaw-an a maaramat iti pannakaileppas daytoy nga aramid isu ti panangisuro ken panangaramid iti aramid ti Dios.

Idi nga irugi ni Apostol Pablo ti panagministrona idiay Corinto, daytoy a ciudad nga adut taona, nabaknang, ken nadangkes, a rinugitan dagiti di mabilang a vicio, kinunana, “Ta pinanggepko a di ammoen iti uray aniaman iti nagtengngaanyo, no saan laeng a ni Jesucristo ken ti pannakailansana iti cruz.” 1 Corinto 2:2. Iti kalpasanna idi sinuratanna ti dadduma kadagiti narugitan kadagiti kaalasan a basol, nabalinna a kinuna, “Ngem nadalusankayo, ngem napagsantokayo, ngem napalintegkayo babaen iti nagan ni Apo Jesucristo, ken iti Espiritu ti Diostayo.” “Agnanayon nga agyamanak iti Diosko a maipoon kadakayo, gapu iti parabur ti Dios a naited kadakayo ken Cristo Jesus.” 1 Corinto 6:11; 1:4.

Ita, a kas idi aldaw ni Cristo, ti aramid ti pagarian ti Dios awan kadagiti naariwawa nga agsapsapul iti panangbigbig ken panangtulong dagiti naidagaan a turayen ken natagitaw-an a linlintcg, no di ket kadagidiay a mangibaga kadagiti tao ti nagan ni Cristo kadagiti naespirituan a kinapudno a mangaramidto kadagiti umawat a maaddaanda ti kapadasan a kas ti kapadasan ni Pablo. “Nailansaak a naikanunong ken Cristo, ket saan a siak ti agbiagen, no di ket ni Cristo ti agbiag kaniak.” Galacia 2:20. Iti kasta agtrabajodanto iti pagimbagan dagiti sabali. Kinuna manen ni Pablo: “Dakami ngarud dagiti naibaon iti biang ni Cristo, a kas la agdawdawat ti Dios gapu kadakami: iti biang ni Cristo dawatenmi, a makikappiakay koma iti Dios.” 2 Corinto 5:20.

56 - Mabendicionan Dagiti Ubbing

Daytoy a capitulo naibatay iti Mateo 19:13-15; Marcos 10:13-16 Lucas 18:15-17.

NI JESUS ayayatenna a kankanayon dagiti ubbing. Nagustoanna dagiti inuubingan a pannakipagriknada ken ti madagdagus ken naragsak nga ayatda. Ti managyaman a panagdayaw dagiti bibigda isut musica kadagiti lapayagna, ken mangbang-ar iti espirituna no naparigat iti pannakidinnana kadagiti nasikap ken managinsisingpet a tao. Sadinoman a napanan ti Mangisalakan, ti kinaasi ti rupana, ti nalanay, naanus a tigtignayna pinareggetna ti ayat ken panagtalek dagiti ubbing.

Isut kadawyan dagiti Judio idi nga ipanda dagiti ubbing iti maysa a rabbi, tapno iparabawna dagiti imana kadakuada iti panangbendicion; ngem dagiti adalan ti Mangisalakan impagarupda a ti nasken unay nga aramidna di koma singsingaen ti sabali nga aramid. Idi a dagiti inna inyegda dagiti annakda, saan a nasayaat ti rikna dagiti adalan. Impagarupda nga awan serservi ti panangsarungkarda ken Jesus ta ubingda pay, ket iti kasta pinanunutda a dinto maragsakan iti kaaddada iti dinnana. Ngem dagiti ket adalan ti dina nakaragsakan. Naawatan ti Mangisalakan ti gagar ken dadagsen dagiti nagannak iti pannakasursuro dagiti annakda kas maitunos iti sao ti Dios. Nangnangngegna dagiti karkararagda. Isu met laeng ti nangawis a duminnada Kenkuana.

Pinanawan ti maysa nga ina ti pagtaenganna agraman maysa nga anakna ta apanna saraken ni Jesus. Iti dalan imbagana ti panggepna iti kaarrubana, ket daytoy kayatna met a bendicionan ni Jesus ti anakna. Iti kasta nagkukuyog ti sumagmamano nga inna, agraman dagiti annakda. Dadduma kadagiti babassit nalabsandan iti kinamaladaga ket addadan iti kinaubing ken kinaagtutubo. Idi impakaammo dagiti inna ti panggepda dinengngeg ni Jesus a sikakaasi ta kiniddawda a sipapakumbaba ken aglulua. Ngem inurayna no kasano ti panangtratar dagiti adalanna kadakuada. Idi a nakitana a papanawenda dagiti inna, nga impagarupda a daytoy isut pagayatda Kenkuana, tininggarna ida a kinunana, “Bay-anyo dagiti ubbing a babassit nga umay Kaniak, ket dikay pawilan ida, ta dagiti kakastoy kukuada ti pagarian ti langit.” Inubbana dagiti ubbing, imparabawna dagiti imana kadagiti uloda, ket intedna ti bendicionna kadakuada isu a ginagarada.

Nabang-aran dagiti inna. Nagawidda kadagiti balayda a napapigsa ken nabendicionan kadagiti sao ni Cristo. Napabilegda a mangibaklay iti awitda a binuyogan ti baro a ragsak, ken agbannog a napnoan namnama iti agpaay kadagiti annakda. Dagiti inna itoy ng aldaw masapul nga awatenda met dagiti saona iti kasta met la a pammati. Pudno a ni Jesus isut Mangisalakan ita iti tunggal maysa a kas met idi nagbiag iti tengnga dagiti tao. Isut pudno a katulongan dagiti inna ita a kas idi panangurnongna iti taktakkiagna kadagiti babassit nga ubbing idiay Judea. Dagiti ubbing kadagiti pagtaengantayo ginatang met ida ti darana a kas kadagiti ubbing idi kua.

Ammo ni Jesus ti dagsen ti puso ti tunggal ina. Daydiay nga adda met idi inana a nakibalubal iti kinapanglaw ken kinakirang mariknana met dagiti panagbannog tunggal ina. Daydiay a pinagnana ti atiddog a panagbaniaga tapno bang-aranna ti nagagar a puso ti maysa a babai a taga Canaan, kasta met la ti aramidenna kadagiti inna ita. Daydiay a nangisubli iti balo idiay Nain ti kakaisuna nga anakna, ket idi nga agnguynguy-a idiay cruz nalagipna ni inana met laeng, isut tignayen ti ladingit ti ina ita. Iti tunggal pagdukotan ken tunggal pakasapulan itdennanto ti liwliwa ken badang.

Ipan koma dagiti nagannak dagiti pakariribukanda ken Jesus. Maitedto kadakuada ti makaanay a parabur a mangsaranay kadakuada iti pannakaiturong dagiti annakda. Silulukat dagiti ruangan a sumrekan tunggal ina tapno maikabilna dagiti awitna iti sakaanan ti Mangisalakan. Daydiay nagkuna, “Bay-anyo dagiti ubbing a babassit nga umay Kaniak, ket dikay pawilan idaawawisenna pay laeng dagiti nagannak a kuyogenda dagiti annakda a babassit nga apan pabendicionan Kenkuana. Uray pay ti maladaga kadagiti taktakkiag ni inana mabalinna ti agtaeng iti linong ti Mannakabalin-ngem-amin babaen ti pammati ti managkararag nga ina. Ni Juan Bautista isut pinunno ti Espiritu Santo manipud iti pannakayanakna. No agbiagtayo a makidinna iti Dios, uray datayo namnamaentayo a ti Nadiosan nga Espiritu isut mangsukog ti kababalin dagiti babassittayo, uray pay kadagiti kasapaan a panawen ti panagbiagda. Kadagiti ubbing a naiyeg Kenkuana, nakita ni Jesus dagiti lallaki ken babbai nga agbalinto nga agtawid iti paraburna ken agkamkameng iti pagarianna, ket dadduma kadakuada nagbalinda a martir gapu Kenkuana. Ammona idi a dagitoy nga ubbing naayayatda a dumngeg ken mangawat Kenkuana a Mannubbotda ngem dagiti nataengan, nga adu kadakuada mamasiribda a nailubongan ngem natangken dagiti puspusoda. Iti panangisurona binagayanna ti pannakaawatda. Isu, a Turayen ti Langit, dina ginura a sungbatan dagiti saludsudda, ket pinalakana dagiti napateg a leccion tapno maawatanda a kas ubbing. Immulana kadagiti isipda dagiti bukel ti kinapudno, isuda nga timmubo kalpasan iti sumagmamano a tawen, ken nangted ti bunga iti biag nga agnanayon.

Pudno pay la ita dagiti ubbing isudat kalakaan nga umawat kadagiti pannursuro ti evangelio; silulukat dagiti puspusoda kadagiti influencia a nadiosan, ken napigsada a mangtaginayon kadagiti leccion nga inawatda. Mabalin a dagiti ubbing a babassit agcristianoda, nga addaan iti kapadasan a mainugot iti kinaubingda. Masapul a maadalanda kadagiti banbanag a naespirituan, ket ited koma dagiti nagannak tunggal gundaway, tapno mabukelda ti galad a maipada iti kababalin ni Cristo.

Ibilang koma dagiti amma ken inna a dagiti annakda isudat ubbing a kamkameng ti kaman ti Dios, a naipaaywan kadakuada tapno sursurroanda ida nga apan idiay langit. Dagiti leccion a maadaltay ken Cristo rebbengtay nga ited kadagiti annaktayo, kas ti pannakaawat dagiti naganus nga isip, ket saggabassit nga ilukattay kadakuada ti kinaimnas dagiti pamunganayan ti langit. Iti kasta ti pagtaengan a Nacristianoan agbalin nga escuela, isu a pagservian dagiti nagannak kas maikaddua a mannursuro, a ni Cristo met laeng ti pangulo a mannursuro.

Iti panangconvertir kadagiti annaktayo, ditay koma sapsapulen ti napigsa a pannakatignay a mangipakita iti pannakarikna iti basol. Wenno ammoentayo ti apagisu a tawen ti pannakaconvertirda. Isurotay koma ida nga idatagda dagiti basbasolda ken Jesus, a dawatenda ti panangpakawanna, ken patienda nga Isu pakawanen ken awatenna ida a kas ti panangawatna kadagiti ubbing idi adda pay a sibabagi ditoy daga.

No ti ina isurona dagiti annakna nga agtulnogda kenkuana gapu ta isut ayayatenda, isursurona kadakuada dagiti umuna a leccion iti panagbiag a Nacristianoan. Ti ayat ti ina itakderanna iti anak ti ayat ni Cristo, ket dagiti babassit nga agtalek ken agtulnog iti inada adadalenda ti agtalek ken agtulnog iti Mangisalakan.

Ni Jesus Isu ti pagtuladan dagiti annak, ket Isu pay ti pagtuladan ti ama. Ni Jesus nagsao a kas addaan turay, ket ti saona adda pannakabalinna; nupay kasta iti pannakidinnana kadagiti narungsot ken nagubal a tao saan a nagaramat ti uray maymaysa a sao a di naasi ken saan a naraem. Ti parabur ni Cristo nga adda iti puso iparangnanto ti nailangitan a kinatakneng ken nadayaw a panagrikrikna. Palamuyotennanto ti aniaman a narusanger, ket pasukoennanto ti aniaman a nalaad ken nadawel. Iturongnanto dagiti amma ken inna a mangtratar kadagiti annakda a parsuada a makaawat, a kas met la iti sapulenda a pannakatratar.

Nagannak, iti panangisuroyo kadagiti annakyo, adalenyo dagiti leccion nga inted ti Dios iti naparsua. No sursurroanyo koma ti maysa a clavel, wenno maysa a rosas, wenno maysa a lirio, kasano ti panangaramidyo? Saludsudenyo iti agtartaripato iti minuyungan no kasano, no ania ti aramidenna tapno tunggal sanga wenno bulong rumangpaya a napintas, ken dumakkel a naurnos ken nakaay-ayat. Ibagananto kadakayo a saan a babaen iti nadursok a panangtignay, wenno naranggas a pamayan; ta no kasta mabalin a matukkol dagiti naganus a sanga. Ngem babaen iti saggabassit a panangimatang, ken nasansan a panangbaliw a pamay-an. Binabasana ti daga, ket sinalaknibanna dagiti agtubtubo a mula kadagiti napigsa nga angin ken ti makasinit nga init, ket ti Dios ti nangpadakkel ken namagsabong a nasayaat. Iti panangisuro kadagiti annak surotentayo ti wagas ti agjarjardin. Babaen iti nalamuyot a panangtignay, naayatan a panagservi, padasenyo a tubayen dagiti kababalinda kas ti kababalin ni Cristo.

Pabilgentay ti pannakaisaw-ay ti ayat ti Dios iti maysa ken maysa. Adu dagiti natangken ti pusoda a lallaki ken babbai ditoy lubong agsipud ta ti pudno nga ayat isut maibilang a kinakapsut, ket iti kasta isudat napatamnay ken nalapdan. Ti nasaysayaat a galad dagitoy a tao isut nalapdan iti kinaubingda; ket malaksid no ti lawag ti nadiosan nga ayat lunagenna ti nalamiis a kinaagumda, madadaelto a naananay ti ragsakda. No kayattay a dagiti annaktayo tagikuaenda ti nalamuyot nga espiritu ni Jesus, ken ti pannakipagrikna nga imparang dagiti angel kadatayo, masapul a pabilgentay dagiti naparabur ken naayat a rikrikna ti kinaubing.

Isurotay dagiti ubbing a kitaenda ni Jesus iti naparsua. Alaentay ida iti nawaya a yan, iti sirok dagiti nangayed a kayo, iti minuyungan; ken kadagiti amin a nakaskasdaaw nga aramid ti naparsua isurotay ida a kitaenda ti pakaisaw-an ti ayatna. Isurotayo ida a ni Cristo isut nangted kadagiti amin a linteg a mangituray kadagiti amin a banag, isu ti nangaramid ti linteg nga agpaay kadatayo, ket dagitoy amin a linteg agpaayda a pakaragsakan ken pakaayaywantayo. Ditay bannogen ida kadagiti atiddag a kararag ken makautoy a pammagbaga, no di ket babaen kadagiti makita a leccion ti naparsua isurotay ida nga agtulnog iti linteg ti Dios.

Ket no magun-odyo ti panagtalekda kadakayo kas pasurot ni Cristo, nalakayonto met nga isuro kadakuada ti dakkel nga ayat isu a panangayatna kadatayo. No padasenyo nga ilawlawag dagiti kinapudno ti pannakaisalakan, ket itudoyo ni Cristo kadagiti ubbing nga Isut Mannubbotda, addanto dagiti angel iti sibayyo. Itedto ti Apo kadagiti amma ken inna ti parabur a mangpangayangay kadagiti babassitda iti napateg a pakasaritaan daydi Maladaga idiay Belen, ti pudno nga inanama ti lubong.

Idi imbaga ni Jesus kadagiti adalan a bay-anda dagiti ubbing a mapan Kenkuana, nakisao kadagiti amin a pasurotna kadagiti amin a panawen—kadagiti pangulo ti iglesia, kadagiti ministro, kadagiti tumultulong ken amin a Cristiano. Awawisen ni Jesus dagiti ubbing, ket ibilinna kadatayo, Bay-anyo ida nga umay; a kaslattay kunana, Umaydanto no la ket no dikay pawilan ida.

Sapay koma ta ti kababalinyo a saan a pumada iti kababalin ni Cristo saan koma a dakes ti panangiparangna ken Cristo. Dikay ikabil dagiti ubbing iti adayu ni Cristo gapu iti kinalamiis ken kinatangken ti pusoyo. Dikay mangararamid ti pakaigapuan ti panagriknada a ti langit saan a naragsak a yan a papananda no addakay idiay. Dikay sasawen a ti religion isut maysa a banag a saan a maawatan dagiti ubbing, wenno agtignay a kaslattay saan a maururay nga awatenda ni Cristo iti kinaubingda. Dikay itited kadakuada ti dakes a panangipagarup a ti religion ni Cristo isut religion ti ladingit, ket iti yuumayda iti Mangisalakan masapul a panawanda amin dagidiay a mangaramid a ti panagbiag isut naragsak.

Idinto ta ti Espiritu Santo tignayenna ti puspuso dagiti ubbing, makitunoskayo koma iti aramidna. Isuroyo kadakuada a ti Mangisalakan ayayabanna ida, ket awanen ti mangted Kenkuana ti dakdakkel a ragsak ngem ti panangitedda kadagiti bagida Kenkuana iti kinabukarkar ken kinasadiwa dagiti tawenda.

Aywanan ti Mangisalakan iti agnanayon nga ayat dagiti kararua a ginatangna iti darana met laeng. Isuda dagiti kukua a pinaadda ti ayat. Kumitkita kadakuada iti di masarita nga iliw. Mairuar ti pusona, saan laeng a gapu kadagiti katalnaan nga ubbing, no di pay ket kadagidiay nga addaan kadagiti saan a nasayaat a natawtawid nga ayayo. Adu dagiti nagannak a dida ammo no kasano kaadu ti sungbatanda kadagitoy nga ayayo dagiti annakda. Awananda iti ayat ken sirib iti panangasikasoda kadagitoy nga iti kasta isuda met la ti mamagbalin kadakuada nga agriro. Ngem ni Jesus kitaenna dagitoy nga ubbing a napnoan kaasi. Isut surotenna ti gapu ken ti maibungana.

Mabalin a ti Nacristianoan a trabajador ti maaramat a mangawis kadagitoy nga uobing iti Mangisalakan. Babaen iti kinasirib ken annad mabalin nga ireppetna ida iti pusona, maitedna ti tured ken inanama, ket babaen ti parabur ni Cristo mabalin a makitana a mabalbaliwan ti kababalinda, ket iti kasta isut maisao kadakuada a “dagiti kakastoy kukuada ti pagarian ti Dios.”

57 - “Maysa a Banag ti Agkurang Kenka”

Daytoy a capitulo naibatay iti Mateo 19:16-22; Marcos 10:17-22; Lucas 18:18-23.

“KET IDI A RIMMUAR a mapan iti dalan, timmaray a napan Kenkuana ti maysa a tao ket nagparintumeng iti sangoananna, ket inintuodna Kenkuana, Mannursuro a naimbag, ania ti aramidek tapno matawidko ti biag nga agnanayon.”

Daydi agtutubo a nangibaga itoy a saludsud isut maysa a turayen. Adu ti kukuana ken adda pay nangato a pagrebbenganna. Nakitana ti ayat nga imparang ni Cristo kadagiti ubbing a naipan Kenkuana. Nakitana no kasano ti panangawatna kadakuada a siraragsak, ken panangubbana kadakuada, ket ti pusona nasindian iti panagayatna iti Mangisalakan. Nariknana ti tarigagay nga agbalin nga adalanna. Kasta unay ti pannakatignayna nga idi ni Jesus mapmapan iti dalanna, timmaray a mapan Kenkuana, ket nagparintumeng iti sakaananna, nagsaludsud a sipapasnek ken sipupudno iti saludsud a napateg unay iti kararuana ken iti kararua tunggal tao. “Mannursuro a naimbag, ania ti aramidek tapno matawidko ti biag nga agnanayon?”

“Apay a naganennak iti naimbag?” kinuna ni Jesus, “awan ti naimbag no di maymaysa, nga isu ti Dios.” Tinarigagayan ni Jesus a suboken ti kinapudno ti turayen, ken ammoen no apay a binigbigna nga Isu ket naimbag. Pudno met la a patienna a daydi kasasaona isu ti Anak ti Dios? Ania ti pudno a rikna ti pusona?

Daytoy a turayen nangato ti nangpatganna iti kinalintegna. Dina impagarup nga adda kakuranganna iti uray aniaman, ngem awan ti natalipupos a pannakapnekna. Mariknana nga adda kakuranganna iti maysa a banag nga awan idi kenkuana. Di la mabendicionan met ni Jesus a kas ti panangbendicionna kadagiti ubbing a babassit, tapno mapennekna met ti kakurangan ti pu-sona?

Iti panangsungbatna itoy a saludsud imbaga ni Jesus kenkuana a ti panagtulnog kadagiti bilin ti Dios isut masapul no kayatna a magun-odan ti biag nga agnanayon; ket sana inulit ti sumagmamano kadagiti bilin a mangipakita iti rebbeng ti tao kadagiti padana a tao. Natunos ti sungbat ti turayen: “Amin dagitoy tinungpalkon: Ania pay ti pagkurangak.”

Miningmingan ni Jesus ti rupa daydi bumaro, a kaslattay basbasaenna ti biagna ken suksukimatenna ti kababalinna. Isut inayayatna, ket mailiw a maitedna ti taina ken parabur ken rag-o a mangbalbaliw iti kababalinna. “Maysa a banag ti agkurang kenka,” kinunana, “inka, ilakom dagup ti adda kenka, ket itedmo kadagiti napanglaw, ket addanto kinabaknangmo idiay langit: ket umayka, surotennak.”

Nangayangay unay ni Cristo idi baro. Ammona idi a napudno ti sasawenna, “Amin dagitoy tinugpalko manipud idi kinaubingko.” Isut iniliw ti Mannubbot a maparsua koma kenkuana ti panagilasin a pakabalinanna a mangkita iti pannakasapulna a mangitalaga iti pusona ken ti Nacristianoan a kinaimbag. Iniliwna pay a makita koma kenkuana ti maysa a puso a napakumbaba ken managbabawi, a mariknana koma ti dakkel nga ayat nga inted ti Dios kenkuana, ken mailemmeng koma ti pagkuranganna iti kinapunno ni Cristo.

Nakita ni Jesus itoy a baro ti apagisu a tulong a masapul tapno makapagbalin a katrabajoanna iti aramid ti panagisalakan. No la ket no ikabilna ti bagina iti panangiturong ni Cristo agbalinto a pannakabalin nga agpaay iti pagimbagan. Iti maitudtudo a kasasaad daydi baro isu koma ti umisu a mangitakder ken Cristo; ta addaan kadagiti galad, a no maikuyog iti Mangisalakan, mapagbalin koma a nadiosan a bileg kadagiti tao. Ni Cristo, a kimmita iti kababalinna, inayatna. Agririing met ti ayat. Iniliw ni Cristo nga agbalin koma a katrabajoanna. Tinarigagayanna nga agbalin koma a kas Kenkuana, maysa a pagsarmingan a yanninawna ti pannakipada iti Dios. Tinarigagayanna a maparang-ay koma ti kinaimbag ti kababalinna, ken mapasanto iti pangaramatan kenuana ti Mannursuro. No koma no ti turayen intedna ti bagina ken Cristo, rimmang-ay koma iti liklikmut ti pannakidinnana Kenkuana. No koma no daytoy ti pinilina, amangan koma ti naggiddiatan ti masakbayanna!

“Maysa a banag ti agkurang kenka,” kinuna ni Jesus, “No kayatmo a naananayka, inka, ilakom ti amin nga adda kenka, ket itedmo kadagiti napanglaw ket maaddaankanto iti kinabaknang idiay langit: ket umayka, susurotennak.” Nabasa ni Cristo ti puso ti turayen. Maymaysa la a banag ti pagkuranganna, ngem dayta isut nabiag a pamunganayan. Nasapulna ti ayat ti Dios iti kararua. Daytoy a kakurangan, malaksid no mapunnoan, isut napeggad kenkuana: ti amin a kasasaadna mapaalasto. Gapu iti panangpanuynuy, mapapigsa ti kinaagum. Tapno mabalinna nga awaten ti ayat ti Dios, daydiay dakkel a panagayatna iti siakna masapul a maisuko.

Inikkan ni Cristo ti pangsubok itoy a tao. Impasangona nga agpili iti nailangitan a kinabaknang wenno nailubongan a kinadakkel. Naipanamnama ti nailangitan a kinabaknang no surotenna ni Cristo. Ngem masapul nga isukona ti siak; ti tarigagayna masapul a maikabil iti panangtengngel ni Cristo. Ti met la kinalinteg ti Dios ti naigay-at iti baro a turayen. Adda idi kenkuana ti gundaway nga agbalin a maysa nga anak ti Dios, ken makipagtawid ken Cristo iti nailangitan a kinabaknang. Ngem masapul nga alaenna ti cruz, ket surotenna ti Mangisalakan iti dana ti pananglipat iti siak.

Dagiti sao ni Cristo isut pudno nga awis iti turayen, “Agpilikayo ita nga aldaw no siasino ti pagservianyonto.” Josue 24:15. Naited kenkuana ti panagpili. Kinalikagumanna ti pannakaconvertirna. Imparangna ti yan ti nasakit iti kababalinna, ket amangan nagdakkel ti ngayangayna a nangsiput no ania ti pagbanaganna idi a tinimbeng daydi baro ti naipasango kenkuana. No ikeddengna a suroten ni Cristo masapul a pagtulnoganna amin dagiti saona. Pagpanawanna dagiti narang-ay a nailubongan a tarigagayna. Amangan nagpasnek, ama-ngan naggagar a pannakasegga, amangan a panagbisin ti kararua idi miningmingan ti Mangisalakan daydi baro, a nanginanama a sumuko iti awis ti Espiritu ti Dios!

Inted laeng ni Cristo ti kakaisuna a condicion a pakabalinan ti turayen a mangpaadda iti awan kurkurangna a galad a Nacristianoan. Dagiti saona isudat sasao ti kinasirib, nupay no agparangda a nainget ken natutop. Ti la kakaisuna a pakabalinan ti turayen a maisalakan isu ti panangawat ken panangtungpalna kadakuada. Isut kamkameng ti nadayaw a concilio dagiti Judio, ket ti nangato a saadna ken adu a kukuana isuda ti nangiparang ti makaallilaw a bileg ti kinadakes ti kababalinna. No pagayayatanna ida a nangnangruna, alaendanto ti lugar ti Dios iti pusona. Ti panangigawid iti bassit wenno adu ken ni Apo Dios isut panangsalimetmet iti daydiay a mangpabassit iti pigsa a namoralan; ta no dagiti banbanag iti lubung isudat pagay-ayatan, nga uray no dida nalawag ken maikari, agbalindanton a maipangpangruna.

Napardas ti pannakailasin daydi turayen no ania ti saklawen dagiti sao ni Cristo, ket nagladingit. No koma nabigbigna ti pateg ti naigay-at a sagut, napardas koma ti panagpailistana a maysa a pasurot ni Cristo. Isut kamkameng ti nadayaw a concilio dagiti Judio, ket sulsulisogen ni Satanas kadagiti makaalalliog a kinarangay iti masangoanan. Kayatna met daydi nailangitan a gameng, ngem kayatna pay dagiti paggundawayan a naidagaan a yeg dagiti kinabaknangna. Naladingit ta adda dagiti condicion; tarigagayanna ti biag nga agnanayon, ngem dina kayat nga aramiden ti sacrificio. Ti pateg ti biag nga agnanayon kasla dakkel la unay, ket nagawid a sililiday, “ta isu addaan adu a kukua.” Ti panagkunana a tinungpalna ti linteg ti Dios isut allilaw. Impamatmatna a dagiti kinabaknangna isut diosna. Dina mabalin a salimetmetan dagiti bilbilin ti Dios no ti lubong isut umuna a pagayayatanna. Inayatna dagiti sagut ti Dios nga adadda ngem ti panangayatna iti nangted kadakuada. Ingay-at ni Cristo idi baro ti pannakikaddua Kenkuana, “Surotennak,” kinunana. Ngem saan a napateg ti Mangisalakan a kas ti kinapateg ti naganna kadagiti tao wenno dagiti sanikuana. Ti panangpukawna iti naidagaan a sanikua, a makita, tapno magun-odanna ti nailangitan a sanikua, a di makita, isu idi ti dakkel a peggad kenkuana. Inumsina ti naidiaya a biag nga agnanayon, ket pimmanaw, ket iti kalpasanna napan iti lubong nga immawat iti panagdaydayawna. Rinibribu dagiti aglasat iti kasta a pannakasubok, a timbengenda ni Cristo a maibusor iti lubong; ket adu kadakuada pilienda ti lubong. Kas idi bumaro a turayen, panawanda ti Mangisalakan, a kunkunada iti pusoda, Saan a daytoy ti Tao a piliek a pangulok.

Ti panangtratar ni Cristo idi baro iparangna ti nalawag a leccion. Inted ti Dios kadatayo ti annuroten a masapul a suroten ti tunggal maysa nga adipenna. Ti panagtulnog iti lintegna, saan laeng a panagtulnog a nainkalintegan, no di ket panagtulnog iti iseserrek iti biag, isut ipakita ti kababalin. Inkabil ti Dios ti rukod ti kababalinna met laeng nga agpaay kadagiti amin nga agbalin a kamkameng ti pagarianna. Agbalinto laeng a katrabajoan ni Cristo dagidiay nga agkuna, Apo, ti amin nga adda kaniak ken ti aminko isut Kukuam, ti mabigbig nga annak a lallaki ken babbai ti Dios. Rebbeng koma amin a panunuten no ania ti kaipapanan ti panagtarigagay iti langit, ket sa pumanaw gapu kadagiti makiddaw a condicion. Panunutentay man no ania ti kaipapanan ti panagkuna iti “Saan” ken Cristo. Daydi turayen kinunana, Saan, diak mabalin nga ited amin Kenka. Kasta met la ti kunatayo? Ti Mangisalakan igayatna a makibulig kadatayo iti aramid nga inted ti Dios kadatayo, tapno maipan ti aramidna iti lubong. Dayta la ti pamuspusan nga aramatenna a mangisalakan kadatayo.

Dagiti sanikua ti turayen isut naipakumit kenkuana a pakapadasan ti bagina no isut matalek nga agayaywan; aramatenna daytoy a kayamanan a pakabendicionan koma dagiti makasapul. Kasta met ti Dios ipakumitna ita kadagiti tao dagiti sanikua, dagiti talento ken gundaway, tapno makapagbalinda a maaramat a tumulong kadagiti napanglaw ken agsagsagaba. Daydiay mangaramat iti naipakumit kenkuana a sagsagut a kas iti pagayatan ti Dios agbalin a katrabajoan ti Mangisalakan. Mangiragpat kadagiti kararua ken Cristo, ta isut mangiparparang iti kababalinna. Dagidiay, a kas idi baro a turayen, nga addaan nangato a saad ken pannakatalek ken dadakkel a kukua, kasla dakkel la unay a sacrificio kadakuada no iburayda ti amin gapu iti isusurotda ken Cristo. Ngem daytoy ti annuroten ti panagbiag dagiti amin nga agbalin nga adalanna. Saan a maawat ti basbassit a panagtulnog. Ti anag dagiti pannursuro ni Cristo isu ti natalipupos a pannakaisuko ti siak. Masansan a maiparang daytoy iti naturay ken kasla maipapilit a pagsasao, ta awan met sabali a pamuspusan a pangisalakan iti tao no di iti pannakaisina kenkuana dagiti a banag, a no agtaginayon, dadaelennanto ti amin a bagi.

No dagiti pasurot ni Cristo isublida iti Apo ti Kukuana, agurnongda kadagiti kayamanan a maitedto kadakuada inton mangngegda dagitoy a sao, “Naimbag, adipen a nalaing ken mapagtalkan; . . . sumrekka iti pakaragsakan ti Apom.” “Isu a gapu iti rag-o a naikabil iti sangoananna, inibturna ti cruz, nga inwaksina ti bain, ket nagtugaw iti makanawan iti trono ti Dios.” Mateo 25:23; Hebreo 12:2. Ti ragsak iti pannakakita kadagiti nasbut a kararua, a naisalakan iti agnanayon, isu ti gunguna dagiti amin a nangikabil kadagiti sakada kadagiti tugot Daydiay a nagkuna, “Surotendak.”

58 - “Lazaro, Rummuarka!”

Daytoy a capitulo naibatay iti Lucas 10:38-42; Juan 11:1-44.

MAYSA KADAGITI katibkeran nga adalan ni Cristo idi isu ni Lazaro a taga Betania. Napigsa ti pammatina ken Cristo manipud pay idi immuna a panagsarakda; nauneg ti panagayatna Kenkuana, ket inayayat met unay ti Mangisalakan. Gapu la ken Lazaro ti nakaaramidan ti kadakkelan a milagro ni Cristo. Binendicionan ti Mangisalakan dagiti amin a nakasapul iti tulongna; ayayatenna ti dagup ti kaman ti kinatao, ngem kadagiti dadduma adda idi nadekket unay ken naisangsangayan a pannakidinnana. Naisinggalut ti pusona babaen iti napigsa a reppet ni ayat iti kaman idiay Betania, ket iti maysa kadakuada naaramid ti kakasdaawan a milagrona.

Idiay pagtaengan ni Lazaro masansan idi a masarakan ni Jesus nga agininana. Awan pagtaengan a kukua ti Mangisalakan; ngem nagsanggir laeng iti kinamanagpadagus dagiti gayyem ken adalanna, ket, masansan idi, no mabannog ket mawaw iti pannakikaddua, rinagsakna iti agpakni itoy natalna a pagtaengan nga adda iti adayu ti panagatap ken panagimun dagiti narungsot a Fariseo. Ditoy nasarakanna ti napudno a pannakakablaaw, ken nadalus, nasantoan a pannakigayyem. Ditoy nabalinna ti nagsao a silalawag ken sibubulos, ta ammona a maawatan ken maigameng dagiti saona.

Nagustoan ti Mangisalakan ti nalinaay a pagtaengan ken nangayangay nga agdengdengngeg. Inurayna a siiliw ti kinaragsak, kinaraem, ken ayat dagiti tao. Dakkel ti pannakabendicion dagidiay nga immawat iti nailangitan a pannursuro a kankanayon nga adda a nasaganana nga iburay. Idi a dagiti rumeprep a tao sinurotda ni Cristo kadagiti nawayang a tay-ak, imparangna kadakuada ti kinaimnas ti lubong a naparsua. Pinadasna a luktan dagiti mata ti pannakaawatda, tapno makitada koma no kasano ti panangtaptapaya ti ima ti Dios itoy lubong. Tapno maipateg ti kinaimbag ken kinamanangngaasi ti Dios, inawisna ti imatang dagiti agdengngeg iti natalna a panagtinnag ti linnaaw, kadagiti nalamiis nga arbis ti tudo, ken iti naraniag a rangrang ti init, a maited nga agpada iti nalinteg ken nadangkes. Tinarigagayanna a dakdakkel pay koma ti pannakailasin dagiti tao iti panangaywan nga itedna kadagiti maararamat a tao a pinarsuana. Ngem namayamay ti panagdengngeg dagiti adu a tao, ket iti pagtaengan idiay Betania nasarakan ni Cristo ti pannakainanana kadagiti makautoy a salisal ti biag. Ditoy inlukatna kadagiti managyaman nga agdengdengngeg ti pagbasaan ti Nadiosan a Panangikeddeng. Kadagitoy nalimed a pannakisarita imbisikna kadagiti agdengngeg daydiay a dina kinayat nga imbaga kadagiti nagduduma a tao. Kadagiti gayyemna saan a masapul nga agsao kadagiti pangngarig.

Idi a ni Cristo ititedna dagiti nakaskasdaaw a leccionna, nagtugaw iti sakaananna ni Maria, maysa a naraem ken nasaet nga agdengdengngeg. Iti maysa a kanito, ni Marta, a maringgoran iti pannakaisagana ti kanen, napan ken Cristo, a kinunana, “Apo, dika riknaen aya a ni kabsatko baybay-annak nga agservi a maymaysa? Ibagam ngarud kenkuana ta tulongannak.” Daytoy daydi immuna a kanito a panangsarungkar ni Cristo idiay Betania. Kalkalpas la unay ti nabannog a pannagna ni Jesus ken dagiti adalanna nanipud Jerico. Nagagar ni Marta a mangisagana iti pakabang-aranda, ket iti saetna nalipatanna ti pammadayaw a maipakita koma iti Sangailina. Sinungbatan ni Jesus iti naalumamay ken naasi a sasao, “Marta, Marta, naannadka ket adu dagiti banag a pakaringgoram: ngem maysa a banag ti masapul; ket pinili ni Maria ti nasayaat a bagi isu a dinto maikkat kenkuana.” Ipenpenpen idi ni Maria iti isipna dagiti napateg a sao nga agtinnag kadagiti bibig ti Mangisalakan, sasao a napatpateg kenkuana ngem kadagiti kapatgan a gameng ti daga.

Daydi “maysa a banag” a masapul ni Marta isut natalna ken napasnek nga espiritu, maysa a naununeg a tarigagay iti pannakaammo iti biag a di matay iti masangoanan, ken dagiti parabur a masapul iti irarang-ay a naespirituan. Nasapulna ti basbassit a pannakaparinggor kadagiti banag nga aglabas, ken adadu kadagiti banag nga agpaut. Kayat nga isuro ni Jesus dagiti annukna a petpetanda tunggal gundaway a manggun-od iti pan-nakaammo a mamagbalin kadakuada a masirib iti pannakaisalakan. Ti aramid ni Cristo masapulna dagiti naannad ken nagaget a trabajador. Adda nalawa a katalonan nga agpaay kadagiti Marta nga addaanda iti nagaget nga aramid a nareligionan. Ngem masapul met a makikatugawda ken Maria iti sakaanan ni Jesus. Ti kinaganetget, kinadaras, ken kinasiglat masapul a pasantoen ida ti parabur ni Cristo; iti kasta ti biag agbalin a di maabak a pannakabalin nga agaramid iti naimbag.

Sinerrek ti ladingit daydi natalna a pagtaengan isu a nagininanaan idi ni Jesus. Simmiplok ken Lazaro ti di napakpakadaan a sakit, ket pinaayaban dagiti agkabsat a babbai ti Mangisalakan, a pinakunada, “Apo, ti dungdungngoem masakit.” Nakitada ti kinaranggas daydi sakit a dimteng iti kabsatda, ngem ammoda met idi a ni Cristo naipamatmatnan ti pannakabalinna a mangagas kadagiti amin a kita ti sakit. Pinatida nga Isu makipagrikna kadakuada iti pakariribukanda; iti kasta dida ginanatan ti panagkiddawda a maidagdagus koma ti yaayna, ngem nangibaonda laeng iti damag a mangipakaammo, “Ti dungdungoem masakit.” Impagarupda a sungbatanna a dagus ti damag, ket umay kadakuada apaman a makasangpet idiay Betania.

Sigagagarda a nangururay iti sao nga aggapu ken Jesus. Kas ti kaadda pay laeng ti rissik ti biag ken kabsatda, inkarkararag ken sinipsiputanda ti yaay ni Jesus. Ngem nagsubli ti naibaon nga awan ni Jesus. Nupay kasta inyegda ti damag, “Daytoy a sakit saan nga ipatay,” ket nagsaldekda iti inanama nga agbiag ni Lazaro. Pinadasda nga insao a silalamuyot ti sao ti inanama ken pammatured iti nganngani di makarikna nga agsagsagaba. Idi natayen ni Lazaro, napait ti pannakauppapayda; ngem nariknada ti mamatibker a parabur ni Cristo, ket daytoy ingawidna ida nga agpanunut iti pammabasolda iti Mangisalakan.

Impagarup dagidi adalan a nalamiis ti panangawat ni Cristo iti damag. Dina imparang ti ladingit nga inururayda nga ipakitana. Kimmita kadakuada, kinunana, “Daytoy a sakit saan nga ipatay ngem pakaiaayawan ti Dios, tapno ti Anak ti Dios madaydayaw iti dayta.” Iti dua nga aldaw saan a pimmanaw iti ayanna. Daytoy a panaggabay isut palimed kadagiti adalan. Ania ket koma a panangliwliwa ti naited ti kaaddana kadagiti agladladingit nga agkabsat, kasta ti pinanunutda. Ammo unay dagiti adalan ti napigsa nga ayatna iti kaman idiay Betania, ket nasdaawda ta dina sinungoatan daydi naliday a damagda, “Ti dungdungoem masakit.”

Kaslattay linipatan ni Jesus daydi damag iti dua nga aldaw; ta dina sinasao ti maipapan ken Lazaro. Dagiti adalanna nalagipda ni Juan Bautista, ti nangipakauna ken Jesus. Nagsiddaawda no apay a ni Jesus, idinto nga adda Kenkuana ti pannakabalin a mangaramid iti nakaskasdaaw a milagro, impalubosna a nagrigrigat ni Juan iti pagbaludan, ken naipan iti nakaapaprang nga ipapatay. Idinto ta addaan iti kasta a pannakabalin, apay a dina insalakan ti biag ni Juan? Nasansan nga insasao daytoy dagiti Fariseo, isu nga indatagda a rason a di masungbatan a maibusor iti panagkuna ni Jesus nga Isu ti Anak ti Dios. Pinablaakanen ti Mangisalakan dagiti adalan maipapan iti pannakasuot, pannakapukaw, ken pannakaidadanes. Lipatannanto met ida iti pannakasuot? Dadduma adda panangipagarupda a dida maawatan ti misionna. Isuda amin nauneg ti pannakariribukda.

Kalpasan ti panagururayda iti dua nga aldaw, kinuna ni Jesus kadagiti adalanna, “Intay manen idiay Judea.” Nagsisinnao dagiti adalanna no apay, a ni Jesus mapan met la idiay Judea, a naguray pay la iti dua nga aldaw. Ngem ti kangrunaan a panpanunutenda isu ti anianto ti mapasamak kadakuada idiay. Awan ti aniaman a nakitada no di la peggad. “Mannursuro,” kinunada, “iti nabiit kayatdaka a batoen dagiti Judio, ket inka manen idiay?” Simmungbat ni Jesus, “Awan aya ti sangapulo ket dua nga oras iti aldaw?” Addaak iti babaen ti panangiturong ni Amak; no la ket no aramidek ti pagayatanna, natalged ti biagko. Dipay naturpos ti sangapulo ket dua nga oras ti aldawko. Simrekak laeng iti natidda pay nga oras ti aldawko; ngem iti kaaddak iti aniaman a paset daytoy a natda, natalgedak. “No ti maysa a tao magna iti aldaw,” intuloyna, “saan a maitibkol agsipud ta makitana ti silaw daytoy a lubong.” Daydiay mangaramid iti pagayatan ti Dios, a magna iti dalan a minarkaan ti Dios, saan a maitibkol ken mattuang. Ti silaw ti mangiturong nga Espiritu ti Dios ikkanna ti nalawag a pannakaawatna iti pagrebbenganna, ket idalanna a sisasayud inggana iti pagturposan ti aramidna. “Ngem no ti maysa a tao magna iti rabii, maitibkol, ta awan silaw kenkuana.” Ngem no ti maysa a tao magna iti pinilina a dalan, iti yan ti di nangayayaban ti Dios kenkuana, maitibkolto. Kenkuana ti aldaw nagbalin a rabii, ket uray sadino ti ayanna saan a natalged.

“Sinaona dagitoy: ket kalpasanna, kunana kada kuada, Ni Lazaro a gayyemtayo matmaturog; ngem innak tapno riingek iti turogna.” “Ni Lazaro a gayyemtayo matmaturog.” Amangan ti panagtinnag dagitoy a sao! isut napnoan ti pannakipagrikna! Iti panangpanpanunut iti peggad a mabalin a pakaisagmakan ti Mannursuroda idiay Jerusalem, nganngani nalipatan dagiti adalan ti agladladingit a kaman idiay Betania. Ngem saan a kasta ken Cristo. Narikna dagiti adalan a natinggarda. Nauppapayda iti saan a nadardaras a panangsungbat ni Jesus iti damag. Nasulisogda a nangpanunut nga awanen day-diay naasian nga ayatna ken ni Lazaro ken dagiti kabsatna, a kas iti impagpagarupda. No koma no adda, pinagsublina koma daras ti naibaon. Ngem dagiti sao, “Ni gayyemtay a Lazaro matmaturog,” riniingna dagiti nalinteg a rikna kadagiti isipda. Naconvencerda a ni Cristo dina nalipatan dagiti agsagsagaba a gagayyemna.

“Kinuna ngarud dagiti adalan Kenkuana: Apo, no matmaturog, umimbagto. Ngem ni Jesus nagsao maipapan iti ipapatayna; ngem ipagarupda a nagsao iti panaginana iti turog.” Imparang ni Cristo ti patay a kas pannaturog kadagiti mamati nga annakna. Ti biagda nailemmeng ken Cristo, ket agingga iti maudi a trompeta dagitoy a natay maturogdanto Kenkuana.

“Idin kinuna ngarud ni Jesus kadakuada: Ni Lazaro natay. Ngem agragsakak gapu kadakayo ta Siak awanak idiay tapno patienyo; nupay kasta intay kenkuana.” Awan sabali a nakita ni Tomas no di la ti patay nga agururay iti Mannursurona no mapan idiay Judea; binarikesanna ti espirituna, ket imbagana kadagiti sabali nga adalan, “Intayo met tapno mataytayo a maikanunong kenkuana.” Ammona ti gura dagiti Judio a maibusor ken Cristo. Isut pinanggepda a papatayen, ngem dida naaramid, ta adda pay la natda iti naited Kenkuana a panawen. Kabayatan daytoy a tiempo a panangayaywan Kenkuana dagiti angel a nailangitan; ken uray pay idi adda kadagiti disso ti Judea a nangbalabalaan dagiti rabbi a mangala Kenkuana tapno papatayenda, awan ti dangran nga immay Kenkuana.

Nagsiddaawan dagiti adalan dagiti sao ni Cristo idi kinunana, “Ni Lazaro natay. Ket agragsakak . . . ta awanak idiay.” Pinili kadi ti Mangisalakan a liklikan ti pagtaengan dagiti agsagsagaba a gagayyemna? Kaslattay ni Maria ken ni Marta ken ni matmatay a Lazaro nabaybay-anda nga isisuda. Ngem saanda a nabaybay-an. Nakita ni Jesus ti amin a buya, ket kalpasan ti ipapatay ni Lazaro dagiti agladladingit a kakabsatna tinaptapaya ida ti paraburna. Naimatangan ni Jesus ti ladingit dagiti pusoda, idi a kitkitaenda no kasano ti pannakigabbo ti kabsatda iti kabusorna, ti patay. Nariknana tunggal sanaang ti ut-ut, idi a kinunana kadagiti adalanna, “Ni Lazaro natay.” Ngem saan laeng a dagiti ayayatenna idiay Betania ti panpanunutenna idi; laglagipenna pay ti pannakasanay dagiti adalanna. Dagitoy dagiti mangitakder Kenkuana ditoy lubong, tapno ti bendicion ti Ama masakupna koma amin ida. Gapu kadakuada impalubosna a matay ni Lazaro. No koma no pinasalun-atna iti panagsakitna, dina koma naaramid daytoy a milagro a kalawagan a nangpaneknek iti nadiosan a pannakabalinna.

No koma no adda ni Cristo idi idiay siled a nagsakitanna, di koma natay ni Lazaro; ta ni Satanas awan koma ti pannakabalinna kenkuana. Ni patay dina koma naigayang ti panana ken ni Lazaro iti sangoanan ti mannangted ti biag. Iti kasta ngarud nagian ni Jesus iti aaayu. Pinalubosanna ti kabusor a mangaramat iti bilegna, tapno mapagtalawna a naabak. Pinalubosanna met ni Lazaro a naglasat iti pagturayan ni patay; ket dagiti agladladingit a kakabsatna nakitada a naipan iti tanem. Ammo idi ni Cristo a no makitaaa ti natay a rupa ni kabsatda dakkel ti pannakasubok ti pammatida iti Mannubbot. Ngem ammona met idi a gapu iti daydi balubal a paglasatanda rumanniag ti pammatida iti dakdakkel a pannakabalin. Isu met laeng nariknana tunggal sanaang ti ladingit nga inibturda. Saan a bimmassit ti panagayatna kadakuada iti panagurayna; ngem ammona idi a gapu kadakuada, gapu ken Lazaro, gapu met Kenkuana, ken gapu Day kadagiti adalanna, masapul a magun-odan ti panagballigi.

“Gapu kadakayo,” “tapno patienyo.” Kadagiti amin a mangsapsapul iti mangiturong nga ima ti Dios, ti kanito ti kadakkelan a kinakapsutda isu met ti kaadda ti kaasitgan ti nadiosan a tulong. Malagipdanto a napnoan ti panagyaman dagiti kasipngetan a paset ti dalan a naglasatanda. “Ti Apo ammona nga isalakan dagiti nasingpet.” 2 Pedro 2:9. Manipud iti tunggal subok ken tunggal suot iruarnanto ida a naikkan iti natibtibker a pammati ken nabakbaknang a kapadasan.

Iti panagtaktak ti ipapanna ken Lazaro adda panggep ti kaasi ni Cristo kadagidiay a dipay immawat Kenkuana. Nagtaktak, tapno babaen ti panamagungarna ken Lazaro maipakitana kadagiti natangken ti pusoda ken di mammati a taona ti sabali a pakakitaan nga Isu a pudno ti “pagungaran, ken ti biag.” Binusorna ti pannakapukaw ti namnama dagiti tao, dagiti napanglaw, dagiti agtawtawataw nga annak ti Israel. Naburak ti pusona gapu iti dida panagbabawi. Gapu iti kaasina inkeddengna nga ikkanna man idan ti sabali a pakaipaneknekan nga Isu ti Manangisubli, ti kakaisuna a makaited ti biag ken ti di ipapatay Daytoy ti pangpaneknek a di mabalin a tiritiren dagiti papadi. Dayta ti nakaigapuan ti panagtaktak ti ipapanna idiay Betania. Daytoy kapantokan a milagro, ti pannakapabangon ni Lazaro, isu ti nangikabil iti sello ti Dios iti aramid ni Cristo ken ti kinadiosna. Iti dalanna nga agpa-Betania, kas ti kadawyanna, nagservi ni Jesus kadagiti masaksakit ken makasapul. Idi nakadanonen iti ili nangibaon ti maysa nga agipadamag kadagiti agkabsat a babbai iti isasangpetna. Saan a nagdagdagus ni Cristo a simrek iti balay, ngem nagian iti natalna a yan iti igid ti dalan. Ti napalalo a panagpabpabuya dagiti Judio no adda matay a gayyemda saan a naitunos iti espiritu ni Cristo. Nangngegna ti anug-og dagiti nabayadan nga agdungdung-aw, ket dina kinayat a saraken dagiti agkabsat a babbai iti yan ti karibuso. Kadagiti agdungdung-aw a gagayyem addada dagidi kabagian ti kaman, a dadduma kadakuada nangato ti saadda idiay Jerusalem. Dadduma kadagitoy isuda idi dagiti kapaitan a kabusor ni Cristo. Ammona idi dagiti panggepda, ket iti kasta dina dinagdagus ti nagpakaammo.

Ti damag naited a natalna unay ken Marta nga iti kasta adda dadduma iti siled a di nakangngeg. Gapu iti napalalo a ladingitna, saan a nangngeg ni Maria ti sao. Timmakder a dagus ni Marta ket rimmuar a sumabet iti Apona, nga impagpagarupna a nakapanen iti yan a nakaitaneman ni Lazaro. Agtugtugaw pay la ni Maria nga agladladingit, ngem saan nga imkis a nagsangit.

Nagdardaras ni Marta a simmabet ken Jesus, a ti pusona riribuken dagiti agsuppiat a rikrikna. Iti managpanunut a rupa ni Jesus nabasa ni Marta ti isu la a rikna ken ayat ti adda idiay. Saan a nadadael ti panagtalekna Kenkuana, ngem panpanunutenna ti dakkel nga ayatna iti kabsatna a lalaki, isu nga inayayat met ni Jesus. Napnoan idi ti ladingit ti pusona ta ni Cristo saan nga immay a nasapsapa, ngem adda namnamana nga aramidennanto ti maysa a banag a mangliwliwa kadakuada, kinunana, “Apo, no addaka koma ditoy idi, ni kabsatko saan koma a natay.” Ngem kimmita iti dayta rupa ni ayat, innayonna, “Ket ammok nga uray ita, aniaman a dawatem iti Dios, ti Dios itednanto Kenka.”

Pinapigsa ni Jesus ti pammatina, a kinunana, “ Agbiagto manen ni kabsatmo.” Saan a naisangrat ti sungbatna a mangpabileg ti inanama iti naidagdagus a pannakabalbaliw. Impanna dagiti panpanunut ni Marta iti labes ti agdama a pannakaisubli ti biag ni kabsatna, ket inturongna kadakuada ti panagungar dagiti nalinteg. Daytoy inaramidna tapno maipakitana iti panagungar ni Lazaro ti kari ti pannakapagungar dagiti amin a nalinteg a natay ken maysa a pakaipaneknekan a daytoy isut maaramid iti pannakabalin ti Mangisalakan.

Simmungbat ni Marta, “Ammok a bumangonto inton panagungar iti kamaudianan nga aldaw.”

A sapsapulenna pay laeng ti pudno a pakaiturongan ti pammatina, inlatak ni Jesus, “Siak ti pagungaran, ken ti biag.” Ken ni Cristo adda biag, naikasigud, saan a binulbulod, saan a maulbod. “Ti agikut iti Anak, adda biagna.” 1 Juan 5:12. Ti kinadios ni Cristo isu ti mangpaneknek iti mamati iti biag nga agnanayon. “Ti mamati Kaniak, saanto a matay a pudno. Patiem daytoy?” Kumita ditoy ni Jesus iti panawen ti maikadua a yaayna. Iti dayta a panawen dagiti nalinteg a natay mapabangondanto a di agrupsa, ket dagiti sibibiag a nalinteg maipandanto idiay langit a didanto makita ti patay. Ti milagro a ngannganina aramidenen, iti pannakapabangon ni Lazaro kadagiti natay, isut mangiparang iti panagungar dagiti amin a nalinteg a natay. Daydiay a ngannganin mailansa iti cruz nagtakder nga igiggamanna ti tulbek ni patay, a nangabak iti tanem, ket ipaneknekna ti kalintegan ken pannakabalinna a mangted iti biag nga agnanayon.

Iti saludsud ti Mangisalakan, “Patiem daytoy?” simmungbat ni Marta, “Wen, Apo, mamatiak a Sika ti Cristo, ti Anak ti Dios, nga umay ditoy lubong.” Dina naawatan ti amin a kaipapanan dagiti sao nga insao ni Cristo, ngem impudnona ti pammatina iti kinadiosna, ken ti panagtalekna a mabalinna nga aramiden ti aniaman a pagayatan nga aramidenna.

“Ket idi nasaona daytoy, napan ket inayabanna iti nalimed ni Maria a kabsatna, a kunkunana: Ti Mannursuro adda ditoy ket ayabannaka.” Intedna ti damagna kas ti katalnaan a nabalinna nga inaramid; ta dagiti papadi ken turayen nakasaganada a mangtiliw ken Jesus apaman nga umay ti gundawayda. Ti ikkis dagidi agdungdung-aw pinawilanna ti pannakangngeg kadagiti sao ni Marta ken ni Maria.

Timmakder a dagus ni Maria apaman a naammoanna ti damag, ket iti nagagar a buya ti rupana pinanawanna ti siled. Impagarupda a mapan agsangit idiay tanem, ket dagiti agdungdung-aw simmurotda. Idi nagtengna daydi yan a pagururayan ni Jesus, nagparintumeng ti sakaananna, ket kinunana nga agpigpigerger dagiti bibigna, “Apo, no addaka koma ditoy idi, saan koma a natay ni kabsatko.” Ti ikkis dagiti agdungdung-aw nakapasakit kenkuana; ta ililiwenna ti sumagmamano a naalumamay a sao nga aggapu laeng ken Jesus. Ngem ammona idi ti apal ken imun nga adda kadagiti puso dagiti dadduma a maibusor ken Cristo, ket napawilan iti naananay a panangipamatmatna iti ladingitna.

“Idi nakita ngarud ni Jesus nga isu agsangsangit ket agsangsangit met dagiti Judio a nanguyog kenkuana, nagladingit iti nakemna ket nagsennaay.” Nabasana ti puso dagiti amin a naitallaong. Nakitana a dagiti adu, daydi naiparang a ladingit isu la ti maysa a panaginkukua. Ammona idi a dadduma iti bunggoy, ipakpakitada laeng ti managinsisingpet a ladingit. Iti mabiit balabalaendanto ti ipapatay, saan laeng a daydi mannakabalin a managmilagro, no di pay ket daydi napagungar kadagiti natay. Nabalin koma ni Cristo nga inikkat kadakuada ti kawwes ti panaginkukua a ladingit. Ngem tinipedna ti nasantoan a gurana. Dagiti sao a nabalinna koma nga insao dina insao ida, gapu iti maysa a maayayat a nakaparintumeng a silaladingit iti sakaananna, isu a pudno a namati Kenkuana.

“Adino ti nangikabilanyo kenkuana?” sinaludsudna. “Kunada Kenkuana: Apo, umayka ta kitaem.” Nagkukuyogda a nagturong iti tanem. Nakaladladingit daydi a buya. Ni Lazaro isut naayayat unay, ket dagiti kabsatna agdungdung-awda a maburburak dagiti pusoda, ket dagiti gagayyemna inlaokda met dagiti luluada kadagiti lulua dagiti agkabsat. Iti buya daytoy natagitaw-an a pakarigatan, ken ti kinapudno a dagiti agsagaba nabalinda ti agdung-aw gapu iti natay iti sangoanan ti Mangisalakan ti lubong— “nagsangit ni Jesus.” Nupay no isut Anak ti Dios, innalana ti langa ti kinatao Kenkuana, ket isut tinignay ti natagitaw-an a ladingit. Ti nalamuyot, naasi a pusona kankanayon a mariing iti pannakipagrikna babaen iti panagsagaba. Agsangit kadagiti agsangit, ket agragsak met kadagiti agragsak.

Ngem saan laeng a gapu iti natagitaw-an a pannakipagrikna kada Maria ken Marta ti nagsangitan ni Jesus. Kadagiti luluana adda idi ti ladingit a nangatngato ngem ti natagitaw-an a ladingit a kas kadagiti langit nangatngatoda ngem ti daga. Saan a nagsangit ni Jesus gapu ken Lazaro, ta ngannganina idi awaganen manipud iti tanem. Nagsangit ta adu kadagiti agsangsangit gapu ken Lazaro iti mabiit balabalaendanto ti ipapatay daydiay nga Isut pagungaran ken biag. Ngem amangan ket ti di pannakabalin dagiti awan pammatida a Judio nga ipatarus ti pudno a kaipapanan dagiti luluana! Dagiti dadduma nga awan makitada no di la ti buya iti ruar a nakaigapuan ti panagladingit ni Jesus, inyarasaasda, “Kitaenyo no kasano ti panangdungngona kenkuana!” Dagiti dadduma, a sapsapulenda nga itinnag ti bukel ti kinaawan pammati kadagiti puspuso dagiti adda idiay, kinunada a siuuyaw, “Saan kadi a nabalinan daytoy a tao ti nanglukat kadagiti mata ti bulsek, ket iti kasta inaramidna koma met a daytoy a tao di koma natay?” No koma no adda pannakabalinna a mangisalakan ken La-zaro, apay nga intulokna pay la nga agsagaba?

Iti naimpadtoan a mata nakita ni Cristo ti gura dagiti Fariseo ken Saduceo. Ammona idi a panpanunutenda ti ipapatayna. Ammona a dagiti kaslattay adda pannakipagriknada iti mabiit ripkandan ti ruangan ti inanama ken dagiti ruangan ti Ciudad ti Dios a maibusor met la kadakuada. Nganngani maipakita idin ti buya, ti pannakaibabain ken pannakailansana, nga agbunganto iti pannakadadael ti Jerusalem, ket iti daytanto a kanito awan ti agladingit gapu kadagiti natay. Nalawag ti pannakaiparangna Kenkuana ti dusa nga agtinnag iti Jerusalem. Nakitana ti Jerusalem a nalawlaw kadagiti buyotan dagiti Romano. Ammona nga adu kadagiti agladladingit gapu ken Lazaro mataydanto inton magubat ti Jerusalem, ket iti ipapatayda awan ti namnamada.

Saan laeng a gapu iti buya iti sangoananna ti nagsangitan ni Jesus. Ti dagsen ti ladingit iti amin a panawen naiparabaw Kenkuana. Nakitana dagiti nakaalaliaw a bunga ti panagsalungasing iti linteg ti Dios. Nakitana a ti pakasaritaan ti lubong, a nangrugi iti ipapatay ni Abel, ti gubat ti naimbag ken ti dakes saan a nagpatingga. Kimmita kadagiti tawtawen nga umay, naimatanganna dagiti sagabaen ken ladingit, dagiti lulua ken patay, nga isuda ti gasat dagiti tao. Napirsay ti pusona gapu kadagiti amin a daga. Dagiti ay-ay ti managbasol a raza nadagsenda iti kararuana, ket ti ubbog dagiti luluana nagburayok idi nga iniliwna a mapalag-an koma dagiti pakarigatanda.

“Ni Jesus ngarud a nagsennaay manen iti pusona dimteng iti tanem.” Naisimpa ni Lazaro iti nakungkungan a paset ti dakkel a bato, ket iti ruangan naiserra ti dakkel a bato. “Ikkatenyo ti bato,” kinuna ni Cristo. Ta pinanpanunutna a ni Jesus kayatna la a kitaen ti natay, saan nga immannugot ni Marta a kinunana a ti bangkay naitanemen iti uppat nga aldaw, ket nangrugin nga agrupsa. Daytoy a naisao, sakbay ti pannakapabangon ni Lazaro, inikkatna ti aniaman a duadua dagiti bumusor ken Cristo nga adda naaramid nga allilaw. Iti napalabas inwarnak dagiti Fariseo dagiti saan a pudno a sao maipapan kadagiti nakakaskasdaaw a pakakitaan ti pannakabalin ti Dios. Idi nga insublina ti biag ti anak a babai ni Jairo, kinunana, “Ti ubing saan a natay, no di ket matmaturog.” Marcos 5:39. Idinto a nabiit la ti panagsakitna, ket naigiddato a napabangon kalpasan ti ipapatayna, imbagbaga dagiti Fariseo a ti ubing saan a natay; a ni Cristo met laeng ti nagkuna a ti ubing isut matmaturog. Pinadasda nga ipakita a ni Jesus saan a makapaimbag iti nasakit, nga iti kasta adda ulbod kadagiti milmilagrona. Ngem iti maipapan ken Lazaro awanen ti makailibak nga isu ket pudno a natay.

No ti Apo ngannganina aramiden ti maysa nga aramid, tignayen met ni Satanas dagiti dadduma a sumuppiat. “Ikkatenyo ti bato,” kinuna ni Cristo. Kas ti mabalinyo nga aramiden, isaganayo ti dalan nga agpaay iti aramidna. Ngem ti nalatak ken nagagar a galad ni Marta isut nagpakita. Dina kayat a maiparang ti agruprupsa a bangkay. Ti puso ti tao naginad nga umawat kadagiti sao ni Cristo, ket ti pammati ni Marta dina natukod ti pudno a kaipapanan ti karina.

Ni Jesus binabalawna ni Marta, ngem iti naintaknengan a pamay-an. “Diak aya kinuna kenka, a no mamatika, makitam ti dayag ti Dios?” Apay a pagduaduaam ti pannakabalinko? Apay a suppiatem dagiti kiddawek? Adda kenka ti saok. No mamatika, makitamto ti dayag ti Dios. Dagiti di mabalin kadagiti naparsua dida maigawid ti aramid ti Mannakabalin-ngem-amin. Ti panagduadua ken kinaawan pammati saanda a kinapakumbaba. Ti nalatak a pammati iti sao ni Cristo isut pudno a kinapakumbaba, pudno a panangisuko iti siak.

“Ikkatenyo ti bato.” Nabalin koma nga imbilin ni Cristo iti bato nga aglisi, ket nagtulnoganna koma ti timekna. Nabalinna koma a binilin dagiti angel nga adda iti dennana a nangaramid itoy. Iti panagbilinna, dagiti di makita nga ima inalisda koma daydi bato. Ngem isut ikkaten dagiti ima ti tao. Iti kasta ipamatmat ni Cristo a ti kinatao masapul a makitunos iti kinadios. Daydiay maaramid ti pannakabalin ti tao, saan a maayaban ti pannakabalin a nadiosan a mangaramid. Saan a laksiden ti Dios ti tulong ti tao. Papigsaen ket ti Dios ti tao, a makitunos Kenkuana no aramatenna dagiti bileg ken kabaelan a naited kenkuana.

Matungpal ti bilin. Maikkat ti bato. Tunggal banag maaramid a nalawag ken maitudtudo. Maikkan dagiti amin ti gundaway a makakita nga awan ti allilaw a maaramat. Adda idiay idi ti bangkay ni Lazaro iti nakaitamnanna a bato, nalamiis ken naulimek iti patay. Mapasardeng dagiti anug-og dagiti agdungdung-aw. Mapasiddaaw ken sumsumga ti bunggoy nga agtatakder iti lawlaw ti tanem, nga agururay no ania manen ti sumaruno.

Sitatalna nga agtakder ni Cristo iti sangoanan ti tanem. Marikna ti nasagradoan a kinaulimek kadagiti amin a siimatang. Ikitana dagiti matana iti langit, kunana, “Ama, agyamanak Kenka ta impangagnak.” Saan a nabayag kasakbayan daytoy, dagiti kabusorna pinabasolda nga agtabbaaw, ket nangalada kadagiti bato nga iyuborda Kenkuana gapu ta kunana nga Isu ti Anak ti Dios. Pinabasolda pay a nagararamid kadagiti milagro iti pannakabalin ni Satanas. Ngem ditoy ni Cristo kunana a ti Dios isut Amana, ket iti naananay a panagtalek ilawagna nga Isu ti Anak ti Dios.

Kadagiti amin nga inararamidna nakitunos ni Cristo iti Amana. Kankanayon nga impakitana a saan nga agararamid nga isisu. Inaramidna dagiti milagro babaen ti pammati ken kararag. Tinarigagayan ni Cristo nga amin maammoanda koma iti pannakaisilpona iti Amana. “Ama,” kinunana, “agyamanak Kenka ta impangagnak. Ket ammok nga ipangagnak iti agnanayon; ngem gapu kadagiti adu a tao nga agtatakder iti aglawlaw nagsaoak tapno patienda a Sika imbaonnak.” Ditoy ti nakaitedan kadagiti adalan ken kadagiti tao ti kapipigsaan a mangpaneknek iti pannakaisilpo ni Cristo iti Dios. Isut nangipakita kadakuada a ti panagkuna ni Cristo nga Isu ti Anak ti Dios, saan nga ulbod.

“Ket idi a nasaona dagitoy, pimmukkaw iti napigsa a timek: Lazaro, rummuarka.” Ti timekna, nalawag, ket sumrek a salputenna ti lapayag ti natay. Ita ti agsasao, ti kinadios maipagilap iti kinatao. Iti rupana, a sinilnagan ti gloria ti Dios, makita dagiti tao ti pannakapaneknek ti pannakabalinna. Tunggal mata maiturong iti ruangan ti tanem. Tunggal lapayag sigagagar a dumngeg iti kakapsutan a timek. Iti nauneg ken marikna a ngayangay dagiti amin agururayda iti pangsubok iti ki-nadios ni Cristo, ti pangpaneknek a di pagduaduaan nga Isu ti Anak ti Dios, wenno mangiddep iti inanama iti agnanayonen.

Adda kuti-kuti iti naulimek a tanem, ket ti natay agtakder metten iti ruanganna. Ti panaggaraw isut lapdan dagiti kawwes ti natay idi nailungon, ket kuna ni Jesus kadagiti sisisiddaaw nga agkitkita, “Warwaranyo ket baybay-anyo a mapan.” Manen naipakita kadakuada a ti trabajador a nataw-an makitunos iti Dios. Ti kinatao agaramid met laeng iti agpaay iti kinatao. Mawayawayaan ni Lazaro, ket agtakder iti sangoanan ti bunggoy, saan a pinakuttong ti sakit, ken nakapsut, ken agpigpigerger dagiti imana, no di ket kas tao iti kinabannuagna, ken iti pigsa ti natakneng a nataengan. Agraniag dagiti matana iti pannakaawat ken iti ayat iti Mangisalakanna. Nagruknoy a nagdaydayaw iti sakaanan ni Jesus.

Iti damona dagiti makaimatang agulimekda a masmasdaaw. Sa sumaruno ti di maisaw-ay a buya ti panagyaman ken ragsak. Dagiti agkabsat awatenda manen ti kabsatda a lalaki iti biag a kas sagut ti Dios. Ket isa- wangda ti panagyamanda iti Mangisalakan a buyogan ti naragsak a lulua. Ngem ita a ti kabsat a lalaki, dagiti agkabsat a babbai, ken dagiti gagayyem agragsakda iti panagtitiponda manen, umadayu ni Jesus iti ayanda. Sapulenda no adino ti ayan ti Mangisalakan ti biag, didan masarakan.

59 - Siksikap Dagiti Papadi

Daytoy a capitulo naibatay iti Juan 11:47-54.

TI BETANIA asideg unay iti Jerusalem nga iti kasta ti damag maipapan iti pannakapagungar ni Lazaro nabiit a naipan iti ciudad. Babaen kadagidi agsisiim a nakaimatang iti milagro napardas a naammoan dagiti turayen a Judio dagiti napasamak. Naangay ngarud ti Sanedrin tapno maikeddeng no ania ti rumbeng a maaramid. Naipakitan ni Cristo nga adda pannakabalinna a mangtengngel iti patay ken iti tanem. Dayta mannakabalin a milagro isut kangatoan a pangpaneknek nga inggay-at ti Dios nga immayen ti Anakna a mangisalakan kadagiti tao a nagsalungasing. Ket isut pakaiparangan ti nadiosan a pannakabalin a makaanay a pangpasuko tunggal isip nga adda iti panangtengngel ti panagusig ken nalawagan a panagrikna. Adu kadagiti nakaimatang iti panagungar ni Lazaro ti namati ken Jesus. Ngem ti pungtot dagiti papadi a bumusor Kenkuana isut pimmigsa. Naumsidan dagiti amin a nababbaba a nangpaneknek iti kinadiosna, ket marurudda itoy baro a milagro. Ti natay isut napagungar iti tengnga ti aldaw, ken iti sangoanan dagiti adu a makasaksi. Gapu iti daytoy naparubrub ti gura dagiti papadi. Dakdakkel manen ti panangikeddengda a pasardengen ti aramid ni Cristo.

Dagiti Saduceo, uray no dida immayon ken Cristo, saan a kas ti kapigsa ti dida panaggusto ken Jesus a kas kadagiti Fariseo. Ti gurada saan a kas ti kapait ti gura dagiti Fariseo, ngem idin dakkel ti pannakagungunda. Dida patien ti panagungar dagiti natay. No maipapan iti ciencia, kinunkunada a di mabalin a pulos a ti natay a bagi maikkan manen iti biag. Ngem babaen kadagiti sumagmamano a sao ni Jesus ti kapanunutanda naabak. Naipakita a dida ammo dagiti Sursurat ken ti pannakabalin ti Dios. Dida nakita a mabalin nga ikkaten ti naipagket kadagiti kapanunutan dagiti tao a pinarnuay ti milagro. Apay a pumanaw dagiti tao Kenkuana a nakabalin a nangagaw iti tanem ti minatayna? Naisaknap dagiti saan a pudno a padamag ngem saan a mabalin nga ilibak ti milagro, ket no kasano ti pananglapped ti maibungana isut dida ammo. Agingga iti dayta a kanito saan nga impapati dagiti Saduceo iti panangpapatayda ken Cristo. Ngem kalpasan ti panagungar ni Lazaro inkeddengda a ti la kakaisuna a pamay-an tapno maisardeng ti panangbabbalaw ni Cristo kadakuada isu ti panangpapatayda Kenkuana.

Dagiti Fariseo namatida iti panagungar, ket nakitada a ti milagro isut mangipaneknek a ti Mesias addan idi iti nagtengngaanda. Ngem kankanayon a sinupsuppiatda ti aramid ni Cristo. Manipud pay idi damo ginurgurada ta pinudasdasanna ti kinamanaginsisingpetda. Pinigispigisna ti ap-ap dagiti nasinged a ritoda isu a nakailemmengan ti kinalaad ti panagbiagda. Ti nadalus a religion nga insurona binabalawna dagiti narabaw a panangiparangda a kinasingpet. Nagwawda a mangibales Kenkuana gapu kadagiti natarumamis a panangtinggarna. Pinadasda a gargarien tapno makaisao koma iti pangikognalanda a mangpabasol Kenkuana. Namin-adu daras nga inrubbuatda ti panangubor Kenkuana, ngem pimmanaw met a sitatalna, ket dida met nakitan.

Dagiti milagro nga inaramidna iti Sabado naisangratda a pangbang-ar kadagiti agsagsagaba, ngem pinadas dagiti Fariseo a pabasolen a mangsalsalungasing iti Sabado. Pinadasda a parugsoen dagiti Herodiano iti maibusor Kenkuana. Imparangda a padpadasenna ti mangipasdek iti sabali a pagarian a makisalisal, ket tininongda no kasano ti panangdadaelda Kenkuana. Tapno maparugsoda dagiti Romano a bumusor Kenkuana, imparangda a padpadasenna a dadaelen ti turayda. Pinadasda amin a mabalinda a mangguped iti influenciana kadagiti tao. Ngem agingga iti daydi a panawen napaay dagiti panggepda. Dagiti adu a tao a nakaimatang kadagiti aramidna ti kaasi ken nakangngeg kadagiti nadalus ken nasantoan a pannursurona ammoda a dagitoy saan ida nga aramid ken sao ti managsalungasing iti Sabado wenno mannabbaaw. Uray pay dagiti turayen nga imbaon dagiti Fariseo nga agsiim kasta unay ti pannakatignayda kadagiti sao ni Jesus a dida nabalin nga impatay dagiti imada Kenkuana. Gaputta nauppapayda nangituyang dagiti Judio ti bilin a daydiay agkuna a patienna ni Jesus maparuarto iti sinagoga.

Kasta ngarud, idi naggigimong dagiti papadi, turayen, ken panglakayen, inkeddengda a nagtutulongan a pagulimekenda Daydiay nagaramid kadagiti nakaskasdaaw nga aramid a sinidsiddaaw dagiti amin a tao. Nasaysayaat idin ti panagkaykaysa dagiti Fariseo ken Saduceo. Idi kua nabingbingayda, ngem itan nagkaykaysada a bumusor ken Cristo. Kadagiti panagtitinong iti kasakbayanna, da Nicodemo ken Jose, linappedanda ti pannakaipato ti dusa ken Jesus, ket gaput itoy saanda a naayaban idi nagtitinongda manen. Adda met idi timmaripnong iti concilio a dakkel ti influenciada a tao a namati ken Jesus, ngem awan ti nagapuanan ti bilegda a maibusor iti bileg dagiti nadawel a Fariseo.

Nupay kasta saan a nagtutunos dagiti amin a kamkameng ti concilio. Iti daydi a tiempo ti Sanedrin saan a nabigbig a maysa a gimongan kas kunaen ti linteg. Adda la iti babaen ti pannakaipalubos. Dadduma kadagiti kamkameng nagduaduaanda ti kinalinteg ti panangpatay ken Cristo. Nagbutengda di la ket ta daytoy parubrubenna ti panaggulo dagiti tao, a mabalin a pakaigapuan ti pananglapped dagiti Romano kadagiti sumagmamano a kalintegan dagiti papadi, ket ikkatenda pay ti turay nga ikikutanda. Dagiti Saduceo a nagkaykaysa iti pananggurada ken Cristo, naparparbengda bassit iti garawda, ta agbutengda di la ket ta dagiti Romano ikkatenda met ida kadagiti nangato a saadda.

Iti daytoy a concilio, a natipon idi tapno tinongenda ti pannakapapatay ni Cristo, adda met daydi Saksi a nakangngeg kadagiti nasabrak a sao daydi Nabucodonosor, a nakaimatang idi managladawan a rambak ni Baltazar, ken adda met idi a ni Cristo a taga Nazaret imbagbagana nga Isu ti Napulotan. Daytoy a Saksi imalmalditna kadagiti turayen ti aramid nga araramidenda. Dagiti napaspasamak iti biag ni Cristo nalawag ti pannakaiparangda kadakuada nga iti kasta nagungunda. Nalagipda ti buya idiay templo, idi a sangapulo ket dua pay la ti tawen ni Jesus, nagtakder iti sangoanan dagiti mamasirib a doctor ti linteg, a nagsalsaludsud kadakuada ket napasdaawanda unay. Ti milagro a kapaspasamak imparangna ti pammaneknek a ni Jesus saan a sa-bali no di ti Anak ti Dios. Iti pudno a kaipapananda, dagiti Sursurat ti Daan a Tulag naipagilap kadagiti isipda. A nakuso-kuso ken nariribukda, sinaludsud dagiti turayen, “Ania ti aramidentayo?” Nabingbingay idi ti concilio. Babaen ti panangimaldit ti Espiritu Santo, saan a nalipatan dagiti papadi ken turayen ti pannakaconvencerda a gubgubatenda ti Dios.

Idi nadanon ti concilio ti kangitingitan a pagrikutan, timmakder ni Caifas a kangatoan a padi. Ni Caifas isut maysa a napus-ong ken nadawel a tao, naturay ken di agpabus-oy. Kadagiti kakabagianna addada dagiti Saduceo, natangsit, naturay, managdadael, napnoan nangato a tarigagay, ken naranggas, a nailemmeng iti abbong ti impagpagarupda a kinalinteg. Inadadal ni Caifas dagiti padto, ket uray no dina ammo ti umisu a kaipapananda nagsao iti dakkel a turay ken pammatalged: “Awan ti ammoyo a pulos, ket dikay panpanunuten a maipaay kadakayo a matay ti maysa a tao gapu kadagiti umili, tapno di mapukaw ti dagup ti nacion.” Uray no awan koma ti basol ni Jesus, impapilit daytoy kangatoan a padi, masapul nga iwalin iti dalan. Isut nariri, ken alallukoyenna dagiti tao Kenkuana, ket pabpabassitenna ti kinaturay dagiti agturay. Isut maymaysa; nasaysayaat a matay ngem ti pannakapakapsut ti kinaturay dagiti turayen. No mapukaw ti panagtalek dagiti tao kadagiti agturayda, madadaelto ti pannakabalin ti nacion. Impapilit ni Caifas a kalpasan daytoy a milagro mabalin a dagiti pasurot ni Cristo agguloda. Umayto dagiti Romano, kinunana, ket ripkandanto ti templotayo, waswasendanto dagiti lintegtayo, dadaelendatayto a kas maysa a nacion. Ania la ket ti pategen ti biag daytoy maymaysa a Galileo no maidilig iti biag ti nacion? No isu makasali iti pagimbagan ti Israel, ditay kad araramiden ti panagservitay iti Dios no isut ikkatentayo? Nasaysayaat no mapukaw ti maysa a tao ngem ti pannakadadael ti maysa a nacion.

Iti panangipalawagna a masapul a matay ti maysa a tao nga agpaay iti nacion, impakita ni Caifas nga adda pannakaammona kadagiti padto, nupay no bassit laeng. Ngem ni Juan, iti panangsaritana itoy a buya, innalana ti padto, ket impakitana ti nalawa ken nauneg a kaipapananna. Kunana, “Ket saan laeng a maipoon iti nacion, no di ket tapno isu maurnongna met nga agmaymaysa dagiti annak ti Dios a naiwarawara idi.” Amangan ket ti kinabulsek ni nakuspag a Caifas a mangbigbig iti mision ti Mangisalakan.

Kadagiti bibig ni Caifas daytoy napateg a kinapudno napagbalin nga allilaw. Ti annuroten nga inlungalongna isut naibatay iti maysa a pamunganayan a nabulod iti kinapagano. Kadagiti pagano, ti nalidem a pannakaawat a masapul a matay ti maysa nga agpaay iti nacion isut nangiturong iti pannakaidaton dagiti sacrificio a natagitaw-an. Iti kasta insingasing ni Caifas iti pannakaisacrificio ni Jesus tapno maisalakan ti nagbasol a nacion, saan a gapu iti salungasing, no di ket iti panagsalungasing, tapno mabalinda latta ti agtuloy nga agbasol. Ket iti panagrasonna impagarupna a mapagtalnana ti panangtinggar dagidiay a makaitured nga agkuna nga awan pay ti nasarakanda a pakaigapuan ti pangpapatayanda ken Jesus.

Iti daytoy a concilio dagiti kabusor ni Cristo adda idi kadakuada ti nauneg a rikna ti pannakababalaw. Napigsa ti panangparikna ti Espiritu Santo kadagiti isipda. Ngem impeksa met ni Satanas iti panangtengngelna kadakuada. Imparangna kadakuada dagiti rigat nga iturturedda gapu ken Cristo. Amangan nagbassit ti panangpadayawna iti kinalintegda. Isu imparangna ti kinalinteg a napalalo ti kinadakkelna, a masapul a tagikuaen dagiti amin nga agbalin nga annak ti Dios. A dina inkaskaso dagiti langa ken ceremoniada, pinabilegna dagiti managbasol a mapan a natarus iti Dios a kas naasi nga Ama, ket ipakaammoda Kenkuana dagiti masapsapulda. Ngarud, iti kapanunutanda, inwalinna ti kinapadi. Dina kinayat a bigbigen ti teologia dagiti escuela dagiti rabbi. Inwarnakna dagiti dakes nga aramid dagiti papadi ket dinanarna a di maagasan ti influenciada. Rininggorna ti bunga dagiti alagaden ken ugalida, nga imbagbagana nga uray kasano kainget ti panangipapilitda iti pannakatungpal dagiti rito dida met inkankano dagiti linteg ti Dios. Amin dagitoy impalagip amin ni Satanas kadagiti isipda.

Imbaga ni Satanas a no mataginayon ti kinaturayda masapul a papatayenda ni Jesus. Daytoy ti sinurot ti concilio. Ti kinapudno a mabalin a mapukawda ti kinaturay nga akakmenda, impagarupda, addan naananay a gapu nga umaydan iti maysa a panangikeddeng. Malaksid laeng kadagiti sumagmamano a dida maitured nga iyebkas ti kapanunutanda, inawat ti Sanedrin ti sinao ni Caifas a kas isut sao ti Dios. Immay ti bang-ar iti concilio; nagsardeng ti riri. Nagnunumoanda a patayenda ni Cristo iti kasapaan a gundaway. Iti dida panangawat ti pammaneknek iti kinadios ni Jesus, dagiti papadi ken turayen impupokda dagiti bagida iti di malasat a kinasipnget. Natalipupos a naipandan iti panangakuy ni Satanas, ket impalladawna ida iti ngarab ti agnanayon a pakaaadaelan. Imbilangda dagiti bagida a bannuar nga agsapsapul iti pakaisalakanan ti nacion.

Nupay kasta, ti Sanedrin nagbuteng a mangaramat iti naganat a pamay-an a maibusor ken Jesus, di la ket ta mapagura dagiti tao, ket ti ranggas a nagtutulaganda a maipakat Kenkuana isuda met ketdi ti pakaipakatanna. Gaput itoy ingabay ti Sanedrin ti pannakaitungpal ti dusa nga inkeddengda. Naawatan ti Mangisalakan ti sikap dagiti papadi. Ammona idi a nabayagen a kayatda nga iwalin, ket ti panggepda ngannganidan aramiden. Ngem saan a rumbeng a papardasenna ti pagrikutan, ket pimmanaw iti dayta a disso, nga inkuyogna dagiti adalanna. Iti kasta babaen met la ti pagpatulad inaramid ni Jesus daydi insurona kadagiti adalanna, “Inton idadanesdakayo itoy a ciudad, pumanawkayo a mapan iti sabali.” Mateo 10:23. Adda idi nalawa a tay-ak a pagtrabajoan ti pannakaisalakan dagiti kararua; ket malaksid no masapul iti panagtulnog Kenkuana, dagiti adipen ti Apo dida koma ipeggad dagiti biagda.

Naited ni Jesus idin ti tallo a tawen iti nalatak a panagtrabajo iti lubong. Ti pagpatuladna iti pananglipat iti siak ken awan ururayenna a gunguna iti panangaramidna iti kaasi adda a naipasango iti imatangda. Ti biagna a nadalus, ti panagsagaba ken kinapasnekna, naipakaammo kadagiti amin. Ngem daytoy ababa a kapaut ti tallo a tawen isu idi ti kaatiddag a maanduran ti lu bong iti sangoanan ti Mannubbotna.

Ti panagbiagna napno iti pannakaidadanes ken pannakaababi. Napapanaw idiay Belen gapu iti naimun nga ari, inumsi dagiti taona idiay Nazaret, naipato a matay nga awan gapuna idiay Jerusalem, ni Jesus agraman dagiti matalek a pasurotna nakasarak iti di agnayon a pagkamangan iti gangannaet a ciudad. Daydiay a kankanayon a natignay gapu iti ay-ay ti kinatao, a nangagas iti masakit, a nangisubli iti panagkita ti bulsek, pannakadengngeg ti tuleng, pannakasao ti umel, pannakapakan ti mabisin, ken pannakaliwliwa ti agladladingit, isut pinanawan dagiti tao a nagbannoganna nga isalakan. Daydiay a nagna iti rabaw ti narungsot a dalluyon, ken babaen iti sao pinagulimekna ti nadawel nga ungorda, a nangparuar iti sairo, nga idi a rimmuar binigbigna ni Cristo nga Anak ti Dios, a binurakna ti pannakairikep ti natay, a pinagsiddaawna dagiti rinibribu a tao gapu kadagiti nainsiriban a saona, dina nadanon dagiti puso dagidiay a binulsek ti gura ken rurod, ken nasungit a nangumsi iti lawag.

60 - Daytoy a capitulo

Daytoy a Capitulo naibatay iti Mateo 20:20-28; Marcos 10:32-45; Lucas 18:31-34. Ti Linteg ti Baro a Pagarian

UMASASIDEG idi ti panawen ti Pascua, ket ni Jesus agbaniaga manen a mapan idiay Jerusalem. Iti pusona adda idi ti naananay a taina iti pannakipagmaymaysana iti pagayatan ni Amana, ket kadagiti nagagar nga addangna nagna nga agturong iti disso ti sacrificio. Ngem nagtinnag ti maysa a rikna ti palimed, duadua, ken buteng kadagiti adalanna. Ti Mangisalakan “napan iti sangoananda: ket masmasdaaw ken sumursurotda a sibubuteng.”

Inayaban manen ni Cristo dagiti Sangapulo ket Dua, ket iti nalawlawag unay ngem iti kallabes imbagana kadakuada ti pannakaituggod ken panagsagabana. “Adtoy,” kinunana, “sumang-attayo sadi Jerusalem, ket matungpalto amin dagiti banag nga insurat dagiti mammadto a maipapan iti Anak ti Tao. Ta mayawatto kadagiti Gentil ket marabrabngisto, ket mauyuyawto, ket iti maikatlo nga aldaw agungarto. Ket awan kadagitoy a banag ti naawatanda, ket daytoy a sao nailimed kadakuada ket dida naawatan dagiti banag a naisao.”

Dida kadi inwarragawag iti sadinoman, “Ti pagarian ti langit dimtengen”? Di kad naikarin ni Jesus nga adu dagiti makikatugawto ken Abraham ken Isaac ken Jacob idiay pagarian ti Dios? Dina kad naikarin kadagiti amin a nangpanaw iti amin a gapu Kenkuana nga umawatda ti mamingasut itoy a biag, ken ti pannakipasetda pay idiay pagarianna? Ket dina kad naiteden kadagiti Sangapulo ket Dua ti naisangsangayan a kari kadagiti saad ti nangato a dayaw iti pagarianna—ti panagtugaw kadagiti trono ken mangokom kadagiti sangapulo ket dua a tribu ti Israel? Uray idin naibagana nga amin a banag nga insurat dagiti mammadto maipapan Kenkuana masapul a matungpal. Ket dikad impadto dagiti mammadto ti maipapan iti dayag ti panagari ti Mesias? Iti lawag dagitoy a pannanunut, dagiti saona maipapan iti pannakaituggod, pannakaidadanes, ken patay kaslattay saan a natarus ken nalawag. Uray ania ti agparang a pagrikutan, namatida a ti pagarian ngannganin maipasdek.

Ni Juan, nga anak ni Zebedeo, isut maysa kadagidi immuna a dua nga adalan a simmurot ken Jesus. Isu ken ni kabsatna a Santiago addada kadagidi immuna a bunggoy a nangbaybay-a iti amin tapno makaservida Kenkuana. Siraragsak a pinanawanda ti pagtaengan ken gagayyemda tapno mabalinda ti makikaddua Kenkuana. Nakipagna ken nakisarsaritada Kenkuana; nakikadduada Kenkuana iti pakni ti pagtaengan, ken kadagiti nalatak a gimongan. Pinatalnana dagiti butengda, inispalna ida iti peggad, pinalag-anna dagiti panagsagabada, liniwliwana ida iti nagladingitanda, ket insurona ida a sianus ken siayat aginggana iti kasla naisilpon dagiti pusoda iti pusona, ket iti kinapudot ti ayatda tinarigagayanda iti agtaeng iti kaasitgan Kenkuana idiay pagarianna. Iti tunggal mabalin a gundaway, innala ni Juan ti yan a sumaruno iti Mangisalakan, ket ni Santiago iniliwna met ti mapadayawan iti kasta met la a kaasideg Kenkuana.

Ni nanangda isut maysa a pasurot ni Cristo, ket inservina a sibubulos ti kukuana Kenkuana. Iti ayat ken tarigagay ti ina kadagiti annakna ginagaranna unay ti kadayawan a saad nga agpaay kadakuada idiay baro a pagarian. Gaput itoy pinabilegna ida nga agkiddaw.

Ti ina ken dagiti annak nagkukuyogda a napan ken Jesus, a dinawatda a patganna koma ti kiddaw a tarigagayan dagiti pusoda. “Ania ti kayatyo nga aramidek koma kadakayo?” inintuodna.

Simmungbat ti ina, “Ipaaymo kadi a dagitoy dua nga annakko agtugawda koma, ti maysa iti makanawanmo, ket ti sabali iti makatigidmo, idiay pagariam.”

Anusan ti Jesus a silalamuyot ida, a dina ungtar ti kinaagumda a maipangpangrunada ngem kadagiti kakabsatda. Mabasana ti pusoda. Ammona ti kinauneg ti pannakidinnada Kenkuana. Ti ayatda saan a kas ti sapasap a panagayat; uray pay no isut narugitan ganu iti naidagaan a pagayusan, isut agburayok manipud iti ubbog ti makasubbot nga ayatna met laeng. Saanto nga agunget, ngem mangpauneg ken mangdalus. Kinunana, “Mabalinyo aya ti uminum iti copa a dandanik inuman, ken mabautizaran iti pakabautizarak?” Nalagipda dagiti nauneg a saona, a mangitudo iti pannakasuot ken panagsagabana, nupay kasta sumungbatda a sitatalek, “Mabalinmi.” Ibilangda a kadakkelan a dayaw ti panangipaneknekda iti kinamatalekda a makiraman iti amin a mapasamak iti Apoda.

“Pudno nga uminumkayto iti copak, ken mabautizarankayto iti pakabautizarak,” kinunana; iti sangoananna adda ti cruz ket saan a trono, dua a nakabasol a kadduana, maysa iti kanawan ket ti sabali iti katigid. Da Juan ken Santiago makibagida iti panagsagaba: ti maysa isut umuna kadagiti agkakabsat a mapukaw babaen ti kampilan; ti sabali isut kabayagan ngem amin nga aglak-am iti panagbannog, pannakauyuyaw, ken pannakaidadanes.

“Ngem ti panagtugawyo iti makanawan ken iti makatigidko,” intuloyna, “saan a Siak ti akinrebbeng a mangted, no di ket ni Amak, kadagidiay a nakaisaganaanna.” Idiay pagarian ti Dios, ti saad saan a magun-odan gapu iti panangiduma. Saan a maitrabajoan, wenno maited gapu iti naturay a panangikeddeng. Isut bunga ti kababalin. Ti balangat ken ti trono isudat pakakitaan iti pannakagun-od ti condicion; isuda ti pakakitaan iti panangabaktayo ken ni siak babaen ti tulong ni Jesucristo nga Apotayo.

Idi nabayagen kalpasan daytoy, idi a dagiti adalan naipandan iti pannakipagrikna ken Cristo babaen iti pannakiraman iti panagsagaba, impaltiing ti Apo ken ni Juan no ania ti condicion iti kinaasideg idiay pagarianna. “Daydiay agballigi,” kinuna ni Cristo, “ipaaykonto kenkuana a makikatugaw Kaniak iti tronok, a kas met Kaniak a nagballigiak, ket nakikatugawak ken Amak iti tronona.” “Daydiay nga agballigi aramidekto nga isu ti maysa nga adigi iti templo ti Diosko, ket saanto a rummuaren sadiay: ket isuratkonto kenkuana ti nagan ti Diosko,

. . . ket isuratkonto kenkuana ti baro a naganko.” Apocalipsis 3:21, 12. Ni Pablo nga apostol insuratna met, “Ta nakasaganaakon a maidaton ket ti aldaw ti ipapanawko dimtengen. Nakirupakak iti nasayaat a pannakidangadang, naturposko ti tinarayko, inaywanak ti pammati: manipud ita naisagana a maipaay kaniak ti balangat ti kinalinteg, nga itedko kaniak ti Apo, ti nalinteg nga Okom, iti daydiay nga aldaw; ket saan laeng a kaniak, no di ket kadagiti isuamin nga agayat iti panagparangna.’’ 2 Timoteo 4:6-8.

Ti agtakder iti kaasitgan ni Cristo isu daydiay a ditoy daga kaunggan ti pananginumna iti espiritu ti panangisacrificio iti siak nga ayat (ni Cristo),—“ayat a saan a napasindayag, saan a natangsit, . . . saan nga agimbubukodan, saan nga agluksaw, saan nga agpanunut iti dakes” (1 Corinto 13:4, 5), — ayat a mangtignay iti adalan, a kas iti panangtignayna iti Apo, nga intedna ti amin, nga agbiag ken agbannog ken agsacrificio, uray pay agnigga ken patay, iti pannakaisalakan ti kinatao. Daytoy nga espiritu naiparang iti panagbiag ni Pablo. Kinunana, “Ta no kaniak, ti panagbiag isu ni Cristo;” ta ti panagbiagna imparangna ni Cristo kadagiti tao; “ken ti ipapatay isut gunguna”—gunguna ken Cristo; ti ipapatay met laeng maiparangarangna ti kababalin ti paraburna, ken makaurnong kadagiti kararua nga agpaay Kenkuana. “Ni Cristo mapatan-ok itoy bagik,” kinunana, “uray gapu iti biag, uray gapu iti patay.” Filipos 1:21, 20.

Idi nangngeg dagiti sangapulo ti kiddaw da Santiago ken Juan, kasta unay ti pannakarurodda. Ti kangatoan a saad idiay pagarian isu met ti gamgamgamen tunggal maysa nga agpaay kenkuana, ket gimmurada ta dagitoy dua nga adalan kaslattay nagun-odandan ti paggundawayan isu a nakaabakanda.

Ti sinnalisal no siasino ti kangatoan kasla naulit manen, idi a ni Jesus inayabanna ida ket imbagana kadagidi agrurrurod nga adalan, “Ammoyo a dagiti panguloen dagiti Gentil agturayda kadakuada ket dagiti natanok agbalinda a situturay kadakuada. Ngem kadakayo saan a kasta.”

Kadagiti pagarian ti lubong idi, ti saad kaipapananna iti pannakaipadakkel ti siak. Dagiti tao maururay nga agpaayda iti pagimbagan dagiti agturay. Influencia, kinabaknang, adal, dagitoy ti pamuspusan nga inaramat dagiti pangulo tapno masingedda dagiti tao. Dagiti nangatngato a clase isuda idi dagiti agpanunut, agikeddeng, agsagrap iti imbag, ken agturay; dagiti nababbaba isuda idi dagiti agtulnog ken agservi. Ti religion, a kas met kadagiti sabali a banag, isut maysa a kita ti panagturay. Naururay a dagiti tao mamati ken tungpalenda nga aramiden ti ibaga dagiti panguloda. Ti kalintegan ti tao a kas tao, ti panagpanunut ken panagaramid iti kabukbukodan a nakem, pulos a di nabigbig.

Ipaspasdek ni Cristo idi ti maysa a pagarian a naibatay kadagiti sabali a pamunganayan. Inayabanna dagiti tao, saan nga iti panagturay, no di ket iti panagservi, a dagiti napigsa anusanda dagiti pagkurangan dagiti nakapuy. Ti pannakabalin, ti saad, ti talugading, ti adal, dagitoy isaadda ti agikut iti dakdakkel a pagrebbengan nga agservi kadagiti kadduada. Uray pay kadagiti kababaan kadagiti adalan ni Cristo isut naisao, “Isuamin isudat maipaay kadakayo.” 2 Corinto 4:15.

“Ti Anak ti tao saan nga immay tapno pagservian, no di ket tapno agservi, ken intedna ti biagna a subbot dagiti adu.” Kadagiti adalanna ni Cristo Isu ti pudno nga agay-aywan, maysa nga agawawit. Nakiraman iti kinapanglawda. Linipatanna ti bagina gapu kadakuada. Napan iti sangoananda tapno mapalinisna dagiti karigatan a dalan, ket iti mabiit agpatingga ti aramidna babaen ti panangitedna iti biagna. Ti pamunganayan a sinurot ni Cristo isu ti panamaggunayna kadagiti amin a kamkameng ti iglesia isu a bagina. Ti gakat ken pamuon ti pannakaisalakan isut ayat. Idiay pagarian ni Cristo dagiti sumursurot iti pinagpatuladna, isudantot kadakkelan ken agtakder kas paspastor ti arban.

Dagiti sao ni Pablo iparangda ti pudno a kinatakneng ken dayaw ti biag a Nacristianoan: “Nupay no siwayawayaak kadagiti amin a tao, pinagbalinko toy bagik nga adipen dagiti isuamin,” “a saanko a sapulen ti paglaingak, no di ket ti paglaingan dagiti adu, tapno maisalakanda.” 1 Corinto 9:19; 10:33.

Kadagiti banag ti conciencia masapul a ti kararua di koma malappedan. Awan ti uray siasino a tenglenna ti isip ti sabali, nga ipatona ti sabali, wenno ikeddengna ti pagrebbenganna. Ited ti Dios iti tunggal kararua ti wayawayana nga agpanunut ken mangsurot no ania ti ibaga ti concienciana. “Tunggal maysa kadatayo idatagnanto iti Dios ti kinaisuna met laeng.” Awan ti kalintegan ti uray siasino nga ibudina ti kinaisuna met laeng iti sabali. Kadagiti amin a banag no pamunganayan ti pagsasaritaan, “tunggal maysa sipepennek koma iti panunutna met laeng.” Roma 14:12, 5. Idiay pagarian ni Cristo awan ti apo a mangirurumen, wenno panangpilit nga uray ania. Dagiti angel ti langit dida umay ditoy daga nga agturay, ken mangikeddeng iti panagruknoy, no di ket kas babaonen ti kaasi, ken makitunos kadagiti tao iti pannakaitag-ay ti kinatao. Dagiti pamunganayan ken dagiti sao ti pannursuro ti Mangisalakan naipagketda iti lagip daydi maayayat nga adalan. Kadagiti kamaudianan nga aldawna, ti dagsen ti pammaneknek ni Juan kadagiti iglesia isu daytoy: “Daytoy ti damag a nangngegyo nanipud idi punganay, nga agayanayatkayo iti maysa ken maysa.” “Daytoy ti pakaammoantayo iti ayat ti Dios, ta isu intedna ti biagna a maipaay kadatayo; ket datayo rebbengtay nga ited ti biagtayo a maipaay kadagiti kakabsat.” 1 Juan 3:11, 16.

Daytoy ti espiritu a nangpunno iti daydi immuna nga iglesia. Kalpasan ti pannakaibukbuk ti Espiritu Santo, “dagup dagiti mamati nagmaymaysada iti puso ken iti kararua: ket awan ti nagkuna a kukuana ti aniaman nga adda kenkuana, no di ket isuamin dagiti sanikua kukuada amin!” “Ta awan kadakuada ti makurkurangan.” “Dagiti apostol pinaneknekanda iti dakkel a pannakabalin ti panagungar ni Apo Jesus: ket adda dakkel a parabur kadakuada amin.” Aramid 4:32, 35, 33.

61 — Ni Zaqueo

Daytoy a capitulo naibatay iti Lucas 19:1-10.

ITI DALANNA nga agpa-Jerusalem, “ni Jesus simrek ket limmabas sadi Jerico.” Iti sumagmamano a milla manipud Jordan, iti igid ti laud ti tanap, isut nakaisaadan ti ciudad iti tengnga dagiti nalangto ken narukbos ti kinapintasna a mulmula. Idiay ti yan idi dagiti kayo a palma ken dagiti nabaknang a minuyungan a sinibsibugan dagiti sibibiag nga ubbog. Isu ti kasla tampok nga esmeralda a naibaet kadagiti turod ken baresbes ti danum iti nagbaetan ti Jerusalem ken ti ciudad iti tanap.

Adu nga agbubunggoy nga agbanbaniaga nga apan iti rambak aglasatda iti Jerico. Ti isasangpetda kankanayon nga isut naragsak a kanito, ngem idi adda nauneg a ngayangay ti nanggungun kadagiti tao. Naipakaammo a ti rabbi a Galileo a kaisubsublina ti biag ni Lazaro adda idi a naibunggoy: ket uray pay naiyarasaasen dagiti sikap dagiti papadi, dagiti rumeprep a tao nagagarda a mangited Kenkuana ti pammadayaw.

Ti Jerico isu ti maysa kadagiti ciudad nga idi ugma nailasin nga agpaay kadagiti papadi. Ket iti daydi a panawen adda dakkel a bilang dagiti papadi nga agnaed idiay. Ngem adda met idi dagiti sabali a tao a nadumaduma ti galadda. Isut dakkel a centro ti pagdalliasatan, ket dagiti turayen a Romano ken soldado, agraman gangannaet a naggapu kadagiti nadumaduma a suli, addada nga agnaed idiay, ket gapu iti pannakaurnong ti buis, ti Jerico isu pay ti pagtaengan dagiti adu nga agsingsingir ti buis.

“Ti turayen dagiti agsingsingir ti buis,” ni Zaqueo, isut maysa a Judio, ket inumumsi dagiti kailianna. Ti takem ken kinabaknangna isut gunguna ti nakaayaban a kinarurodda, nga imbilangda a sabali a nagan ti kinakillo ken panagram-oy. Nupay kasta daydi turayen ti panagsingiran ti buis saan met a natalipupos a tao a pinatangken ti lubong a kas ti ipagarupda. Iti baba ti kinailubongan ken kinatangsit adda a nailemmeng ti maysa a puso a nalaka a maisuko iti bileg a nadiosan. Ni Zaqueo nangnangngegna idi ti maipapan ken Jesus Ti damag ti Maysa a pakasarakan iti asi ken pammadayaw kadagiti nababbaba a kita ti tao naisaknap iti adayu ken iti asideg. Itoy a turayen dagiti agsingsingir ti buis nairiing ti tarigagay iti nasaysayaat a biag. Iti sumagmamano a milla manipud Jerico isut nangbabautizaran ni Juan Bautista idiay Jordan, ket nangnangngeg ni Zaqueo idi ti awis iti panagbabawi. Ti insuro ni Mammautizar kadagiti agsingsingir ti buis, “Saankayo nga agsingir iti adadu ngem ti naibilin kadakayo” (Lucas 3:13), nupay no saan a natungnal, dakkel ti pannakaimalditna iti isipna. Ammona idi dagiti Sursurat, ket nariknanan ti pannakababalaw a ti araramidenna isut dakes. Idi ngarud nangngegna ti damag dagiti sao a naggapu iti Dakkel a Mannursuro, nariknana nga isut maysa a managbasol iti imatang ti Dios. Nupay kasta ti nangnangngegna maipapan ken Jesus sinindianna ti pusona iti inanama. Ti panagbabawi, ti panangpasayaat ti biag, isut mabalin, uray pay kenkuana; saan aya a ti maysa kadagiti mapagtalkan unay nga adalanna ket ag-singsingir ti buis? Dinagdagus a sinurot ni Zaqueo ti pannakaconvencerna, ken ti panangisublina ti inulbodna kadagiti tao a nagbasolanna.

Nairugina idin nga isardeng dagiti addangna, idi a naisaknap iti amin a Jerico a ni Jesus sumsumreken iti ili. Inkeddeng ni Zaqueo a kitaenna ni Jesus. Inruginan a bigbigen ti kinapait dagiti bunga ti basol, ti kinarigat ti pagaalanan daydiay a padpaaasenna ti magna manipud iti saan a nalinteg a dana. Narigat idi nga ibturenna ti di pannakaawat, ken sarangten ti panagipagarup ken di panagtalek iti peksa a mangpalinteg kadagiti riro a naaramidna. Iniliw daydi turayen dagiti agsingsingir ti buis a kitaen ti rupa daydiay a dagiti saona inyegda ti inanama iti pusona.

Napunno ti tao dagiti dalan, ket ni Zaqueo, a pandek, awan makitana iti tuktok dagiti alo dagiti tao. Awan ti mangited kenkuana ti dalan a pagnaanna; iti kasta, timmaray bassit nga immununa ngem dagiti adu a tao, napan iti yan ti narukbos a kayo ti higos, a rimmangpaya iti dalan ti nabaknang nga agsingsingir ti buis immuli, nagtugaw iti maysa kadagiti sanga, isu a pakabuyaanna kadagiti aglabas a tao iti baba. Umasasideg dagiti tao, lumabasdan, ket ni Zaqueo, a sigagagar ti kararuana, iwarasna dagiti matana a mangilasin iti langa nga ililiwenna a makita. Iti tuktok ti arimbangaw dagiti papadi ken rabbi ken ti ikkis ti panagkablaaw dagiti adu a tao, daydi di naibalikas a tarigagay ti turayen dagiti agsingsingir ti buis nagsao iti puso ni Jesus. Iti apagdarikmat, iti baba ti kayo ti higos, agsaraeng ti maysa a bunggoy, ket agsardeng met dagiti bunggoy iti sango ken likudan, ket ti Maysa kumita iti ngato a ti ikikitana kasla basbasaenna ti kararua. Nganngani pagduaduaanna ti riknana, ti tao nga adda iti kayo nangngegna dagiti sao, “Zaqueo, umulogka daras ta ita masapul nga agdagusak idiay balaymo.” Mangted ti pagnaan dagiti adu a tao, ket ni Zaqueo, magna a kas la iti tagtagainep, ipanguloanna ti ipapan iti pagtaenganna. Ngem dagiti rabbi kumitkitada a sirurupanget dagiti rupada, ken agtantanabutobda a sigugura ken siuuyaw ta “ni Jesus napan nakidagus iti maysa a tao a managbasol.”

Ni Zaqueo isut naranga, napasiddaaw, ken napaulimek iti ayat ken kinapakumbaba ni Cristo iti ididinnana kenkuana, idinto ta di met maikari. Itan ti ayat ken kinamatalek ti kasarsarakna a Mannursurona luktanna dagiti bibigna. Iparangna ti nalatak a panangipudno ken panagbabawina.

Iti sangoanan dagiti adu a tao, “ni Zaqueo nagtakder, ket kinunana iti Apo: Adtoy, ti guddua dagiti kukuak, Apo, itedko kadagiti napanglaw; ket no adda inulbodko iti asinoman a tao, isublik ti maminpat pay a kaadu.”

“Ket ni Jesus kinunana kenkuana: Ita nga aldaw immay ti pannakaisalakan iti daytoy a balay, ta isu anak met ni Abraham.”

Idi a ti baro a turayen pinanawanna ni Jesus, nagsiddaaw dagiti adalan idi kinuna ti Mannursuroda, “Ayaunayen ti rigatda a sumrek iti pagarian ti Dios dagiti agtalged iti kinabaknang!” Nagsisinnao ti maysa ken maysa, “Asino ngarud ti mabalinto a maisalakan?” Idin adda pakaipakitaan ti kinapudno dagiti sao ni Cristo, “Ti saan a mabalin kadagiti tao, mabalin iti Dios.” Marcos 10:24, 26; Lucas 18:27. Nakitada no kasano, a babaen ti parabur ti Dios, mabalin ti maysa a baknang a sumrek iti pagarian.

Kasakbayan ti panangkita ni Zaqueo iti rupa ni Cristo nairuginan ti aramid a pakaiparangarangan ti pudno nga agbabawi. Sakbay ti panangpabasol ti tao, impudnonan ti basolna. Nagsukon iti panangbabalaw ti Espiritu Santo, ket inrugina a tungpalen ti isuro dagiti sao a naisurat nga agpaay iti Israel idi ugma a kas met kadatayo. Iti nabayagen a panawen kinuna ti Apo, “No ti kabsatmo ta pumanglaw, ket ti imana agpasag kenka; saranayemto ngarud; wen, ngem uray pay no isut gangannaet koma, wenno agbanbaniaga; tapno makipagbiag kenka. Dikanto aramiden ti panagpatubo kenkuana wenno pamaadu, no di ket agbutengkanto iti Diosmo; tapno ti kabsatmo makipagbiag kenka. Dikanto ited ti pirakmo iti panagpatubo, wenno ited kenkuana dagiti saganam a taraonmo tapno paaduem.” “Dikayto agpipinnarigat ti maysa ken maysa; no di ket agbutengkanto iti Diosmo.” Levitico 25:35-37, 17.

Ni Cristo met laeng ti nangibaga kadagitoy a sasao idi a nailinged iti monmon ti ulep, ket ti immuna a sungbat ni Zaqueo iti ayat ni Cristo isu ti panangiparangna iti asi kadagiti napanglaw ken agsagsagaba.

Dagidi agsingsingir ti buis adda timpuyogda tapno mabalinda a parigaten dagiti tao, ken agtitinnulong ti maysa ken maysa Kadakuada kadagiti naulbod nga aramidda. Daydi panagram-oyda isu la ti pakatungpalan ti naipakadawyan kadakuada a nabalinen a sapasap. Dagiti papadi ken rabi a nanguyuyaw kadagiti agsingsingir ti buis, uray pay isuda nakabasolda met iti panagpabaknang babaen kadagiti di nalinteg nga aramid, a ti pambarda isu ti panagaramidda iti nasagradoan a pagrebbenganda. Ngem idi ta ni Zaqueo simmukon iti influencia ti Espiritu Santo dagus metten a binaybay-anna ti aniaman nga aramid a maisuppiat iti kinalinteg.

Ti panagbabawi saan a pudno no dina ikuykuyog ti aramid iti pannakapabaro. Ti kinalinteg ni Cristo saan a kagay a pangabbong iti di naipudno ken di nabaybay-an a basol: isut pamunganayan ti biag a mangbalbaliw ti kababalin ken mangtengngel iti panagkukua. Ti kinasanto kaipapananna a ti amin isut agpaay iti Dios; isut natalipupos a pannakaisuko ti puso ken biag iti panangtungpal kadagiti pamunganayan ti langit.

Iti pagsapulan ti panagbiag ti Cristiano ipakitana koma iti lubong ti wagas a kayat ti Apotayo a maaramat. Iti aniaman nga asikasoenna masapul nga iparangna a ti Dios isut Mannursurona. “Kinasanto iti Apo,” masapul a maisurat kadagiti libro ti pagsapulan, katulagan, recibo, ken aniaman a pakaisuratan ti pagcomercio. Da gidiay nga agkunkuna a sumursurotda ken Cristo, ngem nakillo met dagiti wagasda, agsaksaksida iti ulbod a maibusor iti nasantoan, nalinteg, ken manangngaasi a Dios. Tunggal naconvertir a kararua, a kas ken Zaqueo, iparangna ti iseserrek ni Cristo iti pusona babaen iti panangiwaksina kadagiti di nalinteg nga aramid a nangmarka iti panagbiagna. Kas idi turayen dagiti agsingsingir ti buis, masapul a mangted ti pammaneknek iti kinapudnona babaen iti panangisublina kadagiti inulbodna. Ti Apo kunana, “No ti nadangkes ipulangna ti salda, isublina daydiay innalana a tinakaw, magna kadagiti linlinteg ti biag, a saan nga agaramid iti kinadakes, . . . awanto kadagiti basbasolna nga inaramidna ti malagip a ma ibusor kenkuana: . . . isu agbiagto a di bumurong.” Ezequiel 33:15, 16.

No pinaldaangantay dagiti sabali babaen iti nakillo a panagsapul iti comercio, no nalablabes ti panagsingirtayo, wenno rinam-oytay ti siasinoman a tao, uray pay adda iti babaen ti linteg, masapul nga ipudnotay ti babak, ket agisublitayo no la ket adda iti pannakabalintay a mangaramid. Isut rumbeng nga isublitay daydiay nga innalatayo, agraman ti nasapulanna koma kabayatan ti kaaddana kadatayo no naikabil iti nalinteg ken nainsiriban a pannakaaramat bayat ti kaaddana kadatayo.

Ken ni Zaqueo kinuna ti Mangisalakan, “Ita nga aldaw immay ti pannakaisalakan itoy a balay.” Saan la a ni Zaqueo ti nabendicionan no di ket dagiti amin a kabbalayna. Napan ni Jesus iti pagtaenganna tapno maitedna kenkuana dagiti leccion ti kinapudno, ken tapno maisurona dagiti kabbalayna kadagiti banag ti pagarian. Nairikep kadakuada ti sinagoga gapu iti ibubusor dagiti rabbi ken dagiti agdaydayaw idiay; ngem iti kaparaburan a pagtaengan diay Jerico, naguurnongda iti pagtaenganda iti lawlaw ti nadiosan a Mannursuro, ket dinengngegda dagiti sao ti biag

Sa la umay ti pannakaisalakan ti kararua no ni Cristo isut awaten ti puso a Mangisalakan a personal. Ni Zaqueo inawatna ni Jesus, saan laeng a kas aglabas a sangaili iti pagtaenganna. no di ket Maysa nga agnaed iti templo ti kararua. Dagiti escriba ken Fariseo binabalawda a kas managbasol, nagtantanabutobda a maibusor ken Cristo ta pinasangaili ken ni Zaqueo, ngem ti Apo binigbigna nga isu ti maysa nga anak ni Abraham. Ta “dagiti mammati isuda dagiti annak ni Abraham.” Galacia 3:7.

62 - Ti Padaya Idiay Balay ni Simon

Daytoy a capitulo naibatay iti Mateo 26:6-13; Marcos 14:3-11; Lucas 7:36-50; Juan 11:55-57; 12:1-11.

NI SIMON IDIAY Betania isut naibilang a maysa nga adalan ni Jesus. Isu idi ti maysa kadagiti sumagmamano a Fariseo a nalatak ti pannakikadduana kadagiti sumursurot ken Cristo. Binigbigna ni Jesus a kas maysa a mannursuro, ket nanginanama a mabalin nga isu ti Mesias, ngem dina pay la inawat nga isut Mangisalakan. Dipay nabalbaliwan ti kababalinna; ken dipay nagsukat dagiti pamunganayanna.

Naagasan idi ni Simon iti kukutelna, ket isu daytoy ti nakayasideganna ken Jesus. Tinarigagayanna a makaipakita iti panagyamanna, ket iti maudi nga isasarungkar ni Cristo idiay Betania nangaramid ti padaya nga agpaay iti Mangisalakan ken kadagiti adalanna. Iti daytoy a padaya timmabuno met dagiti adu a Judio. Iti daydi a kanito adda dakkel a pannakaparinggor idiay Jerusalem. Dakdakkel ti panangawis ni Cristo ken ti misionna ngem iti uray kaano iti kasangoananna. Nasinged ti panagsipsiput dagiti immay iti padaya kadagiti tignayna, ket dadduma kadakuada saan a naingayyeman ti panagkitkitada.

Nakagteng ti Mangisalakan idiay Betania iti innem nga aldaw laeng sakbay ti Pascua, ket kas ti ugalina napan naginana iti balay ni Lazaro. Dagidi rumeprep nga agbaniaga a mapan iti ciudad inwarada ti damag nga Isu umumay met idiay Jerusalem, ket aginananto iti Sabado idiay Betania. Adda idi dakkel a gagar dagiti dadduma a tao. Adu dagiti nagtataripnong idiay Betania, dadduma gaput pannakipagriknada ken Jesus, ket dagiti dadduma gapu la ti ayatda a kumita iti daydiay napabangon manipud ken patay.

Adu dagidi nagururay a dumngeg iti isarita ni Lazaro no aniat naimatanganna kalpasan ti ipapatay. Nasnasdaawda ta awan met ti imbagana. Awan ti naisaona itoy a banag. Ti paltiing ilatakna, “Dagiti natay dida ammo ti aniaman ... ti ayatda, ti gurada, ken ti apalda, napukawen iti nabayag.” Eclesiastes 9:5, 6. Ngem adda idi nakaskasdaaw a pammaneknek ni Lazaro maipapan iti aramid ni Cristo. Isut napabangon manipud ken patay gapu itoy a panggep. Inlatakna a sitatalged ken sipapannakabalin a ni Jesus isut Anak ti Dios.

Dagiti padamag idiay Jerusalem nga inyeg dagidi simmarungkar idiay Betania pinarubrubda ti karibuso. Sigagagar dagiti tao a makakita ken makangngeg ken ni Jesus. Adda idi sapasap a saludsud no ni Lazaro kumuyog met nga umay idiay Jerusalem, ken kasta met no ti mammadto mabalangatan a kas ari kabayatan ti Pascua. Dagiti papadi ken panguloen a kumapkapsut ti panangtengngelda kadagiti tao, napapait ti pungtotda ken Jesus. Nganngani didan mauray ti gundaway a mangpapanaw Kenkuana iti dalanda iti agnanayonen. Idi aglabas ti panawen, nagamakda di la ket ta saan nga umay idiay Jerusalem. Nalagipda a naminadu a naliklikanna dagiti sikapda a mangpapatay Kenkuana, ket nagamakda di la ket ta nabasana dagiti panggepda a maibusor Kenkuana, nga iti kasta saan nga umay. Didan mailemmeng ti gagarda, ket nagsisinnaludsudda iti maysa ken maysa, “Ania ti pagarupenyo, dinto ngata umay iti rambak?”

Naayaban idi ti panagtitinong dagiti papadi ken Fariseo. Nanipud pay idi pannakapagungar ni Lazaro kasta unay ti kinapigsa ti pannakipagrikna dagiti tao ken Jesus nga iti kasta napeggaden no nalatak ti panangtiliwda Kenkuana. Iti kasta dagiti agturay inkeddengda a tiliwen a nalimed, ket sada kitaen a napardas ti pannakaokomna. Adda namnamada idi a no mailatak ti pannakapabasolna ti agbaliwbaliw a kapanunutan ti kaadduan maiparaburto Kenkuana.

Iti kasta inkeddengdan ti pannakadadael ni Jesus. Ngem no adda pay met la ni Lazaro a sibibiag ammo dagiti papadi ken rabbi a saanda a natalged. Ti kaadda ti tao a sibibiag a natay iti uppat nga aldaw, ket napabangon manen babaen ti sao ni Jesus, mabalin nga iti masapa wenno maladaw iyegna ti panagbaliw ti kapanunutan. Mabalin nga ibalesto dagiti tao kadagiti panguloda gapu iti panangalada iti biag ti tao a nakaaramid iti kasta a milagro. Inkeddeng ngarud ti Sanedrin nga uray ni Lazaro mapapatay. Iti kasta a kinaadayu ti nangiturongan ti apal ken gura kadagiti adipenda Ti gura ken kinaawan pammati dagiti pangulo a Judio rimmubrub agingga iti panagayatda a mangala iti biag ti maysa nga inispal manipud iti tanem ti pannakabalin nga awan patinggana.

Idi a matintinong ti pangsillong idiay Jerusalem, naawis ni Jesus ken dagiti adalanna iti padaya ni Simon. Iti lamisaan nagkatugaw ti Mangisalakan ken ni Simon, daydi inagasanna iti nakaapaprang a sakit, iti maysa a bangir ket ni Lazaro, isu a pinagungarna kadagiti natay, iti sabali. Nagservi ni Marta iti lamisaan, ngem ni Maria sigaganetget a dimngeg iti tunggal sao manipud kadagiti bibig ni Jesus. Iti asina, pinakawan ni Jesus dagiti basbasolna, pinagungarna ni kabsatna a lalaki manipud iti tanem, ket napno ti panagyaman ti puso ni Maria. Nangnangngegnan ti panangibaga ni Jesus iti umasidegen nga ipapatayna, ket iti nauneg nga ayat ken ladingitna iniliwna unay ti pannakaipakitana iti panagraem Kenkuana. Iti dakkel a panagsacrificio, gimmatang ti maysa a frasquita nga alabastro, “maysa a bangbanglo a napulpulos a nardo a nangina unay,” isu a pinangsapsapona iti bagi ni Jesus. Idin adu dagiti mangibagbaga a ngannganida balangatanen nga ari. Ti ladingit ni Maria nagbalin a ragsak, ket nagagar unay nga isu ti umuna a mangpadayaw iti Apona. Binurakna ti frasquita ti bangbanglo, imbuyatna ti nagianna iti ulo ken saksaka ni Jesus; sa-na binabasa kadagiti luluana a sipaparintumeng, ket impunasna ti atiddag ken agal-allon a buokna kadagiti sakana.

Inannadanna a liklikan ti pannakaimatang, ket ti inaramidna mabalin a di koma nadlaw, ngem ti bangbanglo pinunnona met ti siled isu a nangipakaammo ti naaramid kadagiti adda idiay. Napagura unay ti Judas iti naaramid. Lugar a naguray koma no ania ti kuna ni Jesus itoy a banag, inrugina nga inyarasaas ti panangsuppiatna kadagiti adda iti dennana, a pinabasolna ni Cristo iti panangipalubosna iti kasta a panagdadael. Nangisao kadagiti nasikap a singasing a dayta nga aramid mabalin a makaigapu iti igugura.

Ni Judas isu idi ti tesorero dagiti adalan, ket iti daydi bassit nga iduldulinda nangala iti saggabassit nga agpaay kenkuana met laeng, nga iti kasta naugutan dagiti iduldulinda a nagbalin a sangsangkabassit. Nagagar a mangikabil iti supot tapno adda mabalinna nga alaen. Ti sanikua iti supot nasansan a maala a pangbang-ar kadagiti napanglaw, ket idi a nagatang ti maysa a banag nga impagarup ni Juaas a di masapul, kunana. Apay daytoy a panagdadael? Apay a ti bayad ti bangbanglo di koma naikabil iti supot nga igiggamak nga agpaay kadagiti napanglaw? Ti inaramid ni Maria naisupadi la unay iti kinaagumna nga iti kasta impanna iti pannakapabainna; ket kas iti kadawyanna nangidatag iti mainugot a panggep iti panangsuppiatna iti sagut. Kimmita kadagiti adalan ket sinaludsudna, “Apayapay a saan a nalako daytoy a bangbanglo iti tallogasut a denario, ket naited koma kadagiti napanglaw? Ngem kinunana daytoy, saan a gapu ta isakitna dagiti napanglaw, no di ket gapu ta mannanakaw, ket agsipud ta isu ti agiggem iti supot, innalana dagiti naipisok.” Awan idi ti puso ni Judas kadagiti napanglaw. No koma no nalako ti bangbanglo a pinangsapsapo ni Maria, ket ti naglakoan naited iti aywan ni Judas, saan koma a dagiti napanglaw ti nagsagrap iti imbag.

Nangato ti nangipagarupan ni Judas iti kinalaingna a mangimaton. No maipapan iti pammirak impagarupna a nalalaing nga adayu ngem kadagiti kadduana nga adalan ken kasta met ti nangituronganna a pamanunutanda kenkuana. Nagun-odna ti panagtalekda, ket dakkel ti influenciana kadakuada. Ngem ti nagpamarang a pannakipagriknana kadagiti napanglaw inallilawna ida, ket ti naarte a panangisingasingna isut nakaigapu a nagduaduaanda met ti kinapasnek ni Maria. Daydi tanabutob naglawlaw iti lamisaan, “Ania ti kapapay-an daytoy a panagdadael? Ta daytoy nga unguento nabalin koma a nalako iti nangina, ket naited kadagiti napanglaw.”

Nangngeg ni Maria dagiti sasao ti panagdillaw. Nagpigerger ti pusona. Nagbuteng di la ket ta tinggaren met ni kabsatna a babai iti kinabarayuboy. Uray ti Mannursuro met laeng mabalin a panpanunutenna a saan a nasalimetmet. Nakasaganan idi a kumayakay nga awan gapu wenno pambar, idi a nangngegna ti timek ti Apona, “Baybay-anyo, apay alimutengenyo daytoy babai?” Ammona a ni Maria nabainan ken nariribuk. Ammona nga iti daytoy nga aramid inyesngawna ti panagyamanna iti pannakapakawan dagiti basolna, ken nangted iti pannakapalag-an ti isipna. Impukkawna ti timekna iti ngatoen dagiti tantanabutob ti panagdillaw, ket kinunana, “Nasayaat ti inaramidna Kaniak. Ta agnanayon nga adda kadakayo dagiti napanglaw, kaanoman a kayatyo mabalinyo nga aramiden ti naimbag kadakuada; ngem Siak saan nga agnanayon nga addaak kadakayo. Inaramidna ti ma- balinna: inaramidna tapno maisagananak a masapsapoan ti bagik iti pannakaitanem.”

Ti nabanglo a sagut a pinanunut ni Maria a sibubuslon a maiparukpuk iti natay a bangkay ni Jesus isut maibukbuk laeng iti sibibiag a langana. Iti pannakaipunpon ti banglona punnoenna laeng ti tanem; idin pinaragsakna ti pusona gapu iti pannakaipatalged ti pammati ken ayatna. Ni Jose a taga Arimatea ken ni Nicodemo dida ingay-at ti sagut ti ayatda ken Jesus idi sibibiag pay. Inyegda dagiti napateg a bangbangloda iti nalamiis ken di makarikna a langana a binuyogan iti napait a lulua. Dagiti babbai a nangyeg iti bangbanglo iti tanem nasarakanda nga awan mamaay ti gakatda, ta Isu nagungaren. Ngem ni Maria, nga imbukbukna ti ayat iti Mangisalakan idi a nariknana pay la ti panagdayawna, sinapsapoanna nga agpaay iti pannakaitanemna. Ket idi a naipan iti sipnget ti dakkel a pannakasuotna intugotna ti lagip daydi nga aramid, ti tanda ti ayat nga itedto Kenkuana da-giti amin a nasbut iti agnanayon.

Adu dagidiay a mangyeg kadagiti napateg a sagutda iti natay. Inton agtatakderda iti sango ti nalamiis, natalna a bangkay, aglablabonan dagiti sao ti ayat nga isawangda. Adu dagiti maiparukpuk a sao ti kinaimbag, panangidayaw, ken kinapasnek, iti daydiay a din makakita ken makangngeg. No koma no dagitoy a sao naibalikasda idi a ti nabannog nga espiritu masapulna unay, idi a ti lapayag mangngegna pay, ket ti puso makarikna pay, amangan ket koma ti kinapateg ti bangloda!

Saan a naammoan ni Maria ti dagup ti kaipapanan ti ayat nga inaramidna. Dina nasungbatan dagidi mangpabasol kenkuana. Dina nailawlawag no apay a pinilina daydi a kanito a nangsapsapoanna ken Jesus. Ti Espiritu Santo ti nangbalabala nga agpaay kenkuana, ket nagtungpalanna laeng dagiti kiddawna. Ti paltiing dina met ibaga no ania ti gapuna. Ti di makita a kaadda agsao iti isip ken kararua ket tignayenna ti puso nga agaramid. Daytoy isut mangpalinteg kenkuana.

Imbaga ni Cristo ken Maria ti kaipapanan ti inaramidna, ket iti daytoy adadu ti intedna ngem ti inawatna. “Iti panangiparukpukna itoy nga unguento iti bagik,” kinunana, “isagananak iti pannakaitanem.” Kas pannakaburak ti frasquita ti alabastro, ket ti banglona pinunnona ti amin a balay, kasta met ni Cristo isut matay, ti bagina isut maburak; ngem isut bumangon manipud iti tanem, ket ti banglo ti biagna punnoenna ti amin a daga. “Ni Cristo inayatnatayo ket intedna ti bagina gapu kadatayo kas sagut ken daton, a nasayamusom ti banglona iti Dios.” Efeso 5:2.

“Pudno kunak kadakayo,” inlawag ni Cristo, “nga uray sadinoman a pakaikasabaan daytoy nga evangelio iti isuamin a lubong, masaritanto met ti inaramid daytoy a babai a panglaglagip kenkuana.” Kimmita iti masangoanan, nagsao ti Mangisalakan iti nabatad maipapan iti evangelio. Maikaskasaba iti amin a lubong. Ket kas ti kaadayu a pakaisaknapan ti evangelio, ti sa gut ni Maria ibukbukna ti banglona, ket mabendicionan dagiti puspuso babaen iti awanan agum nga aramidna. Dagiti pagarian tumakder ken matuangda; dagiti nagan dagiti arari ken nangabak malipatan ida; ngem ti inaramid daytoy a babai nailanad a di malipatan iti nasagradoan nga historia. Aginggana iti agawanen dagiti panawen, dayta naburak a frasquita ti alabastro ibagbagananto pay laeng ti pakasaritaan ti aglablabonan nga ayat ti Dios iti natnag a raza.

Ti inaramid ni Maria isu ti maisupadi la unay iti nganngani aramidenen ni Judas. Ania ket koma nagtadem a panangbabalaw ti nabalin nga inted ni Cristo gapu iti daydi impuruak ni Judas a bukel ti panagdillaw ken dakes a kapanunutan kadagiti isip dagiti adalan! Amangan ket koma ti kinalinteg ti panangpabasol iti daydi nagpabasol! Daydiay a makabasa kadagiti panggep ti tunggal puso, ken makaawat iti tunggal tignay, nabalinna koma nga impalgak kadagidi adda iti padaya dagiti nakudrep a capitulo ti kapadasan ni Judas. Dagiti narabaw a panaginkukuna a nangibatayan ti mangliliput kadagiti saona nabalin koma a napudasdasan; ta, lugar a makipagrikna kadagiti napanglaw, tinaktakawanna ida iti kuarta a naisagana a pangbang-ar kadakuada. Naibutaktak ket koma ti rurod a maibusor kenkuana gapu iti panangirurumenna iti balo, ulila, ken makitegtegged. Ngem no koma no nalukaisan ti palimed ni Judas, daytoy koma ti naibaga a nakaigapuan ti panangituggodna. Ket no koma no napabasol a mannanakaw, mabalin nga adda la koma dagiti makipagrikna kenkuana, uray pay kadagidi adalan. Saan a binabalaw ti Mangisalakan, ket iti kasta naliklikan ti pannakaited ti pambar ti panangliputna.

Ngem iti ikikita ni Jesus ken Judas, daytoy naconvencer a natukod ti Mangisalakan ti kinamanaginsisingpetna, ken nabasana ti naalas, makarurod a galadna. Ket iti daydi panangidayawna iti inaramid ni Maria, isu a napalalo ti pannakapabasolna, isut unget ni Jesus ken Judas. Iti kasangoanan daytoy, dipay inikkan ti Mangisalakan iti natarus a panangdillaw. Idin ti panangbabalaw rinengrengna ti pusona. Inkeddengna ti bumales. Manipud iti panangrabii, napan a dagus iti palacio ti kangatoan a padi isu a nakasarakanna nga agtitinong ti concilio, ket ingay-atna nga ituggod ni Jesus kadagiti imada.

Nagragsak unay dagiti papadi. Dagitoy a pangulo ti Israel naikkanda iti gundaway nga umawat ken Cristo a kas Mangisalakanda, a di maaramat iti kuarta ken pateg. Ngem inumsida ti napateg a sagut a naigay-at kadakuada iti kalamuyotan nga espiritu ti mangay-ayo nga ayat. Dida kinayat nga awaten dayta pakaisalakanan a napatpateg ngem balitok, ket ginatangda ti Apoda iti tallopulo a bagi ti pirak. Pinanuynuyan ni Judas ti agum inggana iti inabakna amin nga ayo ti kababalinna. Ginurana dagiti sagut a naited ken Jesus. Inuram ti apal ti pusona, ta ti ket Mangisalakan ti nakaitedan dayta sagut nga agpaay la kadagiti ari ti daga. Iti pateg a basbassit unay ngem ti pateg ti frasquita ti unguento, inlakona ti Apona.

Dagidi sabali nga adalan saanda a kas ken Judas. Inayatda ti Mangisalakan. Ngem saan la a nalinteg ti panangbigbigda iti nangato a galadna. No koma no nailasinda ti inaramidna nga agpaay kadakuada, nariknada koma nga aniaman a maisagut Kenkuana saan a madadael. Dagiti Masinb a Lallaki a taga Daya, a bassit la ti pannakaammoda ken Jesus, impakitada ti napudpudno a panangipateg iti dayaw a maited Kenkuana. Nangyegda kadagiti napateg a sagut iti Mangisalakan, ken nagruknoyda a nagrukbab Kenkuana idi maladaga pay laeng a matartaraken iti kolloong.

Ipateg ni Cristo dagiti naimpusoan a panagraem. No adda idi siasinoman a mangted Kenkuana ti parabur binendicionanna ti nangted a napakuyogan iti nailangitan a panagraem. Dina inumsi ti uray bassit a sabong a kinettel ti maysa nga ubing ket ingay-atna Kenkuana a siaayat. Inawatna dagiti sagut dagiti ubbing, ket binendicionanna dagiti nangted, ket insuratna dagiti naganda iti libro ti biag. Kadagiti Sursurat, ti pannakasapsapo ni Jesus babaen ken Maria maibaga tapno maigiddiat kadagiti sabali a Maria. Dagiti aramid ti ayat ken pangdayaw ken Jesus isudat mangpaneknek iti pammati Kenkuana a kas Anak ti Dios. Ket ti Espiritu Santo ibagana, kas pakakitaan ti panagmatalek ti maysa a babai ken Cristo: “No binuggoanna dagiti saksaka dagiti sasanto, no tinulonganna dagiti naladingit, no sinurotna a sigaganetget dagiti amin a naimbag nga aramid.” 1 Timoteo 5:10.

Naragsakan ni Cristo iti naganetget a tarigagay ni Maria a mangaramid iti pagayatan ti Apona. Inawatna ti kinabaknang ti nadalus nga ayat a dagiti adalanna dida naawatan ken kinayat nga awaten. Ti tarigagay nga adda idi ken Maria a mangaramid itoy a panagservi iti Apona isut napatpateg ngem dagiti amin a napateg nga unguento ti lubong, agsipud ta insaw-ayna ti panagyamanna iti Mannubbot ti lubong. Ti ayat ni Cristo ti nangpilit kenkuana. Ti di mapada a kinasayaat ti kababalin ni Cristo pinunnona ti pusona. Dayta nga unguento isut simbolo ti puso ti nangted. Isut pakakitaan iti ruar ti ayat nga iburay dagiti nailangitan nga ubbog agingga iti aglaplapusanan.

Ti inaramid ni Maria isu ti leccion a masapul idi dagiti adalan a mangipaawat kadakuada a ti pakaisaw-an ti ayatda Kenkuana isut makaayayo ken Cristo. Nagbalin nga isuamin kadakuada, ket dida nabigbig nga iti mabiit awandanton iti sangoananna, a didanton makaigay-at iti pakakitaan ti panagyamanda gapu iti nagdakkel nga ayatna. Ti pannakailiw ni Cristo, a naisina kadagiti corte a nailangitan, ket innalana ti biag ti kinatao, ni kaanoman di naawatan wenno impateg dagiti adalan, a kas ti karbenganna koma. Napaladingitan ta dagiti adalanna dida inted daydiay a rebbengda koma nga ited Kenkuana. Ammona a no addada koma iti babaen ti influencia dagiti angel ti langit a kimmuykuyog Kenkuana, dida koma impagarup nga adda sagut a makaanay ti pategna a mangisawang iti naespirituan nga ayat ti puso.

Iti ududina naammoanda idi a naikkanda ti pudno a pannakaawat nga adu a banag ti nabalinda koma nga inaramid nga agpaay ken Jesus, a mangibuksil iti ayat ken panagyaman dagiti pusoda, idi nga adda pay laeng kadakuada. Idi nga awanen kadakuada, ket nariknada nga isudat carnero nga awan pastorda, inrugidan a mabigbig no kasano a naipakita koma Kenkuana dagiti panangasikaso a nakaiyeg iti ragsak ti pusona. Dida koma dinildillaw ni Maria, no di ket koma dagiti bagida ti dinillawda. Oh, no la koma no maibabawida ti pananguyuyawda, ti panangiparangda kadagiti napanglaw nga adadda a maikari iti sagut ngem ni Cristo! Nauneg koma ti pannakariknada iti pannakababalaw, idi nga imbabada manipud iti cruz ti nadunor a bangkay ti Apoda.

Nalawag met la a daytoy ti kakurangan iti lubongtayo ita. Nagbassit ketdin dagiti mangipateg a ni Cristo isu ti amin nga agpaay kadakuada. No koma no ipategda, isaw-ayda koma ti dakkel nga ayatda, a kas inaramid ni Maria. Sibubulos koma ti pannakaited ti panangsapsapo. Ti nangina nga unguento di koma masasaon a madadael. Awan koma ti mapanunut a nangina unay nga agpaay ken Cristo, ti pananglipat iti siak saan koma a dakkel unay a banag nga ibturen a gapu Kenkuana.

Dagiti sao a naisao a napnoan ti gura, “Ania ti kapapay-an daytoy a panagdadael?” impamatmatda a nalawag unay iti sangoanan ni Cristo ti kadakkelan a sacrificio a maaramid—ti sagut ti bagina met laeng a kas subbot ti napukaw a lubong. Kasta unay nagpateg ti Apo iti kaman ti tao nga iti kasta mabalin a kunaen nga awanen ti sabali a maitedna nga adadda pay. Iti sagut ni Jesus, amin ti langit isut naited. Iti panagrason ti tao ti dagup ti gakat ti pannakaisalakan isut pannakadadael kadagiti kaasi ken gameng. Ti pananglipat iti siak ken ti naimpusoan a panagsacrificio sarakendatayo iti uray sadinoman. Umisu ti panagsiddaaw unay ti nailangitan a buyot iti kaman ti tao nga agmadi a paitagay ken mapabaknang kadagiti di mabubus nga ayat ni Cristo. Naimbag ti panangipukkawda, Apay daytoy dakkel a panagdadael?

Ngem ti pannakasubbot ti napukaw a lubong masapul a napno, aglaplapusanan, ken naananay. Ti daton ni Cristo isut aglaplapusanan ket danonenna tunggal kararua a pinarsua ti Dios. Saan a mapawilan nga iti kasta dina malabsan ti bilang dagiti umawat iti dakkel a sagut. Saan a maisalakan amin a tao; nupay kasta ti gakat ti pananubbot saan a pannakadadael gapu ta dina maileppas dagiti amin a nakaisangratanna. Masapul a naananay ket adda pay la masobra.

Ni Simon a nangsangaili isut naaringan ti panagdillaw ni Judas iti sagut ni Maria, ken napasdaawan iti inaramid ni Jesus. Napasakitan met ti nafariseoan a kinatangsitna. Ammona idi nga adu kadagiti sangailina ti marurrurod ken gumurgura ken Cristo. Kinuna ni Simon iti pusona, “Daytoy a Tao, no koma no mammadto ammona koma no asino ken no ania a kita ti babai daytoy a mangsagid Kenkuana, ta isu managbasol.”

Babaen iti panangagasna ken Simon iti kukutel, insalakan ni Cristo manipud iti patay ti sibibiag. Ngem idin nagduaduaan ni Simon no mammadto met la ti Mangisalakan. Gapu ta impalubos ni Jesus daytoy a babai nga asitganna, agsipud ta dina inungtan a kaslattay dakkel la unay ti basolna nga iti kasta dina mabalin a pakawanen, agsipud ta dina impakita nga isu ket mabigbigna a natnag, nasulisog ni Simon a mangpanunut a ni Jesus saan a mammadto. Awan ti ammo ni Jesus itoy a babai a nalatak la unay ti panangiparangna, kasta ti ipagarupna, ta no koma no saan a kasta, dina koma impalubos a tignayenna.

Ngem naiturong ni Simon a nagpanunut iti kasdi gapu iti dina pannakaammo iti Dios ken ni Cristo. Dina nabigbig a ti Anak ti Dios agaramid a kas iti pagayatan ti Dios, a mapakuyugan iti pannakipagrikna, ayat, ken asi. Saan a naimatangan ni Simon ti managbabawi a panagservi ni Maria. Ti inaramidna a panangagepna kadagiti saka ni Jesus ken panangsapsapona kadakuada iti unguento isudat nakaparurod iti natangken a pusona. Pinanunutna a no mammadto koma ni Cristo, mailasinna koma dagiti managbasol ket ungtanna koma ida.

Daytoy di nayebkas a panpanunut sinungbatan ti Mangisalakan: “Simon, adda ibagak kenka. . . Adda idi ti maysa a nagpautang nga adda dua a nakautang kenkuana: ti maysa nakautang kenkuana iti limagasut a denario, ket ti sabali limapulo, ket gapu ta awan pagbayadda, pinakawanna ida nga agpadpada. Asino kadagitoy ngarud ti agayat kenkuana iti adadu: Simmungbat ni Simon a kinunana, Pagarupek a daydiay nangpakawananna iti adu. Ket isu kinunana kenkuana, Nalinteg ti panangipatom.”

Kas ti inaramid ni Natan ken ni David, inlemmeng ni Cristo ti kayatna a sawen iti abbong ti maysa a pangngarig. Indissona iti nagsangaili ti awit nga isu ti mangipato iti agpaay kenkuana met laeng. Ni Simon ti nangiturong iti panagbasol daydi babai nga uyuyawenna. Nauneg ti kinadakes ti inaramidna kenkuana. Kadagiti dua a nakautang iti pangngarig, naiparang ni Simon ken ti babai. Saan a pinanggep ni Jesus nga isuro a dagiti nadumaduma ti kinadakkelan a pagrebbengan masapul a riknaen dagiti dua a tao, ti tunggal maysa nakautang iti panagyaman a ni kaanoman dinto mabayadan. Ngem ni Simon nariknana a nalinlinteg ngem ni Maria, ket tinarigagayan ni Jesus a makita koma ni Simon no kasano kadakkel ti basolna. Kayatna nga ipakita a ti basol ni Simon dakdakkel ngem ti basol ni Maria, a kas ti utang a limagasut a denario dakdakkel ngem ti utang a limapulo a denario.

Idin rinugian ni Simon a kitaen ti bagina iti baro a lawag. Nakitana no kasano ti panangibilangna ken ni Maria daydi dakdakkel pay ngem mammadto. Nabigbigna nga iti naimpadtoan a matana nabasa ni Cristo ti puso ni Maria a napnoan ti ayat ken panagservi. Isut tinengngel ti bain, ket nabigbigna nga iti sangoananna adda maysa a dakdakkel ngem isu.

“Simrekak iti balaymo,” intuloy ni Cristo, “saanka a nangted ti danum a maipaay kadagitoy saksakak;” ngem kadagiti lulua ti panagbabawi a pinarugso ti ayat, ni Maria binuggoanna dagiti saksakak, ket pinunasanna iti buok ti ulona. “Saannak nga inagepan: ngem daytoy a babai,” isu nga umumsien, “nanipud itay simrekak, saan a nagsardeng a nagung-ongngo kadagiti saksakak.” Binilang ni Cristo dagiti gundaway ni Simon a mangipakita koma iti panagayatna iti Apona, ken ti panagyaman a nabalinna koma nga insao Kenkuana. Nalawag unay, ket napalalo a kinaannad ti panagraem, impasingked ti Mangisalakan a masakitan ti pusona no dagiti annakna maliwayanda nga iparang ti panagyamanda Ken-kuana babaen iti sao ken aramid ti ayat.

Ti Manangsukimat iti Puso nabasana ti panngep a nangiturong iti inaramid ni Maria, ket nakitana met ti espiritu a nangisingasing kadagiti sao ni Simon, “Makitam daytoy a babai?” ni Jesus kinunana ken Simon, isut maysa a managbasol, “Kunak kenka, dagiti basbasolna, nga adu, napakawanda, ta nagayat iti adu: ngem ti mapakawan iti bassit, bassit met ti panagayatna.”

Ti kinalamiis ken liway ni Simon iti Mangisalakan impakitana ti kabassit ti panagyamanna iti kaasi nga inawatna. Impagarupna a pinadayawanna gaputta inayabanna idiay balayna. Ngem idin nakitana ti pudno a kinaisuna. Impagarupna a nabasana ti Sangailina, ti nakabasa kenkuana. Ti religionna isu ti kawwes ti kina-Fariseo. Inumsina ti kinamanangngaasi ni Jesus. Dina binigbig nga isu ti mangitakder iti Dios. Idinto ta ni Maria isut managbasol a napakawan, isu managbasol a di napakawan. Ti nadagsen a linteg ti kinajusticia a tarigagayanna a maipakat ken Maria isut nangpabasol kenkuana.

Natignay ni Simon iti kinaasi ni Jesus a dina tininggar iti sangoanan dagiti sangaili. Saan a natratar a kas ti tarigagayanna a pannakatratar ni Maria. Nakitana a saan a kayat ni Jesus nga ilatak ti basolna kadagiti sabali; ngem pinadasna babaen iti pudno a pannakaisao ti banag tapno maconvencer ti isipna ket babaen iti naasian nga ayat mapasuko ti pusona. Ti nainget a panangpabasol pinatangkenna koma ni Simon a maibusor iti panagbabawi, ngem ti naanus a pammagbaga isut nangconvencer kenkuana iti rirona. Nakitana ti kinadakkel ti utang a nautangna iti Apona. Naipakumbaba ti kinatangsitna, nagbabawi, ket ti nakuspag a Fariseo nagbalin a naemma, managsacrificio nga adalan.

Naibilang idi ni Maria a dakkel a managbasol, ngem ammo ni Cristo dagiti kasasaad a nangtubay iti panagbiagna. Nabalinna koma nga iniddep tunggal rissik ti inanama iti kararuana, ngem dina inaramid. Isu ketdi ti nangitag-ay kenkuana manipud iti liday ken pannakadadael. Naminpito a nangngegna ti panangunget ni Jesus kadagiti demonio a nangtengngel iti puso ken isipna. Nangngegna pay dagiti napigsa nga ikkisna iti Amana gapu kenkuana. Ammona idi a ti basol makarurod la unay iti awan mulit a kinadalusna ket ti pigsana isut nakapagballigian ni Maria.

Uray no iti natagitaw-an a matmata nagparang ti kasasaad ni Maria nga awan namnama, nakita ni Jesus dagiti kabaelanna nga agaramid iti naimbag. Nakitana dagiti nasaysayaat nga ayayo ti kababalinna. Ti gakat ti pannakaisalakan inikkanna ti kinatao kadagiti dakdakkel a kabaelan, ket ken Maria dagitoy a kabaelan adda nagapuananda. Babaen iti parabur ni Cristo, nagbalin ni Maria a nakiraman iti nadiosan a galad. Daydi natnag, ket ti isipna nagbalin a nagtaengan dagiti demonio, naipan iti asideg unay iti Mangisalakan iti pannakikaddua ken panagministro. Ni Maria nagtugaw iti sakaananna ken nagsursuro Kenkuana. Isu nangibukbuk iti ulona ti napateg nga unguento, ken nangbabasa kadagiti saksakana kadagiti luluana. Isu nagtakder iti abay ti cruz, ket simmurot inggana iti tanem. Isut immuna idiay tanem idi nagungar. Isu pay ti immuna a nangiwarragawag iti nagungaren a Mangisalakan.

Ammo ni Jesus dagiti kasasaad tunggal kararua. Mabalin a kunam, Siak managbasolak, managbasolak unay. Mabalin a managbasolka; ngem no kasano kadagsen ti kinamanagbasolmo, kasta met ti adadda a pannakasapulmo ken Jesus. Dinanto papanawen ti agsangsangit ken agbabawi. Saanna nga ibaga iti uray siasino ti isuamin a pagrebbenganna, ngem ibilinna tunggal agpigpigerger a kararua a bumileg koma. Siwawaya a pakawanennanto amin nga umay Kenkuana nga agpakawan ken mangisubli. Mabalin a bilinen ni Cristo dagiti angel ti langit tapno ibukbukda dagiti malukong ti pungtotda iti lubongtayo, a dadaelenda dagidiay a napno iti gura iti Dios. Mabalinna a pukawen daytoy nasipnget a disso manipud iti law-ang. Ngem dina aramiden daytoy agtatakder ita iti altar ti incienso, nga idatdatagna iti sangoanan ti Dios dagiti kararag dagidiay nga agtarigagay iti tulongna.

Dagiti kararua nga apan agkamang Kenkuana ikabilna ida iti ngatoen dagiti dila a managpabasol ken nariri. Awan tao wenno angel ti makapapanaw kadagitoy a kararua. Ikaysa ni Cristo ida iti nadiosan-natagitaw-an a galadna. Agtakderda iti abay ti dakkel nga Agawawit iti Basol, iti lawag nga aggapu iti trono ti Dios. “Siasino ti mangidarumto kadagiti pinili ti Dios? Ti Dios ti mangpalinteg. Siasino ti mangipatay iti dusa? Ni Cristo Jesus a natay, nangnangruna, ta Isu napagungar kadagiti natay, Isu nga adda iti makanawan ti Dios, a mangibabaet met kadatayo.” Roma 8:33, 34.

63 - “Ti Arim Umay”

Daytoy a capitulo naibatay iti Mateo 21:1-11; Marcos 11:1-10; Lucas 19:29-44; Juan 12:12-19.

“AGRAGSAKKA la unay, O babai nga anak ti Sion; dumir-ika, O anak a babai ti Jerusalem. Adtoy, ti Arim umay kenka: Isu nalinteg, ket addaan panangisalakan; napakumbaba, ket agsakay iti maysa nga asno, iti rabaw met laeng ti maysa nga urbon ti asna.” Zacarias 9:9.

Limagasut a tawen sakbay ti pannakayanak ni Cristo, kasta ti panangipadto ni Zacarias iti yaay ti Ari ti Israel. Idin daytoy a padto isut natungpal. Daydiay nga iti nabayag dina inawat dagiti naarian a pammadayaw itan umay iti Jerusalem a kas naikari nga agtawid iti trono ni David.

Umuna nga aldaw ti lawas idi inaramid ni Cristo ti naballigian nga iseserrekna idiay Jerusalem. Dagiti adu a tao a nagdadarison a kumita Kenkuana idiay Betania isudat kimmuyog Kenkuana, a sigagagar a makaimatang iti panangawatda Kenkuana. Aduda dagiti tao nga agpagpagna nga apan idiay ciudad a mangsalimetmet iti Pascua, ket nakikadduada kadagiti kumuykuyog ken Jesus. Kasla agragragsak idi ti amin a naparsua. Narukbos dagiti kayo, ket pinunno dagiti sabongda ti banglo ti tangatang. Ti baro a biag ken ragsak ti nangparegta kadagiti tao. Mariing manen idi ti namnama iti baro a pagarian.

A pinanggepna ti agsakay a sumrek iti Jerusalem, imbaonna ti dua kadagiti adalanna a mangiyeg ti maysa nga asna ken ti urbonna. Idi nayanak ti Mangisalakan nagsanggir iti kinamanagpadagus dagiti gangannaet. Ti kolloong a nagiddaanna isut binulod a disso a paginanaan. Itan, uray pay no dagiti vaca kadagiti rinibu a turod isudat kukuana, agsanggir iti maysa a gangannaet iti pannakaaramat ti maysa nga ayup a pagsakayanna a sumrek idiay Jerusalem, a kas Arina. Manen ti kinadiosna naiparang uray pay iti naitudo a pannakaiturong dagiti adalanna iti nakaibaonanda. Kas naipadto, ti kiddaw, “Ti Apo masapulna ida,” isut dagus a naipalubos. Pinili ni Jesus nga inaramat ti urbon nga awan pay ti sabali a nagsakay. Dagiti adalan, iti naragsak a reggetda, inyarpawda dagiti kawwesda iti ayup ket impatugawda ti Mannursuroda. Aginggana idi isut nagnagna iti panagbaniagana, ket nagsiddaaw dagiti adalanna iti nakaiba-onanda. Ngem pinaraniag dagiti pusoda ti kapanunutan a naragsak a ngannganin sumrek iti cabecera, nga ipakaammonan ti bagina nga Ari, ket akoenna metten ti naarian a pannakabalinna. Idi apanda innala dagiti pagsakayan impakaammoda dagiti naraniag nga inanamada kadagiti gayyem ni Jesus ket nagsaknap daydi panagkaribuso iti asideg ken adayu, ket ti rugso dagiti amin isut nakapalpalalo.

Sursuroten la idi ni Cristo ti ugali dagiti Judio iti naarian nga iseserrek. Ti ayup a nagsakayanna isu met la ti ayup nga inararamat dagiti ari ti Israel, ket ti padto kasta met ti kunana nga iseserrek ti Mesias iti pagarianna. Apaman a nakasakay iti urbon pimraak iti tangatang ti ariwawa ti panagballigi. Dagiti rumeprep a tao kinablaawaanda a kas Mesias, ti Arida. Idi inawat ni Jesus ti pammadayaw a dina impalubos iti kasakbayanna, ket dagiti adalanna inawatda daytoy a pangpaneknek a matungpalen dagiti namnamada ket makitadan a maisimpa iti tronona. Dagiti adu a tao sasawenda a dimtengen ti oras ti pannakawayawayada. Iti isipda makitada a mapagtalaw ti buyotan ti Roma manipud Jerusalem, ket agwaywayas manen ti Israel a nacion. Dagiti amin naragsak ken naparugso, ket agiinnunada a mapan agdayaw Kenkuana. Dida nakaiparang iti pasindayaw ken panangipasindayag iti ruar, ngem intedda Kenkuana ti panagdayaw dagiti narag-o a puso. Awan dagiti nangina a sagut a maidiayada, ngem inyaplagda dagiti akinruar a kawwesda iti pagnaanna, ken nangikabilda kadagiti sanga dagiti oliva ken palma kadagiti pagdalananna. Awan wagayway nga inaramatda iti naballigian a procesion, ngem nangputedda kadagiti sanga ti palma, ti simbolo ti panagballigi ti naparsua, ket ginungunda iti tangatang a binuyogan kadagiti napigsa a dir-i ken hosanna.

Idi a nagpatuloyda, kankanayon nga immadu dagiti kimmuyog kadagiti nakangngeg iti yaay ni Jesus. Dagiti nakatakder nga agbuybuya simmurotda met iti bunggoy, ket sinaludsudda, Asino daytoy? Ania ti kaipapanan daytoy a panagkaribuso. Nangnangngegda amin ti maipapan ken Jesus, ket inururayda a mapan idiay Jerusalem; ngem ammoda nga agingga idi dina impalubos ti amin a gannuat a mangikabil Kenkuana iti trono, ket napalalo ti pannakasdaawda nga Isu metten. Nagsiddaawda no ania ti naaramid itoy a panagbalbaliw iti daydiay a nangibaga a ti pagarianna saan a daytoy a lubong.

Dagiti panagsalsaludsudda napasardeng babaen ti ikkis ti panagballigi. Naminadu nga isut ulit-uliten ti bunggoy; kasta met ti aramiden dagiti adda iti adayu, ket isut iyallangogan dagiti aglawlaw a turod ken tanap. Ket itan iti procesion tumipon dagiti naragsak a tao a naggapu idiay Jerusalem. Kadagiti adu a tao a naguurnong nga umimatang iti Pascua, rinibribu dagiti umay a mangkablaaw ken Jesus. Kinablaawanda kadagiti sanga ti palma ken nasagradoan a kankanta. Dagiti papadi idiay templo pagunienda dagiti trompetada iti servicio ti mumalem, ngem bassit laeng dagiti sumungbat, ket dagiti turayen kinunkunada iti maysa ken maysa a sikikigtot, “Ti sangalubongan napan simmurot Kenkuana.”

Ni kaanoman iti kasakbayanna bayat ti naidagaan a panagbiag ni Jesus nga impalubosna ti kasta a panangiparang. Nalawag ti pannakakitana iti maibungana. Isut mangipan Kenkuana iti cruz. Ngem isut pinanggepna a maiwarragawag a kasta nga Isu ti Mannubbot. Tinarigagayanna nga awisen ti imatang iti sacrificio a mangbalangat iti misionna iti natnag a lubong. Idi a dagiti tao naguurnongda idiay Jerusalem a mangrambak iti Pascua, Isu, ti pudno a Cordero, babaen ti sibubulos a nakemna, inlasinna ti bagina met laeng a maidaton a sacrificio. Isut masapul iti iglesiana kadagiti amin a sumaruno a panawen a ti ipapatayna gapu kadagiti basol ti lubong, isut maikkan ti nauneg a panangpanunut ken panangadal. Tunggal banag nga adda pannakaisilpona iti ipapatay ni Cristo masapul a paneknekan tapno awan ti duadua. Masapul, ngarud, nga ita maiturong dagiti amin a mata Kenkuana; dagiti napaspasamak sakbay ti dakkel a sacrificiona maawatan koma ida tapno maiturong ti ngayangay iti sacrificio met laeng. Kalpasan ti kasta a panangipabuya a kas ti iseserrekna idiay Jerusalem masapul koma dagiti amin a mata nga imatanganda dagiti maararamid inggana iti maudi a buya.

Dagiti napaspasamak a naisilpo itoy naballigian a panagsakay isu koma ti sarsaritaen dagiti dila, ket maiyeg koma ni Jesus iti tunggal isip. Kalpasan ti pannakailansana, adu dagiti nakalagip kadagitoy a napaspasamak iti pannakaisilpoda iti pannakaokom ken ipapatayna. Naiturongda a nangsukimat kadagiti padto, ket naconvencerda a ni Jesus isu ti Mesias; ket kadagiti amin a daga immadu dagiti naconvertir iti pammati.

Iti daytoy naballigian a buya ti naidagaan a panagbiagna, nabalin koma a nagparang dagiti nailangitan nga angel a nangkuyog Kenkuana, ken naibunannag babaen ti trompeta ti Dios; ngem ti kasta a panagpabuya nai- salungasing koma iti panggep ti misionna, naisalungasing iti linteg a nangtengngel iti biagna. Nagtalmacd a napudno iti napakumbaba a gasat nga inawatna. Masapul nga ibturenna ti awit ti kinatao inggana iti pannakaited ti biagna gapu iti biag ti lubong.

Daydi nga aldaw, a kadagiti adalan kaslattay isut kangrunaan nga aldaw ti dagup ti panagbiagda, nakayubotan koma kadagiti naladingit nga ulep no koma no naammoanda a daytoy a buya ti panagragragsak isu la ti mangipakpakauna iti panagtook ken ipapatay ti Mannursuroda. Nupay no naminadu nga imbagbagana ti panagsacrificiona, nupay kasta iti naragsak a balligi iti daydi nga aldaw nalipatanda dagiti naladingit a saona, ket inurayda a sigagagar ti narang-ay a panagarina iti trono ni David.

Kankanayon a manaynayonan dagiti makiprocesion, ket, malaksid la ti sumagmamano, amin a nakipaset inakaran ida ti ragsak, ket timmulongda a nangipukkaw kadagiti kanta a nangngeg ken nagallangogan manipud iti maysa a turod agingga iti sabali, ken iti maysa a tanap agingga iti sabali. Kankanayon a naidir-i ti riaw ken ikkis, “Hosanna iti Anak ni David! Bendito iti umay iti nagan ti Apo! Hosanna idiay kangatoan!”

Ni kaanoman iti kasakbayanna awan pay ti nakita ti lubong iti kasta a naballigian a procesion. Isut saan a kas ti procesion dagiti madaydayaw a nangabak iti lubong. Awan idi ti bunggoy dagiti agladladingit a nakayawan, kas pangpadayaw iti naarian a kinabileg. Ngem iti aglawlaw ti Mangisalakan adda idi dagiti nagloriaan a pangpadayaw kadagiti aramidna a naayatan iti nagbasol a tao. Dagitoy isuda dagiti nakayawan nga inispalna iti pannakabalin ni Satanas, nga idaydayawda ti Dios gapu iti pannakaispalda. Dagiti bulsek nga insublina ti panagkitada isudat nangibagnos iti dalan. Dagiti umel a winarwaranna dagiti dilada isudat kapigsaan a nangipukkaw iti hosanna. Dagiti pilay a pinapagnana napalalo ti ragsakda, ket isuda dagiti kagagetan nga agseppak kadagiti sanga ti palma ken mangwagwag iti sangoanan ti Mangisalakan. Dagiti balo ken ulila ipadpadayawda ti nagan ni Jesus gapu kadagiti nakaskasdaaw nga inaramidna a kaasi kadakuada. Dagiti agkukutel a dinalusanna inyukradda dagiti awan rugitna a kawwesda iti pagdalananna, ket dinayawda a kas Ari ti gloria. Dagidiay a ti timekna riniingna manipud iti turog ni patay addada met idi a naibunggoy. Ni Lazaro, a ti bagina nakitana ti panagrupsa iti tanem, ngem nagragsak iti pigsa ti nagloriaan a kinabannuag, isut nangiturong iti ayup a nagsakayan ti Mangisalakan.

Adu a Fariseo ti nakaimatang iti dayta a buya, ket, idinto nga ururamen ida ti apal ken gura, padpadasenda a dadaelen ti rikna dagiti tao. Iti amin a turayda pinadasda a pagulimeken dagiti tao; ngem dagiti pakpakaasi ken panangamamesda pinarubrubna laeng ti ganetgetda. Nagbutengda a dagitoy rumeprep a tao, iti pigsa ti kinaaduda, aramidenda nga ari ni Jesus. Iti naudi a namuspusanda nagsarakusokda iti sangoanan ti Mangisalakan, ket nagunianda kadagiti sao nga agbabalaw ken mangamames, “Mannursuro, atipaem dagiti adalam.” Inlatakda a dagiti kakasta a panagpabuya isudat maisalungasing iti linteg, ket di ipalubos dagiti agturay. Ngem napaulimekda iti sungbat ni Jesus, “Kunak kadakayo a no dagitoy agulimekda koma dagiti bato agikkisdanto.” Dayta a buya ti balligi ti Dios met laeng ti nangikeddeng. Isut impadto ti mammadto, ket awan pannakabalin ti tao a mangsupring iti panggep ti Dios. No koma no ti tao dina maaramid ti gakatna, Isu ikkanna ti timek dagiti awan biagda a bato ket ibunannagdanto ti pakaidayawan ti Anakna. Idi nga immadayu dagiti napaulimek a Fariseo, ginasgasut a timtimek ti nangisao kadagiti sao ni Zacarias, “Agragsakka la unay, O babai nga anak ti Sion; dumir-ika, O anak a babai ti Jerusalem; adtoy, ti Arim umay kenka; Isu nalinteg, ken addaan panangi- salakan; napakumbaba, ket agsakay iti maysa nga asno, iti rabaw met la ti maysa nga urbon ti asna.”

Idi a ti procesion nagtengnan ti tuktok ti turod, ket ngannganin agpababa iti ciudad nagsardeng ni Jesus, ket amin dagiti aau a tao nakipagsardengda met Kenkuana. Iti sangoananda adda ti Jerusalem iti dayagna digdigusen ti lawag ti bumabbaba nga init. Ti templo pinagngayangayna dagiti amin a mata. Iti nangayed a kinadaegna adda idi iti ngatoen dagiti isuamin, a kaslattay itudtudona ti langit nga iturongna dagiti tao iti kakaisuna a pudno ken sibibiag a Dios. Iti nabayagen ti templo isu ti davaw ken dayag ti nacion a Judio. Uray pay dagiti Romano intangtangsitda ti kinangayedna. Maysa nga ari a dinutok dagiti Romano nakikaddua kadagiti Judio a mangtarimaan ken nangpapintas kenkuana, ket ti emperador ti Roma pinabaknangna kadagiti sagutna. Iti pigsa, kinabaknang, ken kinadayag isut nagbalin a maysa kadagiti pagsidsiddaawan ti lubong idi.

Idi a ti bumabbaba nga init marmarisan ken dordoradoennan dagiti langit, ti narangrang a lawagna lawlawaganna dagiti pulnulos a puraw a marmol dagiti bakud ti templo, ken agsilap kadagiti nabalitokan a tuktok dagiti monmon. Manipud iti pantok ti turod a nagtakderan ni Jesus ken dagiti pasurotna, adda idi ti langa ti templo a kaslattay napalalo ti kinadakkelna a patakder ti angep, a naisimpa agraman dagiti nabali tokan a pinaculo. Iti pagserkan ti templo adda idi maysa nga uvas a balitok ken pirak, nga addaan verde a bulbulong ken dadakkel a raraay ti uvas nga inaramid dagiti kalalaingan nga artista. Daytoy a balabala itakderanna ti Israel a kas narang-ay nga uvas. Dagiri balitok, pirak, ken nabiag a verde napagtitiponda a nakapinpintas ken nakangayngayed ti pannakaaramidna; ket idinto ta isut naipabaredbed a naestilo unay kadagiti puraw ken gumilgilap nga adigi, a kumkumpet kadagiti agsilsilnag a pagkalatkatan dagiti nabalitokan nga arkos, sinagrapna idi ti kinangayed ti lumlumnek nga init, ket nagraniag met iti maysa a dayag a nabulod a naggaput langit.

Mingmingan ni Jesus ti buya, ket dagiti rumeprep a tao isardengda ti panagriawda, a narangada iti apagdarikmat a sirmata ti kinapintas. Kumita amin a mata iti Mangisalakan, nga ururayenda a maimatangan iti rupana ti panagsiddaaw a kas ti mariknada. Ngem iti lugar daytoy nakitada ti ulep ti ladingit. Napasiddaaw ken nauppapayda a nakaimatang a dagiti matana napnoda kadagiti lulua, ket ti bagina agpigpigerger a kasla maysa a kayo a gungunen ti bagyo, idinto a dagiti agpigpigerger a bibigna agungorda iti ut-ut, a kas la naggapu iti naburak a puso. Ania ket a buyan a kitaen dagiti angel! ti ayayatenda a Comandante adda iti panagunnoy nga aglulua! Ania daytoy a buya a mingmingan daydi naragsak a bunggoy nga agririaw iti balligi ken manggungungun kadagiti sanga ti palma a mangkuykuyog Kenkuana a mapan iti nagloriaan a ciudad, isu a nanginanamaanda a sirarag-o a ngannganinan pagarian! Nagsangit ni Jesus idi idiay tanem ni Lazaro, ket dayta isut nadiosan a leddaang iti pannakipagrikna iti ay-ay ti kinatao. Ngem daytoy apagdarikmat a ladingit kaslattay maysa a nota ti anug-ug iti dakkel a coro ti balligi. Iti tengnga ti buya ti panagragrag-o, a dagiti amin ititedda ti panagdayaw, ti Ari ti Israel agararubos dagiti luluana; saan a naulimek a lulua ti ragsak, no di lulua ken sainnek ti di maatipa a leddaang. Dagiti rumeprep a tao isudat sinalbag ti naigiddato a liday. Napaulimek ti panagriawda. Aduda dagiti nagsangit gapu iti pannakipagriknada iti maysa a leddaang a dida maawatan.

Dagiti lulua ni Jesus saanda nga impakpakauna dagiti panagsagabana met laeng. Iti sangoananna adda idi ti Getsemani, isu a ti kigtot ti dakkel a sipnget kayubo tannanto iti mabiit. Makitkita met idi ti ruangan dagiti carnero, isu a nakaiturongan dagiti ayup a nagservi a daton ti sacrificio iti adu a panawen. Daytoy a ruangan iti mabiit mailukatto nga agpaay Kenkuana, ti dakkel nga Antitipo, a ti pannakaisacrificiona nga agpaay kadagiti basol ti lubong isut intudtudo amin dagitoy a daton. Iti asideg adda idi ti Calvario, ti buya ti umasasideg a pagtookanna. Ngem saan a gapu kadagitoy a mangipalagip iti nadawel nga ipapatayna ti nagsangitan ken naganugogan ti espiritu ti Mannubbot. Daydi ladingitna saan a naaguman a ladingit. Ti kapanunutan ti panagtuokna dina pinatakrut dayta nadaeg, managsacrificio a kararua. Ti buya ti Jerusalem ti nangpirsay iti puso ni Jesus—Jerusalem a nangumsi iti Anak ti Dios ken gimmura iti ayatna, ken napmadi a maconvencer kadagiti nakaskasdaaw a milagrona, ken ngannganin mangala iti biagna. Nakitana a ti panangumsina iti Mannubbotna isut sibabasol, ket nakitana pay no ania koma ti nagbalinanna no inawatna koma ti kakaisuna laeng a makapaimbag iti sugatna. Immay a mangisalakan kenkuana; kasano ti panangidianna kenkuana?

Ti Israel isut naparaburan nga Ili; pinagbalin ti Dios ti templona nga isut pagtaenganna; “naimnas ti nakapatakderanna, ragsak ti amin a daga.” Salmo 48:2. Adda idi ti nakailanadan ti adadu ngem sangaribu a tawen a panangtaripato ken panangayayat ni Cristo, kas maysa nga ama aramidenna iti kakaisuna nga anakna. Iti dayta a templo dagiti mammadto insawangda dagiti napasnek a pablaakda. Idiay nailillili dagiti paginciensoan, ket dagiti incienso, a nailaok kadagiti kararag dagiti agdaydayaw, naipangatoda iti Dios. Idiay nagayus ti dara dagiti ayup, a nangitakder iti dara ni Cristo. Idiay imparang ni Jehova ti gloriana iti ngatoen ti tugaw ti kaasi. Idiay nagannong dagiti papadi, ket ti daeg ti simbolo ken ceremonia naipakita iti adu a panawen. Ngem amin dagitoy masapul nga agpatinggada.

Intag-ay ni Jesus ti imana,—dayta ima a nasansan a binendicionanna dagiti masaksakit ken agsagsagaba, —ket ililina a maiturong iti nailunod a ciudad, iti di naitarus a panagsao inlaawna: “Ay, no naawatam koma laeng, sika met uray iti daytoy laeng nga aldaw, dagiti maipapan iti talnam!—” Ditoy nagsardengen ti Mangisalakan, ket dina imbalikasen no ania koma ti kasasaad ti Jerusalem no koma no inawatna ti tulong a tinarigagayan ti Dios nga ited kenkuana—ti sagut ti ayayatenna nga Anak. No koma no naammoan ti Jerusalem daydiay nga adda gundawayna nga ammoen idi, ket nagtulnoganna koma ti lawag nga imbaon ti langit kenkuana, nabalinna koma ti nagtakder iti tan-ok ti kinarangayna, ti ari-bai dagiti pagpagarian a siwawayawaya iti pigsa ti inted ti Dios a pannakabalinna. Naawan koma dagidi nakaarmas a soldado a nagtatakder kadagiti ruanganna, awan koma dagidi wagayway dagiti Romano nga agkayab-kayab kadagiti bakudna. Ti nagloriaan a pakaipatoan a nangbendicion koma iti Jerusalem no koma no inawatna ti Mannubbotna naiparang iti sangoanan ti Anak ti Dios. Naipamatmat Kenkuana a gapu Kenkuana naagasan koma ti Jerusalem iti nasaem a sakitna, nawayaan koma iti pannakaadipen, ket naibangon koma a kapigsaan a cabecera ti daga. Manipud kadagiti bakudna nagtayab koma ti kalapati ti kappia a napan kadagiti amin a nacion. Isu koma ti nagbalin a tampok ti gloria ti lubong.

Ngem ti naraniag a buya a nagbalinan koma ti Jerusalem isut agpukaw iti imatang ti Mangisalakan. Mabigbigna nga adda iti sangol ti Roma, a bakbaklayenna ti rupanget ti Dios, nga ilullunod ti mangibales a panangokomna. Alaenna a pagsisilpoen ti ununnoyna, “Ngem ita nailinged kadagiti matam. Ta umayto dagiti aldaw a dagiti kabusormo, likmutendakanto kadagiti sarikedked, ket lawlawendakanto, ket pairutandakanto iti amin a disso, ket rebbaendakanto agingga iti daga, sika ken dagiti annakmo nga adda iti unegmo; ket awanto ti matda a bato iti rabaw ti bato kenka agsipud ta dika binigbig ti aldaw ti pannakasuknalmo.”

Immay ni Cristo a mangisalakan iti Jerusalem ken kadagiti annakna; ngem ti nafariseoan a kuspag, kinamanaginsisingpet, imun, ken gura ti nanglapped kenkuana a nangaramid iti panggepna. Ammo idi ni Jesus ti nakaamamak a bales a sumarungkar iti nailunod a ciudad. Nakitana ti Jerusalem a linawlaw dagiti buyotan, a dagiti naalikubkub a tao maipanda iti panagbisin ken patay, dagiti inna a sidada dagiti bangkay a natay dagiti annakda, ket dagiti nagannak ken annak pagiinnagawanda ti maudi a sangkasakmul a kanen, a ti gagangay a panagayat isut dinadael ti nadawel unay nga ut-ut ti bisin. Nakitana a ti kinatangken ti teltel dagiti Judio, kas naipamatmat iti panangumsida iti panangisalakanna isu met la ti ipakitada iti panagmadida a su muko kadagiti nangraut a buyot. Nakitana ti Calvario, isu a pakaibayuganna, a napatakderan kadagiti cruz a kas kapuskol met la dagiti kayo ti bakir. Nakitana dagiti nakakaasi nga umili nga agsagsagaba iti pagtolongan ken pakailansaan, dagiti napintas a palacio madadaelda, ti templo agbalin a reggaay, kadagiti napuskol a bakudna awan ti bato a mabati iti rabaw ti sabali, ket ti ciudad isut maarado a kas maysa a tinalonan. Maitutop la unay iti panagdung-aw ti Mangisalakan iti kasta nakabutbuteng a buya.

Ti Jerusalem isut idi ti ayaywananna nga anak, ket kas ti naayat nga ama agsangit gapu iti nasukir nga anakna, kasta met ni Jesus nagsangit gapu iti ayayatenna a ciudad. Kasano ti pananglipatko kenka? Kasano ti panangkitak a maisangratka iti pannakadadael? Baybay-ankan a mangpunno iti copa ti kinadangkesmo. Ti maysa a kararua a nagdakkel ti pategna nga, iti panangidilig, awan kuenta dagiti lublubong; ngem adtoy adda idi ti dagup ti nacion a napukaw. Idi a ti napardas ti panagbabana nga init iti laud saanen a Makita kadagiti langit, agturturpos metten ti aldaw ti parabur ti Jerusalem. Idi a nagsardeng ti procesion iti tuktok ti Olivete, saan pay a naladaw ti panagbabawi ti Jerusalem. Idin ururnosenen ti angel ti kaasi dagiti payyakna ta bumaban manipud iti trono a balitok tapno itednan ti disso iti kinajusticia ken napardas a panangipato. Ngem ti dakkel a puso ti ayat ni Cristo intuloyna pay laeng ti pakaasi gapu iti Jerusalem, a gimmura kadagiti kaasina, nangumsi kadagiti pablaakna, ken ngannganinan lapunosen dagiti imana iti dara. No la koma no ti Jerusalem agbabawi, saan pay a naladaw. No dagiti maudi a rayos ti lumlumnek nga init makita pay laeng iti tuktok ti templo, torre, ken pinaculo, awanla ti naimbag nga angel a mangiturong kenkuana iti ayat ti Mangisalakan, tapno maliklikanna koma ti pannakadusana? Napintas ken saan a nasantoan a ciudad, a nangbato kadagiti mammadto, a nangumsi iti Anak ti Dios, a nangibalud kenkuana met laeng gapu iti dina panagbabawi kadagiti kawar ti pannakaadipen—ti aldaw ti kaasi kenkuana nganngani agpatinggan!

Nupay kasta makisao manen ti Dios iti Jerusalem. Sakbay ti panaggibus ti aldaw, adda manen sabali a pammaneknek ken Cristo. Ti timek dagiti saksi agpangato, a sungbatanna ti ayab manipud iti napalabas a padto. No ti Jerusalem denggenna ti ayab, no awatenna ti Mangisalakan a sumsumrek kadagiti ruanganna, mabalinna pay la ti maisalakan.

Nakagteng dagiti padamag kadagiti panguloen ti Jerusalem nga umasasidegen ni Jesus iti ciudad a kuykuyogen dagiti nakaadadu a tao. Ngem awan ti pangkablaawda iti Anak ti Dios Rummuarda a sibubuteng a sumabet Kenkuana, nga inanamaenda a warawaraen ti bunggoy. Itan ti procesion nganngani bumaban iti Bantay dagiti Olivo, isut singaen dagiti turayen. Saludsudenda ti gapu ti naarimbangaw a ragsak. Iti saludsudda, “Siasino daytoy?” dagiti adalan a napunno iti espiritu ti paltiing, sungbatanda daytoy a saludsud. Iti napintas ti pannakaisaona ulitenda dagiti padto maipapan ken Cristo.

Kunanto ni Adan kadakayo, Isu ti kaputotan ti babai a nangdunor iti ulo ti uleg.

Saludsudenyo ken Abraham, ibagananto kadakayo, Isu ni “Melquisedec nga Ari ti Salem,” Ari ti Kappia. Genesis 14:18.

Ibaganto ni Jacob kadakayo, Isu ni Shilo iti tribu ti Juda.

Kunanto ni Isaias kadakayo, “Emmanuel,” “Nakaskasdaaw a Mamagbaga, Mannakabalin a Dios, Agnanayon nga Ama, Principe ti Kappia.” Isaias 7:14; 9:6.

Kunanto ni Jeremias kadakayo, Ti Sanga ni David, “Jehova a Kinalintegtayo.” Jeremias 23:6.

Ibaganto ni Daniel kadakayo, Isu ti Mesias.

Ibaganto ni Oseas kadakayo, Isu ni “Jehova, ti Dios dagiti buybuyot; Jehova ti pakalaglagipanna.” Oseas 12:5.

Ibaganto ni Juan Bautista kadakayo, Isu ti “Cordero ti Dios, a mangikkat ti basol ti lubong.” Juan 1:29.

Ti dakkel a Jehova inwarragawagna manipud iti tronona, “Daytoy ti Anakko a dungdungngoek.” Mateo 3:17.

Dakami, nga adalanna, ibunannagmi, Daytoy isu ni Jesus, ti Mesias, ti Principe ti biag, ti Mannubbot ti lubong.

Ket ti principe ti pannakabalin ti sipnget bigbigenna a kunana, “Ammok no siasinoka, Sika ti Santo ti Dios.” Marcos 1:24.

64 - Madusa a Tattao

Daytoy a capitulo naibatay iti Marcos 11:11-14, 20, 21; Mateo 21:17-19.

DAYDI NABALLIGIAN nga iseserrek ni Cristo idiay Jerusalem isut nalidem a mangipakpakauna iti yaayna a sipapannakabalin ken sigogloria kadagiti ulep ti langit, a buyogan ti dir-i dagiti angel ken ragsak dagiti sasanto. Isunton ti pannakatungpal ti sinao ni Cristo kadagiti papadi ken Fariseo “Didakto makita agingga iti panagkunayonto: Bendito dayta umay iti nagan ti Apo.” Iti naimpadtoan a sirmata a naipakita ken Zacarias dayta nga aldaw isu ti maudi a balligi; ket nakitana pay ti pannakadusa dagidiay a nangumsi ken Jesus idi immuna a yaayna: “Kumitadanto Kaniak a dinuyokda ket agdung-awdanto a gapu Kenkuana, a kas iti agdung-aw gapu iti bugbugtong nga anakna a lalaki, ket addanto kinapait a gapu Kenkuana, a kas iti addaan iti kinaladingit a gapu iti inauna nga anakna.” Zacarias 12:10. Nakita ni Cristo daytoy a buya idi a miningminganna ti ciudad ket nagsangit gapu kenkuana. Nasirmatana ti maudi a pannakadadael dagiti tao a nakabasol iti dara ti Anak ti Dios.

Ammo idi dagiti adalan ti gura dagiti Judio ken Cristo, ngem dida pay nakita no adino ti pakaituronganna. Dida pay naawatan ti pudno a kasasaad ti Israel, wenno ti dusa nga agtinnag iti Jerusalem. Daytoy inlukat ni Cristo kadakuada babaen iti maipakita a leccion.

Awan ti nagmamaayan ti naudi a pakaasi iti Jerusalem. Nangngeg dagiti papadi ken turayen ti timek ti padto iti napalabas nga inyallangogan dagiti rumeprep a tao, iti pannakasungbat ti saludsud, “Siasino daytoy?” ngem dida binigbig a kas timek ti Paltiing. A sigugura ken sisisiddaaw, pinadasda a pagulimeken dagiti tao. Adda met idi iti bunggoy dagiti pangulo a Romano, ket kadakuada pinabasol dagiti gumurgura ken Jesus nga isut pangulo ti yaalsa. Imparangda kadakuada a ngannganina alaenen ti panagtagikua ti templo, ken agturay a kas Ari idiay Jerusalem.

Ngem iti naalumamay a timek ni Jesus pinasardengna iti apagbiit daydi natagari a bunggoy ket inlatakna manen a saan nga immay a mangipasdek iti naidagaan a turay; iti mabiit umulinton ken Amana, ket dagiti mangpabpabasol Kenkuana didanto makitan inggana iti yuumayna manen a sigogloria. Iti kasta, isut bigbigendanton, ngem naladawen ti pannakaisalakanda. Sinao ni Jesus dagitoy a sao a silaladingit ken naisangsangayan a pannakabalin. Napaulimek ken napagpakumbaba dagiti pangulo a Romano. Dagiti pusoda, nupay no dida nairuam iti nadiosan nga influencia, natignayda nga awan pay idi iti kasta a pannakatignayda. Iti naalumamay, napasnek a rupa ni Jesus nabasana ti ayat, naimbag a nakem, ken natalna a kinatakneng. Nagungunda iti maysa a pannakipagrikna a dida maawatan. Lugar a tiliwenda koma ni Jesus, adadda ket ti riknada nga agrukbab Kenkuana. Kimmitada kadagiti papadi ken turayen, pinabasolda ida nga isuda ti mangpatpataud ti riri. Dagitoy a pangulo, napagura ken naabak, impanda kadagiti tao dagiti pammapabasolda, ket isuda met laengen ti nagpipinnabasol ti maysa ken maysa.

Idin limmabas ni Jesus a di nadnadlaw a napan iti templo. Adda talna idiay, ta iti buya ti Olivete nalipatan dagiti tao. Iti ababa laeng a kanito nagtaeng ni Jesus idiay templo, a sikikita kenkuana a silaladingit dagiti matana. Sa pimmanawen agraman dagiti adalanna, ket nagsublida idiay Betania. Idi a sapulenen dagiti tao tapno ikabilda koma iti trono, saandan a masarakan.

Inaramat ni Jesus ti agpatnag a nagkararag, ket idi bumigaten nagsubli idiay templo. Iti dalan limmabas iti minuyungan ti higos. Mabisin, “ket idi a nakitana iti adayu ti maysa a kayo nga higos a nabulong napan, bareng no adda aniaman a masarakanna kenkuana: ket idi dimteng awan ti nasarakanna no di bulbulong; ta saan a panawen ti higos idi.”

Saan a panawen idi ti panagluom dagiti higos, malaksid la kadagiti sumagmamano a disso; ket kadagiti nangato a disso iti aglawlaw ti Jerusalem mabalin a kunaen a “saan a panawen ti higos idi.” Ngem iti minuyungan nga immayan ni Jesus, adda idi maysa a kayo a kaslattay nasapsapa ngem kadagiti sabali. Isut galad ti higos a sakbay ti panagukrad dagiti bulong, agparang metten dagiti dumadakkel a bunga. Ngarud daytoy nabulong nga higos isut nakananama nga addan dadakkel a bungana. Ngem isut makaallilaw idi ti langana. Idi a nagsapul kadagiti sanga, manipud iti baba agingga iti ngato, awan nasarakanna “no di la bulbulong.” Isu la idi ti napangas iti bulbulong, ket awan sabalin.

Imbalikas ni Jesus ti panangilunod a magango. “Uray kaanoman awan ti bungam,” kinunana. Iti sumuno nga aldaw idi a ti Mangisalakan ken dagiti adalanna magmagnada manen nga apan iti ciudad dagiti nagango a sanga ken agregregreg a bulbulong inawisda ti ngayangayda. “Kitaem, Mannursuro,” kinuna ni Pedro, “daydi kayo ti higos nga inlunodmo, nagango.”

Nagsiddaaw dagiti adalan no apay nga inlunod ni Jesus daydi kayo ti higos. Impagarupda a dayta isut maisuppiat kadagiti ayayo ken araramidna. Nasansan a nangnangngegda a kunkunana a saan nga immay a mangilunod iti lubong, no di ket ti lubong maisalakan koma gapu Kenkuana. Nalagipda dagiti sao, “Ti Anak ti tao saan nga immay tapno agdadael kadagiti biag dagiti tao, no di ket tapno isalakanna ida.” Dagiti nakaskasdaaw nga aramidna naaramidda a mangisubli, mangagas. Datdayta la ti inaramidna a kasta. Ania ti panggepna? sinaludsudda.

Ti Dios “pagayayatanna iti kinamanangngaasi.” “Kas sibibiagak, kuna ni Jehova, awan ti ragsakko iti ipapatay ti nadangkes.” Miqueas 7:18; Ezequiel 33:11. Kenkuana ti aramid ti panagdadael ken panagpabasol iti panangokom isut “aramidna a datdatlag.” Isaias 28:21. Ngem ti panangilukasna iti masakbayan inaramidna a napnoan ayat ken kaasi, ket imparangna kadagiti tao dagiti bunga ti panagbiag a naimbasolan.

Ti pannakailunod ti higos isut nalatak a pangngarig. Dayta kayo nga awan bungana, nga agparparang a narukbos iti bulong iti sangoanan ni Cristo isut simbolo ti nacion a Judio. Tinarigagayan ti Mangisalakan nga ilawag kadagiti adalan ti gapu ken ti kinapudno ti pakadusaan ti Israel. Gapu itoy a panggep inikkanna ti kayo kadagiti talugading a namoralan, ket inaramidna a mangiparang iti nadiosan a kinapudno. Nagtakder dagiti Judio a naisalumina kadagiti sabali a nacion, ket kinunkunada a makikadkadduada iti Dios, naisingsingayan ti panangparaburna kadakuada, ket kinunkunada pay nga adda kalinteganda a nangatngato ngem kadagiti sabali a tao. Ngem nadadaelda gapu iti ayat iti lubong ken iti kinaagum iti panagrang-ay. Intangtangsitda ti pannakaammoda ngem dida met ammo dagiti kiddawen ti Dios. Ket napnoda iti kinamanaginsisingpet. Kas idi kayo nga awan bungana insaknapda dagiti napasaw a sangada, a kaslattay narukbos, ken napintas iti mata, ngem awan nasarakan kadakuada a bunga “no di la bulbulong.” Ti religion ti Judio, a nangayed ti templona, sagrado dagiti altarna, nagmitra dagiti papadina, ken nagarbo dagiti ceremoniana, pudno nga isut napintas iti langa ti ruar, ngem agkurang iti kinaemma, ayat, ken kaasi.

Amin dagiti kayo ti higos iti minuyungan awan idi ti bungada; ngem dagiti awan bulongda a kayo awan manamnama kadakuada, ket saanda a manguppapay. Dagitoy dagiti kayo a mangitakder kadagiti Gentil. Awan ti kinaimbag nga imparparangda, bulsekda kadagiti aramid ken dalan ti Dios. Kadakuada saan pay la a panawen idi ti higos. Agururayda pay la iti aldaw a mangyeg kadakuada iti lawag ken inanama. Dagiti Judio, a nakaawaten kadagiti dadakkel a bendicion a naggapu iti Dios, sungbatanda idi ti saan a nasayaat a panangaramatda kadagiti bendicion ti Dios. Dagiti gundaway a pinagtangtangsitda pinadakkelda laeng ti basolda.

Mabisin ni Jesus idi immay iti kayo ti higos, ket nagsapul iti kanen. Kasta met ti yaayna iti Israel, a mabalin a sumarak kadakuada kadagiti bunga ti kinalinteg. Naglablabunan dagiti sagutna kadakuada, ket sinapulna met ti pannakipagrikna ken pannakitunosda iti aramidna. Iniliwna a kitaen kadakuada ti panangisacrificio iti siak ken panangngaasi, ganetget iti Dios, ken nauneg a kalikagum ti kararua iti pannakaisalakan dagiti padada a tao. No koma no sinalimetmetanda ti linteg ti Dios, inaramidda met la koma daydi di naimbubukodan nga aramid nga inaramid ni Cristo. Ngem ti ayat iti Dios ken iti tao isut liningdan ti kinatangsit ken rikna ti kinaananay. Inyegda ti pannakadadaelda ta dida kinayat ti nagservi kadagiti sabali. Dagiti gameng ti kinapudno nga impakumit ti Dios kadakuada, diaa imburay iti lubong. Iti daydi kayo nga awan bungana nabalinda a binasa ti basolda ken ti pannakadusada. Nagango iti panangilunod ti Mangisalakan, nagmaga ken nadusa, natay nga ingganat ramut, ipakita ti kayo ti pagbalinan dagiti Judio idi a naikkat kadakuada ti parabur ti Dios. Idinto ta nagmadida a mangiburay iti bendicion, dida met ngarud immawaten. “O Israel, na ti Apo, “dinadaelmo met la dayta bagim.” Oseas 13:9.

Ti pablaak agpaay iti amin a panawen. Ti panangilunod ni Cristo idi kayo, nga isu met la ti nangparsua gapu iti pannakabalinna, agtakder a kas pablaak kadagiti amin nga iglesia ken amin a Cristiano. Awan ti makapagbiag iti linteg ti Dios a saan nga agservi kadagiti sabali. Ngem adu dagidiay a ti panagbiagda saan a pumada iti panagbiag ni Cristo a naasi ken saan a naagum. Adu dagidiay nga ipagarupda a naimbagda unay a Cristiano ngem dida met maawatan no ania ti mangbukel iti panagservi iti Dios. Aggakat ken agadalda a mangparagsak kadakuada laeng. Agaramidda iti pagimbaganda latta. Napateg kadakuada ti tiempo no la ket makaurnongda iti agpaay la kadakuada. Kadagiti amin nga asikasoen ti biag daytoy laeng ti panggepda. Agservida saan nga agpaay iti sabali no di la agpaay kadakuada. Pinarsua ti Dios ida iti lubong a pakaaramidan ti awan agumna a panagservi. Insangratna a tulonganda dagiti padada a tao iti amin a mabalinda. Ngem ti siak kasta unay nagdakkel nga awan ti sabali a makitada. Saanda a makitipon iti kinatao. Dagidiay a kasta ti panagbiagda kasda la idi kayo ti higos nga adu dagiti ipaki-pakitada, ngem awan bungada. Salimetmetanda ti maysa a langa ti panagdaydayaw, ngem awananda iti panagbabawi ken pammati. Iti panagkunkunada, padayawanda ti linteg ti Dios ngem agkurangda iti panagtungpal. Agsaoda, ngem dida agaramid. Iti dusa a naikeddeng idi kayo ti higos ipakita ni Cristo a makarurod la unay Kenkuana ti panagparammag. Ibagana a ti nalatak nga agbasol nalaglag-an ti dusana ngem ti agkunkuna laeng nga agservi iti Dios.

Ti pangngarig ti kayo ti higos, a naisao sakbay ti isasarungkar ni Cristo idiay Jerusalem, adda natarus a pannakaisilpona iti leccion nga insurona iti panangilunodna iti sabali a kayo a di agbunga. Gapu iti kayo a di agbunga ti pangngarig nagpakpakaasi ti agayaywan, Bay-am pay la ita a tawen, aginggana ti diak makali iti aglawlaw ken matarimaan; ket no isut agbunga isut naimbag; ngem no saan la nga agbunga, sakanto pukanen. Masapul nga yadadu ti panangaywan iti kayo a di agbunga. Masapul nga ikkan iti nasken a gundaway. Ngem no di la agbunga, awan ti makaigawid kenkuana iti pannakadadaelna. Iti pangngarig saan a naipadto no ania ti bunga ti aramid ti agayaywan. Isut naibatay kadagiti tao a nakaitedan kadagiti sao ni Cristo. Isudat intakderan daydi kayo a di agbunga, ket naited kadakuada ti panangikeddeng iti tungpalda met laeng. Tunggal gundaway a mabalin nga ited ti Langit isut naited kadakuada, ngem dida nagimbagan dagiti nainayon a bendicion. Iti panangilunod ni Cristo idi awan bungana a kayo ti higos, naipakita ti tungpalda. Isuda met la ti nangikeddeng iti pannakadadaelda.

Iti nasurok a sangaribu a tawen dagiti tao ti nacion a Judio inangangawda ti kaasi ti Dios ken ginargarida dagiti panangokomna. Inumsida dagiti pablaakna ket pinapatayda dagiti mammadtona. Gapu kadagiti basolda dagiti tao idi kaaldawan ni Cristo pinagbalinda dagiti bagida nga agsungbat gapu iti panangsurotda iti kasta nga aramid. Iti panangumsida iti naigay-at a kaasi ken pablaak naikabil ti basol iti dayta a kaputotan. Ti kawar a pinanpanday ti nacion kadagiti ginasgasut a tawen, isut inaramat dagiti tao idi kaaldawan ni Cristo a pinangreppet kadakuada met laeng.

Iti tunggal panawen naited kadagiti tao ti aldaw ti lawag ken gundaway, panawen a naidiaya kadakuada tapno makikappiada koma iti Dios. Ngem adda pagpatinggaan daytoy a parabur. Mabalin a ti kaasi maited kadagiti adu a tawen. ket mauyuyaw ken maumumsi, ngem dumteng ti maysa a kanito a ti kaasi aramidenna ti maudi a panagasugna. Kasta unay ti pannakapatangken ti puso nga iti kasta agsardengen a sumungbat iti Espiritu ti Dios. Iti kasta ti nasam-it, mangispal a timek isardengna ti pakpakaasina iti managbasol, ket agsardeng metten dagiti panangbabalaw ken pablaak.

Immay idin dayta nga aldaw iti Jerusalem. Nagsangit ni Jesus iti ladingitna iti madusaan a ciudad, ngem dina mabalin nga iyawat. Inaramatna ti amin a pamuspusan. Iti panangumsina kadagiti pablaak ti Espiritu Santo, inumsi ti Israel ti kakaisuna a pamuspusan a pangtulong. Awanen ti sabali a pannakabalin a mangispal kadagiti tao ti Israel.

Ti nacion a Judio isu idi ti simbolo dagiti tao kadagiti amin a panawen a mangrabrabak kadagiti pakpakaasi ti Agnanayon nga Ayat. Dagiti lulua ni Cristo idi sinangitanna ti Jerusalem nagpaayda kadagiti basol kadagiti amin a tiempo. Kadagiti dusa a naikeddeng iti Israel, amin dagiti mangumsi kadagiti pammabalaw ken pammablaak ti Espiritu Santo mabasada ti pannakaokomda met laeng.

Iti daytoy a kaputotan aduda dagiti magmagna iti dalan a kas iti pinagna dagiti awan pammatida a Judio. Nasaksianda ti pannakaiparang ti pannakabalin ti Dios; nakisao ti Espiritu ti Dios kadagiti pusoda; ngem kumlebda latta iti kinaawan pammati ken di panangikankano. Ikkan ti Dios ida kadagiti pablaak ken pannakababalaw, ngem dida ipudno dagiti riroda, ken umsienda ketdi ti damag ken dagiti agipadamag. Ti aramatenna met laeng nga agpaay koma iti pannakaisublida agbalin kadakuada a bato a pakaitigkolan.

Ginura dagiti naglikud nga Israel dagiti mammadto ti Dios ta impalgakda dagiti basolda. Pinagbalin ni Akab a kabusorna ni Elias agsipud ta daytoy a mammadto natalek iti panangtinggarna kadagiti nalimed a kinadakes ti ari. Kasta met la ita nga aldaw, ti adipen ni Cristo, iti panangbabalawna iti basol, masarakanna ti kasta met la a pannakagura ken pannakaumsi. Ti kinapudno a nabibliaan, ti religion ni Cristo, makibakal iti napigsa a kinarugit iti moral. Ti gura napigpigsa kadagiti puso dagiti tao ita ngem idi kaaldawan ni Cristo. Saan nga inaramid ni Cristo dagiti tarigagayan dagiti tao; ti biagna isut nangtinggar kadagiti basolda, ket inumsida, kasta met ita ti kinapudno ti sao ti Dios saan a maitunos kadagiti aramid ken gagangay a pagayatan dagiti tao, ket rinibribu dagiti mangumsi iti lawag. Sugsugsugan ni Satanas dagiti tao a pagduaduaanda ti sao ti Dios, a pilienda ti pannakaaramat ti kabukbukodanda a panangikeddeng. Pilienda ti sipnget a saan a ti lawag, ngem aramidenda dayta a pakaipeggadan dagiti kararuada. Dagidiay a nangdillaw kadagiti sao ni Cristo nasarakanda ti dumakdakkel a pakaigapuan ti panagdillaw, inggana iti timmallikudda iti kinapudno ken biag. Kasta la ita. Saan nga isut panggep ti Dios nga ikkaten tunggal pangsuppiat nga ikabil ti natagitaw-an a puso a maibusor iti kinapudnona. Kadagidiay a mangumsi kadagiti napateg a rayos ti lawag a mangsilnag koma iti kinasipnget, dagiti palimed ti Dios agtaengdanto la a kasta. Kadakuada mailinged ti kinapudno. Magnada a sibubulsek, ket dida ammo ti pannakadadael nga adda iti sangoananda.

Tinannawagan ni Cristo ti lubong kadagiti amin a tiempo manipud iti tuktok ti Olivete, ket dagiti saona mayaplicar iti amin a kararua a mangrabrabak kadagiti asasug ti nadiosan a pakpakaasi. Mangangangaw iti ayatna, makisao kenka ita nga aldaw. “Sika, sika met laeng,” ti rebbengna a mangammo kadagiti banag a mangyeg iti talnam. Mangiparparukpuk ni Jesus kadagiti napait a lulua gapu kenka, ket sika awan lulua nga iparukpukmo nga agpaay kenka. Ket tunggal pakakitaan ti paiabur ti Dios, tunggal rayos ti nadiosan a silaw, lunagen ken pasukoenna ti puso, wenno paneknekanna ti kinaawan namnama iti di panagbabawi.

Nakita ni Cristo a ti Jerusalem agtaeng a natangken ken di agbabawi; nupay kasta amin dagiti bunga ti naumsi a kaasi, addada idi a naibuntoon iti ruanganna. Kastanto met iti tunggal kararua a sumurot iti pumada nga addang. Ilatak ti Apo, “O Israel, dinadaelmo met la ta bagim.” “Denggem, O daga; adtoy iyegkonto ti dakes itoy nga umili, ti met laeng bunga dagiti panpanunutda agsipud ta saanda nga impangag dagiti sasaok; ket no maipapan iti lintegko, inumsida.” Oseas 13:9; Jeremias 6:19.

65 — Nadalusan Manen ti Templo

Daytoy a capitulo naibatay iti Mateo 21:12-16, 23-46; Marcos 11:15-19, 27-33; 12:1-12; Lucas 19:4548; 20:1-19.

IDI NANGRUGI ti panagministrona, pinaruar ni Cristo dagiti mangrugrugit iti templo gapu kadagiti saan a nasantoan a panagtagilakoda; ket iti nainget ken nadiosan a tignayna pinabutengna dagiti puso dagiti naagum nga agtagtagilako. Idi agturpos ti misionna immay manen iti templo, ket nasarakanna ti pannakarugitna a kas idi damo. Ti kasasaad ti banbanag dakdakes manen ngem iti kasakbayanna. Ti akinruar a paraangan ti templo kaslattay nalawa a yan a pagtaraknan ti vaca. Napno iti uga dagiti ayup ken ti natinggaw nga uni dagiti pirak a naigiddan kadagiti narungsot a panagririri dagiti agtagtagilako, ket kadagitoy nangngeg met ti timtimek dagiti lallaki iti nasagradoan a takem. Dagiti agturay ti templo isuda met laeng dagiti agasasikaso iti panaggatang ken panaglako ken panagsukat kadagiti kuarta. Kasta unay ti kinapigsa ti pannakatengngelda iti agumda iti panagpatubo nga iti sangoanan ti Dios saanda a naimimbag ngem kadagiti mannanakaw.

Bassit ti pannakailasin dagiti papadi ken turayen ti kinapasnek ti aramid a naipakumit kadakuada. Iti tunggal Pascua ken Rambak iti Abong-abong, rinibribu dagiti ayup a mapapatay, a ti darada isut tayaen dagiti papadi ket ibukbukda iti altar. Ammo unayen dagiti Judio ti pannakaidaton ti dara, ket ngannganida nalipatan a natalipupos ti kinapudno a masapul amin dagitoy a pannakaibukbuk ti dara dagiti ayup gapu iti basol. Dida nailasin nga isut mangitakdcr iti dara ti ayayaten nga Anak ti Dios a maibukbuk nga agpaay iti biag ti lubong, ket babaen iti pannakaidaton dagiti sacrificio maiturong koma dagiti tao iti nailansa a Mannubbot.

Kimmita ni Jesus kadagitoy awanan basol nga ayup ti sacrificio, ket nailasinna no kasano a dagiti Judio pinagbalinda dagitoy dadakkel a gimgimong a panagibukbuk iti dara ken panagdawel. Iti lugar ti napakumbaba a panangibabawi ti basol, pinaaduda ti pannakaisacrificio dagiti ayup, a kaslattay ti Dios mapadayawan iti di naimpusoan a panagservi. Pinatangken dagiti papadi ken turayen dagiti pusoda babaen iti kinaagum ken kinaimbubukodanda. Dagiti met la simbolo a mangitudo iti Cordero ti Dios pinagbalinda a pamayan iti panaggunguna. Iti kasta iti imatang dagiti tao, ti kinasagrado ti servicio ti sacrificio dakkelen ti pannakadadaelna. Naparubrub ti rurod ni Jesus; ammona idi a ti darana, a ngannganin maibukbuk gapu kadagiti basol ti lubong, bassit laeng ti panangipateg dagiti papadi ken panglakayen a kas ti dara dagiti ayup a kankanayon idi a rumrummuar.

Iti maibusor kadagitoy nga aramid nagsao ni Cristo babaen dagiti mammadto. Insao ni Samuel, “Addaan aya ni Jehova iti dakdakkel a ragsak kadagiti daton a mapuoran ken sacrificio ngem iti panagtulnog iti timek ni Jehova? Adtoy, ti panagtulnog naimimbag ngem ti sacrificio, ken panangipangag ngem iti kinalukmeg dagiti carcarnero a lallaki.” Ket ni Isaias, a nakitana iti naimpadtoan a sirmata ti panaglikud dagiti Judio, kinasaona ida a kas turayen ti Sodoma ken Gomorra: “Denggenyo ti sao ni Jehova: dakayo nga agturturay iti Sodoma; timudenyo ti linteg ti Diostayo dakayo a tao ti Gomorra. Ania ti kaipapananna Kaniak ti kinaadu dagiti datdatonyo? kuna ni Jehova: addan Kaniak ti kinawadwad dagiti datdaton a mapuoran a lallaki a carnero, ken ti taba dagiti napalukmeg nga ayayup; ket diak agrag-o iti dara dagiti vacvaca wenno dagiti cordero, wenno dagiti lallaki a kalding. Inton umaykayo agparang iti saklangko, asino ti nagkiddaw iti daytoy kadagiti imayo a baddekenyo dagiti paraanganko? Agbuggokayo, yadayuyo ti dakes kadagiti aramidyo manipud iti sangoanan dagiti matak; agsardengkayo nga agaramid ti dakes; sursurroenyo ti agaramid ti naimbag; sapulenyo ti kinajusticia, saranayenyo dagiti maparigat, ikalinteganyo dagiti ululila, salaknibanyo ti balo a babai.” 1 Samuel 15:22; Isaias 1:1012, 16, 17.

Daydi isu met laeng a nangted kadagitoy a padto, iti maudi daras binaliwanna nga inted ti pablaak. Kas pakatungpalan ti Padto dagiti tao inwarragawagdan ni Jesus nga ari ti Israel. Inawatna ti pammadayawda, ken kasta met ti saad nga ari. Iti daytoy a galad masapul nga agaramid. Ammona idi a ti peksana a mangbalbaliw iti napaalas a kinapadi awan kapaypay-anna; nupay no masapul a matungpal ti aramidna iti awan pammatina a tao ti pakakitaan ti nadiosan a misionna masapul a maited.

Manen ti nasukimat a mata ni Jesus naiwaras a kimmita idi narugitan a paraangan ti templo. Dagiti amin a mata kimmitada Kenkuana. Ti padi ken turayen, ti Fariseo ken ti Gentil, kimmitada a sisisiddaaw ken sibubuteng Kenkuana a nagtakder iti sangoananda nga addaan iti kinatakneng ti ari ti langit. Ti kinadios naipagilap iti kinatao, a rinamenanna ni Cristo iti kinatakneng ken gloria a ni kaanoman dina pay imparparang Dagiti nakatakder iti asidegna naipanda iti kas ti kaadayu a pakabalinan a pagtakderanda. Malaksid laeng kadagiti sumagmamano nga adalanna, isisu idi ti adda iti ayanna. Tunggal uni napasardeng. Nganngani di maibturan daydi nakapalpalalo nga ulimek. Nagsao ni Cristo a nabuyogan iti pannakabalin a nangtignay kadagiti tao a kas iti napigsa unay a bagyo: “Adda a naisurat: ti balayko managanto iti balay ti kararag; ngem dakayo aramidenyo a rukib dagiti mannanakaw.” Nagaweng ti timekna a kas trompeta iti uneg ti templo. Ti pannakarurud ti rupana kasla manguram nga apuy. Nagbilin a situturay, “Ikkatenyo ditoy dagitoy.” Juan 2:16.

Iti tallo a tawen a napalabas nabainan manen dagiti pangulo ti templo iti panagtarayda gapu iti panagbilin ni Jesus. Nanipud idi nagsidsiddaawan ti panagbutengda ken ti sibubulos a yaannugotda iti maymaysa a napakumbaba a tao. Nariknada a di mabalin a palubosanda manen dayta di natakneng nga isusuko. Nupay kasta dakdakkel manen ti pannakabutengda ngem idi damo, ken naparpardas pay ti yaannugotda iti bilinna. Awan uray siasino idi ti nagduadua iti kinaturayna. Dagiti papadi ken agtagtagilako pimmanawda manipud iti sangoananna, nga intarayda dagiti ayupda.

Iti dalan nasabetda ti bunggoy nga immay agraman dagiti masaksakitda ken salsaludsudenda maipapan ti Dakkel a Mangngagas. Ti impadamag dagiti agtartaray a tao pinasublina dagiti dadduma. Nagbutengda a duminna iti Maysa a kasta unay pannakabalinna a ti ikikitana inabugnan dagiti papadi ken turayen manipud iti sangoananna. Ngem adda idi dakkel a bilang a limmasat iti ayan dagiti agtartaray nga adu a tao, a sitatarigagay a dumteng iti yan daydiay kakaisuna a pangnamnamaanda. Idi a dagiti rumeprep a tao timmarayda, adu dagiti nagbati. Dagitoy ti timmiponan dagiti babbaro a simmangpet. Manen napno ti paraangan ti templo kadagiti masaksakit ken matmatay, ket manen nagservi ni Jesus kadakuada.

Kalpasan ti sumagmamano a kanito pinadas manen dagiti papadi ken turayen ti nagsubli iti templo. Idin ti pannakakuso-kuso isut nagsardeng, ket nagagarda a mangammo no ania manen ti sabali nga aramiden ni Jesus. Inururayda nga alaennan ti trono ni David. Nagsublida a sitatalna iti templo, ket nangngegda dagiti timek dagiti lallaki, babbai, ken ubbing a daydayawenda ti Dios. Idi simrekda, naimatanganda ti nakaskasdaaw a buya. Nakitada a naagasan dagiti masakit, nakakita dagiti bulsek, nakangngeg dagiti tuleng, ket aglaglagto ti ragsak dagiti lugpi. Dagiti ubbing isudat kangrunaan nga agragrag-o. Inagasan ni Jesus dagiti amin nga ananayenda; inarakupna ida kadagiti takkiagna, inawatna dagiti agepda iti panagyaman nga ayat, ket dagiti dadduma nakaturogda iti barukongna idi nga isursurona dagiti tao. Idin kadagiti naragsak a timek pimraak dagiti ubbing iti panagdaydayawda. Inulitda manen a sinao dagiti hosanna iti kasakbayan nga aldaw, ket inlillilida manen dagiti sanga ti palma iti sango ti Mangisalakan. Napunno ken agallangogan ti templo kadagiti dir-ida, “Bendito ti umay iti nagan ni Jehova.” “Adtoy, ti Arim umay kenka: isu nalinteg, ken addaan panangisalakan.” Salmo 118:26; Zacarias 9:9. “Hosanna iti Anak ni David.”

Ti uni dagitoy naragsak, di maatipa a timtimek nakarurod kadagiti turayen ti templo. Nangigannuatda iti pannakapasardeng dagiti panagpabuya. Imparangda kadagiti tao a namulitan ti templo kadagiti saka dagiti ubbing ken dagiti ikkis ti ragragsak. Idi a dagiti tao dida ikaskaso dagiti saoda, nagpakaasi dagiti pangulo ken Cristo, “Mangngegmo ti sasawen dagitoy? Kuna kadakuada ni Jesus: Wen, uray kaano saanyo a nabasa daytoy: Iti ngiwat dagiti maladaga ken dagiti agsussuso, inananaymo ti pannakaidayaw?” Insao ti padto a maiwarragawagto ni Cristo a kas ari ken dayta a sao masapul a matungpal. Dagiti papadi ken turayen ti Israel nagmadida a mangikaskaso iti gloriana, ket tinignay ti Dios dagiti ubbing nga isuda ti saksina. No dagiti timtimek dagiti ubbing agulimekda koma, dagiti monmon ti templo inyallangoganda koma ti pakaidayawan ti Mangisalakan.

Nakuso-kuso ken dida agsusurot dagiti Fariseo. Adda idi ti dida pulos mapabuteng nga agbilbilin. Innala ni Jesus ti saadna a kas mangsalsalaknib iti templo. Ni kaanoman iti kasakbayanna dina inako ti kasta a naarian a turay. Ni kaanoman iti kasakbayanna awan pay ti kasta kadakkel a pannakabalin dagiti sao ken aramidna. Iti dagup ti Jerusalem inaramidna dagiti nakaskasdaaw nga aramid, ngem awan pay idi ti kasta a kinapasnek ken pannakatignay. Iti sangoanan dagiti tao a nakaimatang kadagiti nakaskasdaaw nga inaramidna, saan a naitured dagiti papadi ken turayen ti nalatak nga ibubusorda. Nupay no napagura ken narangada iti sungbatna, awan ti nagapuananda nga adadda pay iti dayta nga aldaw.

Iti sumuno nga aldaw tinamingda manen no ania ti aramidenda ken ni Jesus. Iti tallo a tawen a napalabas, imbagada Kenkuana a mangipakita ti pagilasinan ti kinaMesiasna. Nanipud iti dayta a panawen nagaramid kadagiti dadakkel nga aramid iti dagup ti daga. Inagasanna dagiti masakit, pinakanna babaen ti milagro dagiti rinibribu a tao, nagna iti rabaw dagiti dalluyon; pinaruarna dagiti demonio, ket pinabangonna dagiti natay. Idin inkeddengda a didan agsapul ti pagilasinan ti turayna, ngem mangdutdutda iti panangannugot wenno panagsao isu a mabalinda a pangpabasolan Kenkuana.

Napanda iti templo a pangisursuroanna ket nangrugida ti nagsaludsud Kenkuana: “Ania ti pannakabalin ti panangaramidmo kadagitoy? ket siasino ti nangited Kenka itoy a pannakabalin?” Ururayenda a kunana a ti turayna naggapu iti Dios. Inkeddengda a libaken ti kasta a panagkunana. Ngem sinarak ni Jesus ida iti sabali a pagsasaritaan, ket itedna ti sungbat kadakuada no sungbatanda daytoy a saludsud Ti pammautizar ni Juan,” kinunana, “adino ti naggapuanna? Iti langit, wenno kadagiti tao?”

Nakita dagiti papadi nga addada idi iti pannakasillong, nga awan mabalin a lasutanda uray kasano ti panagrasonda. No kunada a ti pammautizar ni Juan naggaput langit nalawag nga agparang ti nakillo a panangipatoda. Ni Cristo kunana koma manen, Apay ngarud a dikay pinati? Ni Juan pinaneknekanna ni Cristo, “Adtoy ti Cordero ti Dios, a mangikkat ti basol ti lubong.” Juan 1:29. No dagiti papadi patienda ti pammaneknek ni Juan, kasano ngarud ti panangilibakda ti kinaMesias ni Cristo? No ilatakda ti pudno a pammatida, a ti panagministro ni Juan naggapu iti tao, iyegda kadakuada met laeng ti maysa a bagyo ti panangilunod; ta patien dagiti tao a ni Juan isut maysa a mammadto.

Napalalo ti ngayangay dagiti rumeprep a tao no ania ti sungbatda. Ammoda idi a dagiti papadi kinunkunada nga awatenda ti panagministro ni Juan, ket inururayda a bigbigenda nga awan duadua nga isut imbaon ti Dios. Ngem kalpasan ti nalimed a panagtitinongda, inkeddeng dagiti papadi nga awan ti ibagada. A kaslattay dida ammo, kinunada, “Dikam ammo.” “Uray Siak diak met ibaga kadakayo,” kinuna ni Jesus, “no ania a pannakabalin ti panangaramidko kadagitoy a banag.”

Napaulimek amin dagiti escriba, papadi, ken turayen. Naranga ken nauppapayda, nagtakderda a nakadumog, a dida naitureden ti nangted ti sabali a saludsud ken Jesus. Gapu iti kinatakrut ken kinaawan ti keddengda, dakkel ti naikkat iti panagraem dagiti tao kadakuada isuda nga agtatakder nga agkatkatawa a nakakita kadagiti natangsit ken managinsisingpet a lallaki a naabak.

Nasapul amin dagitoy a sinao ken inararamid ni Cristo, ket ti influenciada dakkel ti pannakariknana, ngem dimmakdakkel pay kalpasan ti pannakailansa ken yuulina. Adu kadagidi nagagar a mangammo ti pagbanagan ti saludsud ni Jesus iti udina nagbalinda nga adalanna, isuda a naiturong Kenkuana nga immuna babaen kadagiti sinaona iti dayta nakalalagip nga aldaw. Ti buya iti paraangan ti templo ni kaanoman di napukaw kadagiti isipda. Nalatak ti naggiddiatan ni Jesus ken dagiti kangatoan a papadi idi nagsasaritada iti dayta nga aldaw. Ti natangsit a pangulo ti templo nagkawwes kadagiti nabaknang ken napateg a pagananay. Iti ulona adda gumilapgilap a tiara. Ti langana nangayed, ti buok ken ti agalallon a barbasna pinapuraw idan ti tawen. Iti sangoanan daytoy nangato a tao nagtakder ti TamDok ti langit, nga awan arkos wenno pagpakitana. Dagiti kawwesna isudat tinapukan ti panagbaniaga; nalussiaw ti rupana, ket imparangna ti naanus a ladingit; ngem idiay naisurat ti kinatakneng ken kinaasi a mangigiddiat Kenkuana iti lung-ay dagiti natangsit, managtalek iti siak, ken nakuspag a kangatoan a padi. Adu dagiti nakasaksi kadagiti sinasao ken inaramid ni Jesus idiay templo manipud iti dayta a kanito nga impenpenda kadagiti puspusoda a kas mammadto ti Dios. Ngem idi a ti rikna ti sapasap naiparabur Kenkuana, pimmigsa ti gura dagiti papadi ken Jesus. Ti kinasirib a naaramat iti pannakapaglisina kadagiti silo a naisagana kadagiti sakana, idinto nga isut baro a pammaneknek iti kinadiosna, ninayonanna ti sungrod iti gurada.

Iti pannakirinnisirisna kadagiti rabbi, awan ti panggep ni Jesus a maibabain dagiti kasuppiatna. Saan a naragsak idi a maipanda iti narigat a kasasaad. Adda idi naisingsingayan a leccion a kayatna nga isuro. Pinarigatna dagiti kabusorna babaen iti panangipalubosna a masilloanda iti iket nga impakatda nga agpaay Kenkuana. Daydi panangbigbigda a dida ammo ti galad ti pammautizar ni Juan, naikkan ni Jesus ti gundaway nga agsao ket inaramatna ti kasasaad a nangiparang kadakuada ti pudno a takderda, a nanginayon ti sabali a pablaak kadagidi nalpasnan nga inted.

“Ania ti ipagarupyo?” kinunana, Maysa a tao adda dua nga annakna; ket idi immasideg idi inauna kinunana kenkuana: Anak, inka agtrabajo ita idiay kauvasan. Isu simmungbat, ket kinunana: Diak kayat, ngem idi kuan nagbabawi, ket napan. Ket immasideg idi maikadua ket kinunana met kenkuana ti kasta. Ket isu simmungbat ket kinunana: Wen, Apo: Ngem saan a napan. Asino kadagiti dua ti nangaramid iti pagayatan ti amana?”

Daydi nadaras a saludsud dina pinagpanunut dagiti agdengdengngeg. Sinurotda a siaannad daydi pangngarig, ket dinagdagusda a sinungbatan, “Ti immuna.” Miningminganna ida a naimbag, simmungbat ni Jesus iti nasakit ken napasnek a tuno: “Pudno kunak kadakayo

a dagiti agsingsingir ti buis ken dagiti balangkantis mapanda nga umununa ngem dakayo iti pagarian ti Dios Ta immay ni Juan kadakayo iti dalan ti kinalinteg ket dikay namati kenkuana; ngem dagiti agsingsingir ti buis ken dagiti balangkantis namatida kenkuana: ket dakayo idi nakitayo daytoy, dikay met nagbabawi iti kalpasanna, a namatikayo koma kenkuana.”

Dagiti papadi ken turayen intedda ti apagisu a sungbat iti saludsud ni Cristo, ket iti kasta naalana ti kapanunutanda a mainugot iti umuna nga anak. Daytoy nga anak itakderanna dagiti agsingsingir ti buis, dagidiay nga inuyuyaw ken ginurgura dagiti Fariseo. Dagiti agsingsingir ti buis napalalo la unay ti kinadakesda. Isudat pudno unay a managsalungasing iti linteg ti Dios, nga impakpakitada iti panagbiagda ti nakapalpalalo nga isusupring kadagiti kiddawenna. Dida managyaman ken dida nasantoan. Idi a naibilin kadakuada nga agtrabajoda iti kauvasan ti Apo, impakitada ti dakkel nga ibubusurda. Ngem idi immay ni Juan, nga inkasabana ti panagbabawi ken panagbautizar inawat dagiti agsingsingir ti buis ti damagna ken nagbautizarda.

Ti maikadua nga anak itakderanna dagiti pangulo ti nacion a Judio. Dadduma kadagidi Fariseo nagbabawi ken inawatda ti pammautizar ni Juan, ngem dagiti pangulo dida binigbig a ni Juan naggapu iti Dios. Dagiti pablaak ken panangbabalawna dina inyeg ti panangpasayaatda iti panagbiagda. “Sinukirda ti pammagbaga ti Dios a maipaay kadakuada, a dida pinabautizaran kenkuana.” Lucas 7:30. Inumsida ti damagna. Kas ti maikadua nga anak, nga, idi naayaban, kinunana, “Wen, Apo,” ngem di napan, dagiti papadi ken turayen kinunkunada nga agtungpalda, ngem nagsalungasingda met. Nagparparangda la a nasingpet, a kinunkunada a tungtungpalenda ti linteg ti Dios, ngem di met pudno ti panagtungpalda. Dagiti agsingsingir ti buis binabalaw ken inlunod dagiti Fariseo ida a dida mamati; ngem impakitada ti pammati ken aramidda nga iti kasta mapanda idiay pagarian ti langit nga umununa ngem dagiaiay a pinalintegda ti bagbagida a naikkan ti dakkel a lawag, ngem dagiti aramidda saan a maitunos iti kunkunada a kinalintegda.

Dagiti papadi ken turayen nagmadida a mamati kadagitoy mangsukisok a kinapudno; nupay kasta, nagulimekda a nanginanamada a makaisao ni Cristo iti pamabasolanda Kenkuana; ngem adda pay sabali a denggenda.

“Denggenyo ti sabali a pangngarig,” kinuna ni Cristo, “Adda idi maysa a tao nga ama ti sangakabbalayan a nagmula iti maysa a kauvasan, ket linawlawna iti alad, ket nangkali kenkuana ti maysa a pagaramidan ti arak, ket nangbangon ti maysa a pagbantayan, ket intedna a pinaupaan kadagiti agtaltalon, ket napan iti sabali a daga. Ket idi umasideg ti panawen ti panagapit imbaonna dagiti adipenna kadagiti mannalon, tapno awatenda ti abangna. Ket dagiti mannalon innalada dagiti adipenna ket minalmaloda ti maysa, ket pinatayda ti sabali, ket ti sabali binaotda. Nangibaon manen kadagiti sabali nga adipen nga adadu ngem kadagiti immuna; ket inaramidda kadakuada ti kasdi met laeng. Ngem iti kamaudiananna imbaonna kadakuada ti anakna, a kunkunana: Padayawandanto ti anakko. Ngem idi a dagiti agtaltalon nakitada daydi anak, kinuna ti maysa ken maysa kadakuada: Daytoy ti agtawid; umaykayo, papata- yentayo ket alaentayo ti tawidna. Ket isu tiniliwda, ket induronda iti ruar ti kauvasan, ket pinatayda. Ngem intono umay ti apo ti kauvasan, anianto ti aramidenna kadagidiay nga agtaltalon?”

Kinasao ni Jesus amin dagiti tao nga adda idiay; ngem dagiti papadi ken turayen simmungbatda, “Pukawennanto ida nga awanan asi dagidiay managdakdakes a tao, ket itednanto nga ipaabang ti kauvasan kadagiti sabali a mannalon nga agbayad kenkuana kadagiti apit kadagiti panawenda.” Dagiti nagsao dida naawatan ti pakainaayan ti pangngarig idi damona, ngem idin nakitada nga isuda met laeng ti nangiwatak ti pannakapabasolda. Iti pangngarig ti ama ti sangakabbalayan itakderanna ti Dios, ti kauvasan ti nacion a Judio, ti alad ti linteg ti Dios a nagsalsalaknib kadakuada. Ti pagbantayan isut simbolo ti templo. Ti Apo ti kauvasan inaramidna ti amin a banag a masapul iti panagrang-ayna. “Ania aya ti nabalin nga inaramid pay koma iti kauvasak,” kunana, “a diak pay inaramid kenkuana?” Isaias 5:4. Kasta ti nakaiparangan ti di nagsarday a panangaywan ti Dios iti Israel. Ket kas kadagidi agtaltalon itedda iti Apo ti mainugot a bingay kadagiti bunga ti kauvasan, kasta met ti Dios inururayna a padayawanda koma babaen iti panagbiag a mainugot kadagiti gundawayda a nasagradoan. Ngem kas ti panangpatay dagiti agtaltalon kadagiti adipen nga imbaon ti apo a mangala iti apagna kadagiti bunga, kasta met dagiti Judio pinapatayda dagiti mammadto nga imbaon ti Dios a mangawis kadakuada iti panagbabawi. Napapatay ti maysa a naibaon kalpasan ti sabali. Agingga iti dayta di mapagduaduaan ti pakayaplicaran ti pangngarig, ket no ania ti sumaruno pay saan a basbassit ti kinalawagna. Iti maayayat nga anak nga iti kamaudianan imbaon ti apo ti kauvasan kadagiti nasungit nga adadipen, isu a tiniliwda a pinatay, nakita dagiti papadi ken turayen ti maitudtudo a ladawan ni Jesus ken ti agururay a gasatna. Panpanunutenda idin a papatayen Daydiay imbaon ti Ama a mangyeg ti maudi a pakpakaasi kadakuada. Iti pannakadusa a naited kadagiti di managyaman nga agtaltalon naiparang ti dusa a lak-amento dagiti nangpapatay ken Cristo.

A kimmita a napnoan kaasi kadakuada, intuloy ti Mangisalakan, “Uray kaano dikay aya nabasa kadagiti Sursurat: Ti bato nga imbelleng dagiti managaramid ti balay isu met laeng ti bato a panuli: ti Apo ti nangaramid iti daytoy ket nakaskasdaaw ngamin kadagiti matayo? Gapuna kunak kadakayo, Ti pagarian ti Dios maikkatto kadakayo, ket maitedto iti maysa a nacion, a mangpataud kadagiti bungbunga. Ket ti matnag iti daytoy a bato maburakto: ngem iti siasinoman a pagtinnaganna matumekto a kasla tapok.”

Nasansan nga inulit-ulit dagiti Judio daytoy a padto kadagiti sinagoga, nga inyaplicarda iti Mesias. Ni Cristo isut bato a panuli iti kabibiag ti nacion a Judio, ken ti amin a gakat ti pannakaisalakan. Daytoy bato a pamuon isut inumumsi dagiti agbangbangon a Judio, dagiti papadi ken turayen ti Israel. Inawis ti Mangisalakan ti ngayangayda kadagiti padto a mangipakita ka-dakuada iti peggadda. Babaen ti tunggal pamuspusan nga adda iti pannakabalinna pinadasna nga inlawlawag kadakuada ti galad ti aramid a ngannganida aramidenen.

Ket adda pay sabali a panggep dagiti saona. Iti pinagsaludsudna, “Inton umay ti apo ti kauvasan, anianto ti aramidenna kadagidiay nga agtaltalon?” insangrat ni Cristo a sungbatanda a kas iti insungbatda. Dagiti pablaakna, a dida magun-odan ti pannakariingda nga agbabawi, isudat mangsello iti pannakadusada, ket tinarigagayanna a makitada koma nga isuda met la ti mangyeg iti pakadadaelanda. lnsangratna nga ipakita kadakuada ti kinalinteg ti Dios iti panangikkatna kadagiti gundawayda a kas nacion, isu a nangrugin, ket agpatingga, saan laeng nga iti pannakadadael ti templo ken ti ciudadda, no di pay ket iti pannakaiwarawarada a kas nacion.

Nabigbig dagiti agdengdengngeg ti pablaak. Ngem uray pay no adda keddeng nga isuda met la ti nangibaga, dagiti papadi ken turayen nasarakanda a nangipinta iti ladawan iti panagkunada, “Daytoy ti agtawid; umaykayo, papatayentayo.” “Ket Isu agawaanda idi a tiliwen; ngem kinabutengda dagiti adu a tao” ta ti rikna ti kaadduan umanamong idi ken Cristo.

Iti panangaramatna iti padto maipapan iti naibelleng a bato, inyaplicar ni Cristo iti pudno a napasamak iti pakasaritaan ti Israel. Nupay adda naisangsangayan a nakayaplicaranna iti panawen daydi immuna a yaay ni Cristo, ket dakkel koma ti panangtignayna kadagiti Judio, adda met kenkuana ti leccion nga agpaay kadatayo. Idi nabangon ti templo ni Salomon, dagiti dadakkel a bato a naaramat kadagidi pader ken pamuon naisaganada amin idiay pagtagaan; kalpasan ti nannakaiyegda iti yan a pagbangonan, saan a naaramat ti gamiten ti allawagi; ti la inaramid dagidi agbangbangon isu ti panangikabilda tunggal bato iti umiso a disso. Iti pamuon, ti maymaysa a bato a nakapalpalalo ti kadakkelna ken naisangsangayan ti pannakasukogna ti nayeg; ngem di makasarak dagiti agbangbangon ti disso a pakaikabilanna, ket dida inawat. Isut makasali unay kadakuada ta naikabil iti ayan a masalsalapunda. Nabayag a naiwalwalin dayta a bato. Ngem idi a dimteng dagiti agbang-bangon iti suli ti patakder, nabayag a panawen ti inaramatda a mangsapul ti umisu a rukod ken pigsa, ken ti tumutop a pannakatabasna, nga agpaay iti dayta maitudtudo a disso ken ti maitutop a pigsa a mangtengngel iti dagsen ti patakder. No di nainsiriban ti panagpilida iti maikabil iti dayta nasken a disso agpeggad ti dagup ti patakder. Masapul a mangbirokda iti maysa a bato a makaibtur a mangsallin ti bileg ti init, ti lamiis, ken bagyo. Iti nadumaduma a daras napili dagiti naduma- duma a bato, ngem iti baba ti dagsen naburburakda. Dadduma a bato dida naibturan dagiti panagbalbaliw ti panawen. Iti kamaudiananna nalagipda daydi bato a nabayagen nga inwalwalinda. Naipasaranget iti angin, init, ken bagyo ket nasarakan nga awan sangkabassit a birrina. Sinubok dagiti agbangbangon daytoy a bato. Napagtakderanna ti amin a pangsubok malaksid la ti maysa. No maibturanna ti nakapalpalalo a dagsen, nagtitinonganda nga isut alaenda a panuli. Naaramid ti pangsubok. Naawat ti bato, naikabil iti yan a nakaipatuanna, ket nasarakan nga apagisu la unay daydi nakaisaadanna. Iti nainpadtoan a sirmata naipakita ken Isaias a daytoy a bato isut simbolo ni Cristo. Kunana:

“Ni Jehova dagiti buybuyot, isu ti santificarenyonto: ket isu koma ti kaamakyo, ken isu koma ti kabutengyo. Ket isunto ti maipaay a santuario; ngem kadagiti dua a balbalay ti Israel maipaay a kas maysa a bato a pakarurodan, a maipaay a saltok ken silo kadagiti agtaeng ti Jerusalem. Ket adunto dagiti maitibkol kadagidiay, ket maitiklebda ken mablodanto, ket matiliwdanto.” Nga inaramatna ti naimpadtoan a sirmata idi immuna a yaay ni Cristo, ipakitana ditoy a ni Cristo aglak-amto kadagiti pannakasusuot ken pannakasubok, isu nga insimboloan ti pannakatratar ti kangrunaan a bato a panuli iti daydi templo ni Solomon. “Gapuna a kastoy ti kuna ni Apo Jehova, Adtoy, isaadko idiay Sion ti maysa a bato a maipaay a pamuon: ti mamati saanto nga agganat.” Isaias 8:13-15; 28:16.

Iti mangliwengliweng a kinasirib, pinili ti Dios ti bato a pamuon, ket isu met la ti nangisimpa. Ninagananna ti “natibker a pamuon.” Ti dagup ti lubong mabalinda laeng nga ikabil Kenkuana dagiti awit ken leddaangda; maibturanna ida amin. Mabalinda la ti agbangon Kenkuana iti naananay a kinatalged. Ni Cristo isut napadas a bato. Dagidiay nga agtalek Kenkuana, dinanto ida uppapayen. Maibturanna tunggal pangsubok. Inibturanna ti dagsen ti biddut ni Adan, ken ti biddut ti kaputotanna, ket nagbalin a nasursurok ngem nagballigi kadagiti pannakabalin ti dakes. Imbaklayna ti awit nga impaawit Kenkuana ti tunggal nagbabawi a managbasol. Ken Cristo ti nakabasol a puso nasarakanna ti bang-ar. Isut natibker a pamuon. Amin dagidiay nga agkammatalek Kenkuana masarakanda ti naananay a kinatalged.

Iti padto ni Isaias, nailatak ni Cristo nga agpadpada a natibker a pamuon ken bato a pakaitigkolan. Ni apostol Pedro, a nagsurat babaen ti paltiing ti Espiritu Santo, nalawag ti panangipakitana a ni Cristo isut bato a pamuon, ken bato a pakaitigkolan:

“No napadasyo a ti Apo naayat: dumatengkayo Kenkuana, Isu a kasla maysa a bato a nabiag, nga imbelleng a pudno dagiti tattao, ngem isu napili ken napateg iti Dios. Dakayo met, kas batbato a sibibiag, maibangonkayo a maysa a nasantoan a kinapadi; tapno idatonyo dagiti datdaton ti kararua, a makaayayo iti Dios, gapu ken Jesucristo. Gapu ta adda a nailanad iti Surat: Adtoy, Siak isaadko idiay Sion ti nangnangruna a Bato a Panuli, napili, napateg; ket dayta mamati Kenkuana, saanto a maibabain. Maipaay kadatayo ngarud a mamati isu ti napateg: ngem maipaay kadagiti saan a mamati, ti bato nga imbelbelleng dagiti agararamid ti balay, isu met laeng ti naaramid a panuli, ken bato a pakaitibkolan, ken bato a pakaibabainan, ta maitublakda iti sao, idinto a nasukirda.” 1 Pedro 2:3-8.

Kadagiti mamati, pudno a ni Cristo isut pamuon a natibker. Dagitoy isuda dagidiay a matnag iti Bato ket maburburakda. Iti isusuko ken Cristo ken ti pammati Kenkuana isudat maitakder ditoy. Ti pannakatnag iti Bato ken pannakaburburak isu ti panangidiantayo iti panangpalinteg iti siak ken ipapantay ken Cristo nga addaan iti kinapakumbaba ti maysa nga ubing, nga ibabawitay dagiti salungasingtayo, ken mamatitayo iti mangpakawan nga ayatna. Ket iti kasta agbangontay ken Cristo kas isut pamuon babaen iti pammati ken panagtulnog.

Iti rabaw daytoy sibibiag a bato, mabalin nga agpada ti Judio ken ti Gentil. Daytoy ti kakaisuna a pamuon a pakabalinantay a pangbangonan a napigsa. Isut nalawa nga agpaay kadagiti amin, ken napigsa ken makaanay a mangtapaya iti dagsen ken awit ti dagup ti lubong. Ket babaen ti pannakaisilpotay ken Cristo, ti sibibiag a bato, amin dagiti agbangon itoy a pamuon agbalinda met a bato. Adu dagiti tao a gapu iti panagbangonda, agtaga, agpalinis, ken agpapintasda; ngem dida agbalin a “sibibiag a bato,” gaputta dida naisilpo ken Cristo. No awan daytoy a pannakaisilpo, awan tao a makabalin a maisalakan. No awan ti biag ni Cristo kadatayo, ditay masaranget dagiti bagyo ti sulisog. Rumeprep dagiti tao nga agbangbangon kadagiti pamuon a dida pay nasuot No agtinnag ti tudo, ken pumigsa ti bagyo, ket umay ti layus, matuang ti balayda, agsipud ta di met nabangon iti agnanayon a Bato, ti kangrunaan a Panuli, ni Cristo Jesus.

Kadagidiay a “maitublakda iti sao, idinto a nasukirda,” ni Cristo isut bato a pakaibainan. Ngem “ti bato nga imbelleng dagiti agararamid iti balay, isu met laeng ti naaramid a panuli.” Kas idi naibelbelleng a bato, iti naidagaan a missionna ni Cristo isut nabaybay-an ken naibabain. Isut “nauyuyaw ken binaybay-an dagiti tattao; maysa a Tao dagiti Ladingit ket nakaamammo iti liday. . . . Naumumsi ket ditay impatpateg.” Isaias 53:3. Ngem asideg idin ti panawen ti pannakaiglorificarna. Babaen iti panagungar kadagiti natay isut maiwarragawag nga “Anak ti Dios nga addaan pannakabalin.” Roma 1:4. Inton maikadua a yaayna isuntot maiparang a kas Apo ti langit ken daga. Dagidiay a nganngani mangilansa Kenkuana idi bigbigendanto ti kinadakkelna. Iti sangoanan ti law-ang daydi naibelleng a Bato agbalinto nga isut panuli.

Ket iti “siasinoman a pagtinnaganna, matumekto a kas tapuk.” Dagiti tao a nangumsi ken Cristo iti mabiit makitada ti pannakadadael ti ciudad ken nacionda. Ti dayagda isut maburak, ket maiwarawaradanto a kas tapuk iti sangoanan ti angin. Ket ania ti nangdadael kadagiti Judio? Isu daydi bato, a no koma no inaramatda iti panagbangon isu koma ti nangted ti kinatibkerda. Ti kinaimbag ti Dios isut inuyawda, ti kinalinteg ti ginurada, ti kaasi ti inangangawda. Nagtakder dagiti tao a simmuppiat iti Dios, ket amin koma dagidiay a pakaisalakananda nagbalin a nakadadaelanda. Amin dagiti insangrat ti Dios nga agpaay iti biag nasarakanda nga agpaay iti patay. Iti panangilansa dagiti Judio ken Cristo naisaklaw ti pannakadadael ti Jerusalem. Ti dara a naibukbuk idiay Calvario isu ti dagsen a nangirarem kadakuada iti pannakadadael ditoy a lubong ken iti lubong nga umay. Kastanto latta inton kanibusanan nga aldaw, inton ti pannakaokom agtinnagto kadagiti mangumsi iti parabur ti Dios. Ni Cristo, ti batoda a pakaibabainan, agparangto kadakuada a kas agibales a bantay. Ti raniag ti rupana, nga isut biag kadagiti nalinteg, isuntot mangibus nga apuy kadagiti nadangkes.

Babaen kadagiti adu a panglawlawag ken naulli-ullit a pablaak, impakita ni Jesus ti bunga ti panangumsida iti Anak ti Dios. Kadagitoy a sao, kinasaona iti amin a panawen dagiti di umawat Kenkuana a kas Mannubbotda. Tunggal pablaak agpaay kadakuada. Ti narugitan a templo, ti nasukir nga anak, dagiti nakillo a makitaltalon, dagiti nariri nga agbalbalay, adda dagiti makipada kadakuada iti kapadasan tunggal managbasol. No saan nga agbabawi, umawatto met la ti pumada a pannakadusa.

66 — Suppiat

Daytoy a capitulo naibatay iti Mateo 22:15-46; Marcos 12:13*40; Lucas 20:20-47.

DINENGNGEG a siuulimek dagiti papadi ken rabbi dagiti natadem a pammabalaw ni Cristo. Dida nasungbatan dagiti impabpabasolna. Ngem pinagbalinda a dakdakkel ti panangikeddengda a mangsillong Kenkuana, ket iti daytoy a panggep nangibaonda kadagiti agsiim Kenkuana, “nga aginlalaing tapno matiliwda kadagiti saona ket tapno mayawatda iti pagturayan ken pannakabalin ti gobernador.” Dida imbaon dagiti lallakay a Fariseo, dagidi nasansan a nangsarsarak Kenkuana, ngem agtutubo a nasaet ken naregta, ken, kas ti ipagarupda, saan nga amammo ni Cristo ida. Isudat kinuyog dagiti sumagmamano nga Herodiano, a mapan dumngeg kadagiti saona, tapno makapagsaksida a maibusor Kenkuana iti pannakaokomna. Napait ti panagbibinnusor idi dagiti Fariseo ken Herodiano, ngem nagmaymaysada idin a bumusor ken Cristo.

Napalalo ti pungtot dagiti Fariseo gapu iti kinapinget dagiti Romano a mangipapilit iti buis. Kinunkunada a ti panagbayad iti buis isut maisuppiat iti linteg ti Dios. Idin nakitada ti gundaway a mangipakat iti silo a maibusor ken Jesus. Dagiti apsisiim immayda ken Jesus ket nagparangda a kaslattay napudnoda, a kaslattay kayatda nga ipakaammo dagiti pagrebbenganda, kinunada, “Mannursuro, ammomi nga agsaoka ken mannursuroka a nalinteg, ket awan ti panagbutengmo iti tao no di ket isurom a sipupudno ti dalan Dios: nalinteg kadi ti panagbayad ti buis ken Cesar, wenno saan?”

Dagiti sao, “Ammomi nga agsaoka ken mannursoroka a nalinteg,” no koma no napudnoda, isu koma ti nakaskasdaaw a panangako. Ngem naisaoda a mangallilaw; nupay kasta ti panangpaneknekda isut pudno. Ammo idi dagiti Fariseo a ni Cristo nagsao ken nangisuro a sililinteg, ket babaen ti pammaneknekda isut pakaokomanda.

Dagiti nagsaludsud ken Jesus impagarupda a naananay ti panangilimedda iti pudno a panggepda, ngem nabasa ni Jesus ti pusoda a kas silulukat a libro, ket inlatakna ti kinamanaginsisingpetda, “Apayapay suotendak?” kinunana; iti kasta inikkanna ida ti pagilasinan a dida sinaludsud, babaen iti panangiparangna a nabasana ti inlemmengda a panggep. Napalpalalo man ti pannakarangada idi intuloyna, “Ipakitaandak ti maysa a denario.” Nangyegda, ket nagsaludsudanna ida. “Siasino ti akinladawan itoy, ket ania ti naisurat? Ket kinunada Kenkuana, “Ni Cesar”. Intudona daydi naisurat iti kuarta, kinuna ni Jesus, “Itedyo ken Cesar ti kukua ni Cesar, ket iti Dios ti kukua ti Dios.”

Inururay dagiti agsisiim a sungbatan a natarus ni Jesus daydi saludsudda, iti maysa a pamay-an wenno iti sabali. No kinunana koma, Saan a nalinteg ti panagited ti buis ken Cesar, impulongda koma kadagiti agturay a Romano, ket natiliw koma ta mangirugi iti yaalsa. Ngem no koma no kinunana nga isut nalinteg ti panagbayad iti buis, pinanggepda nga idatag kadagiti tao a sumalungasing iti linteg ti Dios. Idin nariknada a naallilaw ken naabakda. Nakuso-kuso ti panggepda. Daydi nakalawlawag a pannakairingpas ti saludsudda impanna ida iti kasasaad nga awanen ti mabalinda a sawen.

Ti sungbat ni Cristo saan a panangiliklik, no di ket umisu a sungbat ti saludsud. Igiggamanna ti kuarta ti Romano, isu a nakaisuratan ti nagan ken ladawan ni Cesar, inlawagna nga idinto ta addada iti panangsalaknib ti turay ti Roma, masapul nga itedda ti pagrebbenganda a mangitag-ay kenkuana, no la ket no daytoy dina busoren ti nangatngato a pagrebbengan. Ngem idinto ta sitatalnada nga umanamong kadagiti linteg ti daga, iti amin a panawen masapul nga agtulnogda met iti Dios.

Dagiti sasao ti Mangisalakan, “Itedyo ... iti Dios, ti kukua ti Dios,” isut nadagsen a tinggar kadagiti nariri a Judio. No koma no natalekda a nangtungpal kadagiti pagrebbenganda iti Dios, dida koma nadadael a nacion, ken pinaiturayan iti gangannaet a pannakabalin. Di koma nagsimpa ti wagayway ti Roma iti Jerusalem, awan koma ti guardia a naikabil kadagiti ruanganna, awan koma ti gobernador a Romano nga agturay iti uneg dagiti bakudna. Baybayadan ngarud idi ti nacion a Judio ti dusa ti panangtallikudda iti Dios.

Idi nangngeg dagiti Fariseo ti sungbat ni Cristo, “nagsiddaawda, ket pinanawanda, ket nagawidda.” Binabalawna ti kinamanaginsisingpet ken panagipappapanda, ket iti panangaramidna itoy insawangna ti dakkel a pamunganayan, pamunganayan a mangsalaysay kadagiti pagpatinggaan ti pagrebbengan ti tao iti turay a civil ken ti pagrebbenganna iti Dios. Kadagiti adu a kapanunutan naibanag ti dakkel a pagrikutan. Iti aniaman a panawen iti kalpasanna nagtakderda iti nalinteg a pamunganayan. Ket nupay adu dagiti pimmanaw a dida napnek, nakitada ti kinalawag ti naibaga a pamunganavan, ket nagsidsiddaawda iti nauneg a pannakaawat ni Cristo.

Apaman la a napaulimek dagiti Fariseo simmublat dagiti Saduceo a nangyeg kadagiti naarte a saludsudda. Dagitoy dua a bunggoy napait ti panagsinnuppiatda. Dagiti Fariseo napasnekda a sumursurot kadagiti ugali. Apagisu ti panangsalimetmetda kadagiti ugali, napasnekda kadagiti panagbuggo, panagayunar ken atiddag a karkararag. ken panangiparang iti panaglimos. Ngem inlatak ni Cristo a pinagbalinda ti linteg ti Dios nga awan kapapay-anna gapu iti panangisursuroda kadagiti bilin dagiti tao. Kas maysa a bunggoy natangsit ken managinsisingpetda; ngem nupay kasta adda met kadakuada dagiti pudno a nasingpet nga immawat kadagiti pannursuro ni Cristo ket nagbalinda nga adalanna. Dagiti Saduceo dida inawat dagiti ugali dagiti Fariseo. Kinunkunada a patienda dagiti adu a paset dagiti Sursurat ket imbilangda nga isudat annuroten ti panagbiag; ngem iti kinapudnona tattaoda a managduadua ken materialista.

Saan a pinati dagiti Saduceo ti kaadda dagiti angel, ti panagungar dagiti natay, ti biag iti masangoanan, agraman dagiti gunguna ken dusa. Kadagitoy amin a banag naigiddiatda kadagiti Fariseo. Ti kangrunaan a nagsusuppiatan dagitoy dua a bunggoy isu ti maipapan iti panagungar. Napigsa ti pammati dagiti Fariseo iti panagungar, ngem kadagitoy a pagsusuppiatan ti kapanunutanda maipapan iti masangoanan saan a nalawag. Ti patay kadakuada nagbalin a palimed a di mailawlawag. Ti dida pannakabalin a mangsaranget kadagiti panagrason dagiti Saduceo isut kankanayon a pakarurodanda. Ti panaglilinnawag dagitoy dua a bunggoy nasansan a nagtungpal iti naunget a panagsusuppiat, isu a nakaigapuanan manen iti naadadayu a panagdidinnada.

No maipapan iti bilang basbassit unay dagiti Saduceo ngem dagiti kasusikda, ket nakapsut ti influenciada kadagiti sapasap a tao; ngem adu kadakuada dagiti babaknang, ket adda idi influenciada a gapu iti sanikuada. Kaadduan dagiti papadi addada iti bunggoyda, ket kadakuada nganngani kankanayon a pakapilian ti kangatoan a padi. Nupay kasta, adda nagkikinnaawatanda a dagiti maisagibat a kapanunutanda saanda nga ipangpangruna. Gapu iti bilang ken kinalatak dagiti Fariseo, masapul idi a tumunos dagiti Saduceo iti ruar kadagiti patpatienda no maikkanda iti saad a kas padi; ngem ti kinapudnona a naikabilda iti kasta a saad naited kadakuada ti influencia uray pay adda riroda.

Dagiti Saduceo dida inawat dagiti pannursuro ni Jesus; dida mabalin a bigbigen daydi espirituna iti panagtrabajona; ket ti pannursurona maipapan iti biag a mapasungad naisuppiat kadagiti kapanunutanda. Namatida iti Dios nga isu lat nabiag a nangatngato ngem ti tao; ngem impapilitda a ti panangikeddeng ken ti pannakaawat a nadiosan mabalin a di malapdan ti tao a mangaramat iti wayawayana, ken maipababa iti saad ti adipen. Isut pammatida a kalpasan ti panangparsuana iti tao, binaybay-anen ti Dios a di agsanggir iti nangatngato a bileg. Namatida a naikkan ti tao ti wayawaya a rnangtengngel ti biagna ken dagiti masapsapul iti lubong, a ti pakaipatuanna adda met la iti dakulapna. Dida pinati a ti Espiritu ti Dios agtrabajo babaen kadagiti peksa ti tao wenno dagiti naparsua a pamuspusan. Nupay kasta namatida met a, babaen iti umisu a pannakaaramat dagiti bilegna a naparsua, mabalin ti tao a maipangato ken malawagan; a babaen ti nasnek ken nainget a panagbannog mabalin a mapasudi ti biagna.

Ti kapanunutanda iti Dios tinubayna ti kababalinda. Kas ti kapanunutanda ti Dios awan ti ngayangayna iti tao, ket iti kasta bassit ti panangpadayawda iti maysa ken maysa; bassit la ti panagkaykaysada. Idinto ta dida binigbig ti kaadda ti influencia ti Espiritu Santo iti aramid ti tao, agkurangda iti pannakabalinna iti panagbiagda. Kas met la kadagiti sabsabali a Judio, napalalo ti panangitangtangsitda iti kalinteganda kas annak ni Abraham ken ti nainget a panagtungpalda kadagiti kiddawen ti linteg; ngem ti pudno nga espiritu ti linteg ken ti pammati ken kinamanangngaasi ni Abraham, saan a nasarakan kadakuada. Ti nakayanakan a pannakipagriknada sangsangkabassit la ti nadanonna. Namatida nga isut mabalin dagiti amin a tao a gun-oden dagiti pagnamayan ken bendicion ti biag; ket dagiti pusoda saan a tinignay dagiti masapsapul ken sagsagabaen dagiti sabsabali. Nagbiagda nga agpaay kadakuada laeng.

Babaen kadagiti sao ken aramidna, impaneknek ni Cristo nga adda nadiosan a pannakabalin a mangpataud kadagiti saan a natagitaw-an a bunga, iti masangoanan a biag iti labes ti agdama, iti Dios a kas Ama dagiti annak dagiti tao, a kankanayon a mangsipsiput kadagiti napudno a pagngayangayanda. Imparangna ti panagtrabajo ti nadiosan a pannakabalin iti panagayat ken panangngaasi a nangtinggar iti naimbubukodan a pannakilinnasin dagiti Saduceo. Insurona nga agoada dagiti naidagaan ken dagiti agnanayon a pagimbagan ti tao, a tignayen ti Dios babaen ti Espiritu Santo. Impakitana ti riroda iti panagtalek iti pannakabalin a natagitaw-an iti pannakabalbaliw ti kababalin, isu a ti Espiritu ti Dios laeng ti makabalin a mangaramid.

Daytoy a pannursuro inkeddeng dagiti Saduceo a dida patien. Iti pannakisuppiatda ken Jesus nagtalekda a maipanda iti pannakaibabain uray pay dida magunodan ti pannakadusana. Ti panagungar isut pinilida a pakisuppiatan Kenkuana. No umanamong kadakuada, mapagurana dagiti Fariseo. No makigiddiat kadakuada, inkeddengda a katkatawaandanto ti pannursurona.

Nagrason dagiti Saduceo a no ti bagi isut buklen dagiti banag nga adda iti kasasaadna a di matay, ngarud no mapagungar kadagiti natay adda met la kenkuana ti lasag ken dara, ket iti agnanayon a lubong adda met la kenkuana ti biag a nasingsinga ditoy daga. Iti kasta kinunada a ti panagtipon a naidagaan agpatuloy met laeng, agtipon met la ti agassawa a lalaki ken babai, maaramid met la ti panaginnassawa, ket amin a banag maaramidda a kas ti sakbay ti ipapatay, dagiti kinakapsut ken tarigagay ditoy a biag agkanayondanto iti biag a nagkaysa.

Iti panangsungbatna iti saludsudda, inlukat ni Jesus ti abbong ti masangoanan a biag. “Inton panagungar,” kinunana, “saandanto a mangasawa ken makiasawa; ngem kasdanto la kadagiti angel ti langit.” Impakitana a nariro dagiti Saduceo iti pammatida. Dagiti panagrasonda isut nakillo. “Maallilawkayo,” innayonna, “agsipud ta dikay ammo dagiti Sursurat, wenno ti pannakabalin ti Dios.” Saanna a pinabasol ida, a kas ti panangpabasolna kadagiti Fariseo, iti kinamanaginsisingpet, no di ket nariroda iti pammati.

Inalalliog dagiti Saduceo dagiti bagbagida a kadagiti amin a tao isuda ti kaingetan iti panangtungpal kadagiti Sursurat. Ngem imparang ni Jesus a dida ammo ti pudno a kaipapananda. Ti dida pannakaammo kadagiti Sursurat ken ti pannakabalin ti Dios ti nakaigapu iti pannakakuso-kusoda iti pammati ken iti kinasipnget ti isipda. Pinadasda nga inkabil dagiti palimed ti Dios iti lasud ti agpatingga a panagisisipda. Inyawis kadakuada ni Cristo a luktanda koma dagiti isipda kadagiti nasagradoan a kinapudno a mangpalawa ken mangpapigsa iti panagawatda. Rinibribu dagiti agbalin a di mamati gapu ta dagiti agpatingga nga isipda dida maawat dagiti palimed ti Dios. Dida mailawlawag ti nakaskasdaaw a pakakitaan ti nadiosan a pannakabalin kadagiti pangngeddengna, ngarud umsienda dagiti mangpaneknek iti kasta a pannakabalin, ket kunada a naigapu kadagiti maararamat a naparsua a basbassit manen ti pannakaawatda. Ti la kakaisuna a tulbek a panglukat kadagiti palimed a manglawlaw kadatayo isu ti panangbigbig nga adda kadakuada ti kaadda ken ti pannakabalin ti Dios. Masapul dagiti tao a bigbigenda ti Dios a Namarsua iti lawang, Maysa nga agbilin ken mangaramid kadagiti amin a banag. Masapulda ti nalawlawa a buya ti kababalinna Ken ti palimed dagiti amin nga araramatenna.

Inlawag ni Cristo a no awan ti panagungar awan ti pagservian dagiti Sursurat a kunada a patienda. Kinunana, “Ngem maipapan iti panagungar dagiti natay, ditay aya nabasa ti sinao ti Dios kadatayo, a kunkunana: Siak ti Dios ni Abraham, ken ti Dios ni Isaac, ken ti Dios ni Jacob? Ti Dios saan a Dios dagiti natay, no di dagiti sibibiag.” Ibilang ti Dios dagiti banag nga awan a kasla addada. Makitana ti pagtungpalan manipud iti pangrugian, ket maimatanganna ti bunga ti aramidna a kas la itan ti pagtungpalanna. Dagiti napateg a matay, manipud ken Adan agingga iti maudi a santo a matay, mangngegdanto ti timek ti Anak ti Dios ket bumangondanto manipud iti tanem a maipan iti biag nga agnanayon. Ti Dios isunto ti Diosda, ket isudanto dagiti taona. Addanto naasasideg ken naayayatan a panagkakaddua ti Dios ken dagiti napagungar a sasantona. Daytoy a kasasaad, a naipakpakauna iti panggepna, nakitana a kaslattay addan a maararamid. Dagiti natay agbiagda Kenkuana.

Gapu kadagiti sasao ni Cristo napaulimek dagiti Saduceo. Didan masungbatan. Uray maymaysa la a sao awan naisaona a pangibatayanda koma uray bassit laeng a pangpabasolanda Kenkuana. Awan nagunguna dagiti kabusorna no di la ti pananguyaw dagiti tao.

Nupay kasta, dipay napakapsut dagiti Fariseo iti panggepda a makaisao koma iti mabalinda nga aramaten a maibusor Kenkuana. Nauyotanda ti maysa a masirib nga escriba nga agsaludsud ken Jesus no ania kakadagiti sangapulo a bilin ti linteg ti kadakkelan.

Indaydayaw dagiti Fariseo dagiti umuna nga uppat a bilin, a mangitudo ti pagrebbengan ti tao iti Namarsua kenkuana a dakdakkel ti kaipapananna ngem dagiti sabali nga innem, a mangsalaysay ti pagrebbengan ti tao iti padana a tao. Kas naibungana, dakkel ti nagkuranganda iti napracticaan a kinalinteg. Naiparangen ni Cristo ti dakkel a kakuranganda, ket naisurona ti pannakasapul kadagiti naimbag nga aramid, nga imbagana a ti kayo maammoan gapu kadagiti bungana. Gapu itoy isut napabasol nga intantandudona dagiti maudi nga innem a bilin kadagiti uppat nga umuna.

Daydi masirib iti linteg immasideg ken Jesus ket nangted ti natarus a saludsud, “Ania ti umuna a bilin ti linteg?” Ti sungbat ni Cristo isu met ti natarus ken napigsa: “Denggem, O Israel: Ti Apo a Diostayo isu ti maymaysa nga Apo: ket ayatem ti Apo a Diosmo iti amin a pusom, ken iti amin a kararuam, ken iti amin a panunutmo ken kadagiti isuamin a pigsam; daytoy ti umuna a bilin.” Ti maikadua kas met la iti umuna, kinuna ni Cristo; ta isut rummuar kenkuana, “Ayatem ti karrubam a kas iti bagim. Awan ti sabali a bilin a dakdakkel ngem dagitoy.” “Kadagitoy dua a bilin napukpuk amin a linteg ken ti sinao dagiti mammadto.”

Dagiti umuna nga uppat kadagiti Sangapulo a Bilin napukpukda iti maymaysa a bilin, “Ayatem ti Apo a Diosmo iti amin a pusom.” Dagiti maudi nga innem nailas-udda met iti sabali, “Ayatem ti padam a tao a kas iti bagim.” Agpadpada dagitoy a bilin ti pakaisaw-an ti pamunganayan ti ayat. Saan a mabalin a salimetmetan ti umuna, sa salungasingenen ti maikadua. No addan ti Dios iti umisu nga ayanna iti puso ti tao, maikabilto met ti umisu a yan ti karruba. Ayatentayto a kas met ti panagayattayo kadatayo. Ket satayto maayat ti karrubatayo a di idumduma no naipangpangruna ti panagayattay iti Dios.

Ket idinto ta amin dagiti bilin napukpukda iti panagayat iti Dios ken iti tao, nalawag ngarud nga awan bilin a masalungasing a di la masalungasing met daytoy a pamunganayan. Iti kasta insuro ni Cristo a ti linteg ti Dios saan nga adu a nadasig-dasig a bilbilin, a dadduma dakkel ti pategda, ket dagiti dadduma bassit ti pategda, ket mabalin la ida a baybay-an a ditay madusaan. Iparang ti Apo dagiti umuna nga uppat ken dagiti maudi nga innem a bilin a kas maymaysa a nadiosan, ket isurona a ti panagayat iti Dios maipakita iti panagtulnog kadagiti amin a bilin.

Daydi escriba a nagsaludsud ken Jesus ammona a naimbag ti linteg, ket nagsiddaaw kadagiti saona. Saan a nanginanama idi a maipakitana iti kasta a kauneg ken kinaananay a pannakaammo kadagiti Sursurat. Nagunodanna ti nalawlawa a buya kadagiti pamunganayan a nakaisadagan dagiti nasagradoan a bilin. Iti sangoanan dagiti naguurnong a papadi ken turayen inlatakna a sipupudno a ni Cristo intedna ti nalinteg a pakaitarusan ti linteg, a kinunana, “Agpayso, Mannursuro, naimbag ti panagkunam a maymaysa laeng ti Dios; ket awan ti sabali no saan la nga Isu: ket ti panagayat Kenkuana iti amin a puso, ken iti amin a kararua, ken iti amin nga isip, ken kadagiti amin a pigsa, ken ti panagayat iti karruba a kas iti bagi met laeng, isut napatpateg ngem dagiti daton ken sagut.”

Ti kinasirib ti sungbat ni Cristo pinasukona daydi escriba. Ammona idi a ti religion dagiti Judio napnoda kadagiti ceremonia iti ruar nga adadda ngem ti kinasingpet iti uneg. Ti ayat ken panagtulnog iti Dios, ken ti di naagum a panangipateg iti tao, nagparang kenkuana a napatpateg ngem dagiti amin a rito. Ti pannakasagana daytoy a tao a mangbigbig ti kinalinteg ti panagrason ni Cristo, ken ti maitudtudo ken nadaras a sungbatna iti sangoanan dagiti tao, imparangna ti espiritu a naigidgiddiat ngem ti espiritu dagiti papadi ken turayen. Nairuar ti puso ni Jesus a sikakaasi iti daydi napudno nga escriba a nakaitured a simmango kadagiti rupanget dagiti papadi ken ti panangamames dagiti turayen ta insaona ti narikna ti pusona. “Ket ni Jesus idi nakitana a simmungbat a sisisirib, kinunana kenkuana: Saanka nga adayu iti pagarian ti Dios.”

Adda idi daydi escriba iti asideg ti pagarian ti Dios, ta binigbigna dagiti aramid ti kinalinteg nga adadda a maawat ngem dagiti mapuoran a sagut ken daton. Ngem nasapulna met a bigbigen ti nadiosan a kababalin ni Cristo babaen iti sibibiag a pammati, ket babaen iti pammati Kenkuana umawat met ti pannakabalin a mangtungpal kadagiti aramid ti kinalinteg. Ti servicio ti rito awan ti pategna malaksid no maisilpo ken Cristo babaen ti sibibiag a pammati. Uray pay ti linteg a moral dina maaramid ti panggepna malaksid no maawatan ti pannakaisilpona iti Mangisalakan. Naminadu nga imparang ni Cristo a ti linteg ni Amana linaonna ti naununeg a banag ngem dagiti naturay a bilin laeng. Naikabil iti linteg ti pumada met la a pamunganayan nga iparang ti evangelio. Ti linteg itudona ti rebbengen ti tao ken kasta met ti basolna. Ken Cristo kumita iti pannakapakawan ken pannakabalin a mangtungpal iti kiddawen ti linteg.

Nagaribungbung dagiti Fariseo ken Jesus idi sinungbatanna ti saludsud daydi escriba. Idin, kimmita kadakuada, ket nagsaludsudanna ida: “Ania ti panangipagarupyo iti maipapan ken Cristo? Siasino ti akin-anak Kenkuana?” Naisangrat daytoy a saludsud a pangsubok iti pammatida maipapan iti Mesias—a mangipakita no ibilangda laeng a kas tao wenno Anak ti Dios. Adu ti timek a naggigiddan a simmungbat, “Ti Anak ni David.” Daytoy ti titulo nga inted ti padto iti Mesias. Idi nga imparang ni Jesus ti kinadiosna babaen kadagiti dadakkel a milagrona, idi nga inagasanna dagiti masakit ken pinagungarna dagiti natay, nagsisinnaludsud dagiti tao, “Saan aya nga isu daytoy ti Anak ni David?” Daydi babai a taga Sirofenicia, ni bulsek a Bartimeo, ken adu pay dagiti sabali nagikkisda Kenkuana a nagpatulong, “O Apo, Anak ni David, kaassiannak.” Mateo 15:22. Idi a nakasakay nga agpa-Jerusalem isut nakablaawan iti naragsak a dir-i, “Hosanna iti Anak ni David: Bendito iti umay ti nagan ti Apo.” Mateo 21: 9. Ket dagiti babassit nga ubbing iti templo inyallangoganda ti kasta a panagdayaw. Ngem adu dagiti nagkuna iti Jesus Anak ni David Kenkuana a dida nabigbig ti kinadiosna. Dida naawatan a ti Anak ni David isu pay ti Anak ti Dios.

Iti panangsungbatna iti sao a ni Cristo isu ti Anak ni David, kinuna ni Jesus, “Kasano ngarud a ni David, idi adda iti Espiritu (ti Espiritu ti Paltiing a naggapu iti Dios), awaganna ti Apo, a kunana: Kinuna ti Apo iti Apok, Agtugawka iti makanawanko, agingga iti panangikabilko kadagiti kabusormo a pagbatayan dagiti saksakam? No ni David, ngarud, awaganna ti Apo, kasano nga Isu ti Anakna? Ket awan ti nakabalin a simmungbat Kenkuana iti maysa a sao; ket awan met manipud idi nga aldaw ti makaitured nga agintuod Kenkuana.”

67 - Asipay Dagiti Fariseo

Daytoy a capitulo naibatay iti Mateo 23; Marcos 12:41-44; Lucas 20:45-47; 21:1-4.

ISU IDI TI maudi nga aldaw ti panangisuro ni Cristo iti templo. Kadagiti adu a tao a naguurnong idiay Jerusalem, Isu ti nakaiturongan ti ngayangay dagiti isuamin; napno kadagiti tao dagiti paraangan ti templo, a mangpalpaliiw iti salisal a maaramid, ket sigagagarda a dumngeg tunggal sao nga agtinnag kadagiti bibigna. Ni kaanoman awan idi ti kasta a buya nga inimatanganda. Idiay agtatakder ti bumaro a Galileo, nga awan Kenkuana ti naidagaan a pakaidayawan wenno naraniag a pakailasinan. Isut linawlaw dagiti papadi a nakaaruat kadagiti nabaknang a kawwes, dagiti turayen a nakauniforme a pakailasinan ti nangato a takemda, ken dagiti escriba a nakaiggem kadagiti linukot a pagbasaan, a masansan nga ukukagenda. Nagtakder a siulimek ni Jesus iti sangoananda, iti kinatakneng iti ari. Kas maysa a naramenan iti turay ti langit, kimmita a situtured kadagiti kabusorna, a di nangawat ken nangumsi kadagiti pannursurona ken mawaw iti biagna. Aduda dagiti dimmarup Kenkuana, ngem dagiti gannuatda a mangsilo ken mangpabasol Kenkuana awan kapapay-anda. Sinarangetna ti karit iti kalpasan ti karit, nga imparangna ti nadalus, naraniag a kinapudno a maisupadi iti kinasipnget ken kadagiti riro dagiti papadi ken Fariseo. Naipakitan kadagitoy a pangulo ti napudno a kasasaadda ken ti pannakadusada a mapasamakto kas bunga ti panagtuloyda kadagiti dakes nga aramidda. Naited a simamatalek ti pablaak. Nupay kasta adda pay la sabali a natda nga aramiden ni Cristo. Adda pay la idi sabali a panggep a masapul a matungpal.

Ti ngayangay dagiti tao ken Cristo ken ti aramidna isut dimmakdakkel. Naayayoda iti panangisurona, ngem nariribukda met. Nagraemanda dagiti papadi gapu iti kinamanagpanunutda ken ti agparparang a kinasingpetda. Kadagiti amin a banag a nareligionan simmukoda a di nagduadua iti turayda. Nupay kasta nakita dagitoy a tao a dida padayawan ni Jesus, maysa a mannursuro a ti kinaimbag ken pannakaammona nalawag ti panagraniagda iti tunggal pannakakarit. Kimmitada kadagiti nakadumog a langa dagiti papadi ken panglakayen, ket nabigbigda ti pannakauppapay ken pannakarangada. Nagsiddaawda no apay a dagiti turayen dida mamati ken Jesus, idinto ta dagiti pannursurona nalawag ken nalakada. Uray isuda dida ammo no ania ti surotenda. Napalalo ti gagarda a mangpaliiw kadagiti garaw dagidiay a kankanayon a sinurotda ti pammagbagada.

Kadagiti pangngarig a sinarita ni Cristo, adda idi ti agpada a panggepda a mangpablaak kadagiti turayen ken mangisuro kadagiti tao a mayat a paisuro. Ngem adda pay la idi ti pakasapulan ti panagsao a nalawlawag pay. Gapu iti panagraemda kadagiti ugali ken bulsek a pammatida iti narugit a kinapadi, naadipen dagiti tao. Masapul a kettaen ni Cristo dagitoy a kawar. Masapul pay a nalawlawag ti pannakaiparang ti kababalin dagiti papadi, agturay, ken Fariseo.

“Dagiti escriba ken Fariseo,” kinunana, “agtugawda iti palangka ni Moises: isuamin ngarud nga ibagadanto kadakayo, aywananyo ken aramidenyo; ngem dikay agaramid a kas ti aramidda; ta agsaoda ket dida agaramid.” Kinunkuna dagiti escriba ken Fariseo a naikkanda ti turay a nadiosan a pumada iti daydi naited ken Moises. Innalada ti saadna a mangipatpatarus iti linteg ken mangokom kadagiti tao. Gapu itoy sinapulda ti dakkel a panagraem ken panagtulnog dagiti tao kadakuada. Imbilin ni Jesus kadagiti agdengdengeg Kenkuana nga aramidenda ti isuro dagiti rabbi a mayannatup iti linteg, ngem dida suroten ti pagpatuladda. Dagiti rabbi dida inaramid ti insursuroda met laeng.

Ket adu dagiti insursuroda a maisuppiat kadagiti Sursurat. Kinuna ni Jesus, “Mangreppetda kadagiti awit a nadagsen ken narigat nga awiten, ket ipabaklayda kadagiti tao; ngem isuda dida kayat a garawen ti maysa kadagiti ramayda.” Nagadu dagiti imbilin dagiti Fariseo nga alagaden a naibatay iti ugugali ken awan rasonna a panangipawil iti wayawaya tunggal maysa. Ken adda dadduma a paset ti linteg a ti panangsalaysayda adut maipabaklay nga annuroten dagiti tao nga iti nalimed isuda met laeng dida aramiden, ket no maiservida iti panggepda, kunadanto a mailaksidda.

Ti panangiparang iti kinasingpetda isut kankanayon a panggepda. Awan ti aniaman a napalalo ti kinasagradona kadakuada no la ket no maannurotda ti panggepda itoy a banag. Ken Moises, naisao ti Dios maipapan kadagiti bilinna, “ Ibedbedmonto ida ita imam a maysa a tandaan, ket isudanto ti pannakabedbed ti baet dagita matam.” Deuteronomio 6:8. Adda nauneg a kaipapanan dagitoy a sao. No ti sao ti Dios isut panpanunuten ken aramiden, mapangayedto ti dagup ti tao. Kadagiti nalinteg ken naasian a panangtratar dagiti imima iparangdanto. a kas maysa a tandaan, dagiti pamunganayan ti linteg ti Dios. Masalimetmetandanto a nadalus manipud iti panagpasuksuk ken amin a narugit ken allilaw. Nagagetdanto kadagiti aramid ti ayat ken kaasi. Dagiti mata, a maiturong iti nangayed a panggep, nalawag ken napudnodanto. Ti agisaw-ay a langa, ti agsao a mata, paneknekandanto ti kinaawan mulit a kababalin daydiay nga agayat ken agraem iti sao ti Dios. Ngem kadagiti Judio idi kaaldawan ni Cristo amin dagitoy dida nailasin. Ti bilin a naited ken Moises insuroda a dagitoy nga alagaden isudat ikawwes ti tao. Naisuratda ngarud iti pergamino ket naibedbedda a nalatak unay iti ulo ken pungngupungngoan. Ngem daytoy dina inaramid a ti linteg ti Dios napigpigsa ti ikakapetna iti isip ken iti puso. Dagitoy a pergamino naaramatda la a kas pagilasinan, a mangawis iti panangimatang. Naisangrat a mangted kadagiti agaramat iti rikna ti kinapasnek a mangawis iti panagraem dagiti tao. Binusor ni Jesus daytoy awan mamaayna a panaginkukua:

“Ngem amin dagiti aramidda aramidenda tapno makita dagiti tao: ta yakabada dagiti filacteria ken iyatiddugda dagiti barayubay dagiti pagananayda. Ket ayatenda dagiti nagundawayan a saad kadagiti ramrambak ken dagiti nagundawayan a pagtugawan kadagiti sinagoga, ken kadagiti luglugay kadagiti plaza, ken managan Rabbi kadagiti tao. Ngem saankay koma a managan ti Rabbi, ta maymaysa laeng ti Mannursuroyo, nga isu ni Cristo; ket dakay amin agkakabsatkayo. Ket awan ti naganenyo ti amayo ditoy daga; ta maymaysa ti Amayo, isu nga adda sadi langit. Ket dikay met koma managan ti manangidaldalan, ta maymaysa ti manangidaldalanyo nga isu ni Cristo.” Kadagiti kakasta kalawa a sao imparang ti Mangisalakan ti naaguman a tarigagay a manggun-od iti nangato a saad ken pannakabalin, babaen iti panangipakita ti nakakatkatawa a kasla kinapakumbaba, idinto a ti puso isut napno iti kinaagum ken apal. No naayaban idi dagiti tao iti padaya, dagiti sangaili napagtugawda kas mayannatup iti saadda, ket dagidiay a napagtugaw kadagiti kadayawan a yan isudat nakaitdan ti umuna a panagservi ken naisangsangayan a pannakaraem. Kankanayon nga inagawaan dagiti Fariseo a magun-odan daytoy a pannakapadayaw. Daytoy nga aramid tininggar ni Jesus.

Binabalawna pay ti kinaubbaw ti panagagum iti titulo a rabbi, wenno mannursuro. Dayta a titulo, kinunana, saan a maited kadagiti tao, no di la ni Cristo. Dagiti papadi, escriba, ken turayen, mangipatpatarus ken mangigiggem iti linteg, isuda amin agkakabsatda, annak ida ti maymaysa nga Ama. Impaganetget ni Jesus kadagiti tao a dida mangted iti uray sino ti titulo a pammadayaw a maitudo ti pannakabalinna a mangteng ngel iti concienciada wenno pammatida.

No koma no adda ni Cristo ditoy daga ita, a linawlaw dagidiay nga igiggamanda ti titulo a “Reverendo,” (Madaydayaw) wenno “Muy Reverendo” (Madaydayaw Unay), dina ngata uliten a sawen ti insaona, “Saankay koma a managan iti mannursuro; ta maymaysa laeng ti Mannursuroyo, nga isu ni Cristo?” Ti Surat ilatakna a ti Dios, isut “Santo ken madaydayaw ti naganna.” Salmo 111:9. Siasino ngarud ti tao a maikari iti kasta a titulo? Amangan nagbassit ti maipakita ti tao a kinasirib ken kinalinteg nga itudona! Nagadu ketdin dagidiay a mangararamat iti kasta a titulo nga ulbod met ti panangitakderda iti nagan ken kababalin ti Dios! Ania ketdin a nagdamsak ti pannakailemmeng ti nailubongan a tarigagay, kinadawel ken dagiti kadadaksan a basol iti linged dagiti naparparaypayan a kawwes ti nangato ken nasantoan a saad! Intuloy ti Mangisalakan:

“Ngem ti kadakkelan kadakayo, isunto ti agserservi kadakayo. Ket siasinoman nga agpasindayaw maipababanto; ket siasinoman nga agpakumbaba maitan-okto.” Naminadu daras nga insuro ni Cristo a ti pudno a kinadakkel isut rukoden ti kinapateg a namoralan. Iti rukod ti langit, ti kinadakkel ti kababalin isut buklen ti panagbiag a kitaenna ti pagimbagan dagiti kapada a tao, ti panangasikaso kadagiti aramid ti ayat ken kaasi. Ni Cristo nga Ari ti gloria isut adipen ti natnag a tao.

“Asikayo pay escriba ken Fariseo a managinsisingpet,” kinuna ni Jesus, “ta punitanyo ti pagarian ti langit kadagiti tao; ta dikay sumrek ket dagita mapan sumrek dikay palubosan ida.” Babaen iti panangtiritir kadagiti Sursurat, dagiti papadi ken mamasirib iti linteg binulsekda ti isip dagidiay a maaddaan koma ti pannakaawat iti pagarian ni Cristo, ken daydiay nadiosan a biag iti uneg isu a masapul iti pudno a kinasanto.

“Asikay pay escriba ken Fariseo a managinsisingpet! ta alununenyo dagiti balbalay dagiti babbalo a babbai, ket ti pambaryo aglualokayo ti atitiddag a kararag: gaput itoy awatenyonto ti dakdakkel a pannakadusa.” Adda dakkel nga influencia dagiti Fariseo kadagiti tao, ket gapu itoy innalada ti gundaway iti pannakaiservi kadagiti pagngayangayanda. Nagun-odanda ti panagtalek dagiti nasingpet a balo ket sada imparang kadakuada nga isut pagrebbenganda nga ipaay dagiti kukuada kadagiti panggep a nareligionan. Idi natengngeldan dagiti kuartada, inaramatda nga agpaay iti pagimbaganda. Tapno maabbungan ti kinakilloda nangigay-atda kadagiti atiddag a kararag iti nalatak ket nangaramidda ti pannakaipakita ti kinasingpetda. Daytoy a kinamanaginsisingpet inlatak ni Cristo a mangyegto kadakuada ti dakdakkel a pannakadusa. Kasta met la a tinggar ti agtinnag kadagiti adu nga agkunkuna a nangato ti kinasingpetda kadagitoy nga aldaw. Dagiti biagda isudat rinugitan ti agum ken kinaimbubukodan, nupay kasta nangyukradda iti kawwes a kaslattay nadalus ket iti kasta maallilaw dagiti padada a tao. Ngem dida maulbod ti Dios. Mabasana tunggal panggep ti puso ket okomennanto tunggal tao kas mayannatup iti aramidna.

Saan nga impabassit ni Cristo ti panangtinggarna kadagiti kinapalalo, ngem naannad iti dina panangipabassit kadagiti pagrebbengan. Tininggarna ti kinaagum a mangsaur kadagiti balo ken ti di umisu a panangaramat kadagiti sagutda. Ngem indayawna daydi balo nga inyegna ti sagutna iti paggamengan ti Dios. Ti panagpalalo ti tao iti sagut dina magawidan ti pannakaited ti bendicion iti daydiay a mangted.

Adda idi ni Jesus iti paraangan a yan dagiti pagipisokan kadagiti sagut, ket sinipsiputanna dagidiay a nangipisok kadagiti datonda. Adu kadagidi babaknang ti nangyeg kadagiti dadakkel a datonda a binuyogan ti kasta unay a kinaparammag, Naladingit ti panangkita ni Jesus kadakuada, ngem awan ti sinasaona maipapan kadagiti nabuslon a datonda. Iti apagdarikmat limmawag ti langana idi nakitana nga umasasideg ti maysa a napanglaw a balo nga agsarsarimadeng, a kas la mabutbuteng di la ket ta madlawda. Idi a dagiti babaknang ken nakuspag nagdarasudosda nga apan agipisok kadagiti datonda, timmallikud daydi balo a kaslattay dina maitured ti agpasango. Ket nupay kasta tinarigagayanna met ti mangaramid iti maysa a banag, nga uray no bassit, agpaay met iti aramid a pagayayatanna. Miningminganna ti sagut iti imana, bassit unay no maidilig kadagiti adda iti aglawlawna, ngem isu la ti adda a kukuana. Siniputanna ti gundawayna, nagpardas nga impisokna ti dua a blancasna ket sa pimmanaw daras. Ngem iti panangaramidna itoy nasiputanna ti mata ni Jesus, a sipapasnek a kumitkita kenkuana.

Inayaban ti Mangisalakan dagiti adalanna ket binilinna ida a siputanda ti kinapanglaw daydi balo. Idin nagtinnag iti lapayagna dagiti sao ni Jesus a panangipadayaw: “Kinapudnona kunak kadakayo, a daytoy napanglaw a balo nangikabil ti adadu ngem isuda amin.” Napunno dagiti matmatana iti lulua ti ragsak idi a nariknana a ti inaramidna isut naawatan ken naipateg. Mabalin nga adda dagiti nangisingasing kenkuana nga aramatenna la nga agpaay kenkuana ti nakabasbassit a kukuana; a no maited kadagiti imima dagiti naimbag ti pannakapalukmegda a papadi, dinto met la mabigbig kadagiti nakaadadu ken nakapatpateg a sagut a naiyeg iti pagummongan. Ngem naawatan ni Jesus ti panggepna. Daytoy a balo pinatina a ti servicio ti templo isut imbilin ti Dios, ket nagagar a maaramidna met ti kasayaatan a mabalinna nga aramiden iti pannakataripatona. Inaramidna ti kabaelanna, ket daytoy agservi a kas monumento a pakalaglagipan kenkuana iti amin a panawen ken iti agnanayon. Ti pusona naikuyog iti sagutna; ti pategna isut napatta-patta, saan nga iti timbeng ti kuarta, no di ket gapu ti ayat iti Dios ken ti ngayangay iti trabajona a nangparugso kenkuana a nangted iti daton. Kinuna ni Jesus a daydi balo a napanglaw “nangikabil ti adadu ngem isuda amin.” Dagiti babaknang nangtedda kadagiti kinawadwadda, nga adu kadakuada tapno makita ken idaydayaw dagiti tao ida. Dagiti dadakkel nga insagutda dida inikkatan ti nagnam-ayan wenno uray ti panagparammagda; dida nasapul ti nagsacrificio ket dida maidilig iti pateg dagiti dua a blancas ti balo.

Ti panggep isut mangted ti pateg dagiti aramidtayo, nga ikabilna ti sello ti pakaibabainan wenno nangato a pakaidayawan. Saan a dagiti dadakkel a banag a makita tunggal mata ken dayawen tunggal dila ti kapatgan iti Dios. Dagiti babassit a pagrebbengan a maaramid a siraragsak, dagiti babassit a sagut a dida agpakita, ken kaslattay awan pategda kadagiti mata ti tao, masansan nga isuda ti kapatgan iti imatang ti Dios. Ti puso a napnoan iti pammati ken ayat napatpateg iti Dios ngem kapatgan a sagut. Daydi balo a babai intedna ti pagbiagna tapno maaramidna ti sangkabassit a naaramidna. Inimutanna ti bagina iti taraon tapno maitedna ti dua a blancas iti trabajo nga ayayatenna. Ket isut inaramidna a sipapammati, a nagtalek iti Amana a nailangitan a dina lipatan ti dakkel a kasapulanna. Daytoy awanan agum nga espiritu ken pammati ti ubing ti nakaguyugoy iti panangidayaw ti Mangisalakan.

Kadagiti napanglaw addada dagidiay a mailiw met a mangipakita iti panagyamanda iti Dios gapu iti paraburna ken iti kinapudno a naammoanda. Dakkel met ti tarigagayda a makibulig kadagiti narangrang-ay a kakabsatda iti pannakataripato ti servicio ti Dios. Saan koma a maumsi dagitoy a kararua. Bay-anyo nga ipisokda dagiti blancasda iti pagidulinan sadi Iangit. No ited ida ti puso a napno iti ayat nga agpaay iti Dios, dagitoy a kasla babassit agbalinda a naiconsagrar a sagut, di mapatpatgan a daton, isuda nga. iseman ken bendicionan ti Dios.

Idi a kinuna ni Jesus maipapan iti balo, “Isu intedna ti adadu ngem isuda amin,” dagiti saona isudat pudno, saan laeng a ti panggep, ngem ti pay naibunga ti sagutna. Ti “dua a blancas a maysa a maravilis” a naiyeg iti paggamengan ti Dios isut bilang ti kuarta nga adadu nga amang ngem amin dagiti insagut dagidi nabaknang a Judio. Ti influencia dayta bassit a sagut kasla karayan, bassit iti pangrugian, ngem lumawlawa ken umununeg iti panagayusna kadagiti amin a panawen. Kadagiti rinibribu a pamay-an isut nangisagut iti pannakapabang-ar dagiti napanglaw ken ti pannakaiwarnak ti evangelio. Ti inaramid daydi balo isut tinulad ken binaliwan manen a tinulad dagiti rinibribu a puspuso iti tunggal daga ken iti tunggal panawen. Nagpakaasi nga agpada kadagiti nabaknang ken napanglaw, ket dagiti datonda isudat nangpadakkel iti pateg ti sagutna. Ti bendicion ti Dios iti blancas daydi balo inaramidna a gubbuayan dagiti dadakkel a naaramid. Kasta latta ti aramiden tunggal sagut a maited ken tunggal aramid a maidiaya a napakuyogan ti napudno a tarigagay iti pakaidayawan ti Dios. Isut maisilpo kadagiti panggep ti Mannakabalin-ngem-amin. Dagiti maibungana a pagimbagan awan ti makarukod.

Intuloy ti Mangisalakan dagiti panangbabalawna kadagiti escriba ken Fariseo: “Asikayo dakayo a mangidaldalan a bulsek nga agkuna; Siasinoman nga agsapatanto gapu iti Templo, awan aniaman; ngem siasinoman nga agsapatanto gapu iti balitok ti Templo, makautang. Dakayo a maag ken bulbulsek, Ta ania ti nangnangruna ti balitok wenno ti Templo a mangsantificar iti balitok? Ket, siasinoman nga agsapatanto gapu iti altar, awan aniaman; ngem ti agsapatanto gapu iti daton nga adda iti rabawna, makautang. Dakayo a maag ken bulbulsek: Ta ania ti nangnangruna, ti daton wenno ti altar a mangsantificar iti daton?” Impatarus dagiti papadi dagiti sapulen ti Dios a mainugot iti saan a pudno ken akikid a rukodda. Impagarupda a nasayaat ti panangdasig-dasigda nga adda nadagdagsen a basbasol, a dadduma nalagan laeng ti pannakatratarda ket dagiti dadduma a nalablabit basbassit ti dagsenda, nupay kasta saanda a mapakawan. No la ket no adda kuarta a maibayad addada dagiti tao a mapakawanda kadagiti karida. Ket gapu kadagiti adu a kuarta a maited no dadduma pakawanenda payen dagiti nadagsen a basol. Ngem dagitoy a papadi ken turayen nangitedda kaaagiti nabantot a keddeng kadagiti nalag-an a nagrirroan.

“Asikayo pay, escriba ken Fariseo, a managinsisingpet! ta agbayadkayo ti apagkapullo ti yerbabuena, ti anis, ken ti comino, ket dikay inkankano dagiti banag a napatpateg iti linteg nga isuda ti kinalinteg, ti panangngaasi, ken ti pammati. Dagitoy rebbengyo koma nga aramiden, ket dikay met baybay-an dagiti dadduma.” Kadagitoy a sao binabalaw manen ni Cristo ti panaglablabes iti nasagradoan a pagrebbengan. Saanna nga iwalin ti pagrebbengan. Ti gannuat ti apagkapullo isut inkeddeng ti Dios, ket isut nasalimetmetan manipud kadagiti kaunaan a panawen. Ni Abraham nga ama dagiti matalek, binayadanna ti apagkapullo ti amin a kukuana. Dagiti turayen dagiti Judio binigbigda ti pagrebbengan ti apagkapullo ket daytoy isut nalinteg; ngem dida intulok kadagiti tao nga isudat makaammo a mangikeddeng ti pagrebbenganda kas ti patienda. Nangikabilda kadagiti naturay a pagannurotan iti tunggal banag. Dagiti annuroten nagbalin a nagulo unay nga iti kasta saan a mabalin a tungpalen ida kas karbenganna. Awan idi ti makaammo no kaano ti pannakatungpalna iti Pagreb-benganna. Kas ti pannangted ti Dios, ti wagas isut nalinteg ken mainugot; ngem pinagbalin dagiti papadi ken rabbi a makautoy nga awit.

Amin nga ibilin ti Dios nasayaat ti maibungana. Binigbig ni Cristo ti pannangted iti apagkapullo a kas pagrebbengan; ngem impakitana nga iti panagited saan a pagpambar iti panangbaybay-a kadagiti sabsabali a pagrebbengan. Napalalo ti kinaapagisu ti panagbayad dagiti Fariseo iti apagkapulloda kadagiti bungbunga dagiti mulmulada iti minuyungan, a kas ti yerbabuena, anis, ken comino; dagitoy bassit ti pategda, ngem inikkanda ida iti pakaidayawan iti kinaapagisu ken kinasanto. Ngem dagiti awan serservina a panangiparparit nga inaramidda pinarigatda dagiti tao ket dinadaelda ti panangipategda iti wagas nga inkeddeng ti Dios met laeng. Binannogda dagiti isip dagiti tao kadagiti babassit a naggigiddiatan ket naipanaw ti panangasikasoda kadagiti nasken a kinapudno. Dagiti nadagdagsen a banag ti linteg -kinalinteg, panangngaasi, pammati—isudat nabaybayan. “Dagitoy,” kinuna ni Cristo, “rebbengyo koma nga aramiden, ket dikay met baybay-an dagiti dadduma.”

Kasta latta ti panangpaalas dagiti rabbi kadagiti sabali a linteg. Kadagiti naisuro ken ni Moises isut naiparit iti pannangan iti aniaman a di nadalus. Naiparit ti panangaramat iti lasag ti babuy ken sabsabali pay nga ayup tapno di mapno ti dara iti kinarugit ket iti kasta mapaababa ti biag. Ngem dagiti Fariseo dida inkabil dagiti parparit kadagitoy a kas ti panangited ti Dios. Napanda kadagiti di masapul a naglablabesan. Kadagiti sabali a banag pinilitda dagiti tao a sagatenda amin a danum a maaramat, di la ket ta adda idiay ti kabassitan a biag, a maibilang a narugit nga ayup. Indilig ni Jesus dagitoy babassit unay a maiparparit iti kinadakkel dagiti basolda. Kinunana kadagiti Fariseo, Dakayo, “manangidaldalan a bulsek, a mangsagat iti lamok ket mangalun-un iti camello!”

“Asikayo pay, escriba ken Fariseo, a managinsisingpet! ta mayaspingkayo kadagiti tanem a napapudaw, nga iti ruar pudno a nalibnosda, ngem iti uneg napno kadagiti tultulang dagiti natay ken isuamin a rugit.” Kas ti napapudaw ken napintas ti pannakaarkosna a tanem ilemmengna ti agderder a bangkay iti uneg. Kasta met daydi kinasanto ti ruar dagiti papadi ken turayen inlemmengna ti kinadakes iti uneg. Intuloy ni Jesus:

“Asikayo pay, escriba ken Fariseo, a managinsisingpet! ta bangonenyo dagiti tanem dagiti mammadto ket arkosanyo dagiti nakaikalian dagiti nalinteg, ket kunayo, No nagbiagkami koma kadagiti aldaw dagiti ammami, saankami koma a rimmamraman kadakuada iti dara dagiti mammadto. Ket iti kasta paneknekanyo ti maibusor kadakayo met laeng, a dakayo dagiti annak dagiti namapatay kadagiti mammadto.” Iti panangipakitada iti panagraemda kadagiti natay a mammadto, naganetget unay dagiti Judio a mangpapinta kadagiti tanemda; ngem dida met nagungunaan kadagiti insursuroda, wenno nagalluadan dagiti panangtubngarda.

Kadagiti aldaw ni Cristo adda daydi panangipateg kadagiti nakaitaneman dagiti natay, ket napaadda ti adu a kuarta iti pannakaararkosda. Iti imatang ti Dios daytoy isut panagladawan. Iti daydiay di umisu a panangipategda kadagiti natay, impakita dagiti tao a dida impatpateg ti Dios a kangrunaan ken dagiti kaarrubada a kas met kadakuada. Iti kasta met la a panagladawan ti maipakita kadagitoy nga aldaw. Adda dagiti mapabasol iti dida panangasikaso iti balo ken ulila, ti masakit, ken ti napanglaw, tapno makapatakderda kadagiti nangina a monumento nga agpaay kadagiti minatayda. Mabusbus a sibubulos ti panawen, kuarta, ken bannog itoy a panggep, idinto a dagiti pagrebbengan kadagiti sibibiag—pagrebbengan a nalawag ti panangbilin ni Cristo —mabaybay-anda a di maaramid.

Dagiti Fariseo nagbangonda kadagiti tumba dagiti mammadto nga inarkosanda dagiti sepulcroda, ket nagsisinnaoda, No koma no nagbiagtayo kadagidi aldaw dagiti ammatayo, ditay koma timmipon kadakuada iti pannakaibukbuk ti dara dagiti adipen ti Dios. Idi sasawenda daytoy igangannuatda nga alaen ti biag ti Anakna. Isut agpaay a leccion kadatayo. Ilukatna kadagiti matatayo ti pannakabalin ni Satanas a mangallilaw iti isip ken mangipanaw kadatayo iti lawag ti kinapudno. Adu dagiti sumursurot iti desdes dagiti Fariseo. Daydayawenda dagidiay a natay gapu iti pammatida. Pagsidsiddaawanda ti kinabulsek dagidi Judio iti panangumsida ken Cristo. No koma no nagbiagkami idi kaaldawanna, kunkunada, siraragsakkam koma a nangawat iti isursurona; dikam koma nakiraman iti basol dagidiay a nangumsi iti Mangisalakan. Ngem no ti panagtulnog iti Dios sapulenna ti pananglipat iti siak ken kinapakumbaba, dagitoy met la a tao papatayenda ti nalinteg a panagawatda ket agmadida nga agtulnog. Iti kasta ipakpakitada ti pumada nga espiritu dagidi Fariseo a binabalaw ni Cristo.

Bassit ti pannakabigbig dagidi Judio ti nakabutbuteng a susungbatan a sinaklaw ti dida panangawat ken Cristo. Nanipud idi pannakaibukbuk ti dara nga awan basolna, idi a ni Abel natay iti ima ni Cain, ti pakasaritaan isut naulit-ulit, a dimmakdakkel ti kinadakesna. Iti tunggal panawen, impangato dagiti mammadto ti timekda a maibusor kadagiti basol dagiti ari, agturay, ken tao, nga imbagada dagiti sao nga inted ti Dios kadakuada ket nagtungpalanda ti pannakaipeggad dagiti biagda. Manipud iti maysa a kaputotan nga agingga iti sabali a kaputotan napenpen ti nakaamamak a dusa nga agpaay kadagidiay a mangumsi iti lawag ken iti pudno. Daytoy insursurat met la dagiti bumusor ken Cristo kadagiti uloda. Ti basol dagiti papadi ken turayen dakdakkel ngem ti basol dagiti amin nga immununa a kaputotan. Iti dida panangbigbig iti Mangisalakan pinagbalinda dagiti bagbagida nga agsungbat iti dara dagiti amin a nalinteg a napapatay nanipud ken Abel nga agingga ken Cristo. Ngannganida punnoen idi nga agliplippias ti copa ti kinadangkesda. Ket iti mabiit isut maibukbuk kadagiti uloda ti manangibales a justicia. Iti daytoy, pinagalluad ni Jesus ida:

“Tapno umay kadakayo ti amin a dara dagiti nalinteg a naiparukpuk itoy daga, manipud iti dara ni Abel a nalitneg agingga iti dara ni Zacarias nga anak ni Baraquias, isu a pinapatayyo iti nagbaetan ti santuario ken ti altar. Pudno kunak kadakayo, nga amin daytoy umayto iti daytoy a kaputotan.”

Dagiti escriba ken Fariseo a nakangngeg ken Jesus ammoda a pudno dagiti saona. Ammoda idi no kasano ti pannakapapatay ni mammadto a Zacarias, idi a dagiti sao ti pammablaak adda kadagiti bibigna, tinengngel daydi naglikud nga ari iti nasatanasan a pungtot, ket iti panagbilinna napapatay ti mammadto. Naipinta ti darana met laeng kadagiti bato ti paraangan ti templo, ket saan a napunas; nagtuloy a mangnaneknek iti maibusor iti naglikud nga Israel. Kas ti panagbayag ti panagtakder ti templo, adda latta ti mansa dayta nalinteg a dara nga umumkis iti Dios iti pannakaibalesna. Idi a sasawen ni Jesus dagitoy nakabutbuteng a basbasol, rimsua ti tanabutob ti rurod kadagidi rumeprep a tao.

Idi kimmita iti nasangoanan, imbunannag ni Jesus a ti di panagbabawi dagiti Judio ken ti kinaawan asida kadagiti adipen ti Dios kastanto met la iti masangoanan a kas met iti napalabas:

“Gapuna, adtoy, ibaonko kadakayo dagiti mammadto, ken mamasirib, ken escriba; ket kadakuada adda papatayenyo ken ilansayo iti cruz, ket adda saplitenyo kadagiti sinagogayo, ken irurumenyo iti ciudad ken ciudad.” Mammadto ken mamasirib, napnoan iti pammati ken iti Espiritu Santo,—Esteban, Santiago, ken adu pay a sabsabali—madusaan ken mapapatayda. A ti imana naibayog sadi langit ket ti bagina sinilnagan ti lawag a nadiosan, nagsao ni Cristo a kas okom kadagiti adda iti sangoananna. Ti timekna, a nasansan a nangnangngeg iti kinaemma ken panagpakpakaasi, idin isut nangngeg a nangbabalaw ken nagpabasol. Nagpigerger dagidi agdengdengngeg. Ni kaanoman saan a napunas ti pagket a naaramid dagiti sao ken langana.

Ti rurod ni Cristo isut naiturong a maibusor iti kinamanaginsisingpet, ti nadagsen a basol, a pangdadael dagiti tao kadagiti kararuada met laeng, nga ulbodenda dagiti padada a tao ket ibabainda ti Dios. Iti makagargari ngem naulbod a panagrason dagiti papadi ken turayen nailasinna ti panagtrabajo dagiti babaonen ni Satanas. Natadem ken nasukimat ti panangtinggarna iti basol; ngem saan a nangisao iti panangibales. Adda idi Kenkuana ti nasantoan a gurana iti principe ti kinasipnget; ngem dina imparang ti napungtot a rikna. Iti kasta ti Cristiano nga agbiag a maitunos iti Dios, nga adda kenkuana ti nasantoan a gura a maibusor iti basol; ngem dinto parasuken ti dakes a rikna a mangapa kadagidiay a mangapa kenkuana. Uray pay iti pannakidinna kadagidiay a tinignay ti pannakabalin a naggapu iti baba iti panangipapilitda iti ulbod, ken Cristo masapul a taginayonentay ti taina ken panangtengngel iti bagi.

Ti nadiosan a panangngaasi ti nakita iti rupa ti Anak ti Dios idi nga intaengna ti panangimatangna iti templo ken kadagiti agdengdengngeg Kenkuana. Iti timek a napakuyogan iti nauneg nga ut-ut ti puso ken napait a lulua impukkawna, “O Jerusalem, Jerusalem, a nangpapatay kadagiti mammadto, ken nangubor kadagiti naibaon kenka, naminano a kinayatko nga urnongen koma dagiti annakmo, a kas ti maysa nga upa urnongenna dagiti piekna iti sirok dagiti payyakna, ket dika kinayat!” Daytoy ti balubal ti panagsina. Iti panagunnoy ni Cristo ti met la puso ti Dios ti naibukbuk. Isut nakaskasdaaw a pagpakada ti nabayag a Danagitured ti ayat ti Kinadios.

Napaulimek nga agpadpada dagiti Fariseo ken Saduceo. Inayaban ni Jesus dagiti adalanna ket nagsaganada a pumanaw iti templo, saan a kasla naabak ket mapilit nga umadayu manipud iti sangoanan dagiti kabusorna, no di ket kas maysa a naibanagen ti aramidna. Pimmanaw a nangabak iti dangadang.

Dagiti gameng ti kinapudno a nagtinnag kadagiti bibig ni Cristo iti dayta nakalalagip nga aldaw naipenpenda kadagiti adu a puso. Kadakuada dagiti baro a panpanunut nairugida iti panagbiag, dagiti baro a tarigagay isudat nariing ket nairugi ti baro a pakasaritaan. Kalpasan ti pannakailansa ken panagungar ni Cristo, dagitoy a tao immayda iti sangoanan ket tinungpalda ti nadiosan a bilin a napakuyogan iti kinasirib ken kinaregget a maitunos iti kinadakkel ti aramid. Nangtedda iti damag a nangtignay kadagiti puso dagiti tao, a nangpakapsut kadagiti saan a pudno a panagdaydayaw a nangpakuriteng kadagiti biag dagiti rinibribu. Iti sangoanan dagiti pangpaneknekda, dagiti kapanunutan ken filosofia a natagitaw-an nagbalinda a parparawpaw a sarsarita. Nabileg unay dagiti naibunga dagiti sinao ni Jesus kadagiti nasnasdaaw ken sibubuteng a rumeprep a tao idiay templo ti Jerusalem.

Ngem ti Israel a kas nacion isut simminan iti Dios. Dagiti sigud a sanga ti kayo ti olivo nasepakda. Ngainaramidna ti maudi nga ikikita iti uneg ti templo, kinuna ni Jesus a sisasaibbek ti ladingit, “Adtoy, ti balayyo mapanawan kadakayo nga awan nagian. Ta kunak kadakayo a manipud ita didakto makita agingga iti panagkunayonto: Bendito dayta umay iti nagan ti Apo.” Inggana idi ninagnagan ni Jesus ti templo ti balay ni Amana; nga idin, ta ti Anak ti Dios rummuaren kadagiti bakudna, ti kaadda ti Dios maipanaw metten iti agnanayon manipud iti templo a nabangon iti gloriana. Manipud idin dagiti ceremonia awanen ti kaipapananda, dagiti serviciona isudan ti angangaw.

68 — Idiay Akinruar a Paraangan

Daytoy a capitulo naibatay iti Juan 12:20-43.

“KET ADDA IDI dadduma a taga Grecia kadagiti simmang-at a napan makirambak: dagitoy ngarud im mayda ken Felipe, a taga Betsaida ti Galilea, ket nagdawdawatda a kunkunada kenkuana: Apo, kayatmi a kitaen koma ni Jesus. Napan ni Felipe ket imbagana ken Andres: Napan da Andres ken Felipe, ket ibagada ken Jesus.”

Iti dayta a panawen ti aramid ni Cristo kasla adda idi iti nadawel a pannakaabak. Nagballigi iti pannakisuppiatna kadagiti papadi ken Fariseo, ngem nalawag idin a ni kaanoman dida awaten a kas Mesias. Dimtengen ti maudi a pannakisina. Kadagiti adalanna ti banag kasla awanen ti namnama. Ngem ni Cristo umasasideg iti pakatungpalan ti aramidna. Ti dakkel a pasamak a seknanna saan laeng a ti nacion a Judio, no di ket ti amin a lubong, nganngani idin dumteng. Idi a nangngeg ni Jesus daydi nagagar a kiddaw, “Kayatmi a kitaen ni Jesus,” a yallangoganna ti mawaw nga ikkis ti lubong, nagraniag ti rupana ket kinunana, “Dumtengem ti oras a ti Anak ti tao maitan-ok.” Iti kiddaw dagiti Griego nakitana ti maysa a tanda dagiti bunga ti dakkel a sacrificiona.

Dagitoy a lallaki naggapuda iti Laud a sumarak iti Mangisalakan iti pagpatinggaan ti biagna, a kas kadagiti Mamasirib a Lallaki naggapuda iti Daya idi pangrugianna. Idi nayanak ni Cristo dagiti Judio kasta unay ti pannakaringgorda kadagiti narang-ay a gannuatda a dida naammoan ti yaayna. Dagiti Mago a naggapu kadagiti nacion a pagano immayda iti kolloong, agraman kadagiti sagutda, nga agdaydayaw iti Mangisalakan. Kas-ta met dagitoy a Griego, nga itakderanda dagiti nacion, tribu, ken ilili ti lubong, immayda met a kumita ken Jesus. Iti kasta dagiti tao kadagiti amin nga ili mayasidegda ken Jesus gapu iti cruz. Ngarud adu “dagiti umayto nga aggapu iti daya ken laud, ket makikatugawdanto ken Abraham ken Isaac ken Jacob iti pagarian ti langit.”

Nangnangngeg dagiti Griego ti naballigian nga iseserrek ni Cristo idiay Jerusalem. Impagarup dagiti dadduma, ket insaknapda ti damag, a pinaruarna dagiti papadi ken turayen manipud iti templo, ket alaenna ti trono ni David ket agturay a kas ari ti Israel. Iniliw dagiti Griego nga ammoen ti pudno maipapan iti misionna.

“Kayatmi a kitaen koma ni Jesus,” kinunada. Napatgan ti tarigagayda. Idi a naipan ken Jesus ti dawatda, Isu adda iti paset ti templo a di pakabalinan a sumrekan ti uray siasino malaksid dagiti Judio, ngem rimmuar iti yan dagiti Griego iti naruruar a paraangan ket nakisarita kadakuada.

Immayen ti oras a pannakaitan-ok ni Cristo. Agtatakder idi iti linong ti cruz, ket ti kiddaw dagiti Griego impakitana Kenkuana a ti sacrificio a nganganina aramiden yegnanto dagiti adu nga annak a lallaki ken babbai iti Dios. Ammona idi a dagiti Griego iti mabiit makitadanto ti kasasaad a dida tinagtagainep. Makitadanto nga Isu mayabay ken ni Barrabas, tulisan ken mammapatay, a mapili ken maibbatan iti sangoanan ti Anak ti Dios. Mangngegdanto dagiti tao, a sinugsogan dagiti papadi ken turayen, nga ibagada ti pilida. Ket iti saludsud, “Ania ngarud ti aramidekto ken Jesus a managan Cristo?” maitedto ti sungbat, “Mailansa koma iti cruz.” Mateo 27:22. Iti aramidna a pannakaugas dagiti basol dagiti tao ammo ni Cristo a ti pagarianna isut maananay, ket maipan iti dagup ti lubong. Agtrabajo a Mangisubli, ket ti Espirituna isut aggundaway. Iti maysa a darikmat kimmita iti masangoanan, ket nangngegna dagiti timek dagiti mangiwarragawag kadagiti amin a paset ti daga, “Adtoy ti Cordero ti Dios a mangikkat ti basol ti lubong.” Juan 1:29. Kadagitoy a gangannaet nakitana ti inanama ti dakkel a panagani, inton mabungtol ti bakud a mamagsina kadagiti Judio ken Gentil, ket dagiti amin a nacion, pagsasao, ken ilili mangngegda ti damag ti pannakaisalakan. Ti pannakaipakauna daytoy, ti pannakatungpal dagiti inanamana, naibalikas kadagitoy a sao, “Dumtengen ti oras a ti Anak ti tao maitan-ok.” Ngem ti pamay-an a pakaaramidna daytoy a pannakaitan-ok saan a pimmanaw iti isip ni Cristo. Ti pannakaurnong dagiti Gentil isut sumaruno iti umasideg nga ipapatayna. Ti laeng ipapatayna ti pakaisalakanan ti lubong. Kas ti bukel ti trigo, ti Anak ti tao masapul a maikabil iti daga ken matay, ket maikali a di makita; ngem agbiagto manen.

Imparang ni Cristo ti masangoananna, nga inlawlawagna babaen ti naparsua, tapno maawatan dagiti adalanna. Ti pudno a pagbanagan ti misionna magun-odan iti ipapatayna. “Pudno, pudno, kunak kadakayo,” kinunana, “no ti bukel ti trigo saan nga agtinnag iti daga ket matay, isu agtaeng a maymaysa; ngem no matay, adu a bunga ti itedna.” No ti bukel ti trigo agtinnag iti daga ket matay, isut mangted iti adu a bunga. Kasta met ti ipapatay ni Cristo, mangted met iti bunga nga agpaay iti pagarian ti Dios. Kas mayalubog iti linteg ti pagarian ti mulmula, ti biag isu ti ibunga ti ipapatayna.

Dagiti agasasikaso iti daga maawatanda daytoy a panglawlawag. Iti tinawentawen ti agtaltalon itarimaanna ti bin-ina babaen iti panangilasinna kadagiti kasayaatan a bukel. Intono kuan ikabilnanto a kasla mailemmeng iti ginulisan, idiay nga aywanan ti ADO Intono kuan rummuar ti bulong, sumaganad ti dawa, kamaudiananna bukel a nadanonan idiay dawa. Ngem daytoy a pannakapatan-ay saan a maaramid malaksid no ti bukel maikali, mailemmeng, ket kaslattay napukawen.

Ti bukel a maimula iti daga agpataud ti bunga, ket daytoy isu manen ti maimula. Iti kasta ti anien isut umadu. Kasta met ti ipapatay ni Cristo idiay cruz ti Calvario agbunganto iti biag nga agnanayon. Ti panangmingming itoy a sacrificio isunto ti pakaitan-okan dagidiay a, kas bungana, agbiagdanto iti agnanayon a panawen.

Ti bukel ti trigo a salimetmetanna ti biagna awan bunga a mapataudna. Agtaeng nga isisu. No koma no isut pinilina, nabalin koma ni Cristo nga insalakanna ti biagna manipud iti ipapatay. Ngem no dayta koma ti inaramidna, nagbiag la koma nga isisu. Di koma nakapaadda kadagiti annak a lallaki ken babbai iti Dios. Babaen laeng iti pannakaitinnagna iti daga ket natay ti nakapagbalinanna a bukel nga agpaay iti dakkel a panagani—kadagiti rumeprep a tao iti tunggal nacion, ken tribu, ken pagsasao, ken ili a nasubbot iti Dios.

Iti daytoy a kinapudno isilpo ni Cristo ti leccion ti panangisacrificio iti siak a masapul a sursurroen ti amin: “Ti mangipangpangruna iti biagna, isut mapukawnanto; ket ti gumura iti biagna ditoy lubong, isut idulinnanto a maipaay iti biag nga agnanayon.” Amin dagidiay a katrabajoan ni Cristo a mangted ti bunga masapul nga umuna a matnagda iti daga ket matayda. Ti biag masapul a maikabil kadagiti gulis dagiti masapsapul ti lubong. Ti panagayat iti siak, ti panangipang pangruna iti siak masapul a mapukaw. Ket ti linteg ti panangisacrificio iti siak isut linteg ti panangtaginayon iti siak. Ti agtaltalon pataginayonenna ti bukelna babaen iti panangipuruakna. Kasta latta iti biag ti kinatao. Ti panangited isu ti panangbiag. Ti biag a mataginayon isu ti biag a maiservi a sibubulos iti Dios ken iti tao. Dagidiay a gapu ken Cristo isacrificioda ti biagda ditoy lubong isudat maidulin nga agpaay iti biag nga agnanayon.

Ti biag a naaramat a maipaay la iti siak isu ti kasla iti bukel a nakanen. Mapukaw ngem awan ti umadduanna. Ti maysa a tao mabalin a maurnongna ti amin nga agpaay kenkuana laeng; ngem ti biagna aglabas, ket awan ti adda kenkuana. Ti linteg ti panagservi iti siak laeng isu ti linteg ti panangdadael iti siak.

“No adda agservi Kaniak,” kinuna ni Jesus, “surotennak koma; ket no adino ti yanko, agianto met idiay ti adipenko: no adda agservi Kaniak, isu itan-okto ni Amak.” Amin dagiti nakibulig ken Cristo iti panagawit iti cruz ti sacrificio makiramandanto Kenkuana iti pannakaitan-okna. Iti pannakaibabain ken panagtookna, isut mangted ti rag-o ni Cristo a dagiti adalanna maintan-okdanto met a maikanunong Kenkuana. Isuda dagiti bunga ti panagsacrificiona. Ti pannakaiparangarang kadakuada ti kababalin ken espirituna met laeng isut gungunana a mangtedto iti ragsakna iti agnanayon awan inggana. Daytoy a rag-o a nakairamananda Kenkuana a bunga ti panagbannog ken panagsacrificioda isut makita kadagiti sabali a puso ken biag. Isudat katrabajoan ni Cristo, ket ti Ama itan-oknanto ida a kas ti panangitan-okna iti Anakna.

Ti damag dagiti Griego a nangipakpakauna ti pannakaurnong dagiti Gentil, iyegna iti isip ni Jesus ti pakadagupan ti misionna. Naiparang iti sangoananna ti aramid ti pananubbot, manipud idi panawen a mabalabala pay laeng ti gakat, aginggana iti ipapatay a ngannganin mapasamak. Idin addan kasla nakaskasdaaw nga ulep a nanglakub iti Anak ti Dios. Ti sipngetna isut narikna dagidi adda iti asideg. Nagtugaw a siulimek ken sipapanunut. Kalpasanna ti naladingit a timek pinagpatinggana ti ulimek, “Ita adda a nariribuk ti kararuak; ket anianto ti saw-ek? Ama, isalakannak itoy nga oras.” Naipakpakauna a ni Jesus umininumen iti copa ti kinapait. Ti kinataona simmanud manipud iti cruz ti pannakabaybay-a, idi nga iti amin a makita isut pinanawan uray pay ti Dios met laeng, idi a dagiti amin makitada nga isut masaplit, nakabil iti Dios, ken napagsagaba. Immikay iti pannakakita ti kaadduan, iti pannakatratarna a kas kadagiti kadaksan a criminal, manipud iti nakababain ken nakaalalas nga ipapatay. Ti panpanunut iti pannakibalubalna kadagiti pannakabalin ti sipnget, ti rikna ti nakaamamak nga awit ti panagsalungasing ti tao, ken ti pungtot ti Ama gapu iti basol isu ti nakaigapu iti pannakadesmaya ti espiritu ni Jesus, ket ti lussiaw ni patay nagsaknap iti rupana.

Idin dimteng ti nadiosan a pannakaisuko iti pagayatan ni Amana. “Maipanggep itoy,” kinunana, “immayak iti daytoy nga oras. Ama, itan-okmo ti naganmo.” Maabak laeng ti pagarian ni Satanas gapu iti ipapatay ni Jesus. Dayta laeng ti pamuspusan tapno masubbot ti tao ken maitan-ok ti Dios. Timmulok ni Jesus iti panagtuok, inakona ti sacrificio. Ti Katurayan ti langit tim-mulok nga agsagaba a kas Mangawit ti Basol. “Ama, itan-okmo ti naganmo,” kinunana. Idi nga imbalikas ni Cristo dagitoy a sao, immay ti sungbat manipud iti ulep a nangkayubot iti ulona: “Intan-okkon ken itan-okkonto manen.” Ti dagup ti biag ni Cristo manipud iti kolloong inggana iti kanito a pannakaisawang dagitoy a sao, naitan-oknan ti Dios; ket iti daydi umumay a pakasuotan dagiti panagsagabana a nadiosan-natagitaw-an, pudno nga intan-okna ti nagan ni Amana.

Idi a nangngeg ti timek, simmiag ti lawag manipud idi ulep ket linawlawna ni Cristo, a kaslattay dagiti takkiag ti Awan Patpatinggana a Pannakabalin ti naisalukob Kenkuana a kas bakud ti apuy. Naimatangan dagiti tao daytoy a buya a sibubuteng ken sisisiddaaw. Awan nakaitured nga agsao. Naulimek dagiti bibigda ket agkebbakebba ti panagangangesda, ket aagiti matada naiturong ken Jesus. Idi naiteden ti pammaneknek ti Ama, pimmangaton ti ulep ket nagwarasen idiay langit. Idin nagpatingga ti makita a panagsarsarita ti Ama ken ti Anak.

“Dagiti adu a tao ngarud adda idiay ken nakangngeg, kinunada a naggurrood: dagiti sabsabali kinunada, “Maysa nga angel nakisao Kenkuana.” Ngem dagidi naammiris a Griego nakitada ti ulep, nangngegda ti timek, naawatanda ti kaipapananna, ket nailasinda a pudno ni Cristo; kadakuada naipakaammo nga Isut Imbaon ti Dios.

Nangngeg ti timek ti Dios idi nabautizaran ni Jesus idi mangrugrugi ti panagministrona, ket nangngeg manen idi panagbalbaliwna idiay bantay. Ket idi nga agpatpatingga ti panagministrona nangngeg manen iti maikatlo a daras dagiti adadu a tao ken babaen kadagiti naisingsingayan a kasasaad. Kaisasao la ni Jesus ti kapasnekan a kinapudno maipapan iti kasasaad dagiti Judio. Kaititedna ti maudi a pakpakaasina, ken kaibagbagana ti pannakadusada. Manen ikabil ti Dios idi ti sello iti mision ti Anakna. Binigbigna daydi inumsi ti Israel. “Saan nga immay daytoy a timek gapu Kaniak,” kinuna ni Jesus, “no di ket gapu kadakayo.” Isu ti kangrunaan a pangpaneknek iti kina-Mesiasna, ti pakakitaan a naggapu iti Ama a ni Jesus insaona ti pudno, ken Isu ti Anak ti Dios.

“Ita ti pannakaokom daytoy a lubong,” intuloy ni Cristo; “ita ti principe daytoy a lubong maibelleng iti ruar. Ket Siak, no maipangatoak manipud iti daga guyuguyekto Kaniak amin a tao. Ngem daytoy kinunana idi a pangipaawatna no ania a kita ti patay ti ipapataynanto.” Daytoy idi ti karikutan a kanito ti lubong. No agbalinak a daton ti pannakikappia gapu kadagiti basol dagiti tao, masilnaganto ti lubong. Makettanto ti panangtengngel ni Satanas kadagiti kararua dagiti tao. Ti nadadael a ladawan ti Dios matarimaanto iti kinatao, ket ti kaman dagiti mammati a sasanto iti kanungpalanna tawidennanto ti pagtaengan a nailangitan. Daytoy ti maibunga ti ipapatay ni Cristo. Ti Mangisalakan napno iti panangpanunut iti buya ti panagballigi nga adda iti masangoananna. Nakitana ti cruz, ti nadawel ken nakababain a cruz, agraman dagiti nakaararriek a pangkigtotna, nga isut mangiwayat iti pannakaitan-ok.

Ngem ti aramid ti pannakasbut ti tao saan la nga isisu ti maibanag gapu iti cruz. Ti ayat ti Dios isut mairakurak iti law-ang. Maibelleng iti ruar ti principe ti sipnget. Dagiti pammabasol nga inyeg ni Satanas a maibusor iti Dios masungbatanda. Ti umsi nga indissoorna iti langit masapul a maikkaten iti agnanayon. Dagiti angel a kas met dagiti tao mayasidegda iti Mannubbot. “Siak, no maipangatoak manipud iti daga,” kinunana, “guyuguyekto Kaniak amin a tao.”

Adu dagiti tao a nanglawlaw ken Cristo idi sinaona dagitoy a sao, ket kinuna ti maysa, “Nangngegmi iti linteg, a ti Cristo mataginayonto: ket kasano ti panagkunam, Masapul a ti Anak ti tao maipangato? Siasino daytoy Anak ti tao? Kinuna ngarud ni Jesus kadakuada: Agianpay bassit nga aldaw ti silaw kadakayo. Magnakayo ita ta adda pay laeng ti silaw kadakayo, tapno dinakay makamakam ti sipnget: ta ti magna iti sipnget saanna nga ammo no sadino ti papananna. Ita ta adda pay laeng ti silaw kadakayo, mamatikayo iti silaw, tapno agbalinkayo nga annak ti lawag.”

“Ngem uray inaramidna iti sangoananda dagiti nagadu a pagilasinan, saanda pay a namati Kenkuana.” Iti naminsan sinaludsudda iti Mangisalakan, “Ania ngarud ti pagilasinan nga aramidem, tapno makitami ket patiendaka?” Juan 6:30. Di mabilbilang dagiti pagilasinan a naiteden; ngem rinipkanda dagiti matada ket pinatangkenda dagiti pusoda. Idin ta ti Ama nagsao, ket didan makakiddaw iti sabali pay a pagilasinan, impatuloyda pay met laeng ti dida panamati.

“Nupay kasta, uray kadagiti kangatoan nga agturay adu dagiti namati Kenkuana; ngem gapu kadagiti Fariseo saanda nga imparangarang, amangan la ket ta maparruarda iti sinagoga.” Inayayatda ti pammadayaw dagiti tao nga adadda ngem ti pananganamong ti Dios. Tapno maliklikanda ti pannakauyaw ken pannakaibabain, inlibakda ni Cristo ket inumsida ti pannakaitag-ay ti biag nga agnanayon. Ket nagadu ketdin kadagiti amin a panawen nanipud idi ti nangaramid iti kasta met laeng! Kadakuada amin mayaplicar ti pablaak ti Mangisalakan, “Ti mangipangpangruna iti biagna, isu ti mapukawna.” “Ti tumallikud Kaniak,” kinuna ni Jesus, “ket dina awaten dagiti saok, adda mangokom kenkuana; ti sao nga insaok isu ti mangokomto kenkuana iti kamaudianan nga aldaw.” Juan 12:48.

Ay-ay pay dagidiay a dida naammoan ti panawen ti pannakasarungkarda! Siinayad ken silaladingit a pimmanaw ni Cristo iti agnanayon manipud kadagiti liklikmut ti templo.

69 - Idiay Bantay Dagiti Olivo

Daytoy a capitulo naibatay iti Mateo 24; Marcos 13; Lucas 21:5-38.

DAGITI SAO NI Cristo kadagiti papadi ken turayen, “Adtoy, ti balayyo mapanawan kadakayo nga awan nagian” (Mateo 23:38). tinignayna ti buteng dagiti pusoda. Impakitada ti di panangiginggina, ngem ti panunut nagtuloy iti isipda no ania ti kaipapanan dagitoy a sao. Kaslattay adda idi ti di makita a peggad a mangamames kadakuada. Mabalin kadi a ti nangayed a templo, isu a templo ti nacion, iti mabiit agbalin a gabsuon ti dadael? Ti amak iti maururay a peggad adda met idi iti isip dagiti adalan, ket inurayda a sigagagar ti nalawag a sao nga aggapu ken Jesus. Idi a rumrummuarda iti templo, imbagbagada ti kinapigsa ken kapintasna. Dagiti bato ti templo isudat kapipintasan a marmol, nakapudpudaw, ket dadduma kadakuada nakapalpalalo ti kadakkelda. Maysa a paset ti diding sinarangetna ti panangsillong ni Nabucodonosor. Iti daydiay naananay a pannakabangonna, nagparang a kaslattay maymaysa a bato a naala idiay pagminasan. No kasano ti pannakargaay dagitoy nakapigpigsa a diding, saan a naawatan idi dagiti adalan.

Idi a naiturong ti imatang ni Cristo iti kinagarbo ti templo, ania ngata ti di naibalikas a panpanunut daydi Inumsida! Ti buya iti sangoananna pudno a napintas, ngem kinunana a silaladingit, Makitak amin. Pudno a nakaskasdaaw dagiti patakder. Itudoyo dagiti diding a kasla dida mabalin a dadaelen; ngem denggenyo dagiti saok: Umay ti aldaw nga “awanto ti matda ditoy a maysa a dinto marba.”

Nagsao ni Cristo iti pagdengngeg dagiti nakaadadu a tao; ngem idi maymaysa immay Kenkuana da Pedro, Juan, Santiago, ken Andres idi agtutugaw iti Bantay dagiti Olivo. “Ibagam kadakami,” kinunada, “kaanonto ti pannakaaramid dagitoy? ket anianto ti pagilasinan iti yaaymo, ken iti panungpalan ti lubong?” Saan a sinungbatan ni Jesus dagiti adalanna a pinagsinana ti pannakadadael ti Jerusalem ken ti dakkel nga aldaw ti yaayna. Pinaglaokna ti pannakasalaysay dagitoy dua a mapasamak. No koma no inlatakna kadagiti adalanna dagiti mapasamak iti masangoanan, kas ti pannakakitana kadakuada, dida koma naibturan ti buya. Iti asina kadakuada pinagtiponna ti pakasalaysayan dagiti dua a pagrikutan, a binay-anna dagiti adalan nga isuda met laeng ti mangadal no ania ti kaipapananna. Idi nga insalpikana ti pannakadadael ti Jerusalem, dagiti naimpadtoan a saona dumanonda iti labes dayta a mapasamak aginggana iti maudi a pannakauram iti daydiay nga aldaw a tumakder ti Apo iti ayanna tapno dusaenna ti lubong gapu iti kinadakesna, inton ti daga iruarna ti darana, ket dinanto ilemmeng dagiti pinapatayna. Naited ti pakadagupan ti salaysay, saan laeng nga agpaay kadagiti adalan, no dipay ket kadagidiay a sibibiag ka-dagiti maudi a buya ti pakasaritaan ti daga.

Kinuna ni Cristo, a sinangona dagiti adalan, “Kitaenyo ta awan koma ti mangulbod kadakayo. Ta adunto dagiti umay iti naganko, nga agkunkuna, Siak ti Cristo; ket adunto dagiti ulbodenda.” Agparangto dagiti saan a pudno a Mesias, a kunada nga agaramidda iti milagro, ket ibagada a dimtengen ti panawen ti pannakaispal ti nacion a Judio. Adunto dagiti ulboden dagitoy. Natungpal dagiti sinao ni Cristo. Iti nagbaetan ti ipapatayna ken ti pannakaalikubkub ti Jerusalem nagparang dagiti adu a saan a pudno a Mesias. Ngem daytoy a pablaak naited met nga agpaay kadagiti agbibiag ita a panawen ti lubong. Dagiti panangallilaw a naaramid sakbay ti pannakadadael ti Jerusalem, naaramidda met kadagiti sabali a panawen, ket maaramiddanto manen.

“Ket makangngegkayto kadagiti gubgubat ken damdamag ti gubgubat: kitaenyo ta dikay aglagaw ta masapul a maaramid dagitoy, ngem saan pay nga isu ti panungpalan.” Sakbay ti pannakadadael ti Jerusalem, nagkakabil dagiti tao a manggun-od iti kangatoan a dayaw. Napapatay dagiti emperador, kasta met ti naaramid kadagidiay a maipagarup a kaasitgan iti trono. Adda idi gubgubat ken damdamag ti gubgubat. “Masapul a maaramid dagitoy,” kinuna ni Cristo, “ngem saan pay nga isu ti panungpalan (ti nacion a Judio a kas nacion). Ta tumakderto ti nacion a bumusor iti sabali a nacion, ket ti pagarian a bumusor iti sabali a pagarian: ket addanto bisbisin ken gingined iti nadumaduma a disso. Ngem amin dagitoy isuda ti pangrugian ti ladingit.” Kinuna ni Cristo, no makita dagiti rabbi dagitoy a pagilasinan, ibagadanto nga isudat panangokom ti Dios kadagiti nacion gapu iti panangadipenda kadagiti tao a pinili ti Dios. Ibagadanto a dagitoy a pagilasinan ti pakakitaan ti yaay ti Mesias. Dikay koma maulbod, isuda ti pangrugian ti panangdusana. Kinita dagiti tao dagiti bagbagida. Saanda a nagbabawi ken naconvertir tapno agasak koma ida. Dagiti pagilasinan nga imparparangda a kas pakakitaan ti pannakakayawda isudat pagilasinan ti pannakadadaelda.

“Iyawatdakayto iti rigat, ket papatayendakayto; ket guraendakayto dagiti amin a nacion a gapu iti naganko. Ket iti dayta adunto dagiti maitibkol, ken agpipinnadakesto ti maysa ken maysa; ket agguguranto ti maysa ken maysa.” Amin daytoy linak-am dagiti Cristiano. Dagiti amma ken inna intuggodda dagiti annakda. Dagiti annak intuggodda dagiti nagannak kadakuada. Dagiti gagayyem inyawatda dagiti gagayyemda iti Sanedrin. Dagiti panangidadanes tinungpalda ti panggepda babaen ti panangpapatayda ken ni Esteban, ni Santiago, ken dagiti sabali pay a Cristiano.

Iti pannakaaramat dagiti adipenna, inikkan ti Dios dagiti Judio ti maudi a gundaway nga agbabawi. Imparangarangna ti bagina babaen dagiti saksina iti pannakatiliwda, iti pannakausigda, ken iti pannakaibalbaludda. Nupay kasta inkeddeng dagiti okomda ti dusa a pannakatay. Tattaoda idi nga awan kaikarianda iti lubong, ket iti panangpapatay dagiti Judio kadakuada, dagitoy inlansada manen ni Jesus. Kastanto manen ti maaramid. Dagiti agturay agaramiddanto kadagiti linteg a mangsinged ti wayawaya ti religion. Tagikuaendanto ti kalintegan a ti Dios laeng ti akinkukua. Panunutendanto nga adda pannakabalinda a mangtengngel iti conciencia, isu a ti Dios la ti maaddaan iti kasta a galad. Uray itan maararamiden ti pangrugian; ituloydanto daytoy nga aramid ingganat dumtengda iti beddeng a dida mabalinen a labsan. Bumiangto ti Dios nga agpaay kadagiti matalek ken managtungpal linteg a taona.

Inton maaramid ti pannakaidadanes addanto dagidiay a mangipakita iti pannakipagriknada kadagiti mapadpadakes a panpaneknekanda ni Cristo. Dadduma mapaguradanto gaputta dagiti pamunganayan ti kinapudno dida maitunos kadagiti aramidda. Adunto dagiti matuang ken matnag, a suminadanto iti pammati nga inlunglungalongda. Dagidiay nga aglikudto, inton madama ti pannakausig, tapno magun-odanda ti kinatalgedda, agsaksidanto iti ulbod ken ituggoddanto dagiti kakabsatda. Pinagalluadnatay ni Cristo kadagitoy amin, tapno ditayto pakasdaawan iti nakillo, nadawel a tignay dagidiay a mangumsi iti lawag.

Inted ni Cristo ti pagilasinan iti pannakadadael nga umay iti Jerusalem, ket imbagana kadakuada no kasano ti pannakalisida: “Inton makitayo ti Jerusalem a nalikmut kadagiti buybuyot, ammoenyo a ti pannakarbekna asidegen. Dagiti adda iti Judea aglemmengda koma kadagiti banbantay; ket dagiti adda iti tengngana, pumanawda koma; ket dagiti adda kadagiti taltalon, saanda koma a sumrek kenkuana. Ta dagitoy isuda dagiti aldaw ti panagibales, tapno matungpal amin dagiti adda a naisurat.” Daytoy a pablaak naited tapno malagip iti uppat a pulo a tawen, a ti kalpasanna isu ti pannakadadael ti Jerusalem. Dagiti Cristiano nagtulnoganda ti pablaak, ket awan uray no maysa la a Cristiano a napukaw idi nagubat ti ciudad.

“Agkararagkayo ngarud a ti panagtalawyo saan koma nga iti kalam-ekna, wenno iti aldaw ti Sabado, kinuna ni Cristo. Daydiay a nangaramid iti Sabado, saanna a winaswas, wenno inlansa iti cruz. Saan a napag balin nga awan kapapay-an ti aldaw a panaginana gapu iti ipapatayna. Uppat a pulo a tawen kalpasan ti pannakailansa nasalimetmetan pay la a sagrado. Iti uppat a pulo a tawen nagkarkararag dagiti adalan tapno ti panagtalawda di koma maaramid iti aldaw ti Sabado.

Manipud iti pannakadadael ti Jerusalem, pinardasan nga insao ni Cristo dagiti maararamid agingga iti kadak kelan a mapasamak, ti kamaudianan a singsing ti kawar ti pakasaritaan daytoy a daga—ti yaay ti Anak ti Dios a singangayed ken sitatan-ok. Iti nagtengngaan dagitoy dua a mapasamak, nailukat ken Cristo ti buya dagiti atiddag a panawen ti sipnget, panawen a ti iglesiana namarkaan iti dara, lulua, ken rigrigat. Dagitoy a buya dagiti adalanna dida naibturan a kitaen, ket bassit laeng ti insalaysay ni Jesus kadakuada. Ta “addanto dakkel a rigat,” kinunna, “a nanipud idi punganay ti lubong agingga ita awan pay kasta a napasamak, ket awanto metten iti uray kaano. Ket no dagita nga aldaw saanda koma a mapaababa, awan koma ti lasag a maisalakan; ngem gapu kadagiti napili dagita nga aldaw mapaababadanto.” Iti nasursurok ngem sangaribu a tawen ti kasta a pannakaidadanes a dipay nakita ti lubong iti kaanoman isut immay kadagiti pasurot ni Cristo. Napapatay dagiti riniwriwriw a riwriw kadagiti matalek a saksina. No di koma naiyunnat ti ima ti Dios a mangaywan kadagiti taona, napukawda koma amin. “Ngem gapu kadagiti napili,” kinunana, “dagita nga aldaw mapaababadanto.”

Itan, iti di mariro a panagsao, ibaga ti Apo ti maikadua a yaayna, ket mangted ti pablaak kadagiti peggad a mangyununa iti panagsublina ditoy lubong. “No siasinoman a tao agsaonto kadakayo: Adtoy, adda ni Cristo ditoy, wenno adda idiay; dikayto patpatien. Ta tumakderto dagiti saan a pudno a Cristo, ken dagiti saan a pudno a mammadto, ket mangipakitadanto kadagiti dadakkel a pagilasinan ken datdatlag tapno mangisiasida koma no mabalin uray pay dagiti napili. Adtoy, Siak imbagak nga impakpakauna kadakayo. No kunaendanto ngarud kadakayo: Adtoy, adda ditoy let-ang; dikay mapmapan: wenno, Adtoy, adda kadagiti kaunggan a silsiled; dikay patien. Ta kas ti kimat a rummuar iti daya, ket makita a sumilap agingga iti laud, kastanto met ti yaay ti Anak ti tao.” Kas ti maysa kadagiti pagilasinan ti pannakadadael ti Jerusalem, kinuna ni Cristo, “Adunto dagiti saan a pudno a mammadto tumakderdanto ket ulbodendanto dagiti adu.” Timmakder dagiti saan a pudno a mammadto, inulbodda dagiti adu a tao, ket impanda ida idiay let-ang. Dagiti magos ken bagbaglan, a kinunkunada nga addaanda t: pannakabalin nga agmilagro, naalada dagiti adu a tao a simmurot kadakuada kadagiti napakni a disdisso dagiti bantay. Ngem daytoy a padto naisao a matungpalto pay kadagiti kamaudianan nga aldaw. Maited daytoy a pagilasinan iti maikadua a yaay. Uray pay ita addada dagiti saan a pudno a Cristo ken saan a pudno a mammadto nga agipakita kadagiti pagilasinan ken datdatlag a mangulbod kadagiti adalan ni Cristo. Ditay kadi mangngeg ti ikkis, “Adtoy, adda idiay let-ang?” Saan kadi nga addan dagiti rinibribu a napan idiay let-ang a mangsarak ken Cristo? Ket kadagiti rinibribu a gimgimong a dagiti tao kunkunada a makiumanda kadagiti pimmanaw nga espiritu, saan kadi a mangngeg ti ayab ita, “Adtoy, adda kadagiti kaunggan a silsiled?” Daytoy ti ipanpaneknek ti espiritismo. Ngem ania ti kuna ni Cristo? “Dikay patien. Ta kas ti kimat a rummuar iti daya, ket makita a sumilap agingga iti laud kastanto met ti yaay ti Anak ti tao.”

Nangted ti Mangisalakan kadagiti pagilasinan ti yaayna, ket, adadda pay ngem dayta. Isu itudona ti panawen a panagparang ti umuna kadagitoy a pagilasinan: “Maigiddato iti kalpasan ti rigat kadagita nga aldaw, a ti init agsipngetto, ket ti bulan dinto aglawag, ket dagiti bitbittuen matnagdanto manipud langit, ket dagiti pannakabalin dagiti langlangit mapagkintayegdanto: ket iti kasta agparangto ti pagilasinan ti Anak ti tao nga umay iti rabaw dagiti ulep ti langit, nga addaan pannakabalin ken dakkel a gloriana. Ket ibaonnanto dagiti angelna a buyugan ti napigsa nga uni ti trompeta: ket urnongennanto dagiti pinilina kadagiti uppat nga angin, manipud iti ungto ti langit inggana iti sabali.”

Ti pagturposan ti dakkel a pannakaidadanes, inlatak ni Cristo, agsipnget ti init, ket ti bulan dina ited ti lawagna. Ti sumaruno isu ti panagtinnag dagiti bittuen manipud langit Ket sana kuna, “Ita ti kayo ti higos ti pagsursuroanyo iti pangngarigna: Inton ti sangana isut naganus pay, ket patubuenna dagiti bulbulong, ammoyo a ti tikag asideg metten. Kastakayo met intun makitayo amin dagitoy, ammoenyo nga Isu asidegen ta ad-dan iti ruangan.” Kunana kadagidiay a makakita kadagitoy a pagilasinan, “Dinto lumbes daytoy a kaputotan, maaramidton amin dagitoy a banag.” Nagparangen dagitoy a pagilasinan. Ita ammotayo ti pudno a ti yaay ti Apo isut asidegen. “Ti langit ken daga mapukawdanto ngem dagiti saok didanto bumurong.”

Umayen ni Cristo kadagiti ulep ken dakkel a gloria. Rumeprep a naraniag nga angel ti manguyog Kenkuana. Umayto a mangpabangon kadagiti natay, ken mangbalbaliw kadagiti sibibiag a sasanto manipud iti maysa a dayag inggana iti sabali a dayag. Umayto a mangitan-ok kadagidiay a nagayat Kenkuana ken nangtungpal kadagiti bilinna, ket alaenna ida a makikaddua Kenkuana. Dina linipatan ida wenno ti karina. Agsilponto manen ti kawar ti kaman. No makitatay dagiti minataytayo malagiptay daydiay agsapa a panaguni ti trompeta ti Dios, inton “dagiti natay agungardanto a di agrupsa, ket mabaliwantayto.” 1 Corinto 15:52. Bassit pay a panawen, ken makitatayton ti Ari iti kinadaegna. Bassit pay a panawen, ket Isu idatagnatayto nga awan pakapilawanna “iti sangoanan ti dayagna a buyogen ti naglaus a rag-o.” Judas 24. Ngarud, idi imbagana dagiti pagilasinan ti yaayna kinunana, “Inton dagitoy a banag mangrugida a maaramid, kumitakayo ket itangadyo dagiti ololoyo, ta ti pannakasbutyo asidegen.”

Ngem ti aldaw ken oras ti yaayna saan nga impakaammo ni Cristo. Nalawag ti panangibagana kadagiti adalanna nga Isu met laeng dina mabalin nga ibaga ti aldaw ken oras ti maikadua a panagparangna. No koma no nawayaan a nangibaga kadakuada iti daytoy, apay a binagbagaanna pay la ida a kankanayon nga agsalukagda? Addada dagidiay nga agkuna nga ammoda ti umisu nga aldaw ken oras ti panagparang ti Apo. Nakapalpalalo ti ganetgetda a mangitudo iti masangoanan. Ngem pinagannad ti Apo ti kinapeggad ti yan a pagtaktakderanda. Ti apagisu a kanito ti maikadua a yaay ti Anak ti tao isut palimed ti Dios.

Ituloy ni Cristo, nga itudona ti kasasaad ti lubong inton umay: “Kas kadagidi aldaw ni Noe, kastanto ti yaay ti Anak ti tao. Ta kas kadagidi aldaw a kasangoanan ti layus, addada a mangmangan ken umininum, mangasasawa ken makiasasawa, aginga iti aldaw ti iseserrek ni Noe idi daong. Ket dida naawatan agingga iti yaay ti layus, ket inyagusna ida amin; kastanto ti yaay toy Anak ti tao.” Saan a yeg ni Cristo ditoy ti buya ti naidagaan a milenio, maysa a sangaribu a tawen a pagsaganaan iti agnanayon. Kunana a kas kadagidi aldaw ni Noe, kastanto latta inton umay manen ti Anak ti tao.

Ania ti kasasaad idi aldaw ni Noe? “Nakita ti Dios a ti kinadakes ti tao dakkel iti daga, ken amin nga arapaap dagiti panunut ti pusona dakes la a kankanayon.” Genesis 6:5. Dagidi tao iti sakbay ti layus timmallikudda ken Jehova, a nagmadida a nangaramid iti nasantoan a pagayatanna. Sinurotda ti di nasantoan nga ararapaapda ken natiritir a kapanunutanda. Gapu iti kinadakesda ti nakadadaelanda; ket ita ti lubong dayta met la a dalan ti surotenna. Dina iparang dagiti makaalalliog a pagilasinan ti dayag ti sangaribu a tawen. Dagiti panagsalungasing iti linteg ti Dios punnoenna ti daga iti kinadakes. Gapu kadagiti panagpupustada. ti panagpapalumbada kadagiti caballo, ti panagsusugalda, ti kinabarayubuyda, dagiti nainderrepan nga araramidda, ken ti di maigawid a derrepda napardas ti panangpunnoda iti lubong ti panagranggas.

Iti padto ti pannakadadael ti Jerusalem kinuna ni Cristo, “Agsipud ta agadunto ti kinadakes, ti ayat dagiti adu lumamiisto. Ngem ti agtalinaed agingga iti panungpalan maisalakanto. Ket daytoy evangelio ti pagarian maikasabanto iti amin a lubong tapno mangpaneknek kadagiti isuamin a nacion ket iti kasta umayton ti panungpalan.” Manen daytoy a padto isuntot matungpal. Ti nakapalpalalo a kinadakes dayta nga aldaw masarakan met la iti daytoy a kaputotan. Kasta met ti naipadto a pannakaikaskasaba ti evangelio. Sakbay ti pannakadadael ti Jerusalem, ni Pablo, a nagsurat babaen ti Espiritu Santo, imbagana a ti evangelio isut naikasaba “iti amin a parsua iti baba ti langit.” Colosas 1:23. Iti kasta ita, sakbay ti yaay ti Anak ti tao, ti agnanayon nga evangelio isut maikaskasaba iti “tunggal nacion, ken kaputotan, ken pagsasao, ken ili.” Apocalipsis 14:6. Ti Dios “intudingna ti maysa nga aldaw, a panangokomnanto a sililinteg iti lubong.” Aramid 17:31. Ibaga ni Cristo no kaanonto ti yaayna dayta nga aldaw. Dina ibaga nga amin a lubong maconvertir, ngem kunana a “daytoy evangelio ti pagarian maikasabanto iti amin a lubong a mangpaneknek kadagiti amin a nacion; ket iti kasta umayton ti panungpalan.” Iti pannangted ti evangelio iti lubong adda ti pannkabalintayo a mangpapardas ti panagsubli ti Apo. Saantay la a segseggaan no di ket papardasentay pay ti yaay ti aldaw ti Apo. 2 Pedro 3: 12. No koma no ti iglesia tinungpalna ti naited nga aramidna kas imbilin ti Apo, iti kasangoanan napablaakan koman ti dagup ti lubong, ket immay koman ni Apo Jesus a sipapannakabalin ken sitatan-ok iti dagatayo.

Kalpasan ti panangitedna kadagiti pagilasinan ti yaayna, kinuna ni Cristo, “Inton makitayo a maaramid dagitoy a banag, ammoenyo a ti pagarian ti Dios asidegen.” “Kitaenyo, agalluad ken agkararagkayo.” Kankanayon a ti Dios mangted ti pablaak kadagiti umay a pannakadusa. Kadagidiay nga addaan pammati iti damagna idi kaaldawanda, ket nagaramidda met a mayannurot iti pammatida, iti panagtulnogda kadagiti bilbilinna, nalisianda dagiti pannakaokom a nagtinnag kadagiti nasungit ken awan pammatida. Immay ti sao ken ni Noe, “sumrekka ken amin a kabbalaymo iti daong; ta nakitaka a nalinteg iti sangoanan itoy a kaputotan.” Nagtulnog ni Noe ket naisalakan. Dimteng ti damag ken ni Lot, “bumangonkayo, agtalawkayo itoy a disso; ta ni Jehova pukawennanto daytoy a ciudad.” Genesis 7:1; 19:14. Inkabil ni Lot ti bagina iti panangaywan dagiti nailangitan a babaonen ket naisalakan.

Agsipud ta ditay ammo ti apagisu a panawen ti yaayna, naibilin nga agsalukagtayo. “Nagasat dagidiay nga adipen nga inton umay ni Apoda, masarakannanto ida nga agpuypuyat.” Lucas 12:37. Dagidiay nga agpaspasungad iti yaay ti Apo saandanto la nga agururay nga awan araramidenda. Ti panagururay iti yaay ni Cristo aramidenna dagiti tao nga agbuteng iti Dios, ken agbuteng kadagiti panangdusana gapu ti panagsalungasing. Riingenna ida a mangkita nga isut dakkel a basol ti panangumsi kadagiti gay-at ti kaasi. Dagidiay nga agpaspasungad iti Apo dalusanda dagiti kararuada babaen iti panagtulnog iti pudno. Iti nasalukag a panagururay itiponda ti napasnek a panagtrabajo. Agsipud ta ammoda a ti Apo addan iti ruangan, ti ganetgetda mapapartak a maitunos kadagiti nailangitan a parsua iti panagtrabajo iti panagisalakan kadagiti kararua. Dagitoy dagiti matalek ken masirib nga adipen a mangted iti sangakabbalayan ti Apo ti “pannakabagida a taraon.” Lucas 12:41. Ibunbunannagda ti kinapudno a maitudtudo a maibagay ita. Kas kada Enoc, Noe, Abraham, ken Moises, a tunggal maysa imbagana ti kinapudno iti panawenna, kasta met dagiti adipen ni Cristo itedda met ti naisangsangayan a pablaak itoy a kaputotan.

Ngem iyeg ni Cristo ti buya ti sabali a kita: “No ti adipen a dakes kunananto iti pusona, Ni Apok mabayag pay nga umay; ket rugiannanto a kabkabilen dagiti padana nga adipen ken makipangan ken makiinum kadagiti managbarbartek; umayto ti apo daydiay nga adipen iti aldaw a dina panagururay ken iti oras a dina ipagpagarup.”

Ti dakes nga adipen kunana iti pusona, “Ni apok mabayag pay nga umay.” Dina met kuna a dinto umay ni Cristo. Dina met uyuyawen ti kapanunutan ti maikadua a yaay. Ngem iti pusona ken babaen kadagiti tigtignay ken sasaona ibagbagana a mabayag pay ti yaay ti Apo. Iyadayuna met kadagiti isip dagiti sabali ti pammati a ti Apo umayen iti madaras. Ti influenciana iturongna dagiti tao iti di umisu a panangnamnama, ken awanan annad a panaggabay. Mapaneknekan ti kinailubonganda ken di panangikaskaso. Dagiti naidagaan a derrep, narugit a panpanunut, ti mangtagikua kadagiti isipda. Ti dakes nga adipen makipangan ken makiinum kadagiti managbarbartek, makikaddua iti lubong iti panagsapul kadagiti pagragragsakan. Kabkabilenna dagiti padana nga adipen, a pabpabasolenna dagidiay a matalek iti Mannursuroda. Makilimog iti lubong. Ti kayat patuboyenna ti kayat iti panagsalungasing. Isut nakabutbuteng a pannakitipon. Iti lubong isut nasilloan. “Umayto ti apo daydiay nga adipen ... iti oras a dina ipagpagarup, ket saplitennanto ken ipatonanto ti yanna a mairaman kadagiti managinsisingpet.”

“No saankanto ngarud nga agsalukag, umayakto a kasla mannanakaw, ket dikanto ammo no ania nga oras ti iyaayko kenka.” Apocalipsis 3:3. Ti yaay ni Cristo rangaennanto dagiti saan a pudno a mannursuro. Dagitoy kunkunada, “Talna ken talged.’’ Kasla kadagidi papadi ken mannursuro sakbay ti pannakarba ti Jerusalem, agtalekda iti iglesia a pangnamnamaanda iti naidagaan a kinawadwad ken kinatan-ok. Dagiti pagilasinan ti panawen, kunada, isudat mangipakpakauna iti daytoy. Ngem ania ti sasawen ti Paltiing: Umay “kadakuada ti kellaat a panakadadael.” 1 Tesalonica 3:3. Kadagiti amin nga agnaed iti rabaw ti daga, kadagidiay a mangaramid a daytoy a lubong isut pagtaenganda, ti aldaw ti Dios umayto a kas maysa a silo. Umayto kadakuada a kas maysa a mannanakaw.

Ti lubong a napno iti gulo-gulo, napno iti naindemonioan a ragragsak, isut matmaturog, iti nainderrepan a talged. Dagiti tao iyalalud-udda ti yaay ti Apo. Ikatkatawada dagiti pablaak. Daytoy ti intangtangsitda: “Dagiti banbanag agtultuloyda a kas met la idi punganay ti pannakaparsua.” “Intono bigat kaslanto iti daytoy nga aldaw, ken aglablabonanto pay.” 2 Pedro 3:4; Isaias 56:12. Umunegtay pay iti nailubongan a ragragsak. Ngem ni Cristo kunana, “Adtoy, Siak umayak a kas la mannanakaw.” Apocalipsis 16:15. Iti panawen a ti lubong kunkunana a siuuyaw, “Sadino ti yan ti kari ti yaayna?” matungtungpal dagiti pagilasinan. Inton ipukpukkawda, “Taina ken talged,” umay kadakuada ti kellaat a pannakadadael. Inton ti managuy-uyaw, ti manangumsi iti kinapudno, agsadag iti nakillo a pananginanama; no kadagiti nadumaduma a pagsapulan agpatuloyda latta iti panagrang-ay uray di maipateg dagti pamunganayan: in ton ti agadadal naregget iti panagsapulna iti pannakaammo ngem saan a ti Bibliana, umay ni Cristo a kas la mannanakaw.

Amin a banag ditoy lubong adda iti pannakagungun. Adda ipartaang dagiti pagilasinan dagiti panawen. Dagiti umay a mapasamak yukradda dagiti anniniwanda iti masangoanan. Pumampanaw ti Espiritu ti Dios ditoy daga, ket ti didigra sarunoenna ti didigra iti taaw ken daga. Addada dagiti napigsa a bagyo, gingined, ururam, laylayus, panagpapatay. Siasino ti makabasa ti masangoanan? Sadino ti yan ti talged? Awan ti namnama a natagitaw-an wenno naidagaan. Napardas ti ipapan dagiti tao iti intar a pinilida. Dida makaidna a mangururay ken mangpalpaliiw kadagiti tignay dagiti pangpanguloda. Adda met dagidiay nga agururay ken agsalsalukag ken agtartrabajo nga agpaay iti panagparang ti Apoda. Maysa a kita dagiti mapan iti bunggoy nga adda iti babaen ti panangipangulo ti immuna a dakkel a naglikud. Manmano dagiti addaan iti pammati iti puso ken kararua nga adda infierno a liklikan ken adda langit a gun-oden.

Pumigpigsa ti yaay ti peggad kadatayo. Agraniag ti init kadagiti langlangit, a tarayenna ti gagangay a lawlawlawenna a balikuskus, ket dagiti langlangit ipalpalawagda pay laeng ti dayag ti Dios. Dagiti tao mangmangan ken umininumda, agmulmula ken agbalbalayda, mangasawa ken makiasasawada pay laeng. Dagiti tao agsisinnikilda a pagsasalisalanda ti kangatoan a saad. Dagiti agbirbiruk iti ragragsak punpunnoenda pay laeng dagiti teatro, paglulumbaan, ken infierno a pagsusugalan. Agpatuloy ti napalalo nga arimbangaw, nupay kasta umasasideg ti panagserra ti gundaway a maisalakan, ket ti pagtungpalan tunggal maysa ngannganin maikeddeng iti agnanayon. Makita ni Satanas a ti panawenna ababan. Ipeksana ti pannakaaramat dagiti amin a babaonenna nga agtrabajo iti pannakaulbod, pannakaallilaw, pannakaparinggor, ken pannakapaturog, inggana iti panagrikep ti pannakabalin a maisalakan, ken ti panagserra iti agnanayon ti ruangan ti kaasi.

Kadagiti amin a panawen maiyeg kadatayo dagiti napasnek a sao ti panamagalluad nga inted ti Apo idiay Bantay dagiti Olivo: “Agalluadkayo, di la ket ta dagiti puspusoyo mapnoda iti kinarawet ken panagbartek, ken kadagiti tarigagay itoy a biag, ket iti kasta umayto a kellaat kadakayo dayta nga aldaw.” “Agalluadkayo ngarud ken agkarkararagkayo nga agnanayon, tapno makalisikayo kadagitoy amin a maaramid nga umayto, ken makapagtakderkayo iti sangoanan ti Anak ti tao.”

70 - “Kanunumoan Kadagitoy Kakabsatko ”

Daytoy a capitulo naibatay iti Mateo 25:31-46.

“INTONO TI Anak ti tao umayto agraman iti dayagna, ken dagiti angel maikuyogda Kenkuana, isu ti panagtugawnanto iti trono ti gloriana ket iti sangoananna maurnongto ti isuamin a nacion ket paglalasinennanto dagiti maysa ken maysa.” Kasta ti panangiladawan ni Cristo kadagiti adalanna ti buya ti aldaw ti panangokom. Ket imparangna no kasano ti pannakaikeddengna. No maurnong dagiti amin a nacion iti sangoananna, addanto la duddua a kita, ket ti agnanayon a tungpalda maikeddengto no tinungpalda wenno liniwayanda ti rebbengda nga aramiden nga agpaay Kenkuana iti biag dagiti napanglaw ken agsagsagaba.

Iti dayta nga aldaw saan nga iparang ni Cristo iti sangoanan dagiti tao ti dakkel nga aramid nga inaramidna iti panangitedna ti biagna iti pannakasubbotda. Iparangna dagiti matalek nga aramid nga inaramidda nga agpaay Kenkuana. Kadagidiay nga ikabilna iti makanawanna kunananto, ‘‘Umaykayo, bendito ni Amak, tawidenyo ti pagarian a naisagana kadakayo manipud idi pannakabangon ti lubong: ta nagbisinak, ket inikkandak ti kanen; nagwawak ket inikkandak ti inumen; naggangannaetak, ket pinagdagusdak; lamolamoak, ket kinawwesandak; nagsakitak ket kinablaawandak; nagianak idiay pagbaludan, ket immaykayo Kaniak.” Ngem dagidiay nga idayaw ni Cristo dida ammo a nagservida Kenkuana. Kadagiti makariribuk a saludsudda Isu sumungbat, “Gapu ta inaramidyo iti maysa kadagitoy kakabsatko, inaramidyo met Kaniak.”

Naibaga idin ni Jesus kadagiti adalanna a guraento ida dagiti amin a nacion, idadanes ken parigatenda ida. Adunto dagiti mapagtalaw kadagiti pagtaenganda, ket maiyegdanto iti kinapanglaw. Adunto dagiti riribuken ti sakit ken pannakabaybay-a. Adunto dagiti maipisok iti pagbaludan. Kadagidiay a pimmanaw kadagiti gayyemda ken pagtaenganda a gapu Kenkuana inkarianna ida ti mamingasut itoy a biag. Idin inkarrianna ti naisangsangayan a bendicion dagiti amin a nagservi kadagiti kakabsatna. Kadagiti amin nga agsagaba gapu Kenkuana, kinuna ni Jesus, Siak koma ti mabigbigyo. Kas ti panagserviyo Kaniak, kasta met ti panagserviyo kadakuada. Daytoy ti mangipakita a dakayo dagiti adalak.

Amin dagiti nayanak iti nailangitan a kaman isuda dagiti naisangsangayan a kakabsat ti Apotayo. Ti ayat ni Cristo reppetenna nga agnanayon dagiti kamkameng ti kamanna, ket siasinoman a pakaipakitaan dayta nga ayat “nabukel iti Dios ken ammona ti Dios.” 1 Juan 4:7.

Dagidiay a dinayaw ni Cristo iti panangokom mabalin a bassit la ti ammoda iti teologia, ngem nagragragsakanda dagiti pamunganayan ni Cristo. Babaen ti bileg ti espiritu a nadiosan nagbalinda a bendicion kadagiti adda iti aglawlawda. Uray pay kadagiti pagano addada dagidiay a nagragragsakanda ti espiritu ti kinamanangngaasi; sakbay ti panagdisso dagiti sao ti biag kadagiti lapayagda, ginayyemda dagiti misionero, a nagservida kadakuada uray pay nagpeggad ti biagda. Kadagiti pagano addada dagidiay nga agdaydayaw iti Dios ngem dida ammo, dagidiay a dipay inyeg kadakuada ti lawag dagiti natagitaw-an a maaramat, nupay kasta didanto mapukaw. Uray no dida ammo ti naisurat iti linteg ti Dios, nangnangngegda ti timekna a nakisao kadakuada babaen ti naparsua ket inaramidda dagiti banag a sapulen ti linteg. Ipaneknek dagiti aramidda a tinignay ti Espiritu Santo dagiti pusoda, ket isudat mabigbig nga annak ti Dios.

Kasanonto ket ngata ti pannakasiddaaw ken pannakaparagsak dagiti nakurapay kadagiti nasnacion ken kadagiti pagano, no mangngegda kadagiti bibig ti Mangisalakan, “Gapu ta inaramidyo iti maysa kadagitoy kanunummoan kadagitoy kakabsatko, inaramidyo met Kaniak”! Amanganto ket ti ragsak ti Agnanayon nga Ayat inton kumita kadagiti pasurotna a sisisiddaaw ken siraragsak kadagiti sao ti pananganamongna!

Ngem ti ayat ni Cristo saan laeng nga agpaay iti maitudtudo a kita dagiti tao. Ikadduana ti bagina iti tunggal anak ti kinatao. Tapno makapagbalintay a kamkameng ti nailangitan a kaman, isut nagbalin a kamkameng iti naidagaan a kaman. Isu ti Anak ti tao, ket iti kasta isut kabsat ti tunggal anak a lalaki ken babai ni Adan. Saan koma a riknaen dagiti pasurotna a naisinadan iti mapukpukaw a lubong iti aglawlaw. Isuda pay la ti paset ti dakkel nga abel ti kinatao; ket ti langit ibilangna ida met a kakabsat a lallaki ken babbai a sasanto. Dagiti natnag, dagiti agriro, ken dagiti managbasol, ti ayat ni Cristo arakupenna ida; ket tunggal aramid ti kaasi a maaramid a mangitag-ay iti kararua a natnag, isut maawat a kas la naaramid Kenkuana.

Dagiti angel ti langit maibaonda nga agservi kadagidiay nga agtawid iti pannakaisalakan. Ditay pay ammo ida no siasinoda; saanda pay a maiparangarang dagiti nagballigi, ken makibingay iti tawid dagiti santo iti lawag; ngem dagiti angel ti langit mapanda iti nagatiddagan ken nagakabaan ti daga, a sapsapulenda a liwliwaen dagiti agladladingit, mangsalaknib kadagiti adda iti peggad, ken mangawis kadagiti puso dagiti tao ken Cristo. Awan ti uray siasino a mabaybay-an wenno mapanawan. Ti Dios dina idumduma ti kinatao, ket padapada ti panangaywanna kadagiti amin a kararua a pinarsuana.

No luktam ti ruanganmo kadagiti makasapul nga agsagsagaba, paspastrekem laeng dagiti angel a di makita. Awawisem ti pannakikaddua dagiti nailangitan a parsua. Iyegda ti nasagradoan a rikrikna ti ragsak ken taina. Umayda agraman ti panangidayaw iti bibigda, ket mangted met ti sungbat ti panangidayaw idiay langit. Tunggal aramid ti kaasi tokarenna ti musica idiay. Ti Ama iti tronona ibilangna dagiti di naimbubukodan a trabajador kadagiti kapatgan a gamengna.

Dagidiay nga adda iti makatigid ni Cristo, dagidiay a mangbaybay-a Kenkuana iti biang dagiti napanglaw ken agsagaba, dida ammo ti babakda. Binulsek ni Satanas ida; dida maawatan no ania dagiti mautangda kadagiti kabsatna. Dagita panpanunutenda la dagiti bag bagida, ket dida ikankano ti pakasapulan dagiti sabali.

Kadagiti babaknang, inted ti Dios ti sanikuada a pangpalag-an ken pangbang-ar kadagiti agsagsagaba nga annakna; ngem masansan a dida iginggina dagiti pagkurangan dagiti sabali. Mariknada a nangatngatoda ngem dagiti napanglaw a kabsatda. Dida ikabil dagiti bagida iti saad ti napanglaw a tao. Dida maawatan dagiti pakasulisogan ken pakibalubalan dagiti napanglaw, ket ti kaasi isut matay kadagiti pusoda. Kadagiti napateg a balay ken nagarbo nga iglesia, iserra dagiti babaknang dagiti bagida iti adayu kadagiti napanglaw; ti kukua nga inted ti Dios a pakabendicionan koma dagiti makasapul isut mabusbus a pangpalukmeg iti kinatangsit ken kinaagum. Matakawan iti inaldaw dagiti napanglaw iti pannakasursuro a masapul maipapan iti naayatan nga asi ti Dios: ta Isu nangpaadda ti nawadwad a sagana tapno mabang-aranda koma kadagiti pakasapulan ti biag. Mapilitda a mangrikna iti kinapanglaw a mamagbalin iti biag nga akikid, ket masansan a masulisogda nga agapal, agimun, ken mapno kadagiti dakes a panagipagpagarup. Dagidiay a dida napadasan ti kasasaad a maawawanan masansan a tratarenda dagiti napanglaw iti nadawel a pamay-an ket aramidenda ida a mangrikna a maibilangdan a makipalpalama.

Ngem makita amin ni Cristo, ket kunana, Siak idi daydi nagbisin ken nagwaw. Siak idi ti gangannaet. Siak idi daydi masakit. Siak idi daydi naibalud. Idi a nagrenrennekkayo kadagiti napalalo kaadu a kanen iti lamisaanyo, matmatayak iti bisin iti barong-barong wenno iti walang-walang a dalan. Idi a nagnamnam-aykay laeng iti napusek ti sanikua a pagtaenganyo, awan idi ti pangidissoak iti ulok. Idi a napidipid ti aparadoryo ka-dagiti agkakangina a kawwes, addaak a lamolamo. Idi nga addakayo iti pagraragsakan, agladladingitak idiay pagbaludan.

Idi intedmo ti sangkabassit a tinapay iti limmanglangan a nangan a napanglaw, idi intedmo dagiti pangrutruten a kawwes a pangsalaknibna tapno di matay ti lammin, dika nalagip a nangtedka iti Apo ti gloria? Kadagiti amin nga aldaw ti panagbiagmo addaak iti asidegmo iti biang dagiti agsagsagaba, ngem dinak sinapul. Dika simrek iti pannakikaddua Kaniak. Dika amammo.

Adu ti makarikna nga isut dakkel a gundaway iti panangsarungkar kadagiti buya ti panagbiag ni Cristo ditoy daga, iti pannagna idiay nagnagnaanna, iti kumita iti danaw a nagay-ayatanna a nangisurroan, ken dagiti turod ken tanap a nasansan a miningmingminganna. Ngem ditay masapul ti apan idiay Nazaret, Capernaum, wenno Betania, tapno magnatayo kadagiti nagdalanan ni Jesus. Masarakantayo dagiti tugotna iti abay ti idda ti masakit, kadagiti abong ti kinapanglaw, kadagiti napusek a kalkalsada dagiti dadakkel a ciudad, ken iti tunggal yan a pakasarakan kadagiti puso dagiti tao a makasapul iti pannakaliwliwa. Iti panangtaming ti kas ti inaramid ni Jesus ditoy daga, magmagnatayo kadagiti addangna.

Makasarak latta dagiti amin ti aniaman a mabalin nga aramidenda. “Dagiti napanglaw agnanayon nga addada kadakayo” (Juan 12:8), kinuna ni Jesus, ket awan koma ti makarikna nga awan ti ayan a dina pakabalinan nga agtrabajo iti agpaay Kenkuana. Riniwriwriw a riwriw dagiti kararua dagiti tao a ngannganida mapukaw, a nareppetda iti kawar ti di pannakaammo ken ti basol, a dida unay nangnangngeg ti ayat ni Cristo kadakuada. No koma no mapagsinnukat ti kasasaadtayo kadakuada ania koma ti kayattay nga aramidenda kadatayo? Amin daytoy, kas ti kaadda ti pannakabalintayo, addatay babaen ti napasnek a pagrebbengan iti panagaramidtay iti agpaay kadakuada. Ti linteg ti biag ni Cristo, isu a masapul tunggal maysa kadatayo pagtakderan wenno pakatuangantayo inton pannakaokum, isu daytoy, “Amin dagiti banbanag a kayatyonto a dagiti tattao aramidenda koma kadakayo, kasta met ti aramidenyo kadakuada, ta daytoy isu ti linteg ken ti sinao dagiti mammadto.” Mateo 7:12.

Inted ti Mangisalakan ti napateg a biagna tapno maipasdekna ti maysa nga iglesia a makabalin a mangaywan kadagiti agladladingit, masulsulisog a kararua. Mabalin a ti maysa a bunggoy dagiti mamati isut napanglaw, awan adalna, ken di mabigbig; nupay kasta ken Cristo adda la aramid a mabalinna nga aramiden iti pagtaengan, iti karruba, iti iglesia, ken uray “iti ungto ti daga, a dagiti maibungana madanonna iti kaadayu ti agna-nayon.

Gaputta daytoy nga aramid isut mabaybay-an adu dagiti agdamdamo nga adalan dida umalis manipud iti ABC ti Nacristianoan a kapadasan. Ti lawag a nagraniag kadagiti pusoda idi nakisao ni Jesus kadakuada, “Mapakawan koma dagiti basbasolmo,” naaywananda koma a sibibiag no koma no tinengngelda a sibibiag babaen ti panangtulongda kadagidiay a makasapul. Ti di makaidna a peksa a masansan a paggapuan ti peggad kadagiti agtutubo agbalin koma nga iturong kadagiti kalasugan a maiyayus a maipan kadagiti karkarayan ti bendicion. Ti siak isuntot malipatan no aramiden ti napasnek nga aramid iti pagimbagan dagiti sabali.

Dagidiay nga agservi kadagiti sabali isudanto met ti mapagservian ti Kangrunaan a Pastor. Uminumdanto met laeng iti sibibiag a danum ket mapnekdanto. Didanto iliwen dagiti makagargari a pagragsakan wenno panagbalbaliw dagiti kabibiagda. Tinto kadakkelan a sarsaritaenda isunto ti no kasano ti panangisalakan kadagiti kararua a nganngani mapukaw. Addanto met magapuanan ti pannakidinnada. Ti ayat ti manubbot awisennanto nga agkaykaysa dagiti puso.

No mabigbigtay a katrabajoannatay ti Dios dinto maisao nga awanan ngayangaytayo, dinto maisao dagiti karkarina nga awanan ngayangay. Uramendanto dagiti pusotayo ket gangtandanto dagiti bibigtayo. Ken ni Moises, idi a naayaban nga agservi kadagiti awan ti ammoda, ken nariri a tao, inted ti Dios ti kari, “Ti panangimatangko kumuyogto kenka, ket Siak paginanaenkanto.” Ket kinunana, “Kinapudnona nga addaakto kenka.” Exodo 33:14; 3:12. Naited daytoy a kari kadagiti amin nga agbannog iti lugar ni Cristo nga agpaay kadagiti agladingit ken agsagaba.

Ti ayat iti tao isu ti pakaiparangarangan ditoy daga ti ayat ti Dios. Ta tapno maimula daytoy nga ayat, a mangaramid kadatayo nga annak ti maymaysa a kaman, isu ti nagbalinan ti Ari ti Gloria a nakipagmaymaysa kadatayo. Ket no dagiti maudi a sinaona matungpalda, “Agayanayatkayo iti maysa ken maysa, a kas ti panagayatko kadakayo” (Juan 15:12); no ayayatentay ti lubong a kas ti panagayatna kenkuana, iti dayta, para kadatayo, natungpalen ti misionna. Maikaritayon iti langit, ta ti langit addan kadagiti pusotayo.

Ngem “no agsarimadengka a mangispal kadagidiay a naisagana a maipan ken patay, ken dagidiay a naisaganan a mapapatay; no kunam, Adtoy dikami naamoan daytoy; saan aya nga isisipen daytoy ti mangganting kadagiti puspuso? Ket ti mangsalimetmet iti kararuam, dina aya ammo? Ket dinanto isupapak iti tunggal tao ti kaanatup ti aramidna?” Proverbio 23:11, 12. Inton dakkel nga aldaw ti panangokom, dagidiay a di nagtrabajo iti agpaay ken Cristo, ket nagpallailang a nagpanpanunut iti maipaay kadakuada laeng, a ti la bagida ti inayaywananda, itiponto ida ti Okom ti amin a daga kadagidiay a nagaramid iti kinadakes. Awatendanto ti pumada a pannakadusa.

Adda maitalek a maited iti tunggal kararua. Sapulento ti Kangrunaan a Pastor iti tunggal maysa, “Sadino ti yan ti pangen a naited kenka, ti napintas a pangenmo?” Ket “ania ti kunamto inton dusaennaka?” Jeremias 13:20, 21.

71 - Maysa nga Adipen Dagiti Adipen

Daytoy a capitulo naibatay iti Lucas 22:7-18, 24; Juan 13:1-17.

ITI AKINNGATO a siled ti maysa a balay idiay Jerusalem, nagtugaw ni Cristo iti sangoanan ti lamisaan agraman dagiti adalanna. Nagtitiponda a nangrambak iti Pascua. Tinarigagayan ti Mangisalakan nga aramidenna ti rambak a kadduana laeng dagiti Sangapulo ket Dua. Ammona idi a dimtengen ti orasna; Isu met laeng ti pudno a Cordero ti Pascua; ket iti aldaw a pannakakaan ti Pacua, Isu ti maisacrificio. Ngannganina inumen idin ti copa ti pungtot; asidegen nga awatenna ti maudi a pannakabautizar ti panagsagaba. Ngem adda pay idi sumagmamano a natalna nga oras a natda nga agpaay Kenkuana. Ket naaramatda iti pagimbagan dagiti ayayatenna nga adalan.

Ti dagup ti biag ni Cristo isut biag ti awan agumna a panagservi. “Saan nga immay tapno pagservian, no di ket tapno agservi” (Mateo 20:28) isu idi ti leccion ti tunggal maysa. Ngem dagiti adalan dida pay la naadal ti leccion. Iti daytoy naudi a panangrabii ti Pascua, inulitna ti panangisurona babaen iti panglawlawag a mangipagket kadagiti isip ken pusoda iti agnanayon.

Dagiti panagsisinnarita ni Jesus ken dagiti adalanna isudat kanito ti natalna a ragsak, nga impategda amin. Dagiti pangrabii ti Pascua isudat buya ti naisang- sangayan a ngayangay; ngem iti daydi a pasamak nariribuk ni Jesus. Nadagsenan ti pusona, ket nagparang ti sipngget iti langana. Idi a nakigimong kadagiti adalanna iti akinngato a siled, naawatanda nga adda maysa a banag a namadagsen iti isipna; ngem uray pay no dida ammo no ania ti gapuna, nakipagriknada iti ladidingitna.

Idi a naguurnongdan iti lawlaw ti lamisaan, kinunana iti tono ti makatignay a ladingit, “Tinarigagayak iti nasged unay ti makipangan kadakayo iti daytoy a Pascua sakbay ti panagsagabak: ta kunak kadakayo a diakto manganen agingga iti matungpal ti pagarian ti Dios. Ket nangala ti maysa a copa ket idi nakapagyamanen kinunana: Alaenyo daytoy, ket bingbingayenyo kadakayo: ta kunak kadakayo a diakto uminumen manipud ita iti bunga ti uvas, agingga iti umay ti pagarian ti Dios.”

Ammo idin ni Cristo a dimtengen ti panawen a pumanawen ditoy lubong ket mapanen ken ni Amana. Ket idinto ta inayatna ti kukuana nga adda idi ditoy lubong, inayatna ida inggat panungpalan. Adda idin iti linong ti cruz, ket ti ut-ut parigatenna ti pusona. Ammona idi nga isuntot mapanawan iti oras ti pannakaituggodna. Ammona pay nga Isut mapapatay babaen iti nakababain unay a wagas a pakadusaan dagiti criminal. Ammona pay ti di kinamanagyaman ken kinadawel dagidiay nga immayna isalakan. Kasta met nga ammona no kasano kadakkel ti sacrificio a masapul nga aramidenna, ken no kasano kaadu dagiti awan pakaipaayanna. Idinto ta ammona amin nga adda iti masangoananna, pinadagsenan ti panunut ti pannakaibabain ken panagsagabana. Ngem miningminganna dagiti Sangapulo ket Dua a nakikaddua Kenkuana a kas kukuana, ket, kalpasan ti pannakaibabain ken panagladingitna ken naut-ut a panagsagabana, mapanawandanto a makibalubal ditoy lubong. Dagiti panpanunutna iti masapul a panagsagabana adda pannakaisilpoda kadagiti adalanna. Dina pinanpanunut ti bagina. Ti panangsalluadna ti impangpangruna ti isipna.

Iti daytoy maudi a rabii a pannakigimongna kadagiti adalanna, adu dagiti banag nga imbagana kadakuada. No nakasaganada koma nga umawat iti tinarigagayanna nga ited, nailisida koma iti nauneg a ladingit, pannakauppapay, ken kinaawan pammati. Ngem nakita ni Jesus a dida maibturan ti kayatna nga ibaga kadakuada. Idi a kinitana dagiti rupada, minedmedan dagiti bibigna dagiti sao ti panamagalluad ken pangliwliwa. Limmabas ti adu a kanito a naulimek. Naipakita idi a ni Jesus agururay. Saan a makaidna dagiti adalan. Kaslattay pimmanawen kadakuada ti pannakipagrikna ken ragsak a pinataud daydi ladingit ni Cristo. Dagiti naladingit a saona, a mangitudo iti panagsagabana, bassit laeng ti natignayna. Dagiti panagkikinnita ti maysa ken maysa impamatmatna ti panagimun ken panagririri.

“Nabangon kadakuada ti maysa a suppiat, no asino kadakuada ti kasla kadakkelan.” Daytoy a suppiat a naidanon payen iti sangoanan ni Cristo, isut nangpaladingit ken nangdanar Kenkuana. Dagiti adalanna nagkukutanda ti pagay-ayatda a kapanunutan nga aramatenna koman ti pannakabalinna nga agtugaw iti trono ni David. Ket tunggal maysa isut ililiwen ti pusona a maalana ti kangatoan a saad iti pagarian. Inkeddengen tunggal maysa ti pategna ken kasta met ti pateg dagiti sabali, ket, lugar nga impangpangrunana dagiti sabali nga adadda a maikari, ti bagina ti inkabilna nga umuna. Ti kiddaw da Santiago ken Juan nga agtugaw iti makanawan ken makatigid iti trono ni Cristo pinarasukna ti rurud dagidi sabali. Daydi panagdarasudos dagiti dua nga agkiddaw iti kangatoan a saad kasta unay ti panangtignayna kadagidi sangapulo nga iti kasta napataud ti ginginnura. Nariknada a saan a nasayaat ti pannakaipatoda, a ti kinamatalek ken talugadingda saan a naipateg. Ni Judas ti kangrunaan a makarurud kada Santiago ken Juan.

Idi simrek dagiti adalan iti siled ti pangrabiyan, dagiti pusoda napno kadagiti makarurud a rikna. Immasideg ni Judas iti makanigid ni Jesus; ni Juan iti makanawan. No adda kangatoan a yan, inkeddeng ni Judas nga alaen, ket dayta a yan impagarupna nga isu ti kaasitgan ken Jesus. Ket ni Judas isut mangliliput.

Rimsua manen ti sabali a gapu ti pagririrrian. Iti rambak isut ugali idi nga adda maysa nga adipen a mangbuggo kadagiti saka dagiti sangaili, ket iti daytoy a mapasamak adda idin sagana nga agpaay iti servicio. Ti timba a nakargaan ti danum, ti batia, ken ti toalla addada idiay, a naisagana nga agpaay iti pannakabuggo dagiti saka; ngem awan idi ti adipen, ket iti kasta isut paset dagiti adalan iti pannakaaramid daytoy. Ngem tunggal maysa kadagiti adalan, a simmuko iti nadanar a kinatangsit, inkeddengna a dina akmen ti saad ti maysa nga adipen. Impakitada nga awan ngayangayda iti maaramid, a kaslattay dida marikna nga adda aniaman a rebbengda nga aramiden. Babaen ti ulimekda nagsukirda nga agpakumbaba

Kasano ti panangipan ni Cristo kadagitoy nakaayayay a kararua iti kasasaad tapno di magun-odan ni Satanas iti panagballigina kadakuada? Kasano ti panangipakitana kadakuada a ti la panagkunkunada nga isudat adalan dina mapagbalin a pudnoda nga adalan, wenno mangipaseguro kadakuada iti ayan iti pagarianna? Kasano ti panangipakitana kadakuada a ti naayatan a panagservi, pudno a kinapakumbaba, ti mangbukel iti pudno a kinadakkel? Kasano ti panangsindina iti ayat kadagiti pusoda, ken mamagbalin a maawatanda daydi ililiwenna nga ibaga kadakuada?

Awan ti tignay dagiti adalan nga agservi iti maysa ken maysa. Naguray ni Jesus iti sumagmamano a Kanito no ania ti aramidenda. Idi kuan, ti nadiosan a Mannur suro, timmakder iti panganan. Inikkatna ti akinruar a pagananayna a makasipar iti panaggarawna, nangala ti toalla ket imbarikesna. Kimmita dagiti adalan iti nakaskasdaaw a ngayangay, ket siulimekda a naguray no ania manen ti sumaruno. “Sa nangibuyat idi iti danum iti maysa a batia, ket rinugianna a buggoan dagiti saksaka dagiti adalanna, ken punasan ida iti toalla nga imba-rikesna.” Daytoy nga aramid linuktanna dagiti mata dagiti adalan. Pinunnona dagiti pusoda iti napait a bain ken pannakaipababa. Naawatanda daydi di naisao a panangtinggar ket nakitada dagiti bagida iti baro a lawag.

Kasta ti panangisawang ni Jesus iti ayatna kadagiti adalanna. Daydi naagum nga espirituda pinunnona ti pusona iti ladingit, ngem saan a nakisubang kadakuada maipapan iti parikutda. No di ket nangted kadakuada ti pagtuladan a ni kaanoman dida malipatan. Saan a nalaka a mariribuk wenno maiddep ti ayatna kadakuada. Ammona idi a naiteden ni Amana dagiti amin a banag kadagiti imana, ket Isu naggapu iti Dios ken apan iti Dios. Adda idi ti naananay a pannakarikna iti kinadiosna; ngem indissona ti naarian a balangat ken kawwesna, ket innalana ti langa ti adipen. Maysa kadagiti maudi nga aramid ti panagbiagna ditoy daga isu ti panagbarikesna a kas adioen ket asikasoenna ti aramid ti adipen.

Sakbay ti Pascua, napan sinarak ni Judas iti maikadua daras dagiti papadi ken escriba, ket nakitulag nga iyawatna ni Jesus kadagiti imada. Nupay kasta nakitipon met la kadagiti adalan a kaslattay dina ammo ti aniaman a dakes ket nagngayangay iti pannakaisagana ti rambak. Saan nga ammo a pulos dagiti adalan ti panggep ni Judas. Ni la Jesus ti makabasa iti palimedna. Nupay kasta dina imbutaktak. Nagbisin ni Jesus iti pagimbagan ti kararua ni Judas. Ti dagsen ti pusona nga agpaay ken Judas pumada met la iti daydi dagsen nga agpaay iti Jerusalem idi a nagsangit iti nadusa a ciudad. Ti pusona agsangsangit, Kasanot panangibbetko kenka? Dagiti mangpilit a pannakabalin ti ayatna isut narikna ni Judas, Idi a dagiti ima ti Mangisalakan buggoanna dagiti narugitan a saka, ket punasanna ida iti toalla, nagungun a natalipupos ti puso ni Judas ket adda idi riknana nga ipudnonan ti basolna. Ngem dina kayat nga ipakumbaba ti bagina. Pinatangkenna ti pusona a dina kayat ti agbabawi; ket daydi sigud a riknana, nga iti apagbiit naidissona, isu manen ti nangtenngel kenkuana. Idin isut napagura iti aramid ni Cristo a nangbuggo kadagiti saka dagiti adalan. No mabalin ni Jesus ti agpakumbaba a kasta, impagarupna, saan a mabalin nga isut ari ti Israel. Amin nga inanama iti nailubongan a dayaw ti naidagaan a pagarian isut nadadaelen. Napneken ni Judas nga awan magungunana iti isusurotna ken Cristo. Kalpasan ti pannakakitana nga impakum babana ti bagina, kas ti panangipagarupna, napaneknekannan ti panggepna nga umikay Kenkuana, ket ilatak nan nga isut naallilaw. Isut nagungganen ti demonio, ket inkeddengnan a turposenna ti pannakitulagna a mangilako iti Apona.

Iti panangpilina iti pagiananna iti lamisaan, pinadas ni Judas nga ikabil ti bagina iti umuna a saad. ket ni Cristo a kas adipen sinervianna nga immuna. Ni Juan a ginurgura unay ni Judas, isut naudi. Ngem saan nga imbilang ni Juan daytoy a pannakatinggar wenno pannakaipababa. Idi a dagiti adalan sipsiputanda ti aramid ni Cristo, napalalo ti pannakatignayda. Idi a dimteng ti batang ni Pedro, nagpukkaw a sisisiddaaw, “Apo, buggoam dagiti saksakak?” Ti panangpakumbaba ni Cristo binurakna ti pusona. Isut napnoan iti bain idi mapanunutna a ti panagservi saan nga inaramid ti maysa kadagiti adalan. “Ti aramidek,” kunana ni Cristo, “dika maawatan ita; ngem maawatamto no kalpasanna.” Saan a naibturan ni Pedro a kitaen ti Apo, isu a pinatinan nga Anak ti Dios, nga alaenna ti paset ti adipen. Bimmusor ti dagup ti kararuana itoy a pannakaipababa. Dina nabigbig a gapu itoy isut immayan ni Cristo ditoy lubong. Impigsana unay nga impukkaw, “Uray kaanoman dikanto buggoan dagiti saksakak.”

Sipapasnek a kinuna ni Cristo ken Pedro, “No saanka a buggoan, awanto ti pannakabagim Kaniak.” Ti servicio a di kayat nga awaten ni Pedro idi isut mangitakder iti nangatngato a pannakadalus. Immay ni Jesus a mangdalus kadagiti puso ti rugit ti basol. Iti di panangipalubos ni Pedro a mabuggoan dagiti sakana, inumsina ti nangatngato a pannakadalus a sinaklawna ti nababbaba. Kaipapananna ti pannakaumsi ti Apona. Saan a nakababain iti Mannursuro ti panangipalubos nga aramidenna ti pannakadalustayo. Ti kapudnoan a kinapakumbaba isut panangawat a napakuyogan ti managyaman a puso ti aniaman a sagana a naaramid iti pagimbagantayo, ken ti kinasaet a mangaramid iti panagservi ken Cristo.

Kadagiti sao, “No saanka a buggoan awanto ti pannakabagim Kaniak,” insuko ni Pedro ti kinatangsit ken kinatangken ti teltelna. Dina naibturan ti kapanunutan iti pannakaisina ken Cristo; dayta isut pannakatay kenkuana. “Apo, saan la a dagitoy saksakak,” kinunana, “ngem dagiti pay imimak ken ti ulok. Kuna kenkuana ni Jesus: Ti nabuggoanen saan a masapul a buggoanen no di laeng dagiti saksaka, ngem adda amin a sidadalus.”

Dakdakkel ti kaipapanan dagitoy a sao ngem ti la pannakadalus ti bagi. Ibaga pay la ni Cristo ti nangatngato a pannakadalus nga ilawlawag ti nababbaba. Daydiay a naggapu iti panagdigus isut nadalus, ngem ti napallokaan a saka iti mabiit matapokan ket masapulna manen ti madalusan. Iti kasta ni Pedro ken dagiti kakabsatna nadalusanda iti dakkel nga ubbog a nailukat nga agpaay iti basol ken kinarugit. Binigbig ni Cristo ida a kukuana. Ngem ti sulisog inturongna ida iti kinadakes, ket masapulda pay laeng ti mangdalus a paraburna. Idi nga imbarikes ni Jesus ti toalla a pangikkat iti tapok kadagiti saksakada, tinarigagayanna a babaen dayta nga aramid madalusan koma ti gurangura, imimun, ken kinatangsit kadagiti pusoda. Dakdakkel ti kaipapanan daytoy ngem ti la pannakabuggo dagiti natapukan a saksakada. Gapu iti espiritu nga adda kadakuada awan maysa a nakasagana a makibinningay ken Cristo iti Santa Cena. Aginggana iti pannakaipanda iti kasasaad ti kinapakumbaba ken ayat, dida nakasagana a makipaset iti pangrabii ti Pascua wenno makibingay iti servicio a panglaglagip a nganngani ipasdek idi ni Cristo. Masapul a madalusan dagiti pusoda. Ti kinatangsit ken ti panangsapsapul ti pagimbagan ti SIAK laeng pataudenna ti suppiat ken gurangura, ngem dagitoy inikkat ida ni Cristo idi binuggoanna dagiti sakada. Naiyeg ti nabalbaliwan a rikrikna. Idi kinitana ida, nabalin a ki-nuna ni Jesus, “Nadaluskayon.” Adda idin ti tunos ti puso ken ayat ti maysa ken maysa. Nagbalindan a napakumbaba ken paisuro. Malaksid la ken Judas, tunggal maysa nakasaganan a mangited iti sabali ti kangatoan a saad. Idin nabalindan nga awaten dagiti sao ni Cristo iti naisuko ken managyaman a puso.

Kas ken Pedro ken dagiti kakabsatna, uray datayo met, naugasantay iti dara ni Cristo, ngem masansan nga iti pannakaidinnatay iti kinadades, ti kinadalus ti puso isut marugitan. Masapul nga umaytay ken Cristo nga agkiddaw iti paraburna. Nagmadi ni Pedro a dagiti natapokan a sakana isudat sagiden dagiti ima ti Apo ken Mannursuroda; ngem amangan nagsansan a yegtayo dagiti naimbasolan, narugitan a pusotayo a maisagid iti puso ni Cristo! Nagdagsen ketdin Kenkuana ti napungtot a rikriknatayo, ti kinaubbaw ken kinatangsittayo! Nupay kasta masapul a yegtay Kenkuana ti nasaksakit ken kinarugittayo. Isu laeng ti makabalin a mangdalus kadatayo. Saantay a naisagana a makiraman Kenkuana malaksid no madalusantay iti pannakabalinna.

Kinuna ni Jesus kadagiti adalanna, “Nadaluskayon, ngem saan a dakay amin.” Nabuggoan dagiti saka ni Judas, ngem ti pusona saan a simmuko Kenkuana. Saan a nadalusan. Saan a simmuko ni Judas ken ni Cristo.

Kalpasan ti panangbuggo ni Cristo kadagiti saka dagiti adalan, ken pannakaikabil dagiti pagananayna ken nagtugaw manen, kinunana kadakuada, “Ammoyo ti inaramidko kadakayo? Dakayo naganendak ti Mannursuro ken Apo: ket naimbag ti panagkunayo, ta Siak a pudno. No ngarud Siak nga Apo ken Mannursuro, binuggoak dagiti saksakayo, dakayo rebbengyo met ti agbibinnuggo kadagiti saksaka ti maysa ken maysa. Ta inikkankayo ti pagtuladan, tapno aramidenyo met koma kas ti inaramidko kadakayo. Pudno, pudno, kunak kadakayo, Ti adipen saan a dakdakkel ngem ti nangibaon kenkuana.”

Kayat nga ipaawat ni Cristo kadagiti adalanna nga uray pay no binuggoanna dagiti sakada, awan iti uray sangkabassit a nakaipababaan ti kinataknengna. “Naganendak iti Mannursuro ken Apo: ket naimbag ti panagkunayo, ta Siak a pudno.” Ket iti kasta nga awan pagpatinggaan ti kinangatngatona, ingay-atna ti parabur ken ti kaipapanan ti servicio. Awan ti uray siasino nga addaan pannakaidayaw a kas ken Cristo, ngem nupay kasta nagpakumbaba a nangaramid iti kababaan a pagrebbengan. Tapno dagiti taona dida maallilaw a gapu iti kinaagum agtaengda iti puso a nakayanakan, ken mapapigsada iti panagservi la iti SIAK, ni Cristo met laeng nangted ti pagtuladan ti kinapakumbaba. Dina binaybayan daytoy a banag a ti tao ti mangasikaso. Kasta unay ti kinapategna nga iti kasta isu met laeng, a pumada iti Dios, ti mangaramid a kas adipen dagiti adalanna. Idi a pagririrrianda ti kangatoan a saad, Daydiay pagruknoyanto ti amin a tumeng, Daydiay nga ibilang dagiti angel a pakaitan-okan ti panagservi Kenkuana, nagrukob a nangbuggo kadagiti saka dagidiay a nangawag Kenkuana iti Apo. Inugasanna pay dagiti saka daydi mangilako Kenkuana.

Iti kabibiag ken kadagiti leccionna, inted ni Cristo ti makaanay a pagtuladan ti awan agumna a panagservi, isu nga inrugi ti Dios. Ti Dios saan nga agbiag nga agpaay Kenkuana laeng. Iti panangparsuana iti lubong, ken ti panangtaptapayana kadagiti amin a banag, kankanayon nga agservi kadagiti sabali. “Paruarenna ti initna kadagiti dakes ken kadagiti naimbag ket pagtudoenna kadagiti nalinteg ken kadagiti nakillo.” Mateo 5:45. Daytoy a pagtuladan ti panagservi inkumit ti Dios iti Anak na. Naited ni Jesus nga agtakder iti sangoanan ti kinatao, ta gapu iti pagpatuladna naikabil iti babaen ti linteg ti panagservi. Nagservianna amin, nagministro kadagiti amin. Iti kasta nagbiaganna ti linteg ti Dios, ket babaen ti pagpatuladna impakitana no kasano ti panagtulnogtayo.

Iti naminadu daras pinadas ni Jesus nga impanek daytoy a pamunganayan kadagiti adalanna. Idi nagkiddaw ni Santiago ken ni Juan iti pannakaitan-ok, kinunana, “Siasinoman nga agtarigagayto nga isu ti kadakkelan kadakayo, isunto ti agservi kadakayo.” Mateo 20:26. Idiay pagariak ti panangidumduma ken kinangatngato saan a masarakan. Ti laeng mabigbig a kinadakkel isu ti kinadakkel ti kinapakumbaba. Ti laeng pakailasinan masarakan iti kinaganetget iti panagservi kadagiti sabali.

Kalpasan ti panangbuggona kadagti saka dagiti adalan, kinunana, “Inikkankayo ti pagtuladan, tapno aramidenyo met koma kas ti inaramidko kadakayo.” Kadagitoy a sao saan la nga imbilin ni Jesus ti panangaramid ti panagtulong. Adda dakdakkel a kaipapanan ngem ti la panangbuggo kadagiti saka dagiti sangaili tapno maikat ti tapok ti panagbaniaga. Bangbangonen ni Cristo idi ti maysa a servicio a nareligonan. Babaen ti aramid ti Apo, daytoy a ceremonia ti kinapakumbaba isut naconsagrar nga alagaden. Isut salimetmetan dagiti adalan, a mangipalagip kadakuada kadagiti leccionna iti kinapakumbaba ken panagservi.

Daytoy nga alagaden isut panagsagana nga intudo ni Cristo ng agpaay iti servicio ti Santa Cena. No ti paggugustoan isu ti kinatangsit, panagsisina, ken panagsususik, saan a mabalin a sumrek iti puso ti pannakikaddua ken Cristo. Isaganana ti pannakiraman iti bagi ken darana. Ngarud intuding ni Jesus a ti panglaglagip iti kinapakumbabana isu aramiden nga umuna.

No umayda itoy nga alagaden, laglagipen koma dagiti annak ti Dios dagiti sao ti Apo ti biag ken gloria: “Ammoyo ti inaramidko kadakayo? Dakayo naganendak ti Mannursuro ken Apo: ket naimbag ti panagkunayo, ta Siak a pudno. No ngarud Siak nga Apo ken Mannursuro, binuggoak dagiti saksakayo, dakayo rebbengyo met ti agbibinnuggo kadagiti saka ti maysa ken maysa. Ta inikkankayo ti pagtuladan, tapno aramidenyo met koma kas ti inaramidko kadakayo. Pudno, pudno, kunak kadakayo, Ti adipen saan a dakdakkel ngem ti Apona, ket saan met a dakdakkel ti maysa a naibaon ngem ti nangibaon kenkuana. No ammoyo daytoy, nagasatkayo no aramidenyo ida.” Gagangay ti tao nga ipategna ti bagina a nangatngato ngem ti kabsatna, nga agtrabajo iti maipaay kenkuana met laeng a masapul ti kangatoan a saad; ket masansan a daytoy maibungana dagiti dakes a panangipagarup ken kinapait ti espiritu. Ti alagaden kasakbayan ti Santa Cena isu ti mangikkat kadagiti di panagkikinnaawatan, mangipanaw iti tao ti kinaagumna, mangipababa kenkuana manipud kadagiti kadang-kadangna a mangipangas iti SIAK, iti panangipakumbaba ti puso a mangiturong kenkuana nga agservi ken kabsatna.

Ti Agpalpaliiw a Santo manipud langit adda iti gimong a mangaramid iti panangsukimatna iti puso, iti panangitudona iti basol, ken iti nagasat a pannakaipanamnama ti pannakapakawan dagiti basbasol. Iti kinapunno ti paraburna, adda idiay ni Cristo a mangbalbaliw ti ayayo dagiti panpanunut a nagtartaray kadagiti naaguman a pagayusan. Ti Espiritu Santo papartakenna ti panagrikna dagidiay a sumurot iti pagpatulad ti Apoda. No malaglagip ti panagpakumbaba ti Mangisalakan nga agpaay kadatayo, ti panunut maisilpo iti panunut; maiparang ti kawar dagiti lagip, ti lagip iti dakkel a kinaimbag ti Dios ken ti parabur ken ayat dagiti naidagaan a gagayyem. Dagiti bendicion a nalipatan, dagiti kaasi a nairurumen, ti kinaimbag a di inkaskaso maipalagipda iti isip. Dagiti ramut ti kinapait a nangsallin iti napateg a mula ti ayat maiparangarangda. Dagiti pakapilawan ti kababalin, panagliway kadagiti pagrebbengan, saan a panagyaman iti Dios, kinalamiis kadagiti kakabsat, maipalagipda amin. Ti basol isuntot makita iti lawag ti pannakakita ti Dios. Dagitinto panpanunuttayo saandanton a panpanunut ti pannakapnek no di ket nainget a panangpabasol iti SIAK ken pannakaipababana. Mapabilegto ti isip a mangketta tunggal bangen a nakaigapuan ti pannakiginginnura. Ti dakes a panagpanpanunut ken dakes a panagsasao maiwalindanto. Maipudno dagiti basol, ket isudat mapakawan. Umay iti kararua ti mangisuko a parabur ni Cristo, ket ti ayat ni Cristo awisenna dagiti puso nga umayda iti nagasat a panagmaymaysa.

No masursuro a kasta ti leccion ti mangisagana a serivicio, masindianto ti tarigagay iti nangatngato a panagbiag a naespirituan. Iti daytoy a tarigagay sungbatanto ti nadiosan a Saksi. Maipangatonto ti kararua. Mabalintay ti makipaset iti Santa Cena a mariknatayo a napakawanen dagiti basbasoltayo. Ti lawag ti kinalinteg ni Cristo punnoennanto dagiti siled ti isip ken ti templo ti kararua. Makitatayo ti “Cordero ti Dios a mangikkat ti basol ti lubong.” Juan 1:29.

Kadagidiay nga umawat iti espiritu daytoy a servicio, saanto laeng a kas ceremonia. Ti kankanayon a leccion nga ipalagipna isu ti “Agtitinnulongkayo iti maysa ken maysa a buyogen ti ayat.” Galacia 5:13. Iti panangbuggona kadagiti saka dagiti adalanna, impakita ni Cristo nga aramidenna ti uray aniat kitana a panagservi, nga uray kasanot kinapakumbabana, a mamagbalin kadakuada a makipagtawid Kenkuana iti agnanayon a kinabaknang ti gameng sadi langit. Dagiti met adalanna, iti panangaramidda iti naibilin nga alagaden, inkarida met a kasta met la ti ipakitada a panagservi kadagiti kakabsatda. Sadinoman a pakatungpalan ti umisu a pannakarambak daytoy nga alagaden, maipan dagiti annak ti Dios iti nasantoan a panagdidinna, a mangtulong ken mangbendicion tunggal maysa. Agtutulagda a ti biag maited iti awan agumna a panagservi. Ket daytoy, saan laeng nga isisuda. Ti tay-ak ti pagtrabajoanda isu ti kas la ti tay-ak a nagtrabajoan ti Mannursuroda. Napno toy lubong kadagiti makasapul iti panagservitayo. Dagiti napanglaw, dagiti nakapsut, dagiti nanengneng, addada iti amin a yan. Dagidiay a nakidinna ken Cristo iti nangatngato a siled mapandanto agservi a kas ti inaramidna.

Ni Jesus, a nagservian dagiti amin, immay nga adipen dagiti amin. Ket idinto ta nagministro kadagiti amin, isunto manen ti pagservian ken itan-ok dagiti amin. Ket dagitoy a makipaset iti galadna a nadiosan. ken makibingay Kenkuana iti rag-o iti pannakakita kadagiti kararua a nasbut, masapul a surotenda ti awan agumna a panagservi a pinagpatuladna.

Amin daytoy naisaklaw kadagiti sao ni Jesus, “Inikkankayo ti pagtuladan tapno aramidenyo met koma kas ti inaramidko kadakayo.” Daytoy ti panggep ti servicio a binangonna. Ket kunana, “No ammoyo dagitoy,” no ammoyo ti panggep dagiti leccionna, “nagasatkayo no aramidenyo ida.”

72 - “A Panglaglagip Kaniak”

Daytoy a capitulo naibatay iti Mateo 26:20-29; Marcos 14:17-25; Lucas 22: 14-23; Juan 13: 18-30.

“NI APO JESUS, idi met la a rabii a nayawat, nangala iti tinapay: ket idi a nakapagyamanen pinisina ket kinunana, Alaenyo, kanenyo: daytoy ti bagik a napisi gapu kadakayo: aramidenyo daytoy a panglaglagip Kaniak. Ta no masansan a kanenyo daytoy tinapay ken uminumkayo iti copa, iwarragawagyo ti ipapatay ti Apo agingga iti yaayna.” 1 Corinto 11:23-26.

Agtatakder idi ni Cristo iti nagbaetan ti dua a wagas ti panagdaydayaw ken dagiti dua a pakalaglagipanda. Ti awan tulawna a Cordero, ngannganina idatag ti bagina a kas daton gapu iti basol, ket iti kasta pagpatinggaennan ti wagas ti panagdaydayaw a maaramat dagiti mangitakder ken ceremonia nga iti aguppat a ribu a tawen isudat nangitudo iti ipapatayna. Idi a kinnanna ti Pascua agraman dagiti adalanna, impasdekna iti lugarna ti servicio a mangipalagip iti dakkel a sacrificiona. Ti rambak ti nacion dagiti Judio isut agpatingga iti agnanayonen. Ti servicio nga ipasdek ni Cristo isut salimetmetan dagiti pasurotna iti amin a disso ti daga ken kadagiti amin a panawen.

Ti Pascua isut naisangrat a panglaglagip iti pannakaispal ti Israel manipud iti pannakatagabuda idiay Egipto. Imbilin ti Dios nga, iti tinawen-tawen, a no dagiti annakda saludsudenda ti kaipapanan daytoy nga alagaden, ulitenda manen ti pakasaritaan. Iti kasta ti nakaskasdaaw a pannakaispal kankanayon a sadiwa iti isip dagiti amin. Ti alagaden ti Santa Cena naited a panglaglagip iti dakkel a pannakaispal a naaramid babaen iti ipapatay ni Cristo. Aginggana iti yaayna a maikadua a sipapannakabalin ken sigogloria, daytoy nga alagaden masapul a masalimetmetan. Isut pamay-an a mangipalagip iti isiptayo iti dakkel nga aramid nga agpaay kadatayo.

Idi tiempo ti pannakaispalda idiay Egipto, dagiti annak ti Israel kinnanda ti pangrabii ti Pascua a sitatakder, ken sibabarikes dagiti lomlomoda, ken dagiti sarukod adda kadagiti imimada, a nakasaganada iti panagbaniaga. Ti kita ti panagsalimetmetda itoy ng alagaden mayanatup iti kasasaadda; ta ngannganida idi maipanaw iti daga ti Egipto, ket ngannganida irugi ti narikut ken narigat a panagbaniaga iti let-ang. Ngem idi panawen ni Cristo ti kasasaad dagiti banag isut nagbalbaliw. Saanda idi a nganngani maipanaw manipud iti maysa a nacion a gangannaet, ngem agtataengda iti dagada met laeng. Kas mainugot kadagiti sabsabali a naited kadakuada, nakipaset dagiti tao iti Pascua a nakasikig. Naikabil dagiti pagiddaan iti aglawlaw ti lamisaan, isu a nagsadagan dagiti sangaili, a nagsikigda iti akinkanigid nga imada, ket ti akinkanawan nga imada ti inaramatda iti pannangan. Iti kastoy nga urnos ti maysa a sangaili mabalin a ti ulona maipungan iti barukong ti sabali nga adda iti likudanna ket dagiti sakana nga adda iti akinruar a paset ti pagiddaan mabalin a buggoan ti maysa a mangliklikmut iti aglawlaw.

Adda pay la ni Cristo iti sangoanan ti lamisaan a nakaikabilan ti pangrabii ti Pascua. Dagiti di nalevaduraan a tinapay a maaramat iti Pascua adda iti sangoananna. Ti arak ti Pascua, a dipay immalsa, adda met iti lamisaan. Daytoy a simbolo ti inaramat ni Cristo a mangitakder ti awan mulit a sacrificiona. Awan dinadael ti panagalsa, ti simbolo ti basol ken patay, a makaitak der iti “Cordero nga awan ti pagdaksan ken tulawna.” 1 Pedro 1:19.

“Ket idi mangmanganda, ni Jesus nangala ti tinapay, ket binendicionanna, ket pinisina, ket intedna kadagiti adalan, ket kinunana: Alaenyo, kanenyo; daytoy isu ti bagik. Ket nangala ti maysa a copa; ket nagyaman ket isu intedna kadakuada, a kunkunana: Uminumkayo

amin iti daytoy; ta isu ti darak iti Baro a Tulag, isu a maibuyat kadagiti adu, a maipaay iti pannakaikkat dagiti basbasol. Ta kunak kadakayo, a manipud ita diakto uminumen itoy a bunga ti uvas, agingga iti aldaw a pannakiinumko kadakayo iti baro idiay pagarian ni Amak.”

Adda di a siimatang ni Judas a mangliliput iti servicio ti Santa Cena. Inawatna ken Jesus dagiti simbolo ti naburak a bagina ken naibukbuk a darana. Nangngegna dagiti sao, “Aramidenyo daytoy a panglaglagip Kaniak.” Ket idi agtugtugaw iti sangoanan met laeng ti Cordero ti Dios, panpanunutenna dagiti nasipnget a panggepna, ken nagayatanna dagiti naalas, manangibales a panpanunutna.

Iti panagbibinnuggo, inted ni Cristo ti makapnek a pangpaneknek a maawatanna ti kababalin ni Judas. “Saankayo a nadalus amin” (Juan 13:11), kinunana. Dagitoy a sao kinonvencerda ti nakillo nga adalan a mabasa ni Cristo ti nalimed a panggepna. Idin nagsao manen ni Cristo iti nalawlawag pay. Idi a nakatugawda iti lawlaw ti lamisaan, kinunana a kumitkita kadagiti adalan, “Saanak nga agsao ti maipapan kadakay amin, ammok dagiti pinilik: ngem tapno matungpal ti Surat, Ti makipangan Kaniak iti tinapay, kinugtarannak iti mukodna.”

Uray pay idi, saan nga inatap dagiti adalan ni Judas. Ngem nakitada a napalalo ti pannakariribuk ni Cristo. Maysa nga ulep ti bimmartay kadakuada amin. Maysa a rikna ti nakaamamak a peggad, a dida met ammo no ania. Idinto ta mangmanganda a siulimek, nagsao ni Jesus, “Pudno, kunak kadakayo a maysa kadakayo liputannakto.” Kadagitoy a sao tinengngel ida ti siddaaw ken rurod. Dida naawatan no kasano a maysa kadakuada ti mangliput iti nadiosan a Mannursuroda. Iti ania a gapu ti pangliputanda Kenkuana? ken siasino? Siasino ngata ti makaipasngay iti pusona iti kasta a panggep? Pudno a saan a maysa kadagiti Sangapulo ket Dua a naikkan ti dakdakkel a gundaway kadagiti amin a nakangngeg kadagiti insursurona, a nairaman iti nakaskasdaaw nga ayatna, ken nakaipakitaan ti naisangsangayan a pannakaraem iti pannakaiyegda iti nadekket a pannakaidenna Kenkuana!

Idinto ta nabigbigda ti kaipapanan dagiti saona, ken nalagipda no kasano ti kinapudno dagiti imbagbagana, isudat tinengngel ti buteng ken di panagtalek kadagiti bagbagida. Inrugida a sukimaten dagiti pusoda met laeng di la ket ta adda uray maymaysa a panunut nga aglemlemmeng a maibusor iti Mannursuroda. Adda idi kadakuada ti kasakitan a rikna idi a maysa ken maysa kadakuada nagsaludsud, “Siak aya, Apo?” Ngem ni Judas nagtugaw a di nagtagtagari. Idinto ta napulkokan la unay, ni Juan nagsaludsud, “Apo, siasino?” Ket simmungbat ni Jesus, “Dayta mangikabil iti imana iti pinggan a makilanglang Kaniak, daytoy ti mangyawatto Kaniak. Toy Anak ti tao mapan a pudno kas iti adda a naisurat Kenkuana: ngem asi pay dayta tao a gapu kenkuana mayawatto toy Anak ti tao! naimbag koma dayta a tao no saan a nayanak.” Kinita a naimbag dagiti adalan ti rupa ti maysa ken maysa idi nagsaludsudda, “Siak aya, Apo?” Ket idin gaputta di met la agtagtagari ni Judas naikita dagiti amin a mata kenkuana. Iti tengnga ti nakuso-kuso a salsaludsud ken panagsiddaaw, saan a nangngeg ni Judas dagiti sao ni Jesus idi sinungbatanna ti saludsud ni Juan. Ngem tapno maliklikanna ti panagatap dagiti adalan, nagsaludsud met kas ti inaramidda. “Siak aya, Mannursuro?” Sipapasnek a simmungbat ni Jesus, “Nasaomon.”

Iti pannakaranga ken pannakariribuk iti pannakatakuat ti panggepna, timmakder a napardas tapno pumanaw iti siled. “Ni Jesus ngarud kunana kenkuana: Ti aramidem, aramidem iti madaras. Ket idi nakannan ti insakmolna, dagus a rimmuar: ket rabii idi.’’ Isut rabii iti mangliliput idi a pimmanaw ken Cristo a napan iti ruar ti sipnget.

Inggana ti panangalana itoy nga addang, saan pay a naipan ni Judas iti labes ti pannakabalinna nga agbabawi. Ngem idi a pinanawanna ti sangoanan ti Apona ken dagiti padana nga adalan, naaramidnan ti maudi a panangikeddeng. Linabsannan ti ugis ti nagbeddengan.

Nakaskasdaaw ti panagananus nga impakat ni Jesus itoy nasulsulisog a kararua. Awan ti aniaman a mabalin a mangispal kenkuana ti saan a naaramid. Kalpasan ti namindua a pannakitulagna a mangliput iti Apona, inikkan pay laeng ni Jesus ti gundawayna nga agbabawi. Iti panangbasana ti nalimed a panggep ti puso ti mangliliput inted ni Cristo ken Judas ti maudi a panangconvencer a mangipaneknek. iti kinadiosna. Daytoy ti maudi nga ayab ti panagbabawi idi saan a pudno nga adalan. Awan ti mabalin a pakpakaasi ti di inaramat ti nadiosan-nataw-an a puso ni Cristo. Dagiti dalluyon ti kaasi a pinasubli ti natangken a kinatangsit, nagsubli a napigpigsa iti mangpasuko nga ayat. Ngem nupay no napasdaawan ken nagungun iti pannakatakuat ti basolna, dimmakkel ketdi ti panangikeddengna. Manipud iti servicio ti Santa Cena rimmuar a mangiturpos iti panangliputna.

Ti panangisawangna iti ay-ay ken Judas, adda met idi panggep ti kaasi nga agpaay kadagiti adalan. Kasta ti panangiparangna kadakuada ti kangatoan a pangpa- pangpaneknek iti kina-Mesiasna. “Ibagak kadakayo kasangoanan ti pannakaaramidna,” kinunana, “tapno inton maaramid, patienyo a Siak ti SIAK.” No koma no nagulimek latta ni Jesus, a kaslattay dina ammo no ania ti mapasamak Kenkuana, mabalin koma nga impagarup dagiti adalanna nga awan ti pannakaammona iti masangoanan, ket napasdaawan ken naituggod kadagiti ima da-giti managpapatay. Iti maysa a tawen a napalabas, kinuna ni Jesus a pinilina dagiti sangapulo ket dua, ket maysa kadakuada isu ti diablo. Idin dagiti sinaona ken Judas a mangipakita iti kinagulibna naipakaammo amin iti Mannursurona. pinapigsana ti pammati dagiti napudno a pasurot ni Cristo kabayatan ti pannakaibabainna. Ket inton dumteng ken Judas ti nakabutbuteng a tungpalna, malagipda ti ay-ay nga insaona iti mangliliput.

Ket addapay idi sabali a panggep ti Mangisalakan. Dina ingawid ti panagservina iti daydiay nga ammona a mangliliput. Saan naawatan dagiti adalan dagiti sinaona idi binuggoanna dagiti sakada, “Saankayo a nadalus min,” wenno uray idiay lamisaan idi kinunana, “Ti makipangan Kaniak iti tinapay, kinusayannak ti mukodna.” Juan 13:11, 18. Ngem iti kalpasanna, idi inlawlawag ni Jesus ti kaipapananna, pinanpanunutda nga amangan ket a nagdakkel ti anus ken asi ti Dios iti kadakesan nga agriro.

Nupay no ni Jesus ammona idi ni Judas manipud pay idi damo, binuggoanna dagiti sakana. Ket ti mangliliput naikkan ti gundaway a makipaset ken Cristo iti Santa Cena. Ti naanus unay a Mangisalakan inaramatna ti aniaman a makaguyugoy iti managbasol nga umawat Kenkuana, agbabawi, ken madalusan iti kinarugit ti basol. Agpaay kadatayo daytoy a pagtuladan. Ditay baybay-an a sillongen ti sulisog gapu iti di naannad nga ikakayakay, wenno iyabug iti intar ni Satanas. Saan a kasta ti wagas ni Cristo. Binuggoanna dagiti saka dagiti adalan gaputta nagriri ken adda pagkurkuranganda, ket amin dagiti Sangapulo ket Dua malaksid la ti maysa, naiyegda iti panagbabawi.

Ti pinagpatulad ni Cristo iparitna ti panangilaksid iti Santa Cena. Pudno a ti nalatak a basol ilaksidna ti nakabasol. Daytoy ti nalawag nga isuro ti espiritu Santo. 1 Corinto 5:11. Ngem iti labes daytoy awan koma ti mangokom. Saan nga inted ti Dios kadagiti tao ti panangikeadeng no siasinoda dagiti makipaset kadagitoy a gimong. Ta siasino ti makabasa iti puso? Siasino ti makailasin kadagiti zizania kadagiti trigo? “Tunggal maysa sukimatenna koma ti bagina, ket sa mangan iti tinapay ken uminum iti copa.” Ta “siasinoman a manganto iti tinapay wenno uminumto iti copa a saan a maikari makabasolto iti maipapan iti bagi ken dara ti Apo.” “Ta ti mangan ken uminum kanenna ken inumenna ti pannakaokomna met laeng no dina mailasin ti bagi ti Apo.” 1 Corinto 11:28, 27, 29.

No aguurnong dagiti mamati a mangsalimetmet kadagiti alagaden, addada met idiay dagiti sangaili a di makita dagiti mata ti tao. Mabalin nga adda maysa a Judas iti bunggoy, ket no adda, dagiti babaonen ti principe ti sipnget addada met, ta kuyogenda amin dagidiay a madi nga aywanan ti espiritu Santo. Adda met idiay dagiti nailangitan nga angel. Dagitoy di makitkita a sangaili addada latta iti kasta a gimong. Mabalin nga umay iti gimong dagiti tao nga iti puso saanda nga adipen ti kinapudno ken kinasanto, ngem kayatda met ti makipaset iti servicio. Saan a pawilan ida. Addada idiay dagiti saksi a nakakita met idi binuggoan ni Jesus dagiti saka dagiti adalan ken ni Judas. Addada idi dagiti saan a matmata ti tao a nakaimatang iti buya.

Babaen ti espiritu Santo adda idiay ni Cristo a mangikabil iti sellona iti alagadenna met laeng. Adda idiay a mangbabalaw ken mangpalamuyot iti puso. Awan ti dina maimatangan, uray maysa nga ikikita, wenno panunut nga agbabawi. Ururayenna ti agbabawi a naburak ti pusona. Maisagana ti amin nga agpaay iti pannakaawat dayta a kararua. Daydi nangbuggo kadagiti saka ni Judas iliwenna nga ugasan tunggal puso manipud iti rugit ti basol.

Awan koma ti mangilaksid iti bagina iti Santa Cena gaputta adda dadduma idiay a dida maikari. Tunggal adalan maayaban a makipaset a nalatak, ket iti kasta ipasingkedna nga awatenna ni Cristo nga isut Mannubbotna a personal. Kadagitoy a gimong insangrat ni Jesus a pakisinnarakanna kadagiti taona, ket patibkerenna ida babaen ti kaaddana. Mabalin nga agservi iti alagaden dagiti puso ken ima a dida maikari, nupay kasta adda idiay ni Cristo nga agpaay kadagiti annakna. Amin dagiti umay a ti pammatida maitaeng a natibker Kenkuana dakkelto ti pannakabendicionda. Dagidiay a manglipat kadagitoy a gimong ti nadiosan a gundaway dakkelto ti pukawda. Kadagitoy mabalin nga isudat pakaisaw-an ti “Saankayo a nadalus amin.”

Iti pannakiramanna kadagiti adalanna iti tinapay ken arak, inkari ni Jesus ti bagina nga isut Mannubbotda. Impakumitna kadakuada ti baro a tulag, isu a dagiti amin nga umawat Kenkuana agbalinda nga annak ti Dios ken makipagtawid ken Cristo. Gapu itoy a tulag tunggal bendicion a mabalin nga ited ti langit nga agpaay itoy a biag ken iti biag nga umay isut kukuada. Daytoy a tulag isut napaneknekan babaen ti dara ni Cristo. Ket ti pannakaaramid ti Santa Cena isut mangipalagip kadagiti adalan ti awan patpatinggana a sacrificio a naaramid nga agpaay iti tunggal maysa kadakuada a kas paset ti pakadagupan ti natnag a kinatao.

Ngem ti servicio ti Santa Cena saan a naisangrat nga agpaay a pagladingitan. Saan a dayta ti panggepna. No aguurnong dagiti adalan iti lawlaw ti lamisaan dida koma laglagipen ken pagladladingitan dagiti pagkurkuranganda. Dida panpanunuten ti napalabas a kapadasanda a Nacristianoar, uray pay no dayta a kapadasan makaipangato wenno pakapakapsutan. Lipatandan dagiti naggigiddiatan kadagiti kakabsatda. Amin dayta nga aramid isut saklawen ti immuna a servicio. Ti panangammiris iti bagi, ti panangipudno iti basol, ti pannakaurnos dagiti naggigiddiatan, naaramidda aminen. Itan umaydan a sumarak ken Cristo. Dida koma agtakder iti linong ti cruz, no di ket iti pakaisalakanan a lawag. Luktanda koma ti kararua kadagiti naraniag a rayos ti Init ti Kinalinteg. A dagiti pusoda dinalusanen ti kanginaan a dara ni Cristo, iti naananay a pannakariknada iti kaaddana, uray di makita, denggenda koma dagiti saona, “Ti talna ibatik kadakayo, ti talnak itdek kadakayo: saan a kas iti panangited ti lubong ti panangitedko kadakayo.” Juan 14:27.

Kuna ti Apotayo, Babaen ti panangbabalaw iti basol, laglagipenyo a natayak a gapu kadakayo. Inton mairurumen ken maidadanes ken maparparigatkayo a gapu Kaniak ken ti evangelio, laglagipenyo ti ayatko, a kasta unay nagdakkel nga intedko gapu kadakayo. No dagiti pagrebbenganyo agparangda a nainget ken nadagsen ket dagiti awityo nabantutda unay a baklayen, laglagipenyo a gapu kadakayo inibturko ti cruz, inumsik ti bain. No ti pusoyo kumtat kadagiti immapuy a suot, laglagipenyo a ti Mannubbotyo sibibiag a mangibabaet kadakayo.

Ti servicio ti Santa Cena itudona ti maikadua a yaay ni Cristo. Isut naisangrat a mangpabiag itoy nga inanama kadagiti isip dagiti adalan. Tunggal naguurnongda a manglaglagip iti ipapatayna, inulitda no kasano ti Isu “nangala ti maysa a copa, ket nagyaman, ken intedna kadakuada, a kunkunana, Ummumkayo amin iti daytoy: ta daytoy isu ti darak iti baro a tulag, isu a naibuyat gapu kadagiti adu. Ta kunak kadakayo a manipud ita diakto uminumen itoy bunga ti uvas inggana iti aldaw a pannakiinumko kadakayo iti baro idiay pagarian ni Amak.” Iti nakarigatanda nasarakanda ti liwliwa iti inanama iti panagsubli ti Apoda. Di naisaw-ay ti kinapateg kadakuada ti kapanunutan, “Kas ti kasansan ti pannanganyo itoy a tinapay, ken pananginumyo itoy a copa, iwarragawagyo met ti ipapatay ti Apo inggana iti yaayna.” 1 Corinto 11:26.

Dagitoy dagiti banag a ditay koma lipatan. Ti ayat ni Jesus, ti mangpilit nga ayatna, sadiwa koma a kankanayon iti lagiptayo. Binuangay ni Cristo daytoy a servicio tapno maibisikna kadagiti riknatayo ti ayat ti Dios a naidiaya gapu kadatayo. Di mabalin ti panagsilpo dagiti kararuatayo ken ti Dios no saan a gapu ken Cristo. Ti pannakaisilpo ken ti ayat ti maysa a kabsat iti sabali a kabsat masapul a mapatibker ken maaywanan nga agnanayon babaen ti ayat ni Jesus. Ket awanen, malaksid ti ipapatay ni Cristo, ti makaited ti bileg dayta nga ayatna kadatayo. Gapu laeng ti ipapatayna ti pakabalinantayo a mangpasungad a siraragsak iti maikadua a yaayna. Ti sacrificiona isut centro ti pammatitayo. Daytoy ti pangitaengantay iti pammatitayo.

Dagiti alagaden a mangitudo iti pannakaibabain ken panagsagaba ti Apotayo dakkel ti pannakaibilangda a kasla langa laeng. Isudat nabangon nga addaan panggep. Masapul a mapapartak dagiti riknatayo tapno maawatantay ti palimed ti kinadios. Isut gundaway ti amin a mangawat, iti adadda ngem ti araramidentayo, kadagiti mangugas a panagsagaba ni Cristo. “No kasano iti panangibayog ni Moises iti uleg idiay let-ang, kasta met a masapul a ti Anak ti tao maibayog; tapno amin a mamati Kenkuana maaddaan ti biag nga agnanayon.” Juan 3:14, 15. Idiay cruz ti Calvario, a nakailansaan ti matmatay a Mannubbot, masapul a kumitatayo. Dagiti agnanayon a ngayangaytayo sapulenda nga ipakitatay ti pammatitayo ken Cristo.

Naisaon ti Apotayo, “Malaksid no mangankayo iti lasag ti Anak ti tao, ken uminum iti darana, awanankayo iti biag....Ta ti lasagko pudno a pagtaraon, ken ti darak pudno nga inumen.” Juan 6:53-55. Pudno daytoy iti linalasag a pannakaparsua. Iti ipapatay ni Cristo mautangtayo uray pay daytoy naidagaan a biagtayo. Ti taraon a kanentayo isut ginatang ti naburak a bagina. Uray siasino, santo man wenno managbasol, a kanenna ti inaldaw a taraonna, a di la agtaraon gapu ti bagi ken dara ni Cristo. Ti cruz ti Calvario isut naisello iti tunggal pagtaraon. Isut iyanninaw tunggal ubbog ti danum. Amin daytoy isut insuro ni Cristo iti panangitedna kadagiti simbolo ti dakkel a sacrificiona. Ti lawag a nagsilnag manipud iti servicio ti Santa Cena iti nangatngato a siled pasantoenna dagiti sagana nga agpaay iti biag nga inaldaw. Ti lamisaan ti tunggal kaman agbalin a kas la lamisaan ti Apo, ket tunggal taraon isut kasla sacramento.

Ket amangan ti kinadakkelna pay dagiti sao ni Cristo maipapan iti naespirituan a biagtayo. Kunana, “Ti mangan iti lasagko, ken uminum iti darak. adda biagna nga agnanavon.” Ti panangawat iti biag a naibukbuk idiay cruz ti Calvario ti pakabalinantay nga agbiag a nasantoan. Ket daytoy ti biag nga awatentayo no awatentay ti saona ket aramidentay dagiti banag nga imbilinna. Iti kasta makipagmaymaysatayo Kenkuana. “Ti mangan iti lasagko,” kunana, “ken uminum iti darak, agian Kaniak ket Siak kenkuana. Kas ti Ama a sibibiag imbaonnak, ket agbiagak gapu iti Ama: kasta met a ti mangan Kaniak, agbiagto gapu Kaniak.” Juan 6:54, 56, 57. Iti Santa Cena daytoy a surat adda naisangsangayan a kaipapananna. No ti pammati mingminganna ti dakkel a sacrificio ni Apotayo, ti kararua alaenna ti naespirituan a pigsa manipud iti tunggal Santa Cena. Ti servicio buk lenna ti sibibiag a silpo a mangireppet tunggal mamati ken Cristo, ket iti kasta maireppet met iti Ama. Iti nai-sangsangayan a kaipapanan aramidenna ti panagsilpo dagiti amin nga agtitinnulong a tao ken ti Dios.

No awatentay ti tinapay ken arak a nangisimbolo iti naburak a bagi ken naibukbuk a dara ni Cristo, iti panangpanpanunuttayo makitipontay iti buya ti Santa Cena a naaramid iti nanpatngato a siled. Kasla aglasattay met iti minuyungan a naiconsagrar iti panagrigat Daydiay a nangawit kadagiti basol ti lubong. Maimatangantay ti balubal tapno magun-odtayo ti pannakikappia iti Dios. Maikabil ni Cristo a nailansa iti nagtetengngaantayo.

Iti panangmingmingtay iti nailansa a Mannubbot, nagdakkel ketdin ti pannakaawattayo iti pudno a kaipapanan ti sacrificio nga inaramid ti natan-ok a langit. Ti gannuat ti pannakaisalakan isut maitan-ok iti sangoanantayo, ket ti kapanunutan ti Calvario riingenna ti sibibiag ken nasantoan a rikna dagiti pusotayo. Ti panangidayaw iti Dios ken iti Cordero addanto kadagiti puso ken bibigtayo; ta ti kinatangsit ken panangidayaw iti SIAK dinto rumang-ay iti puso a mangsalimetmet a sadiwa ti lagip dagiti buya ti Calvario.

Daydiay nga umimatang iti awan pumada nga ayat ti Mangisalakan maipangatonto ti panunutna, madalusanto ti pusona, mabaliwanto ti kababalinna. Rumuarto nga agbalin a silaw ti lubong, nga iyanninawna met daytoy nakaskasdaaw nga ayat. No kasano kasayaat ti panangkitkitatay iti cruz ni Cristo, kastanto met ti kasayaat ti panangtagikuatay ti pagsasao ti apostol idi kinunana, “Di koma ipalubos ti Dios nga agpasindayawak, no saan nga iti cruz ni Apotayo a Jesucristo, a gapu Kenkuana ti lubong nailansa iti cruz no maipapan Kaniak, ket siak, iti lubong.” Galacia 6:14.

73 - “Saan Koma nga Agpulkok ti Pusoyo”

Daytoy a capitulo naibatay iti Juan 13:31-38; 14-17.

IDI KIMMITA dagiti adalanna a napakuyogan iti ayat ken nalamuyot a pannakipagrikna, ni Cristo kinunana, “Ita maidaydayaw ti Anak ti tao, ket ti Dios maidaydayaw Kenkuana.” Nakapanawen ni Judas iti nangatngato a siled, ket ni Cristo ken dagiti sangapulo ket maysa ti adda laengen idiay. Ngannganina ibagan ti umasasideg a pannakaisinana kadakuada; ngem sakbayna intudona pay ti dakkel a panggep ti misionna. Isu daytoy ti inkabilna a kankanayon iti sangoananna. Isu idi ti pagragsakanna a ti pannakaibabain ken panagsagabana isudat pakaitan-okan ti nagan ni Amana. Daytoy ti immuna a nangituronganna kadagiti panpanunut dagiti adalanna.

Idin kinasaona ida babaen iti makaayayo a sao, “Ububbing.” kinunana, “bassit pay a panawen nga addaak kadakayo. Sapulendakto: ket kas kinunak kadagiti Judio, No adino ti papanak, dikay mabalin ti umay; kunak met kadakay ita.”

Saan a naragsak dagiti adalan idi mangngegda daytoy. Nagtinnag ti buteng kadakuada. Immasidegda unay iti Mangisalakan. Ti Mannursuro ken Apoda, ti ayayatenda a Mangidaldalan ken Gayyem, isut napatpategen kadakuada ngem ti biag Nagpatulongda Kenkuana kadagiti amin a pagrikutanda, ket isut nangbang-ar kadagiti ladingit ken nakauppapayanda. Idin ngannganina panawanen daydi maililiw ken agsangsanggir a bunggoy. Nasipnget dagiti arapaap a nangpunno kadagiti pusoda.

Ngem dagiti sao ti Mangisalakan isudat napnoan iti namnama. Ammona idi nga isudantot dampen ti kabusor, ket ti sikap ni Satanas kadakkelan ti magun-odanna kadagiti immameg ti pakarigatan. Ngarud inyadayu ni Jesus ida “kadagiti banbanag a makita,” ket impanna ida “kadagiti banbanag a saan a makita.” 2 Corinto 4:18. Manipud iti naidagaan a nakaibellenganda impanna dagiti panpanunutda kadagiti pagtaengan a nailangitan.

“Saan koma nga agpulkok ti pusoyo,” kinunana, “mamatikayo iti Dios, mamatikayo met Kaniak. Idiay balay ni Amak adda adu a pagianan: no koma no saan a kasta, kinunak koma kadakayo. Ta innak ket isaganaankayo ti pagianan. Ket no innak ket isaganaankayo iti pagianan, umayakto manen, ket ikuyogkayto Kaniak met laeng; tapno no adino ti ayanko, addakay met koma.” Gapu kadakayo, immayak ditoy lubong. Agararamidak iti agpaay kadakayo. No mapanak, agtrabajoakto a sipapasnek nga agpaay kadakayo. Immayak ditoy lubong tapno maiparangko ti bagik kadakayo, tapno mamatikay koma. Innak ken Ama tapno makitunosak Kenkuana iti pagimbaganyo. Ti panggep ti ipapanaw ni Jesus isut maisupadi iti daydi pagbutngan dagiti adalan. Dina kaipapanan ti maudi a pannakaisina. Apan tapno mangisagana iti ayan nga agpaay kadakuada, tapno makapagsubli manen, ket maikuyogna ida Kenkuana. No agbangbangon ti palacio nga agpaay kadakuada, masapul nga agbangbangonda met iti kababalin nga umararngi iti nadiosan a kababalin.

Nupay kasta dagidi adalan nakumukomda. Ni Tomas, a kankanayon a riniribuk ti duadua, kinunana, “Apo, dikam ammo no adino ti papanam; kasano ti pannakaammomi ti dalan? Kuna kenkuana ni Jesus, Siak ti dalan, ken ti pudno, ken ti biag; awan ti umay ken Ama, no di magna Kaniak. No nailasindak koma, nailasinyo met koma ni Amak: ket manipud ita Isu ammoyo ket nakitayo.”

Saan nga adu dagiti dalan nga agpa-langit. Saan a tunggal maysa pilienna ti dalanna. Kuna ni Cristo, “Siak ti dalan: . . . awan ti umay ken Ama, no di magna Kaniak.” Nanipud idi immuna a pannakaikaskasaba ti evangelio, idi naipalawag idiay Eden a ti kaputotan ti babai sugatennanto ti ulo ti uleg, naitandudon ni Cristo a kas dalan, ti pudno, ken ti biag. Isu ti dalan idi nagbiag ni Adan, idi a ni Abel ingay-atna iti Dios ti dara ti napapatay a cordero, a nangitakder iti dara ti Mannubbot. Ni Cristo isu idi ti dalan a nangisalakan kadagiti patriarca ken mammadto. Isu la ti dalan a kakaisuna a pakabalinan a papanan iti Dios. “No nailasindak koma,” kinuna ni Cristo, “nailasinvo met koma ni Amak; ket manipud ita Isu ammoyo ket nakitayo.” Ngem dipay la naawatan dagiti adalan. “Apo, ipakitam kadakami ti Ama,” inlaaw ni Felipe, “ket umanayen kadakami.”

Napasdaawan ni Jesus ti kinangudel ti panagawatda. Nagsaludsud iti naladingit a pannakasdaaw, “Nabayagen nga aldaw nga addaak kadakayo, ket dinak nailasin, Felipe?” Mabalin kadi a dikay makita ti Amak gapu kadagiti aramid nga araramidenna gapu Kaniak? Dikay aya patien nga immayak a mangpaneknek ken Amak? “Apayapay a kunaem: Ipakitam kadakami ti Ama?” “Ti nakakita Kaniak, nakitana ni Ama.” Idi nagbalin a tao, ni Cristo saan a nagsardeng a Dios. Uray no impakumbabana ti bagina iti kinatao. kukuana pay la ti kinadios. Ni laeng Cristo ti makaitakder iti Dios iti kinatao, ket daytoy a panangitakder naaddaan ti gundaway dagiti adalan a nakaimatang iti adadu ngem tallo a tawen.

“Patiendak nga addaak ken Ama, ket ti Ama adda Kaniak wenno no saan, patiendak gapu kadagiti aramid met laeng.” Nagtalged ti panangibatayda ti pammatida iti pammaneknek dagiti aramid ni Cristo, aramid nga awan ti tao, iti kabukbukodanna, a naaramidnan, wenno mabalinna nga aramiden. Dagiti aramid ni Cristo ti mangipaneknek ti kinadiosna. Gapu Kenkuana naiparang ti Ama.

No pinati dagiti adalan daytoy nabiag a panagsilpo ti Ama ken ti Anak saan a baybay-an ida ti pammatida no makitada ti panagtuok ken ipapatay ni Cristo iti panangisalakanna iti mapukpukaw a lubong. Padpadasen ni Cristo idi nga iturong ida manipud iti nababa a kasasaad ti pammatida nga ipan iti maysa a kapadasan a pakabalinanda nga umawat no la ket no mabigbigda no siasino—Dios iti lasag ti tao. Tinarigagayanna a makita kadakuada a ti pammatida maiturong iti Dios, ket idiay ti nakaipasdekanna. Ania ket ti kinapasnek ken kinaanus ti Mangisalakan iti panangisaganana kadagiti adalan ti bagyo ti sulisog a nganngani dumaplaya idi kadakuada. Kayatna idi a makikadduada Kenkuana a mailemmeng iti Dios.

Idi a sasawen ni Cristo dagitoy a sao, ti dayag ti Dios nagraniag iti rupana, ket amin dagiti adda idiay nariknada ti nasagradoan a buteng idi a dengdenggenda a sipapasnek dagiti saona. Natudtudo ti pannakaguyugoy dagiti pusoda Kenkuana, ket idi a nayasidegda ken Cristo nasayaat met ti panaginnassideg ti maysa ken maysa kadakuada. Nariknada nga asideg unay ti langit, ket dagiti sao a dengdenggenda isut damag kadakuada a naggapu iti nailangitan nga Ama.

“Pudno, pudno, kunak kadakayo,” intuloy ni Cristo, “ti mamati Kaniak, dagiti aramid nga aramidek, aramidennanto met.” Nauneg ti ngayangay ti Mangisalakan a maawatan koma dagiti adalanna ti panggep ti kinadiosna a makitipon iti kinatao. Immay ditoy lubong a mangiparang iti dayag ti Dios, tapno maipangato koma ti tao babaen iti mangipasubli a pannakabalinna. Naiparangarang ti Dios Kenkuana tapno Isu maiparangarang met kadakuada. Saan nga impakita ni Jesus dagiti talugading, wenno inaramidna dagiti pannakabalin. a di mabalin a tagikuaen ti tao babaen iti pammatida Kenkuana. Ti kinaawan kurkurang a kinataona mabalin met a paaddaen dagiti pasurotna, no la ket no addada iti panangiturong ti Dios kas ti inaramidna.

Kalpasan ti yuuli ti Apo, nailasin dagiti adalan ti pakatungpalan ti karina. Dagiti buya ti pannakailansa, panagungar, ken yuuli ni Cristo isudat sibibiag a kinapudno kadakuada. Nakitada a natungpal dagiti padto a kas ti pannakaisaoda. Sinukimatda dagiti Sursurat, ket inakoda dagiti isursuroda a napakuyogan iti pammati ken kinatalged a dipay naammoan iti kasangoananna. Ammoda idin a ti nadiosan a Mannursuro isut pudno a kas ti kinunana. Idi nga imbagada ti kapadasanda ket intan-okda ti ayat ti Dios, narunaw ken napasukoda dagiti puso dagiti tao, ket adu dagiti namati ken Jesus.

Ti kari ti Mangisalakan kadagiti adalan isut kari iti iglesia inggana iti gibus ti panawen. Saan a pinanggep ti Dios a ti nakaskasdaaw a gakatna a manubbot kadagiti tao bassit laeng ti maibungana. Amin dagidiay nga apan agtrabajo, a dida agtalek kadakuada met laeng, no di ket no ania ti maaramid ti Dios nga agpaay kadakuada ken gapu kadakuada, pudno a makitada ti pakatung palan ti kari. “Dakdakkelto pay ngem dagitoy ti aramidenda,” kunana, “ta innak ken Ama.”

Idi, dipay ammo dagiti adalan dagiti awan patpatinggana a sanikua ken pannakabalin ti Mangisalakan. Kinunana kadakuada, “Agingga ita awan pay ti dinawatyo iti naganko.” Juan 16:24. Inlawlawagna kadakuada a ti palimed ti pannakagun-od maibatay iti panagdawat iti pigsa ken parabur iti naganna. Agparang iti sangoanan ti Ama nga agkiddaw iti agpaay kadakuada. Ti kararag ti napakumbaba nga agdawdawat idatagna a kas tarigagayna nga agpaay iti dayta a kararua. Tunggal napudno a kararag isut mangngeg idiay langit. Mabalin a saan a napintas ti pannakaisaona; ngem no ti puso isut naikuyog, agpangatonto idiay santuario a yan ni Cristo nga agministro, ket idatagnanto iti Ama nga awan ti nakakatkatawa ken agbedda-beddal a sao, napintas ken nabanglo a mapakuyogan iti incienso ti kinaawan kurkurangna.

Ti dalan ti kinapasnek ken kinapudno saan a dalan nga awan ti pakalappedanna, ngem iti tunggal pagrikutan makitatay koma ti awis iti panagkararag. Awan siasinoman a sibibiag nga addaan pannakabalin a dina inawat iti Dios, ket ti gubbuayan a naggapuanna nakalukat iti kakapsutan a tao. “Aniaman a dawatenyonto iti naganko,” kinuna ni Jesus, “dayta ti aramidekto, tapno ti Ama maidaydayaw iti Anak. No adda aniaman a dawatenyonto iti naganko, dayta ti aramidekto.”

“Iti naganko,” binilin ni Cristo nga agkararag dagiti adalanna. Iti nagan ni Cristo agtakder koma dagiti pasurot ni Cristo iti sangoanan ti Dios. Babaen iti pateg ti sacrificio a naaramid nga agpaay kadakuada, napategda iti imatang ti Dios. Babaen iti maibilang a kinalinteg ni Cristo isudat mabigbig a napateg. Gapu ken Cristo pakawanen ti Dios. Gapu ken Cristo pakawanen ti Apo dagidiay nga agbuteng Kenkuana. Dina makita kadakuada ti kinadangkes ti managbasol. Mabigbigna kadakuada ti pannakaipada iti Anakna, isu a patienda.

Mauppapay ti Apo no dagiti taona nababa ti pangpatganda kadagiti bagida. Tarigagayanna a dagiti pinilina a tawid patganda dagiti bagida kas mayannatup iti pateg nga inkabilna kadakuada. Inayayat ti Dios ida, ta no saan, dina koma imbaon ti Anakna iti nakanginngina nga aramid a mangsubbot kadakuada. Adda pangaramatanna kadakuada, ket maparagsakanto a naimbag no aramatenda iti kasayaatan a pamay-an nga agpaay Kenkuana, tapno maitan-okda ti naganna. Maurayda dagiti dadakkel a banag no la ket no mamatida kadagiti karkarina.

Ngem ti panagkararag iti nagan ni Cristo dakkel ti kaipapananna. Kaipapananna nga awatentayo ti kababalinna, iparangtayo ti espirituna, ket aramidentay dagiti aramidna. Ti kari ti Mangisalakan naited nga adda condicion. “No ayatendak, salimetmetanyo dagiti bilbilinko.” Isalakanna dagiti tao, saan nga iti basol, no di ket manipud iti basol; ngem dagidiay nga agayat Kenkuana ipakitadanto ti panagayatda babaen iti panagtulnogda.

Ti amin a napudno a panagtulnog aggapu iti puso. Isut aramid ti puso ken Cristo. Ket no la ket no mayattayo, makikadduanto kadatayo kadagiti panunut ken panggeptayo. Guyugoyennanto dagiti panunut ken isiptayo iti isusurot iti pagayatanna nga iti panangtungpaltay Kenkuana sursurotentay met la ti pannakaiturong dagiti riknatayo. Ti tarigagay, a napalinis ken napasanto, masarakannanto ti kadakkelan a pagragsakanna iti panangaramid iti panagservi Kenkuana. No ammotayo ti Dios, ket daytoy isut gundaway nga ammoen, ti biagtayo isuntot biag ti kankanayon a panagtulnog. Babaen ti panangipategtay iti kababalin ni Cristo, babaen iti pannakikaddua iti Dios, agbalinto ti basol a makarurud la unay kadatayo.

Kas iti kinatao ni Cristo nagbiag a nagtungpal iti linteg, kasta met ti aramidentayo no maipantay iti Napigsa tapno pumigsatay met. Ngem ditay ipabpabaklay kadagiti sabali ti pagrebbengantayo, ket urayentay ida nga ibagada ti aramidentayo. Ditay mabalin a pagsanggiran ti pammagbaga ti kinatao. Siraragsakto ti Apo a mangisuro kadagiti pagrebbengantayo a kas ti aramidenna kadagiti sabali. No umaytay Kenkuana a sipapammati ibagananto kadatayo nga intunggal maysa dagiti palimedna. Masansan a dagiti puspusotayo rumayrayray iti unegtayo no ti Maysa umasideg a duminna a makisao kadatayo a kas ti inaramidna ken ni Enoc. Dagidiay nga inkeddengda a dida aramiden ti uray aniaman a makapagura iti Dios, ammodanto, kalpasan ti panangidatagda ti banag Kenkuana, no anianto ti aramidenda. Ket umawatdanto saan laeng a kinasirib, no di pay ket pigsa. Ti pannakabalin nga agtulnog. nga agservi, maitedto kadakuada, kas iti panangikari ni Cristo. Aniaman a naited ken Cristo—“dagiti isuamin a banag” a mangited ti kasapulan ti natnag a tao—naited Kenkuana kas pangulo ken mangitakder ti kinatao. Ket “isuamin a dawatentayo, awatentayo Kenkuana; ta salimetmetantay dagiti bilbilinna, ket aramidentay dagiti banbanag a makaayayo kadagiti matana.” 1 Juan 3:22.

Sakbay ti panangigay-atna iti bagina a kas daton ti sacrificio, sinapul ni Cristo ti kapapatgan ken naananay a sagut a maited kadagiti pasurotna, sagut a mabalindanto a panggun-odan kadagiti awan patpatingganan a kinabaknang ti langit. “Agdawdawatakto ken Ama,” kinunana, “ket ikkannakayto ti sabali a manangliwliwa tapno adda kadakayo nga agnanayon, nga isu ti Espiritu ti pudno, isu a ti lubong saanna a mabalin nga ammoen, ta dina makita ket dina mailasin; ngem ammoyo, ta makipagtaeng kadakayo, ket addanto kadakayo. Dikayto baybay-an nga ul-ulila: umayakto kadakayo.” Juan 14:1618.

Kasakbayan daytoy adda met idi ti Espiritu Santo ditoy lubong; nanipud idi pannakairugi ti aramid ti pananubbot tinigtignaynan dagiti puspuso dagiti tao. Ngem idi adda ni Cristo ditoy daga, awan ti sabali a katulongan a tinarigagayan dagiti adalan. Sada la marikna ti pannakasapulda ti Espiritu idi awanen ti kaaddana kadakuada, ket isu idin ti yaayna.

Ti Espiritu Santo isut mangitakder ken Cristo, ngem awan kenkuana ti langa ti kinatao, ket maisina met kenkuana. Gapu ta adda ken Cristo ti kinatao, dina nabalin ti nagian iti tunggal ayan iti maymaysa a kanito. Gapu itoy nasapul nga Isu mapan iti Ama, ket sana ibaon ti Espiritu a sumaruno Kenkuana ditoy daga. Awan ti uray siasino nga addaan nagundawayan a kasasaad a makidinna ken Cristo gapu iti ayan. Babaen iti Espiritu amin mabalinda ti apan iti Mangisalakan. Iti daytoy a pangawatan isut asasideg kadakuada idi nakapanen idiay langit.

“Ti agayat Kaniak ayatento met ni Amak, ket isut ayatekto, ket agparangakto kenkuana.” Nabasa ni Jesus ti masangoanan dagiti adalanna. Nakitana a ti maysa maipanto iti pagbitayan, ti maysa iti cruz, ti maysa maibellengto a maymaysa kadagiti rukib ti taaw, dagiti sabali iti pannakaidadanes ken patay. Pinapigsana ida iti kari nga iti tunggal pakasuotan Isut adda kadakuada. Saan pay a napukaw dayta a kari iti aniaman a pigsana. Ammo ti Apo ti amin a maipapan kadagiti matalek nga adipenna a gapu Kenkuana addada iti pagbaludan wenno maibelleng kadagiti putputong a puro. Liwliwaenna ida iti kaaddana. No ti maysa a mamati agtakder gapu iti kinapudno iti uneg dagiti nakillo a pangokoman, agtakder met ni Cristo iti abayna. Amin dagiti panangumsi nga agtinnag kenkuana, agtinnag met ken Cristo. Mapabasol manen ni Cristo iti bagi dagiti adalanna. No ti maysa maikulong kadagiti bakud ti pagbaludan, ni Cristo ayaywennanto ti puso iti ayatna. No ti maysa aglakam iti patay, gapu Kenkuana, kuna ni Cristo, “Sibibiagak, ket natayak idi, ket, adtoy, agbiagak iti agnanayon, . . . ket adda Kaniak dagiti tultulbek ni patay ken ti Hades.” Apocalipsis 1:18. Ti biag a naisacrificio gapu Kaniak isuntot maaywanan nga agpaay iti dayag nga agnanayon.

Ket kadagiti amin a panawen ken amin nga ayan ken kadagiti amin a pagsagabaan, inton ti panagkita isut nasipnget ket ti masangoanan makariribuk, ket mariknatay ti kinaawan ti pigsatayo ken taltalipungawentayo, maibaonto ti Manangliwliwa, kas sungbat ti kararag ti pammati. Mabalin a dagiti mapasamak isinadatayo kadagiti naidagaan a gayyem; ngem awan ti mapasamak, wenno kaadayu, ti makaisina kadatayo iti Manangliwliwatayo a nailangitan. Sadinoman a yantayo. sadinoman a papanantayo, adda latta iti makanawantayo a mangtultulong, mangpatibker, mangtengngel, ken mangparagsak.

Dipay la naawatan dagiti adalan ti naespirituan a kaipapanan dagiti sao ni Cristo, ket inlawlawagna manen. Babaen ti espiritu, agparangto manen kadakuada. “Ti Mangliwliwa, nga isu ti Espiritu Santo, nga ibaonto ti Ama iti naganko, isuronanto kadakayo dagiti amin a banag.” Saanyonton a kunkuna, Diak naawatan. Saanka yonton a kumita a sikukudrep iti maysa a sarming “Maawatanyonto a mairaman kadagiti amin a sasanto, no ania ti kaakaba, ken kaatiddag, ken ti kangato, ken kauneg; ken maammoanyonto ti ayat ni Cristo a daeganna ti amin a pannakaammo.” Efeso 3:18, 19.

Dagiti adalan paneknekanda ti kabibiag ken aramid ni Cristo. Gapu iti saoda Isu makisaonto kadagiti amin a tao iti rabaw ti daga. Ngem iti pannakaumsi ken ipapatay ni Cristo aglak-amda iti dakkel a suot ken pannakauppapay. Ngem kalpasan daytoy a kapadasan awanen ti riro dagiti saoda. Inkari ni Jesus a ti Mangliwliwa “ipalagipnanto kadakayo dagiti isuamin nga imbagak kadakayo.”

“Adda pay adu nga ibagak kadakayo,” intuloyna, “ngem dikay mabalin nga awaten ida. Ngem inton umay davdiay, ti espiritu ti kinapudno, idalannakayto iti amin a kinapudno: saanto nga agsao nga isisu, no di ket sawennanto ti aniaman a mangngegnanto, ket ipakaammonanto kadakayo dagiti banag a mapasamakto. Isu idaydayawnakto, ta mangalanto iti kukuak, ket ipakaammonanto kadakayo.” Inlukat ni Jesus iti imatang dagiti adalan ti nalawa a tay-ak ti kinapudno. Ngem isut karigatan kadakuada ti panangawatda kadagiti leccionna a maisinsina kadagiti ugali ken bilin dagiti escriba ken Fariseo. Naadalanda nga umawat iti pannursuro dagiti rabbi a kas timek ti Dios, ket adda pay la idi a marikna ti pannakabalinna kadagiti isipda, ken mangbukel kadagiti panunutda. Dagiti naidagaan a kapanunutan, dagiti banag nga aglabas, dakkel pay la ti pasetda kadagiti panunutda. Dida naawatan ti naespirituan a galad ti pagarian ni Cristo, uray pay no naminadu nga insurona kadakuada. Nakuso-kuso dagiti isipda. Dida naawatan ti kinapateg dagiti Sursurat a naiparang kadakuada. Ngannganida nalipatan dagiti adu nga insurona. Nakita ni Jesus a dida pinetpetan ti pudno a kaipapanan dagiti saona. Siaanus a nangikari a ti espiritu Santo ipalagipnanto dagitoy a sao kadagiti isipda. Ket dina insao dagiti adu a banag a dipay la maawatan dagiti adalan. Dagitoy pay ti ilukat kadakuada ti Espiritu. Ti Espiritu ti mangpapartak iti panagawatda, tapno adda panangipategda kadagiti nailangitan a banag. “Ngem inton umay daydiay, ti Espiritu ti kinapudno,” kinuna ni Jesus, “idalannakayto iti amin a kinapudno.”

Ti Manangliwliwa isut managan iti “Espiritu ti kinapudno.” Ti aramidna isut mangsalaysay ken mangtengngel ti kinapudno, ket iti kasta agbalin nga isut manangliwliwa. Adda bang-ar ken talna iti kinapudno, ngem awan ti pudno a talna ken bang-ar iti ulbod. Ni Satanas gun-odenna ti pannakabalin ti isip babaen kadagiti killo a kapanunutan ken ugali. Iti panangiturong kadagiti tao kadagiti nakillo a rukod, dadaelenna ti kababalin. Babaen dagiti Sursurat ti Espiritu Santo agsao iti isip, ket ipagketna ti kinapudno iti puso. Iti kasta ilatakna ti riro, ket ikkatenna iti kararua Babaen ti Espiritu ti kinapudno nga agtrabajo iti pannakaaramat ti sao ti Dios, parukmaen ni Cristo dagiti tao a pinilina nga agpaay Kenkuana.

Iti panangsalaysayna kadagiti adalan iti aramid ti Espiritu Santo, tinarigagayan ni Jesus a pabilgenna ida iti rag-o ken inanama a kas ti nangpabileg iti pusona met laeng. Nagragsak gapu kadagiti nawadwad a tulong nga insaganana nga agpaay iti iglesiana. Ti Espiritu Santo isut kangatoan kadagiti amin a sagut a nabalinna a dinawat ken Amana iti pakaitag-ayan dagiti taona. Naited ti Espiritu a kas maaramat a mangpabaro, ket no awan koma daytoy, ti sacrificio ni Cristo awan koma ti mamaayna. Pimmigpigsa ti pannakabalin ti dakes iti ginasgasut a tawen, ket nakaskasdaaw ti isusuko dagiti tao iti panangkayaw ni Satanas. Mabalin a gubaten ken abaken ti basol babaen ti aramid ti Maikatlo a Persona ti Kinadios, nga umay a di mabaliwan ti bilegna, no di ket iti pannakapunno ti nadiosan a pannakabalin. Ti Espiritu ti mangaramid nga adda kapapay-anna ti inaramid ti Mannubbot ti lubong. Ti Espiritu Santo a mangaramid a nadalus ti puso. Babaen ti Espiritu Santo ti mamati isut makiraman iti nadiosan a galad. Inted ni Cristo ti Espirituna a kas nadiosan a pannakabalin a mangparmek kadagiti amin a natawtawid ken napatan-ay nga ayayo iti kinadakes, ken mangimaldit ti kababalinna met laeng iti iglesia.

Iti maipapan iti Espiritu kinuna ni Jesus, “Isu idaydayawnakto.” Immay ti Mangisalakan a nangidaydayaw iti Ama babaen iti pannakaiparangarang ti ayatna; kasta met ti Espiritu idaydayawna met ni Cristo iti panangiparangarangna ti paraburna iti lubong. Ti met laeng ladawan ti Dios ti maiparangarang iti kinatao. Ti pakaitan-okan ti Dios, ti pakaitan-okan ni Cristo, isut maipakita iti pannakaaramid nga awan kurkurangna ti kababalin dagiti taona.

“Ket Isu (ti Espiritu ti kinapudno) inton umay, babalawennanto ti lubong ti maipapan iti basol, ken ti kinalinteg, ken ti panangokom.” Awanto ti maaramid ti pannakaikaskasaba ti Sao no awan ti agnayon a kaadda ti tulong ti Espiritu Santo. Daytoy laeng ti adda magapuananna a manursuro iti nadiosan a kinapudno. Sa la mapapartak ti rikna wenno mabalbaliwan ti biag no ti kinapudno a sumrek iti puso isut kuyogen ti Espiritu Santo. Mabalin nga iparang ti maysa a tao ti surat ti sao ti Dios, mabalin nga ammona amin a bilbilin ken karkari, ngem no ti Espiritu Santo saan a kumuyog iti pannakaiparang ti kinapudno, awanto dagiti kararua nga agtinnag iti Bato ken maburak. Awan ti kaadu ti adal, wenno paggundawayan, nga uray kasano ti kadakkelna ti mamagbalin iti maysa a tao a pagayusan ti lawag no awan ti pannakitunos ti Espiritu ti Dios. Awantot magun-od ti pannakaimula ti bukel ti evangelio malaksid no daytoy a bukel isut papartaken nga agbiag babaen ti linnaaw ti langit. Sakbay ti pannakaisurat ti maysa a libro ti Baro a Tulag, sakbay ti pannakaikasaba ti umuna a kasaba ti evangelio kalpasan ti yuuli ni Cristo, immay ti Espiritu Santo kadagidi agkarkararag nga apostol. Idin daytoy ti pammaneknek dagiti kabusorda, “Pinunnoyo ti Jerusalem iti sursuroyo.” Aramid 5:28.

Inkarin ni Cristo ti sagut ti Espiritu Santo iti iglesiana, ket ti kari kadatayo a kas met kadagidi immuna nga adalan. Ngem kas met la ti uray ania a sabali a kari, isut maited a maibatay kadagiti condicion. Aduda dagiti mamati nga agkuna a patienda ti kari ti Apo; sasawendamaipapan ken Cristo ken maipapan iti Espiritu Santo, ngem dida met umawat iti gunguna. Dida isuko ti kararuada nga iturong ken tenglen dagiti nadiosan a maararamat. Ditay maaramat ti Espiritu Santo. Ti Espiritu Santo ti mangaramat kadatayo. Babaen ti Espiritu, ti Dios agtrabajo kadagiti taona “iti panagayat ken kasta met iti panagaramid ti mayalubog iti pagayatanna.” Filipos 2:13. Ngem aduda dagiti di sumuko iti daytoy. Kayatda nga isuda ti mangiturong kadakuada met laeng. Daytoy ti gapuna no apay a dida umawat iti nailangitan a sagut. Dagidiay laeng nga agpannuray a sipapakumbaba iti Dios, nga agsalukag iti panangiturong ken iti paraburna, ti pakaitedan ti Espiritu. Ti pannakabalin ti Dios ururayenna ti pannakakiddaw ken pannakaawatna. Daytoy naikari a bendicion, a magun-odan babaen ti pammati, ikuyognanto metten dagiti sabali a bendicion inton maited. Isut maited a mayalubog kadagiti kinabaknang ti parabur ni Cristo, Isu a nakasagana a mangted iti tunggal kararua a kas maitunos iti kabaelanna nga umawat.

Iti bitlana kadagiti adalan, imbisik ni Jesus a silaladingit ti panagsagaba ken ipapatayna. Ti naudi nga impatawid ni Cristo kadakuada isu ti sagut ti talna. Kinunana, “Ti talna ibatik kadakayo, ti talnak itdek kadakayo: saan a kas panangited ti lubong ti panangitedko kadakayo. Saan koma nga agpulkok ti pusoyo ken di met agbuteng.” Sakbay ti ipapanawna iti nangatngato a siled, impanguloanna dagiti adalanna iti kanta ti panangidayaw. Nangngeg ti timekna, saan nga iti ayug ti naladingit a pananpdung-aw, no di ket iti naragsak a nota ti alleluya ti Pascua:

“Oh, idaydayawyo ni Jehova, dakay amin a nasnacion:
Idaydayawyo dakayo amin nga inilin-ili.
Ta naindaklan ti kinamanagayatna kadatayo:
Ket ti kinapudno ni Jehova agnanayon.
Idaydayawyo ni Jehova.”

Salmo 117.

Kalpasan ti Danangkantada iti himno, rimmuardan. Nagnada kadagiti napnot tao a calsada, ket rimmuarda iti ciudad iti ruangan nga agturong iti Bantay dagiti Olivo. Nabannayat ti pannagnada, a tunggal maysa inasi kasona dagiti panpanunutna met laeng. Idi nga inrugida ti agpababa nga apan iti bantay, kinuna ni Jesus, iti tono ti nauneg a ladingit, “Dakayo amin maitibkolkayto Kaniak itoy a rabii; ta adda a naisurat: Kabilekto ti pastor, ket mawarawaradanto dagiti carnero ti arban.” Mateo 26:31. Dimngeg dagiti adalan a silaladingit ken sisisiddaaw, nalagipda no kasano nga iti sinagoga idiay Capernaum, idi nga insao ni Cristo nga Isu ti Tinapay ti Biag, aduda dagiti naitibkol ket pimmanawda Kenkuana. Ngem dagiti Sangapulo ket Dua dida impakita ti dida kinamatalek. Ni Pedro, nga insaw-anna dagiti kakabsatna nailataknan ti kinapudnona ken Cristo. Idin ti Mangisalakan naisaona, “Dikay aya pinili a Sangapulo ken Dua ket maysa kadakayo isu ti diablo?” Juan 6:70. Iti nangatngato a siled kinuna manen ni Jesus a maysa kadagiti Sangapulo ket Dua liputannanto, ket ni Pedro ilibaknanto. Ngem itan ti saona sinaklawna ida amin.

Idin nangngeg ti timek ni Pedro a natebbag ti panangbabalawna, “Uray no isuda amin maitibkoldanto, ngem siak, saan.” Idiay akinngato a siled naisao ni Pedro, “Itedkonto ti biagko gapu Kenka.” Pinagalluad ni Jesus ta iti dayta met la a rabii ilibaknanto ti Mangisalakan. Itan sawen manen ni Jesus ti pablaak, “Pudno, kunak kenka, itoy nga aldaw, ita met la a rabii inton dipay agtaraok ti kawitan iti mamindua, paglikudannakton iti mamitlo.” Ngem ni Pedro “kinunana iti napigpigsa a panangipapati: Agpapanpay no maikanunongak Kenka a matay, saankanto nga ilibak uray kaanoman. Ket kasta met ti kinunada amin.” Marcos 14:29, 30, 31. Iti panagtalekda kadakuada met laeng linibakda daydi binaliwbaliwanna nga insao ta Isu ammona. Saanda a nakasagana iti pangsubok; inton ti sulisog dumteng kadakuada, maawatandan ti kinakapsutda.

Idi nga insao ni Pedro a surotenna ti Apona iti pagbaludan ken iti patay, imbagana ti pudno a riknana, tunggal sao; ngem dina ammo idi ti bagina. Adda a nailemmeng iti pusona dagiti banag ti kinadakes a dagiti paspasamak sagadanda nga ipan iti biag. Malaksid no mariknana ti pagpeggadanna, dagitoy ti mangipan kenkuana iti agnanayon a pakadadaelan. Nakita ti Mangisalakan ti panagayat ni Pedro iti bagina met laeng nga impangnangrunana uray pay iti panagayatna ken Cristo. Adu a kinakapsut basol a di napagladingitan, awan a kinaannad iti espiritu, saan a naisantificar a rikna, saan a naalluad iti panangsaranget iti sulisog, dagitoy ti naiparang iti kapadasan ni Pedro. Ti napasnek a panamagalluad ni Cristo isut ayab iti panangsukimat iti puso. Masapul ni Pedro idi ti di panagtalek iti bagina, ken ti naununeg a pammatina ken Cristo. No koma no inawatna ti pablaak nagkiddaw koma iti Pastor ti arban nga aywananna dagiti carnerona. Idi nga adda idiay Baybay ti Galilea ket nganngani lumned, nagikkis, “Apo, isalakannak.” Mateo 14:30. Idin ti ima ni Cristo isut naiyunnat ket pinetpetanna ti ima ni Pedro. Kasta met idi a no imkis koma ken Jesus, Isalakannak kadi, siak met laeng, isut nasalakniban koma. Ngem narikna ni Pedro idi nga awan ti panagtalek ni Jesus kenkuana, ket impagarupna a dayta isut nadawel. Iti kinapudnona isut. naitibkolen, ket adadda manen ti panangipapilitna iti panagtalekna iti bagina.

Kumita ni Jesus a sikakaasi kaaagiti adalanna. Dina maispal ida iti pannakasuot ngem dina kayat a baybay-an ida nga awanan pannakabang-ar. Ipaneknekna kadakuada a kettaennanto dagiti kawar ti tanem, ket ti ayatna kadakuada dinto maibus. “Kalpasan iti panagungarko,” kunana, “innakto iti sangoananyo idiay Galilea.” Mateo 26:32. Sakbay ti pannakailibak, naipanamnama ti pannakapakawan. Kalpasan ti ipapatay ken panagungarna. ammoda a napakawandan, ken napategda iti puso ni Cristo.

Magmagna ni Jesus ken dagiti adalan nga apan idiay Getsemani, iti arisadsad ti Bantay dagiti Olivo, putputong a yan a nasansan a sinarsarungkaran, nagututoban, ken nagkarkararaganna. Inlawlawag ti Mangisalakan kadagiti adalanna ti misionna ditoy lubong, ken ti naespirituan a pannakaisilpoda Kenkuana a masapul nga ituloyda. Itan ilawlawagna ti leccion. Nasellag ti bulan, ket naiparang Kenkuana ti nabunga nga uvas. Awisenna ti imatang dagiti adalanna kenkuana, ket isut aramatenna a simbolo.

“Siak ti Pudno a Poon ti Uvas,” kunana. Lugar a pilienna ti nataer a palma, ti natibker a cedro, wenno ti napigsa a roble, alaenna ti uvas nga addaan kadagiti agkalkalatkat a santak a mangitakder Kenkuana. Ti kayo a palma, cedro, ken roble agtakderda nga isisuda. Dida masapul ti saranay. Ngem ti uvas agsanggir kadagiti pagkalatkatan, ket kasta ti panagrangpayana nga agpangato. Kasta met ni Cristo iti kinataona agsadag iti nadiosan a pannakabalin. “Awan ti pannakabalinko nga agaramid a Sisiak iti uray ania,” ilatakna. Juan 5:30.

“Siak ti Pudno a Poon ti Uvas.” Kankanayon nga imbilbilang dagiti Judio ti uvas nga isut kataknengan kadagiti amin a mulmula, ken isu iti maysa a mangitakder iti amin a mannakabalin, kasayaatan, ken kabungaan. Ti Israel isut naiparang a kas uvas a naimula iti Naikari a Daga. Imbatay dagiti Judio ti inanamada iti pannakaisalakan iti pannakaisilpoda iti Israel. Ngem kuna ni Jesus, Siak ti Pudno a Poon ti Uvas. Dikay koma panunuten nga iti pannakaisilpoyo iti Israel a mabalinyo ti makiraman iti biag ti Dios, ken agtawid iti karina. Gapu Kaniak laeng ti pakaawatan ti naespirituan a biag.

“Siak ti Pudno a Poon ti Uvas, ket ni Amak ti Ag-tartaripato.’’ Kadagiti turod ti Palestina, immula ti nailangitan nga Ama daytoy nasayaat nga Uvas, ket Isu met laeng ti Agtartaripato. Adu dagiti napaayatan ti kinapintas daytoy nga Uvas, ket inlatakda ti nadiosan a kagagapuna. Ngem kadagiti pangulo ti Israel isut nagparang a kas ramut ti natikag a daga. Innalada ti mula ket isut dinanarda, ket imbaddebaddekda kadagiti di nasantoan a sakada. Pinanunutda a dadaelen nga agnanayon. Ngem ti nailangitan nga Agtartaripato ni kaanoman dina linioatan ti mulana. Kalpasan ti panangipagarup dagiti tao a napapataydan, isut immulana, iti sabali a bangir ti pader. Saanen idi a makita ti mula. Isut nailinged kadagiti nadawel a nangdadangran kadagiti tao, ngem dagiti santak ti Uvas kimmalatkatda iti tuktok ti pader. Isuda idin ti mangitakder iti Uvas. Ket aadada met dagiti bunga a naala kadagitoy. Adda met naburas a pinuros dagiti aglabas.

“Siak ti Pudno a Poon ti Uvas, dakayo dagiti santak,” kinuna ni Cristo kadagiti adalanna. Uray pay no ngannganin idi a maipanaw kadakuada ditoy daga, dipay la nabaliwan ti naespirituan a pannakaisilpoda Kenkuana. Ti pannakaisilpo ti santak iti uvas, kinunana, itakderanna ti pannakaisilpoyo Kaniak. Ti santak isut naisilpo iti sibibiag nga uvas, tunggal linabag, tunggal urat, isut tumubo a biagen ti poon ti uvas. Ti biag ti poon ti uvas isut biag ti santak. Babaen ti pammati Kenkuana a kas Mangisalakan iti tunggal maysa, maaramid iti pannakaisilpo. Ti managbasol isilpona ti kinakapsutna iti kinapigsa ni Cristo, ti kinakawawna iti kinapunno ni Cristo, ti kinalupoyna iti agpaut a pannakabalin ni Cristo. Iti kasta addan kenkuana ti isip ni Cristo. Ti kinatao ni Cristo tinignayna ti kinataotayo, ket ti kinataotayo tinignayna ti kinadios. Iti kasta babaen ti tulong ti Espiritu Santo mabalin ti tao a makiraman iti nadiosan a galad. Isut maawat iti Maayayat.

Ti pannakaikaysa ken Cristo, no isut naaramiden, masapul a taginayonen. Kinuna ni Cristo, “Agiankay Kaniak, ket Siak kadakayo. Kas ti santak saanna a mabalin ti agbunga nga isisu, no di maikamang iti uvas, kasta met a dikay mabalin, no saankayo nga agtaeng Kaniak.” Daytoy dina kayat a sawen a naiparparna a panangkalbit, pannakaisilpo iti sumagmamano a kanito ket sa man agsinan. Ti santak agbalin a paset ti sibibiag nga uvas. Ti pannakaisilpo ti biag, pigsa, ken kinabunga manipud iti ramut inggana kadagiti santak saan a malapdan ken kankanayon. No maisinan iti poon ti uvas ti santak dina mabalin ti agbiagen. Dikay mabalin ti agbiagen, kinuna ni Jesus, no naisinakay Kaniak. Ti biag a maawatyo Kaniak maaywanan laeng babaen ti kankanayon a pannakaisilpoyo. No awanak dikay makapagballigi iti maysa a basol. wenno abaken ti maysa a sulisog.

“Agiankay Kaniak, ket Siak kadakayo.” Ti pannakipagian ken Cristo kaipapananna ti kankanayon a panangawat iti Espirituna, maysa a biag a natalipupos a naisuko iti panagservina. Ti kalasugan ti panagdinna masapul a nakalukat a kankanayon iti nagbaetan ti tao ken ti Dios. Ket ti santak ti uvas kankanayon met nga umawat iti tubbog ti sibibiag nga uvas, kasta met a kankanayon a maisilpotay ken Cristo, ket umawattay Kenkuana babaen ti pammati iti pigsa ken iti awan pagkurkuranganna a kababalinna.

Ti ramut ibaonna ti taraon babaen dagiti santak nga agingga iti ungto. Kasta met nga iyayus ni Cristo ti corriente ti pigsa a naespirituan iti tunggal mamati. No la ket no ti kararua maisilpo ken Cristo, awan ti peggad ti pannakalaylay wenno pannakadadael.

Ti biag ti uvas maiparangarangto kadagiti nalapsak a bunga dagiti santak. “Ti agnaed Kaniak,” kinuna ni Jesus, “ket Siak Kenkuana, daytoy ti agbunga iti adu: ta no awanak, awan ti mabalinyo nga aramiden.” No agbiagtay babaen iti pammati iti. Anak ti Dios, dagiti bunga ti Espiritu makitadanto iti panagbiagtayo; awanto a pulos ti agkurang.

“Ni Amak isut Agtartaripato, Isuamin a santakko a di agbunga isut ikkatennanto.” Uray no ti santak makita iti mar a kasla naisilpo iti uvas, mabalin nga awan ti nabiag a pannakaisilpona. Iti kasta awanto ti idadakkel wenno panagbunga. Ngarud uray kasla adda agpakita a pannakaisilpo ken Cristo ngem awan met ti napudno a pannakikaddua Kenkuana babaen ti pammati. Ti pammati iti religion ikabilna dagiti tao iti iglesia, ngem ti kababalin ken ti aramid isudat mangipakita no adda pudno a pannakaisilpoda ken Cristo. No awan ti bungada saanda a pudno a santak. Ti pannakaisinada ken Cristo kaipapananna ti natalipupos a pannakadadael, isu nga itakderan ti natay a santak. “No adda saan nga agnaed Kaniak,” kinuna ni Cristo, maibellengto iti ruar, a kas ti santak ket magangonto ket urnongen ken ibellengda iti apuy, ket mapuoranto.”

“Amin dagiti santak nga agbunga isu ti dalusanna, tapno makaited manen iti adadu a bunga.” Kadagiti Sangapulo ket Dua a napili a simmurot ken Jesus, maysa kadakuada a kas nagango a santak isut naisinan, dagiti nabati naikabilda iti babaen ti mangdalus a cuchillo ti napait a pannakasuot. Iti napasnek nga ayat sinalaysay ni Jesus ti aramid ti Agtartaripato. Ti panagdalus pataudenna ti ut-ut ngem ti Ama mangaramat iti cuchillo. Agaramid nga awan nadawel nga ima wenno di mangigingina a puso. Addada dagiti santak nga agkaradap iti daga; masapul a maisina dagitoy kadagiti naidagaan a mangsarapa a nakaikalatkatanda. Masapulda a maipangato, sarakenda ti saranayda iti Dios. Dagiti adu la unay a bulbulong a mangala iti corriente ti biag kadagiti bunga masapul a maikkatda. Dagiti roroot iti asideg masapul a maparutda, tapno adda pagianan dagiti makaagas a rayos ti Init ti Kinalinteg. Ti Agtartaripato isut mangikkat kadagiti makadangran a nagtubtubo, tapno nasaysayaat ken adadu pay dagiti bunga.

“Daytoy ti pakaidayawan ni Amak,” kinuna ni Jesus, “nga agbungakayo iti adu.” Ti Dios tarigagayanna a maiparang iti pannakaaramat ti kinasanto, ti kinaimbag, ti kinaasi, ti kababalinna met laeng. Nupay kasta ti Mangisalakan dina imbilin kadakuada nga agianda Kenkuana. “No agnaedkayo Kaniak,” kunana, “ket dagiti saok agtaengda kadakayo, dawatenyo ti aniaman a kayatyo ket maitedto kadakayo.” Agtaeng ni Cristo kadagiti pasurotna babaen ti saona. Daytoy ti pumada met la iti nabiag a pannakaitipon a kas ti itakderan ti pannangan iti lasagna ken yiinum iti darana. Dagiti sao ni Cristo isudat espiritu ken biag. No awatenyo ida, awatenyo ti biag ti Uvas. Agbiagkayto babaen “ti isuamin a sao a rummuar iti ngiwat ti Dios.” Mateo 4:4. Ti biag ni Cristo nga adda kadatayo pataudenna ti pumada met la a bunga a kas ti maibungana. Panagbiag ken Cristo, mataraonan ken Cristo, agbungakayto a kas ti panagbunga ni Cristo.

Iti daytoy maudi a pannakigimong ni Cristo kadagiti adalanna, ti dakkel a tarigagay nga imbagana kadakuada isu ti panaginnayan-ayatda koma iti maysa ken maysa a kas ti panagayatna kadakuada. Naminano a sinaona daytoy, “Nga agayan-ayatkayo iti maysa ken maysa.” Ti im muna nga inyunay-unayna idi adda nga isisu kadagiti adalanna iti akinngato a siled isu daytoy, “Maysa a bilin a baro ti itdek kadakayo, tapno agayan-ayatkayo iti maysa ken maysa, a kas ti panagayatko kadakayo, kasta met nga agayan-ayatkay koma iti maysa ken maysa.” Kadagidi adalan dayta a bilin isut baro; ta dida nagiinnayat iti maysa ken maysa, a kas ti pinagayat ni Cristo kadakuada. Nakitana a masapul dagiti baro a kapanunutan ken rikna a mangtengngel kadakuada; babaen ti biag ken ipapatayna masapul nga umawatda iti baro a kaipapanan ti ayat. Ti bilin iti panagiinnayat iti maysa ken maysa adda idi baro a kaipapananna iti lawag ti panangisacrificiona iti biagna. Ti pakadagupan ti aramid ti parabur isut di agressat a panagservi iti ayat iti nananglipat iti SIAK ken bannog iti panangisacrificio iti SIAK. Iti tunggal oras ti panagbaniaga ni Cristo ditoy daga, nagtaray ti ayat ti Dios Kenkuana iti di malapdan nga ayus. Amin dagiti napno iti Espirituna agayatdanto a kas ti pinagayatna. Ti met la pamunganayan a namaggunay ken Cristo isunto met la ti mamaggunay kadakuada iti amin nga aramiden ti maysa ken maysa.

Daytoy nga ayat isut mangipaneknek iti kina-adalan. “Gapu itoy mailasindanto a dakayo ti adalak,” kinuna ni Jesus, “no adda ayatyo iti maysa ken maysa.” No agkaykaysa dagiti tao, saan a gapu iti pilit wenno pagimbagan a naimbubukodan, no di ket gapu iti ayat, ipakitada ti panagtrabajo ti maysa a bileg a nangatngato ngem ti natagitaw-an nga influencia. Sadinoman a pakasarakan itoy a panagmaymaysa, isut mangipaneknek a naisublin iti tao ti ladawan ti Dios iti kinatao, a ti baro a pamunganayan isut naimulan iti biag. Ipaneknekna nga adda pannakabalin ti nadiosan a galad a mangbusor iti pannakabalin nga araramaten ti kadaksan, ken ti parabur ti Dios a pasukoenna ti kinaagum a naikasigud iti nakayanakan a puso.

Daytoy nga ayat, a maipakita iti iglesia, pudno a parasukennanto ti gura ni Satanas. Saan a nangisagana ni Cristo iti nalaka a pagnaan dagiti adalanna. “No ti lubong guraennakayo,” kinunana, “ammoyo a ginuranak nga immununa ngem dakayo. No taga lubongkay koma, ti lubong ayatenna koma ti kukuana; ngem gapu ta saankay a taga lubong, no di ket pinilikayo iti lubong, gapuna guraennakay ti lubong. Laglagipenyo ti sao nga imbagak kadakayo: Saan a dakdakkel ti adipen ngem ti Apona. No inrurumendak, irurumendakayto met: no salimetmetanda ti saok, salimetmetandanto met ti saoyo. Ngem amin dagitoy aramidendanto kadakayo gapu iti naganko, ta dida ammo ti nangibaon Kaniak.” Maipan ti evangelio babaen ti napinget a pannakidangadang iti tengnga ti ibubusor, peggad, pannakapukaw, ken panagsagaba. Ngem dagidiay a mangtaming itoy nga aramid surotenda laeng dagiti addang ti Mannursuroda.

Kas ti Mannubbot ti lubong, kankanayon idi ni Cristo a sinango ti kaslattay pannakaabak. Isu, kas nangyeg ti kaasi iti lubongtayo, kaslattay bassit ti nagapuananna iti aramid a tinarigagayanna nga aramiden a mangipangato ken mangispal. Dagiti bileg a nasatanasan kankanayon a nagtrabajoda a maisuppiat iti dalanna. Ngem saan a napakapsut. Babaen ti padto ni Isaias kunana, “Nagbannogak nga awan mamaayna, inibusko ti pigsak a maipaay iti awan ken iti kinaubbaw; nupay kasta di bumurong ti kinajusticia a rumbeng Kaniak aada ken ni Jehova, ken ti panupapak adda iti Diosko. . . , Nupay no ti Israel, saan koma a maurnong, nupay kasta natanokakto kadagiti mata ni Jehova, ket ti Diosko isunto ti pigsak.” Ken Cristo naited ti kari, “Kastoy ti kuna ni Jehova, a Mannubbot ti Israel ken ti Santona, isu nga umumsien ti tao, isu a guraen ti nacion; . . . kastoy ti kuna ni Jehova: . . igagakanto, ket itedkanto a maipaay a tulag dagiti tattao, a mamangon iti daga, ken mangtawid kadagiti nalangalang a tawid; a kunaem kadagiti adda a nabalud. Rumuarkayo kadagiti adda iti kinasipnget, agparangkayo. . . . Saandanton a mabisinan ken mawaw; saanto met a kabilen ida ti pudot ken init; ta daydiay adda kaasina kadakuada iturongna ida, iti, met denna ti ubbog ti danum ti pangidalanannanto kadakuada.” Isaias 49:4, 5, 7-10.

Nagsadag ni Jesus itoy a sao, ket dina inikkan ti naggundawayan ni Satanas. Idi nga araramidenna dagiti maudi nga addang ti pannakaipakumbabana, idi nga umasideg ti kaunggan a ladingit ti kararuana, kinunana kadagiti adalanna, “Umay ti principe ti lubong, ket awan ti kukuana Kaniak.” “Ti principe daytoy a lubong naokomen.” Itan isut pannakaibellengna iti ruar. Juan 14:30; 16 11; 12:31. Iti naimpadtoan nga ikikita inyugisna dagiti buya nga agparang iti maudi a dakkel a pannakidangadangna. Ammona idi a no baliksenna ti “Natungpalen,” agballiginto ti amin a langit. Nangngeg ti lapayagna ti musica iti adayu ken ti dir-i ti balligi kadagiti corte a nailangitan. Ammona idi a ti pannakaabak ti imperio ni Satanas isut maipukkaw, ket ti nagan ni Cristo isuntot maiwarragawag manipud iti maysa a lubong aginggans iti sabali iti amin a law-ang.

Nagragsak ni Cristo nga adadu ti naaramidna kadagiti pasurotna ngem ti kiniddaw wenno pinanpanunutda. Nagsao a sitatalged nga ammona a naited ti mannakabalin a bilin uray pay iti sakbay ti pannakabangon ti lubong. Ammona idi a ti kinapudno, a naikkan iti igam ti pannakabalin ti Espiritu Santo, agballiginto iti pannakisalisalna iti kinadakes; ket ti wagayway a namansaan iti dara isuntot agkayabkab a sibaballigi iti ngatoen dagiti pasurotna. Ammona idi a ti biag dagiti talkenna nga adalan kasto met la iti biagna, agsasaruno a di malaplapdan a panagballigi, saan a makita a kasta ita, ngem mabigbigto a kasta iti dakkel a panawen iti masangoanan.

“Dagitoy insaok idi kadakayo,” kinunana, “tapno adda koma talnayo Kaniak. Ditoy lubong addanto rigatyo: ngem manginanamakayo; Siak pinarmekko ti lubong.” Saan a naabak ni Cristo, saan pay a napakapsut, ket dagiti pasurotna kasta met koma ti ipakitada a pammati. Agbiagda a kas ti pinagbiagna, ket agtrabajoda a kas ti pinagtrabajona, ta agsanggirda Kenkuana a kas Kadakkelan a Trabajador. Tured, bileg, ken anus ti masapul nga adda kadakuada. Uray pay ti kaslattay di mabalin a manglapped iti dalanda, babaen ti paraburna masapul nga agpatuloyda Lugar a pagladingitanda dagiti pagrikutan, maayabanda a pagballigianda. Awan koma ti pakauppapayanda, ngem isuamin panginanamaanda. Iti pannakaaramat ti balitok a kawar ti awan pumada nga ayatna inreppet ni Cristo ida iti trono ti Dios. Isut panggepna a tagikuaenda koma ti kadakkelan nga influencia iti law-ang nga aggapu iti ubbog ti amin a pannakabalin. Masapul a maaddaanda iti bileg a makibakal iti kinadakes, pannakabalin nga uray ti daga, wenno patay, wenno infierno dida mabalin nga abaken, pannakabalin a mamagballigi kadakuada a kas ti pinagballigi ni Cristo.

Ikeddeng ni Cristo a ti urnos ti langit, ti gakat ti langit iti panangituray, ti nadiosan nga urnos ti langit, isuntot maiparang iti iglesia ditoy daga. Iti kasta isuntot maitan-ok kadagiti taona. Gapu kadakuada ti Init ti Kinalinteg isuntot mangraniag a di kumapsut ti rangrangna iti lubong. Inikkan ni Cristo ti iglesia kadagiti adu nga aramaten, tapno makaawat koma iti dakkel a sanikua ti dayag kadagiti sinubbotna, dagiti ginatangna a kukuana. Intedna kadagiti taona dagiti kabaelan ken bendicion tapno maiparangda ti kinaananayna. Ti iglesia a naramenan iti kinalinteg ni Cristo isut pagipenpenanna, ken pangiparanganna iti napno ken maudi a pakaipakitaan ti kinabaknang ti kaasina, ti paraburna, ken ti ayatna. Kitaen ni Cristo dagiti taona a nadalus ken naananay, a kas gunguna ti pannakaipakumbabana, ken mangnayon iti dayagna—ni Cristo, a dakkel a Centro, isu a paggapuan dagiti amin a sinamar ti dayag.

Inturnos ti Mangisalakan ti panangisuro kadagiti napigsa ken nakainanama a sao. Idi kuan imbukbokna ti dagsen ti pusona iti kararag nga agpaay kadagiti adalanna. Intangadna dagiti matana idiay langit, ket kinunana, “Ama, ti oras dimtengen; padayawam ti Anakmo, tapno ti Anakmo mapadayawannaka koma: kas ti panangitedmo Kenkuana ti pannakabalin iti amin a lasag, tapno dagiti amin nga intedmo Kenkuana ikkanna met koma ida ti biag nga agnanayon. Ket daytoy ti biag nga agnanayon: a maammoandaka koma a maymaysa a pudno a Dios, ken ni Jesucristo nga imbaonmo.”

Naturposen ni Cristo ti aramid a naited Kenkuana nga aramiden. Intan-okna ti Dios ditoy daga, imparangarangna ti nagan ni Amana. Inurnongna dagidiay a mangituloyto iti aramidna kadagiti tao. Ket kinunana, “Ma itan-okak kadakuada. Ket diak agbayagen iti lubong, ket dagitoy addada iti lubong, ket umayak Kenka. Ama a Nasantoan, aywanam iti naganmo dagiti intedmo Kaniak, tapno agmaymaysada, a kas kadata, agmaymaysata.” “Saan laeng a dagitoy ti idawdawatak, no di ket dagiti pay mamati Kaniak gapu iti saoda; tapno isuda amin ag-maymaysada koma; . . . Siak kadakuada, ket Sika Ka niak, tapno agmaymaysada koma nga awan pagkurkuranganna; ket ti lubong maammoanna koma a Sika imbaonnak, ket inayatmo ida a kas met iti panagayatmo Kaniak.”

Iti kasta iti pagsasao ti maysa nga addaan iti nadiosan a turay, ited ni Cristo ti napili nga iglesia kadagiti takkiag ti Ama. Kas naiconsagrar a padi isut bumallaet kadagiti taona. Kas matalek a pastor urnongenna ti arbanna iti linong ti Mannakabalin-ngem-amin, iti napigsa ken natalged a pagkamangan. idiay agururay Kenkuana ti maudi a pannakidangadang ken Satanas, ket Isu rumuarto a sumaranget kenkuana.

74 — Getsemani

Daytoy a capitulo naibatay iti Mateo 26:36-56; Marcos 14:32-50; Lucas 22:39-53; Juan 18:1-12.

NAPAN A SIINAYAD ti Mangisalakan idiay minuyungan ti Getsemani a kadduana dagiti adalanna. Ti bulan ti Pascua, dakkel ken kabus, nagsellag iti awan ululepna a langit. Ti ciudad dagiti tolda dagiti simmarungkar adda idin iti napalalo nga ulimek.

Napasnek idi ti pannakisarsarita ken panangisuro ni Jesus kadagiti adalanna; ngem idi umasasidegen idiay Getsemani, nakaskasdaaw ti panagulimekna. Nasansan a sinarsarungkaranna daytoy a disso a nagututob ken nagkarkararag; ngem ti pusona saan a napno ti ladingit a kas iti daytoy a rabii iti maudi a panagsagabana. Iti dagup ti panagbiagna ditoy daga isut nagnagna iti lawag ti kaadda ti Dios. No makisuppiat kadagiti tao a pinarubrub ti espiritu ni Satanas, nabalinna a kinuna, “Ti nangibaon Kaniak adda Kaniak: saannak a binaybay-an a maymaysa, ta Siak agnanayon nga aramidek dagiti makaayayo Kenkuana.” Juan 8:29. Ngem idin kasla nairikepen manipud iti lawag ti mangpapigsa a kaadda ti Dios. Naibilang idin kadagiti managsalungasing. Masapul nga awitenna ti babak ti natnag a kinatao. Kenkuana a dina ammo ti basol naipadagsen ti kinadakestayo amin. Kasta unay ti kinaamamak ti basol a nagparang Kenkuana, kasta unay nagdakkel ti dagsen ti basol nga awitenna, nga adda idi ti pannakasulisongna nga agbuteng nga isunto ti mangisina Kenkuana nga agnanayon iti ayat ni Amana. Idinto a nariknana a nakabutbuteng ti gura ti Dios ili salungasing, agpukkaw, “Adda a naladingit ti kararuak agingga iti ipapatay.”

Idi a nakaasidegdan iti minuyungan, nailasin dagiti adalan ti panagbalbaliw ti Mannursuroda. Ni kaanoman dida nakita a kasta unay ti ladingit ken ulimekna. Idi a nagpatuloy, daydi karkarna a ladingitna kimmarkaro; nupay kasta dida naitured a sinaludsud Kenkuana no ania ti gapuna. Maiyag-aguy ti langana a kasla mattuang. Idi nakadanondan iti minuyungan, sinapul dagiti adalanna a sigaganetget daydi sigud a disso a pagpakpaknianna tapno makainana koma ti Mannursuroda. Agpakarigat idi nga alaenna ti tunggal addang. Nagunnoy a kasla agsagaba iti dagsen ti nakaamamak nga awit. Namindua a tinengngel dagiti adalanna, ta no saan mattuang iti daga.

Iti asideg ti ruangan ti miniyungan, imbati ni Jesus idiay dagiti adalan, malaksid la ti tallo kadakuada, ket imbilinna nga agkararagda iti agpaay kadakuada ken agpaay met Kenkuana. Simrek kadagiti putputong a disso a kadduana da Pedro, Santiago, ken Juan. Dagitoy dagiti tallo a kaasitgan a kadkaddua ni Cristo. Naimatanganda ti dayagna idiay bantay a nagbalbaliwanna; nakitada da Moises ken Elias a makisarsarita Kenkuana; nangngegda ti timek a naggaput langit; idin iti dakkel a pannakidangadangna, tinarigagayanna ti kaaddada iti dennana. Nasansan a nakipagpuypuyatda ditoy a pagpaknian. Kadagitoy a pasamak, kalpasan ti maysa a kanito a panagpuyat ken panagkararag, iti adayut bassit ken ni Mannursuroda naturogda a di masingsinga inggana iti panangriingna kadakuada iti bigat tapno mapanda manen iti sabali a panagbannog. Ngem idin tinarigagayanna nga aramatenda ti dagup ti agpatnag a pannakipagkararag Kenkuana. Ngem dida naibturan dayta uray pay no naimatanganda ti ut-ut a masapul nga ibturenna.

“Agbatikayo ditoy,” kinunana, “ket makipagpuyatkay Kaniak.”

Napan iti adayut bassit kadakuada—saan unay nga adayu ngem agpada a makita ken mangngegda—ket natluang a sipaparintumeng iti daga. Nariknana a gapu iti basol isut naisina ken Amana. Ti yuyeng kasta unay naglawa, nagsipnget, naguneg, a ti espirituna nagpigerger iti sangoananna. Iti daytoy a nguy-a saan a rumbeng nga aramatenna ti nadiosan a pannakabalinna tapno maliklikanna. Kas tao masapul a lak-amenna dagiti bunga ti basol. Kas tao masapul nga ibturenna ti gura ti Dios a maibusor iti panagsalungasing.

Agtatakder idi ni Cristo iti sabali a panangkita ngem ti nagtaktakderanna iti kasakbayanna. Nasayaat ti pannakasalaysay ti panagsagabana kadagiti sao ti mammadto, “Agriingka, O kampilan, a maibusor iti pastorko, ken maibusor iti lalaki a kadduak, kuna ni Jehova dagiti buybuyot.” Zacarias 13:7. Kas suno ken talged ti nagbasol a tao, agsagaba idi ni Cristo babaen ti nadiosan a justicia. Agingga idi isut nangibabaet kadagiti sabali; idin ililiwenna nga adda koma met mangibabaet Kenkuana.

Idi narikna ni Cristo a nakettan ti pannakipagmaysana iti Ama, nagaligaget di la ket ta ti natagitaw-an a galadna dina maibturan ti umay a dangadang iti pannakabalin ti sipnget. Idiay let-ang ti sulisog nagpeggad ti pagtungpalan ti raza ti tao. Idi ni Jesus isut nagballigi. Immay manen ti mannulisog iti maudi a nakabutbuteng a pannakibalubal. Isut insagsaganaanna bayat ti tallo a tawen ti panagministro ni Cristo. Agpeggad idi tunggal banag kenkuana. No saan nga agballigi ni Satanas ditoy, ti inanamana nga agturay isut napukawen; dagiti pagarianna ti lubong agbalindan a pagarian ni Cristo; ni Satanas met laeng maabak ket maparuar. Ngem no ni Cristo ti maabak, ti daga agbalin a pagarian ni Satanas, ket ti raza ti kinatao agnanayonen nga adda iti pannakabalinna. Dagiti gubbuayan ti dangadang adda idi iti sangoanan ni Cristo, ket ti kararuanan napno iti amak iti pannakaisinana iti Dios. Imbaga ni Satanas Kenkuana a no isu ti agbalin a talged ti managbasol a lubong, ti pannakaisinana ken Amana isut agnanayon. Makitiponto iti pagarian ni Satanas, ket ni kaanoman dinton makipagmaymaysa iti Dios.

Ket ania ti magunguna itoy a sacrificio? Amangan nagawan ti namnama nga agparang gapu iti basol ken kinaawan panagyaman dagiti tao! Iti kalaingan a kabaelanna pinadagsen ni Satanas ti kasasaad ti Mannubbot. Dagiti tao nga agkuna a nangatngatoda ngem dagiti sabali kadagiti naidagaan ken naespirituan a paggundawayan inumsidaka. Sapsapulenda ti panangdadaelda Kenka, ti pamoon ti centro ken sello dagiti kari naited ka-dakuada a kas naisangsangayan a tao. Maysa kadagiti adalam, a nagdengdengngeg kadagiti panangisurom, ken maysa a kagagetan kadagiti aramid ti iglesia, ilakonakanto. Maysa kadagiti karegtaan a pasurotmo ilibaknakanto. Dagiti amin baybay-andakanto. Ti dagup ti rikna ni Cristo ginurana ti panunut, a dagidiay a nagbanbannoganna nga isalakan, dagidiay nga inayayatna unay, makitunosda kadagiti pangsillong ni Satanas, daytoy pinigisna ti kararuana. Nakabutbuteng ti dangadang. Ti katimbengna isu ti basol ti nacionna, dagiti mangidarum ken ti mangituggod Kenkuana, ti basol ti maysa a lubong nga adda iti kinadakes. Naipaawit a sidadagsen Kenkuana dagiti basol ti tao, ket ti rikna ti rurod ti Dios a maibusor iti basol isut mangimaraeg iti biagna.

Kitaentayo man ni Jesus a mangpanpanunut iti bayad nga agpaay iti kararua ti tao. Iti panagnguy-ana, inkabilna ti bagina iti nalamiis a daga, a kaslattay pangsallinna tapno saan a mayadayu iti Dios. Ti manglammin a tedted ti linnaaw ti rabii agtinnag iti naparukob a langana, ngem dina ikaskaso. Manipud kadagiti nalus- siaw a bibigna umay ti napait nga asug. “Ama, no mabalin lumabas koma Kaniak daytoy a copa.” Nupay kasta uray ita inayonna, “Ngem saan a kas ti kayatko, no di ket kas ti kayatmo.”

Ti puso ti tao iliwenna ti pannakipagrikna iti panagsagaba. Daytoy a pannakailiw narikna ni Cristo iti kaunggan a paset ti biagna. Iti kadakkelan a panagnguy-a ti kararuana immay dagiti adalanna nga addaan iti nailiwan a tarigagay a makangngeg koma kadagiti sao a makabang-ar nga aggapu kadagidiay a nasansan a binenbendicionan ken liniwliwana, ken sinalsalaknibanna a silaladingit ken sidudukot. Daydi kankanayon nga adda latta saona a makipagrikna kadakuada, adda idi nga agrigrigat iti labes ti maibturan ti tao. Ket iniliwna a maammoan nga agkarkararagda koma iti agpaay Kenkuana ken kadakuada. Ania ket a nagsipngeten ti kinadakes ti basol! Nakabutbuteng ti sulisog a ti raza ti kinatao mabaybay-an nga awitenna dagiti bunga ti kinadakesna met laeng, idinto nga Isu agtakder nga awan basolna iti sangoanan ti Dios. No la koma no maammoanna a dagiti adalanna maawatan ken ipategda daytoy, isu koma ti napapigsa.

Timmakder a napalalo ti ut-utna a peksa, ket nagpaspas-iraw a napan iti yan a nangpanawanna kadagiti kadduana. Ngem “nasarakanna ida a matmaturog.” No koma no nasarakanna ida nga agkarkararag, naparagsakan koma. No koma no sinapulda iti pagsalindeganda iti Dios, tapno dagiti araramaten ni Satanas dida koma aggundaway, naliwliwa koma iti di magaraw a pammatida. Ngem dida impangag ti pablaak a naminadu nga insaona, “Agpuyat ken agkarkararagkayo.” Idi damona napalalo ti pannakariribukda a makakita a ti Mannursuroda, a naulimek ken nangayed, makibalbalubal iti ladingit a dida maawatan. Nagkararagda met idi nangngegda dagiti napigsa nga asasug ti agsagsagaba. Awan panggepda a mangbaybay-a iti Apoda, ngem kaslattay binibineg ida ti awanan rikna a dida koma naibturan no intuloyda ti panagasugda iti Dios. Dida nabigbig ti pannakasapul ti panagpuyat ken napasnek a kararag tapno abakenda ti pannakasulisog.

Kasakbayan la unay ti panangiturongna kadagiti addangna iti minuyungan, naisaon ni Jesus kadagiti adalan, “Dakay amin maitibkolkayto Kaniak itoy a rabii.” Naiteddan Kenkuana ti napigsa a pangpaneknek a kumuyogdanto Kenkuana inggana iti pagbaludan ken patay. Ket ni nakakaasi ken managtalek iti bagina a Pedro innayonna, “Uray isuda amin maitibkoldanto, ngem siak saan.” Marcos 14:27, 29. Ngem dagiti adadalan nagtalekda kadakuada met laeng. Saanda a kimmita iti mannakabalin a Tumultulong kas ti imbalakadna kadakuada nga armidenda. Iti kasta idi a ti Mangisalakan masapulna la unay ti pannakipagrikna ken kararagda, nasarakanna ida a matmaturog. Uray ni Pedro isut matmaturog idi.

Ket ni Juan, ti maayayat nga adalan a nagsadag iti barukong ni Jesus, matmaturog met idi. Pudno, ti ayat ni Juan iti Mannursurona tinengngelna koma a siririing. Dagiti napasnek a kararagna naitiponda koma kadagiti kararag ti ayayatenna a Mangisalakan iti kanito ti kadakkelan a ladingitna. Inararamat idi ti Mannubbot dagiti agpatnag nga agkarkararag nga agpaay kadagiti adalanna, tapno di koma kumapsut ti pammatida. No koma no ni Jesus insaludsudna kada Santiago ken Juan ti sinaludsudna iti naminsan, “Mabalinyo aya ti uminum iti copa a dandanik inuman ken mabautizaran iti pakabautizarak?” dida koma naitured a sinungbatan iti “Wen, mabalinmi.” Mateo 20:22.

Nakariing dagiti adalan gapu iti timek ni Jesus, ngem nganngani dida mailasin. ta ti rupana kasta unay ti pannakabalbaliwna gapu iti ladingit. Nakisao ken Pedro, kinuna ni Jesus, “Simon, matmaturogka? Dika la mabalin ti agpuyat iti uray maymaysa nga oras? Agpuyatkayo, ket agkarkararagkayo, tapno dikay sumrek iti panna- kasulisog. Ti espiritu pudno a naregta, ngem ti lasag na kapuy.” Ti kinakapsut dagiti adalanna riniingna ti pannakipagrikna ni Jesus. Nagbuteng di la ket ta dida maibluran ti subok inton dumteng kadakuada ti pannakaituggod ken ipapatayna. Dina binabalaw ida, ngem kinunana, “Agpuyatkayo, ken agkarkararagkayo, tapno dikay sumrek iti pannakasulisog.” Uray ania idi ti dakkel a pagrigatanna sinapulna pay laeng ti pagpambar ti kinakapsutda. “Ti espiritu pudno a naregta,” kinunana, “ngem ti lasag nakapuy.”

Manen ti Anak ti Dios isut ginemgeman ti ladingit a nakapalpalalo. ket natalimudaw ken napaksuyan, nagpaspas-iraw manen a nagsubli iti disso a pakibalubalanna. Ti panagsagabana dakdakkel manen ngem iti kasakbayanna. Idi nga umay manen ti panagnguy-a ti kararuana, “nagling-et iti kasla kadagiti tedted ti dara a nagtinnag iti daga.” Dagiti la kayo ti cipres ken palma dagiti naulimek a saksi iti ladingitna. Manipud kadagiti narukbos a sangada nagtinnag dagiti dadakkel a linnaaw iti nasaplit a langana a kasla ti naparsua sangitanna ti Nangaramid kenkuana a makibalubal nga isisu kadagiti pannakabalin ti sipngct.

Iti ababa a kanito iti kasakbayanna, nagtakder ni Jesus a kas mannakabalin a cedro, a gubgubatenna ti bagyo ti ibubusor a dimmarup a sirurungsot Kenkuana. Dagiti di maibtor a tarigagay, ken puspuso a napnoan ti gura ken kinasikap, nagdadarisonda nupay awan naibungada a mangkuso-kuso ken mangilab-og Kenkuana. Nagtak der a sititibker iti nadiosan a pannakabalinna a kas Anak ti Dios. Idin kasla runo a ginungun ken pinarukma ti narungsot a bagyo. Immasideg iti pagturposan ti aramidna a kas nagballigi, nga iti tunggal addang nga inaramidna isut nangabak kadagiti pannakabalin ti sipnget. Kas maysa a naitan-oken, imbagana a nakikaysan iti Dios. Iti di agkibaltang a panangiyebkas inyegnan ti kanta ti panangidayaw. Naisaonan kadagiti adalanna dagiti sao ti pammatured ken kaasi. Idin dimteng ti oras ti pannakabalin ti sipnget. Idin nangngeg ti timekna iti kalkaltaang ti tangatang iti rabii, saan nga iti tono ti panagballigi, no di ket napno iti ladingit a natagitaw-an. Dagiti sao ti Mangisalakan nagtinnag kadagiti lapayag dagiti agdungdungsa nga adalan, “O Ama, no daytoy a copa saanna a mabalin ti lumbes, no di ket inumek, maaramid koma ti pagayatam.”

Ti immuna a rikna dagiti adalan isu ti ipapanda Kenkuana; ngem imbilinna met kadakuada nga agurayda idiay, nga agpuyatda nga agkararag. Idi nga immay ni Jesus kadakuada, nasarakanna a matmaturogda pay laeng. Manen nariknana ti nailiwan a pannakikaddua, sumagmamano a sasao dagiti adalan a mangyeg iti pannakapabang-ar, a mangburak iti pammutbuteng ti sipnget a nganngani mangilabeg Kenkuana. Ngem nadagsen dagiti matada; “ket dida ammo ti isungsungbatda Kenkuana.” Nariingda iti kaaddana. Nakitada ti rupana a namarkaan iti daradara a ling-et ti ut-ut, ket napnoda iti buteng. Ti ut-ut ti isipna dida maawatan. “Ti langana napaalas unay a napalalo ngem iti asinoman a tao, ket ti tabasna adadda pay ngem dagiti annak a lallaki dagiti tao.” Isaias 52:14. Pimmanaw manen ni Jesus, ket nagsubli manen iti nagpaknianna. Isut linapunos ti kigtot ti dakkel a kinasipnget. Ti kinatao ti Anak ti Dios nagpigerger iti dayta makasuot nga oras. Saannan nga inkararagan dagiti adalanna tapno di koma maabak ti pammatida, no di ket inkararaganna ti kararuana a masulsulisog ken agnguynguy-a. Ti nakaamamak a kanito dimtengen—kanito a mangikeddeng ti pagtungpalan ti lubong. Ti gasat ti kinatao nagpigerger iti titimbengan. Uray iti dayta a kanito nabalin pay la koma ni Cristo nga agmadi a manginum iti copa a naisangrat iti nakabasol a tao. Saan pay la a naladaw. Mabalinna pay la a kuna, Ti nagbasol awatenna ti dusa ti basolna, ket agsubliak ken Amak. Inumento kadi ti Anak ti Dios ti napait a copa ti pannakaibabain ken ladingit? Itulok kadi ti awan basolna nga isut madusa gapu kadagiti ibunga ti lunod ti basol, tapno maisalakan ti nagbasol? Dagiti sao nagtinnagda kadagiti sipipigerger ken nalusiaw a bibig ni Jesus, “O Ama, no daytoy a copa saanna a mabalin ti lumbes, no di ket inumek, maaramid koma ti pagayatam.”

Namitlo daras nga inyebkasna dayta a kararag. Namitlo daras a ti kinatao nagsanud iti dayta maudi ken kangrunaan a sacrificio. Ngem itan ti pakasaritaan ti raza ti tao nagparang iti sangoanan ti Mannubbot ti lubong. Makitana a dagiti nagsalungasing iti linteg, no mabaybay-anda nga isisuda, masapul a mapukawda. Makitana ti kinaawan mabalbalin ti tao. Makitana ti pannakabalin ti basol. Dagiti ay-ay ken ununnoy ti naokom a lubong agpukkawda iti sangoananna. Maimatanganna ti agururay a dusana, ken ti naaramiden a pangngeddeng, Isalakanna ti tao uray ania ti maaramid Kenkuana. Akuenna ti pannakabautizarna iti dara tapno gapu Kenkuana magun-odan dagiti riniwriwriw a mapukpukaw iti biag nga agnanayon. Pinanawanna dagiti corte ti langit, ag raman ti amin a kinadalus, ragsak, ken dayagna, tapno maisalakanna ti maymaysa a carnero a napukaw, ti maymaysa a lubong a natnag iti panagsalungasing. Ket dinanto pagbaw-ingan ti misionna. Agbalinto a subbot ti maysa a raza a nagayat nga agbasol. Idin iti kararagna iyesngawna ti itutulok: “No daytoy a copa saanna a mabalin ti lumbes, no di ket isut inumek, maaramid koma ti pagayatam.”

Idi naaramidnan ti keddeng, nattuang a matmatay iti disso a nagtakderanna. Sadino ti yan dagiti adalan tapno isarapada koma a silalamuyot dagiti imada iti ulo ti natalimudaw a Mannursuroda, ken mangbabasa iti muging a pudno unay a nadanar nga adadda ngem dagiti annak a lallaki dagiti tao? Ti Mangisalakan binaddekna nga isisu ti pagpespesan ti arak, ket kadagiti tao awan idi ti kimmaddua Kenkuana.

Ngem li Dios nakipagsagaba iti Anakna. Dagiti angel naimatanganda ti rigat ti Mangisalakan. Nakitada ti Apoda a linawlaw dagiti riniwriwriw a buyot ni Satanas, a ti langana pinadagsenan ti makapigerger ken nakaamamak a buteng. Adda ulimek idi idiay langit. Awan ti natokar nga arpa. No la koma no dagiti matay a tao naimatanganda ti siddaaw dagiti nailangitan a buyot a siulimek ken silaladingit idi a ti Ama insinana dagiti rayos ti lawag, ayat, ken dayag iti ayayatenna nga Anak, nasaysayaat koma ti pannakaawatda nga iti sangoananna makarurod la unay ti basol.

Dagiti saan a natnag a lubong ken dagiti angel a nailangitan sinipsiputanda a napnoan ngayangay idi a ti dangadang umay iti panaggibusna. Ni Satanas ken dagidi kadduana iti kinadakes, dagiti riniwriw a naglikud, nauneg ti panangimatangda iti dakkel a pagrikutan ti aramid ti pananubbot. Dagiti pannakabalin dagiti naimbag ken dakes inururayda no ania ti sungbat ti namitlo a naulit a kararag ni Cristo. Tinarigagayan dagiti angel ti mangyeg ti bang-ar iti nadiosan nga agsagsagaba, ngem daytoy saan a mabalin. Awan ti dalan a paglisian ti masarakan ti Anak ti Dios. Iti daytoy nakaamamak a pagrikutan, idi a nagpeggad ti amin a banag, idi a ti nakaskasdaaw a copa nagpigerger iti ima ti agsagsagaba, naglukat ti langit, nagsilnag ti maysa a silaw iti tengnga ti nabagyo a sipnget ti oras a pagrigatan, ket ti mannakabalin nga angel nga agtatakder iti sangoanan ti Dios a nangala ti saad a nakatnagan ni Satanas, immay iti abay ni Cristo. Saan nga immay a mangala iti copa nga adda iti ima ni Cristo, no di ket mangpapigsa Kenkuana nga uminum, nga impatalgedna ti ayat ti Ama. Immay a mangted ti pannakabalin iti natagitaw-an nadiosan nga agdawdawat. Intudona Kenkuana dagiti nakalukat a langit, ket imbagana Kenkuana dagiti kararua a maisalakan kas bunga ti panagsagabana. Impaneknekna a ni Amana dakdakkel ken manmannakabalin ngem ni Satanas, a ti ipapatayna ibanagna ti natalipupos a pannakaabak ni Satanas, ket ti pagarian daytoy a lubong isut maited kadagiti santo ti kangatoan. Imbagana a kitaenna ti panagrigat ti kararuana, ket mapnek koma, ta makitananto dagiti adu iti raza ti tao a maisalakan, maisalakan iti agnanayon.

Ti panagrigat ni Cristo saan a nagsardeng, ngem ti pannakailabeg ken pannakapakapsutna pimmanawda Kenkuana. Saan a bimmassit ti bagyo, ngem isu a tirtiroenna napapigsa a mangsaranget iti rungsotna. Isut nagtalna ken nalinaay. Ti nailangitan a taina ti nasarakan iti nadaraan a rupana. Inturedna daydiay nga awan tao a makabalin a mangibtur; ta rinamananna dagiti panagsagaba ken patay nga agpaay iti tunggal tao.

Dagiti matmaturog nga adalan naigiddato a riniing ida ti lawag a nanglawlaw iti Mangisalakan. Nakitada ti angel a nagrukob iti nakaparintumeng a Mannursuroda. Nakitada nga intag-ayna ti ulo ti Mangisalakan ket indissona iti barukongna, ket intudona ti langit. Nangngegna ti timekna, a kas la ti nasam-it a musica, a nangibaga kadagiti sao a makabang-ar ken mangted iti ina nama. Dagiti adalan nalagipda ti buya idiay bantay ti panagbalbaliw. Nalagipda ti dayag a nanglawlaw ken Jesus idiay templo, ken ti timek ti Dios a nagsao manipud iti ulep. Idin dayta met la a lawag ti nagparang manen, ket awanen ti panangiyamakda iti Mannursuroda. Adda idi iti aywan ti Dios; naibaon ti mannakabalin nga angel a mangsalaknib Kenkuana. Manen iti pannakabannogda sumukoda iti naisingsingayan a turog a nangabak kadakuada. Masarakan man ni Jesus idan a matmaturog.

Kumita kadakuada a silaladingit ket kunana, “Maturogkayon, ket aginanakayo: adtoy ti oras asidegen, ket toy Anak ti tao mayawat kadagiti imima dagiti managbasol.”

Uray idi sasawenna daytoy mangngegnan ti arimpadak dagiti adu a tao a mangsapsapul Kenkuanan, ket kinunana, “Tumakderkayo, intayon; adtoy asideg daydiay mangliput Kaniak.”

Awanen ti pakakitaan ti nabiit a panagrigatna idi a nagna a sumarak iti mangliput Kenkuana. Nagtakder nga immununa kadagiti adalanna ket kinunana, “Asino ti sapulenyo?” Simmungbatda, “Ni Jesus a Nazareno.” Simmungbat ni Jesus, “Siak.” Idi a nasaona daytoy, ti angel a nagministro Kenkuana napan iti nagbaetanna ken dagidi ngumerngernger a tao. Ti nadiosan a lawag sinilnaganna. Iti kaadda daytoy nadiosan a lawag, daydi mammapatay a bunggoy dida makapagtakder iti uray maymaysa a kanito. Nagsanudda. Dagiti papadi, dagiti panglakayen, dagiti soldado, ken uray pay ni Judas, natuangda a kasla natay iti daga.

Pimmanaw ti angel, ket nagawan ti lawag. Adda koma gundaway ni Jesus nga agtalaw, ngem saan a pimmanaw, nagtalna ket saan a naranga. Kas maysa a naitan-ok nagtakder iti tengnga dayta napus-ong a bunggoy a naparukob ken awan nabalbalinanda iti sakaananna. Kimmita dagiti adalan a siuulimek, sisiddaaw, ken sibubuteng.

Ngem iti napardas nagbalbaliw ti buya. Bimmangon manen dagidi nadangkes a tao, dagiti soldado a Romano, dagiti papadi ken ni Judas, ket inaribungbunganda ni Cristo. Kasla adda panagbainda iti kinakapsutda, ken sibubutengda di la ket ta aglibas. Manen nagsaludsud ti Mannubbot, “Siasino ti sapsapulenyo?” Adda idi pangpaneknek a ti agtatakder iti sangoananda isu ti Anak ti Dios, ngem saanda a maconvencer. Iti saludsud, “Siasino ti sapsapulenyo?” simmungbatda manen, “Ni Jesus a Nazareno.” Idin kinuna ti Mangisalakan, “Kinunak kadakayo a Siak: no Siak ngarud ti sapulenyo, baybayanyo a pumanaw dagitoy”—intudona dagiti adalanna. Ammona idi no kasano ti kinakapsut ti pammatida, ket kayatna a masalaknibanda iti pannakasulisog ken pannakasuot. Sisasagana a mangisacrificio ti biagna a gapu kadakuada.

Ni Judas a mangituggod dina nalipatan ti pasetna. Idi a simrek iti minuyungan dagiti nadangkes a tao, isu ti nangibagnos iti dalan, sa simmaruno daydi kangatoan a padi. Kadagiti agsapsapul ken Jesus nangted ti pagilasinan, a kinunana, “No asino ti agepak, daydiay isunto: isu tiliwenyo.” Mateo 26:48. Ita agparang a kaslattay awan ti pasetna kadakuada. Umasideg ken Jesus, iggamanna ti imana a kas la nadekket a gayyem, Kunana, “Kablaawanka, Mannursuro,” agkanna a maminadu, ket agparang a kas la agsangit iti pannakipagriknana iti peggad ni Jesus.

Kinuna ni Jesus kenkuana, “Gayyem, ania ti immayam ditoy?” Nagpigerger ti timekna iti ladingit idi innayonna, “Judas, iti maysa nga agep iyawatmo ti Anak ti tao?” Daytoy a pakaasi riniingna koma ti rikna ti mangliliput, ket tinignayna koma ti natangken a pusona; ngem ti takneng, kinamatalek, ken asi a natagitawan pimmanawdan kenkuana. Nagtakder a sitatangsit ken nakarit, nga imparangna nga awan ti panggepna nga agbabawi. Naisukonan ti bagina ken ni Satanas, ket awan ti pannakabalinna a sumupring Saan a nagmadi ni Jesus iti agep ti mangliliput.

Timmured dagiti nadangkes a tao idi nakitada nga iniggaman ni Judas ti bagi Daydiay a nabiit pay a naitan-ok iti sangoanan dagiti matmatada. Ngarud tiniliwdan ni Jesus, ket pinungodan dagiti napateg nga imima a naaramat laeng iti pannakaaramid ti naimbag.

Saanna pinanpanunut dagiti adalan nga itulok ti Mannursuroda a patiliw. Ta ti bileg a nangipasag iti daga kadagiti dakes a tao a kasla natayen nabalinna koma a tinengngel ida a nakapsut, inggana iti pannakapanaw ni Jesus ken dagiti kadduana. Nauppapay ken gimmurada idi nakitada dagiti tali a pinangreppetda kadagiti imima daydiay ayayatenda. Ni Pedro iti rurodna inasutna ti kampilanna ket intagbatna nga iti kasta napingasanna ti lapayag ti adipen ti kangatoan a padi. Idi nakita ni Jesus ti napasamak, ginuttana dagiti imana; uray pay no pinetpetan a naimbag dagiti soldado a Romano, ket kinunana, “Bay-anyo agingga itoy,” ket sinagidna ti nadunor a lapayag, ket insublina ket dagus a naagasan. Sana kinuna ken Pedro, “Ipulangmo ta kampilanmo iti kalubanna: ta isuamin dagiti mangaramat iti kampilan mataydanto iti kampilan. Wenno pagarupem aya a diak mabalin ti agdawat ken Amak, ket Isu, ita met laeng, ikkannakto iti nasurok ngem sangapulo ket dua a legion dagiti angel?”—maysa a legion iti lugar ti intunggal maysa kadagiti adalan. Oh. apay, pinanpanunut dagiti adalan, a dina isalakan ti bagina ken kasta met datayo? Sinungbatanna ti di naisao a panpanunutda, “Ngem kasanonto ngarud ti pannakatungpal dagiti Sursurat, a masapul a maaramid ti kastoy?” “Ti copa nga inted ni Ama Kaniak, diak aya rebbeng nga inumen?”

Ti kinatakneng ti turay dina naigawid dagiti pangulo a Judio a timmipon kadagiti napan nagbiruk ken Jesus. Ti pannakatiliwna nasken unay a banag a dida intalek kadagiti nababbaba ti saadna; dagiti nasikap a papadi ken panglakayen timmiponda kadagiti policia ti templo ken dagiti napus-ong a tao a napan nagsapul ken Jesus idiay Getsemani. Ania ket a bunggoy ti timmiponan dagiti agtuturayen—bunggoy dagiti nadangkes a tao nga agsapsapul iti riri. Dagitoy nakaarmasda kadagiti nadumaduma nga igam a kaslattay apanda aganup iti atap nga ayup!

A simmango kadagiti papadi ken panglakayen, intaeng ni Jesus ti nasukimat a panagkitana. Ni kaanoman dida malipatan dagiti sao nga insaona iti amin a panagbiagda. Kasda la kadagiti natadem a pana ti Mannakabalin-ngem-amin. Kinunana a singangayed, Umaykayo Kaniak a nagtagi-kampilan ken nagtagi-pang-or a kaslattay maibusor iti maysa a mannanakaw wenno tulisan. Iti inaldaw aldaw, nagtugtugawak a nangisursuro iti templo. Adda idi adu a gundawayyo a mangtiliw Kaniak, ket awan ti inaramidyo. Nasaysayaat ti rabii a panangaramidyo iti gandatyo. “Daytoy ti orasyo, ken ti pannakabalin ti sipnget ”

Napabuteng dagiti adalan idi nakitada ni Jesus nga impalubosna a tiliwen ken reppetenda. Napagurada ta intulokna daytoy a panagsagaba ken pannakaibabainna ken pannakaibabainda met. Ket dida naawatan dagiti tignayna, ket pinabasolda ta simmuko kadagiti nadangkes a tao. Iti gura ken butengda, insingasing ni Pedro nga isalakanda dagiti bagida. Sinurotda ti singasingna, ket “Isu binaybay-anda, ket nagtalawda. Ngem impadto ni Jesus ti panagtalawda. “Adtoy,” kinunana, umay ti oras, ket dimtengen, a maiwarawarakayto ket tunggal maysa mapanto iti dissona, ket baybay-andakto a maymaysa: ngem saanak nga agmaymaysa, ta ti Ama adda Kaniak.” Juan 16:32.

75 - Iti Sangoanan ni Anas ken iti Corte ni Caifas

Daytoy a capitulo naibatay iti Mateo 26:57-75; 27:1; Marcos 14:53-72; 15:1; Lucas 22:54-71; Juan 18:13-27.

IDIAY WAIG a Kedron, iti labes ti minuyungan ken kaolivaan, ken kadagiti natalna a calsada ti matmaturog a ciudad, dinagusda nga impan ni Jesus. Pinungoda ti Mangisalakan ken nairut ti pannakaaywanna, ket naut ut ti panaggarawna. Nalabesen ti tengnga ti rabii, ket ti ik-kis dagiti umariwawa a tao a simmurot Kenkuana pinunnona ti natalna a tangatang. Ngem iti nagagar a panagpardasda dagiti nangkemmeg Kenkuana inturongda iti palacio ni Anas, ti kasuksukat a kangatoan a padi.

Ni Anas isu ti panguloen ti agannong a kaman dagiti papadi, ket iti pammadayaw iti tawenna isu pay la ti bigbigen dagiti tao a kangatoan a padi. Ti pammagbagana isut sinapul ken tinungpalda a kas timek ti Dios. Masapul nga umuna a kitaenna ni Jesus a binalud ti pannakabalin dagiti padi. Masapul nga adda iti pannakausig ti balud, nga ibutengna di la ket ta ni Caifas, a basbassit pay la ti kapadasanna dina maaramid a kas ti panggepda. Ti tactica, kinasikap, ken kinalaingna iti panagusig masapul a maaramat itoy a mapasamak, ta kapilitan a magun-odan ti pannakadusa ni Cristo.

Masapul a maokom a formal ni Jesus iti sangoanan ti Sanedrin: ngem iti sangoanan ni Anas masapul nga aramiden ti umuna a panangsalaysay. Babaen iti paglintegan ti Roma awan ti pannakabalin ti Sanedrin a mangipatay iti dusa ti patay. Mabalinda laeng a salaysayen ti balud, ken mangted iti keddeng, ngem masapul a pasingkedan dagiti turayen a Romano. Masapul ngarud a maidagdag dagiti maipabasol ken Cristo a dagiti Romano ibilangda a criminal. Masapul pay nga iti darum pudno a mapabasol iti imatang dagiti Judeo. Saan a bassit kadagiti papadi ken turayen ti napasuko iti kinapudno ti pannursuro ni Cristo, ngem gapu iti butengda a maparuar iti sinagoga dida impudno ti pammatida Kenkuana. Naimbag ti pannakalagip dagiti papadi ti saludsud ni Nicodemo, “Okumen aya ti lintegtayo ti tao, no dina umuna a denggen ken ammoen ti araramidenna?” Juan 7:51. Iti daydi a kanito daytoy a saludsud pinagpatinggana ti concilio, ket dinadaelna ti gakat dagiti kamkamengna. Ni Jose de Arimatea ken ni Nicodemo dida naayaban idi mausig ni Jesus ngem adda met dagidi sabali a makaitured a mangisao iti pannakasalaknib ti justicia. Masapul a maaramid ti pannakausig tapno pagkaykaysaan dagiti kamkameng ti Sanedrin ti ibuousorda ken Cristo. Adda idi dua a pammabasol a tinarigagayan a pagtakderan dagiti papadi. No mapaneknekan a ni Jesus isut managtabbaaw, isut patayan ti dusa dagiti Judio. No mapabasol iti yaalsa, dagiti Romano ti mangikeddeng iti dusa. Daydi maikadua a maipabasol ti kayat ni Anas a mausig nga umuna. Nagsaludsudanna ni Jesus maipapan kadagiti adalan ken kadagiti isursurona, a naginanama a makaisao ti balud iti maysa a banag isu nga aramatenna iti panggepna. Impagarupna a makagun-od iti sao a mangpaneknek nga Isu agararamid tapno makaipatakder iti nalimed a bunggoy, a ti panggepna isut panangipasdek iti baro a pagarian. Iti kasta dagiti papadi mabalinda nga iyawat kadagiti Romano a mangriribuk iti talna ken mangiyussuat iti yaalsa.

Nabasa ni Cristo a kas maysa a nakalukat a libro ti panggep daydi padi. A kasla basbasaenna ti kaunggan ti kararua daydi agsalsaludsud, imbagana nga awan ti nalimed a pannakikaysaan kadagiti pasurotna, wenno ginimongna ida iti sipnget wenno nalimed tapno mailemmeng dagiti panggepna. Awan idi ti inlimlimedna no maipapan iti panggepna wenno isursurona. “Siak nagsaoak a napanayag iti lubong.” kinunana; “agnanayon a mangisursuroak idiay sinagoga ken idiay templo, isu a naguurnongan amin dagiti Judio: ket awan ti sinaok iti nalemmeng.”

Insupadi ti Mangisalakan ti wagas ti panagtrabajona kadagiti inararamat dagiti mangidarum Kenkuana. Iti adu a bulbulan inananupda ken impeksada a sillongen ken iyeg iti nalimed a pangokoman, bareng no magunodanda babaen iti ulbod a sanata ti dida magun-odan iti pannakaaramat ti nalinteg a pamay-an. Idin araramidendan ti panggepda. Ti panangtiliw dagiti ngumerngernger a tao iti tengnga ti rabii, ti panangrabrabak ken panagpalalo sakbay ti pannakaited ti keddengna, weno pannakapabasolna, isu ti wagas ti panagtrabajoda, ngem saan a kasta Kenkuana. Ti aramidda isut maisuppiat iti linteg. Dagiti annurotenda met laeng ilatakda a ti maysa a tao isut maibilang nga awan basolna no dipay napaneknekan ti maipabasol kenkuana. Gapu met la kadagiti anannurotenda dagiti papadi ti agdadata a nakabasol.

A kimmita iti mangsalsaludsud Kenkuana, kinuna ni Jesus, “Apayapay a Siak ti pagintuodam?” Saan kadi a dagiti papadi ken turayen nangibaonda kadagiti agsisiim a mangpalpaliiw kadagiti garawna ken mangipulong iti tunggal saona? Dikad adda dagitoy iti tunggal gimong dagiti tao, ken nangipakaammo kadagiti papadi kadagiti sinasao ken inararamidna? “Intuodem kadagiti nagdengngeg, no ania ti insaok kadakuada,” simmungbat ni Jesus. “Adtoy, dagitoy ammoda ti sinaok.”

Napaulimek m Anas iti kinalinteg ti sungbatna. Nagbuteng di la ket ta makaisao ni Jesus ti maysa a banag maipapan iti wagas ti aramidna a gusgustona (ni Anas) a maabbongan koma, ket awanen ti sinaona idi a kanito. Maysa kadagiti oficial a napno iti rurod idi nakitana a nagulimeken ni Anas, tinungpana ni Jesus, a kinuna, “Kasta ti isusungbatmo iti kangatoan a padi?”

Siinayad a simmungbat ni Cristo, “No dakes ti pinagsaok, paneknekam ti kinadakesna; ngem no naimbag apayapay tungpaennak?” Saan a nagsao kadagiti makapuor a sao ti panangibales. Ti natalna a sungbatna naggapu iti puso nga awan basolna, naanus, ken natakneng, a saan a napungtot.

Napalalo ti pinagsagaba ni Cristo iti pannakairurumen ken pannakalalais. Kadagiti imima dagiti tao a pinarsuana, ken nangipakitaanna iti di agpatingga a sacrificio, inawatna tunggal pannakaibabain. Ket Isu nagsagaba a napalalo a naibagay iti kinaananay ti kinasantona ken ti gurana iti basol. Ti pannakausigna babaen kadagiti nadawel a tao isut kankanayon a sacrificio Kenkuana. Ti pannakalawlawna kadagiti tao a tinengngel ni Satanas isut makauma unay Kenkuana. Ket ammona nga iti apagkanito, iti pannakaipagilap ti nadiosan a pannakabalin mabalinna nga ipaidda iti tapok dagidi nadawel a mangidadanes Kenkuana. Daytoy ti nangaramid a narigrigat pay nga ibturenna ti pannakasuot.

Sinegseggaan dagiti Judio ti Mesias a maiparang a buyogen ti nakapigpigsa a tarigagay, a balbaliwanna ti ayayo dagiti kapanunutan dagiti tao, ket pilitenna ida a bigbigenda ti kinaturayna. Iti kasta, dayta ti patienda, isu met la ti gumun-od iti pannakaitan-okna, ket pennekenna ti inanamada. Gapuna nga idi binusorda la unay ni Cristo, immay Kenkuana ti dakkel a sulisog nga iparangna met koma ti nadiosan a kababalinna. Babaen iti maymaysa a sao, maymaysa nga ikikita, mabalinna a piliten dagiti mangidadanes Kenkuana a mangipudno nga Isu ti Apo a nangatngato ngem dagiti arari ken turayen, papadi ken templo. Ngem isu idi ti narigat nga aramidenna iti panangtengngelna iti saad a pinilina a kas maysa iti kinatao.

Naimatangan dagiti angel ti langit tunggal tignay a naaramid a maibusor iti ayayatenda a Comandante. Iliwenda idi nga ispalen ni Cristo. Iti babaen ti Dios dagiti angel mannakabalinda. Iti maysa a kanito, iti panangtungpalda iti bilin ni Cristo, pinapatayda iti buyotan ti Asiria ti sangagasut ken innem a pulo ket lima ribu a lallaki. Amangan ket koma ti kinalaka dagiti angel nga iparangarangda ti gurada babaen iti panangpukawda kadagiti kabusor ti Dios, idi naimatanganda ti nakababain a buya ti pannakausig ni Cristo! Ngem di met maibilin kadakuada daytoy. Dagidiay a makabalin koma a mangpapatay kadagiti kabusorna inibturanda ti kinadawelda. Ti ayatna ken ni Amana, ken ti karina, a naaramid nanipud iti pannakabangon ti lubong, nga Isu ti agbalin a mangibaklay iti basol, ti nangiturong Kenkuana nga ituredna a situtulok ti nagubsang a panangtratar Kenkuana dagidiay nga immayanna nga isalakan. Isut paset ti misionna ti agibtur, iti kinataona, amin dagiti pananguyaw ken panangidadanes a naiparabaw Kenkuana. Ti la kakaisuna nga inanama ti kinatao isu daytoy a pangsuko ni Cristo kadagiti amin a sagabaen kadagiti ima ken puso dagiti tao.

Awan ti naisao ni Cristo a mabalin koma a naggundawayan dagidi nangidarum Kenkuana; nupay no kasta isut nareppet, a kaipapananna nga isut napabasolen. Ngem masapul met a kasla adda pannakaipakita ti justicia. Isut masapul nga adda langa ti pannakausig a mayannurot iti linteg. Daytoy inkeddeng dagiti turayen a maipapardas. Ammoda idi ti pananganamong dagiti tao, ket nagbutengda a no ti pannakatiliwna maipakaammo iti sapasap, mabalin a maaramid ti panangalaw. Manen, no ti pannakausig ken pannakaited ti keddeng di maidagdagus, masapul nga igabay iti maysa a lawas gapu iti pannakarambak ti Pascua. Mabalin a daytoy singaenna ti ganuat a maaramid. Tapno magun-odan ti pannakapabasol ni Jesus, nagsanggirda a kadagiti ariwawa dagiti adu a narungsot a tao, nga adu kadakuada kadagiti nariri a taga Jerusalem. No igabay iti maysa a lawas, masapulto ti ariwawa, ket mabalin a matignayda a tumunos ken Cristo; mabalin nga adu dagiti umay mangsaksi iti kinalintegna, nga ipalagipda dagiti dadakkel nga aramid nga inararamidna. Daytoy parugsoenna ti gura ti sapasap a maibusor iti Sanedrin. Ngarud inkeddeng dagiti papadi ken turayen a sakbay a maammoan ti sapasap ti panggepna naiyawaten ni Jesus kadagiti Romano.

Ngem umuna ngem amin, masapul a masarakan no ania ti maipabasol. Awan pay la ti nagun-odanda. Imbilin ni Anas a maipan ni Jesus ken ni Caifas. Ni Caifas adda idi iti gimong dagiti Saduceo, a dadduma kadakuada isudat kadaksan a kabusor ni Cristo idi. Uray isu, nupay agkurang iti kinabileg ti kababalin, isut nainget, nadawel ken nakillo a kas ken Anas. Dina baybayan ti aniaman a pamay-an a dipay napadas a pangdadael ken Jesus. Isut parbangon idi, ket nasipnget; ngem babaen ti pannakaaramat ti aluten ken farol daydi nakaarmas a bunggoy nagtarus iti palacio ti kangatoan a padi agraman ti balud. Ditoy, idi nga umumay dagiti kamkameng ti Sanedrin, inusisa manen da Anas ken Caifas ni Jesus ngem awan mamaayna.

Idi naguurnongen ti concilio idiay siled ti pangokoman innala ni Caifas ti tugawna a kas pangulo a turayen. Iti dua a sikiganna adda idi dagiti okom, ken dagidi nangayangay unay iti pannakausig. Dagiti soldado a Romano nagtakderda iti entablado iti baba ti Trono. Iti arisadsad ti trono nagtakder ni Jesus. Isu ti nakaiturongan ti panagkita dagiti adu a tao. Napalalo nagdakkel ti arimbangaw. Kadagiti nakaadadu a tao Isisu laeng ti natalna ken naulimek. Ti angangsen iti aglawlaw kaslattay pinunno ti nasantoan nga influencia.

Ni Caifas imbilangna a kasalisalna ni Jesus. Ti gagar dagiti dadduma a tao a nakangngeg iti Mangisalakan, ken ti kaslattay rikna a nakasaganada nga umawat kadagiti pannursurona, riniingna ti napait nga imun ti kangatoan a padi, ngem idi a kimmita ni Caifas iti balud napasdaawan iti kinangayed ken kinataknengna. Immay ti rikna kenkuana a daytoy a Tao isut pumada iti Dios. Ngem iti simmaruno a kanito pinanawanna dayta a kapanunutan a napnoan iti rurod. Dagus a ti timekna nangngeg nga aguyaw ket iti nakuspag a tono pilitenna nga ipakita manen ni Jesus dagiti nakaskasdaaw a milagro iti sangoananda. Ngem dagiti saona nagtinnagda kadagiti lapayag ti Mangisalakan a kasla dina nangnangngeg. Indilig dagiti tao ti naariwawa ken nadawel a tignay da Anas ken Caifas iti natalna, nangayed a langa ni Jesus. Uray Day iti isisip dagiti napatangken ti teltelda a nadangkes a tao timpuar ti saludsud, Daytoy a tao a ti langana isut nadiosan, madusa kadi a kasla criminal?

Idi maripirip ni Caifas ti influencia ni Cristo kadagiti tao pinapardasna ti pannakausig. Adda idi dakkel a pannakakumukom dagiti kabusor ni Cristo. Nagagarda a manggun-od ti pannakapabasolna, ngem no kasano ti pannakaaramidna daytoy, isut dida ammo. Dagiti kamkameng ti concilio nabingbingayda kadagiti Fariseo ken Saduceo. Adda idi napait a guranggura ken panagsusuppiatda; adda paggigiddiatanda a banag a dida naitured nga inruar di la ket ta agaapada. Kadagiti sumagmamano la a sao, nabalin koma ni Jesus a pinarasuk ti panaggiginnurada met laeng, ket iti kasta nawayaan koma ti gurada Kenkuana. Ammo ni Caifas daytoy, ket tinarigagayanna a maliklikan ti pannakapataud ti suppiat. Adu dagiti saksi a mangpaneknek a ni Cristo binabalawna dagiti escriba ken Fariseo, a kinunkunana nga isudat managinsisingpet ken mammapatay; ngem daytoy a pammaneknek saan a maitutop nga iruar. Dagiti Saduceo iti natadem a panangsuppiatda kadagiti Fariseo nagaramatda iti pumada a pagsasao a maibusor kadakuada. Ket daytoy a pammaneknek awan ti dagsenna kadagiti Romano, a napagurada met gapu iti kinatangsit dagiti Fariseo. Nawadwad ti pammaneknek a ni Jesus dina inkankano dagiti ugali dagiti Judio, ket insaona ti di pammadayaw kadagiti alagadenda; ngem no maipapan iti ugali, isut natadem a pagririrrian dagiti Fariseo ken Saduceo; ket daytoy a pammaneknek awan manen ti pigsana kadagiti Romano. Saan a naitured dagiti kabusorna a pinabasol iti panagsalungasing iti Sabado, di la ket ta no maaramid ti pannakausig maipakita ti galad ti inaramidna. No maiparang dagiti milagrona iti panangagas, tinto nalawag a panggep dagiti papadi maabakton.

Napasuksukan dagiti saan a pudno a saksi a mangpabasol ken Jesus a mangipangulo iti yaalsa ken mangpadas a mangipasdek iti maisina a turay. Ngem ti pinangpaneknekda saan a nalawag ken agsusuppiat. Babaen iti panangusisa, isut pinarparbo dagiti sinasaoda

Idi agdamdamo ti panagministro ni Cristo naisaona, “Rebbaenyo bq daytoy a templo, ket iti uneg ti tallo nga aldaw, bangonekto.” Iti pagsasao a nafiguraan ti padto, daytoy impadtona ti ipapatay ken ti panagungarna met laeng. “Isu nagsao iti maipapan iti templo ti bagina.” Juan 2:19, 21. Inawat dagiti Judio dagitoy a sao iti natarus a kaipapananda, a mangitudo iti templo idiay Jerusalem. Kadagiti amin a sinao ni Cristo, awan masarakan dagiti papadi nga aramatenda a maibusor Kenkuana malaksid daytoy. Babaen iti di napudno a pannakaisaona nanginanamada nga addanto panggundawayanda. Dagiti Romano timmulongda iti pannakatarimaan ken pannakapasayaat ti templo, ket intangtangsitda unay; aniaman a panguyaw kenkuana pudno a parasukenna ti gurada. Ditoy ti pakasarakan ti panagkaykaysa dagiti Romano, Fariseo, ken Saduceo, ta isuda amin intedda ti dakkel a panangpadayaw iti templo. Iti daytoy a banag nasarakanda ti dua a saksi a di unay agsuppiat ti pangpaneknekda, ket maigiddiat kadagiti sabali. Maysa kadagiti napasuksukan a mangpabasol ken Jesus insaona, “Daytoy a tao kinunana, Mabalinko a rebbaen daytoy a templo ti Dios, ket iti tallo nga aldaw isut bangonekto.” Saan a kasta ti sinao ni Cristo. No koma no naibaga nga apagisu a kas iti panangisaona dida koma sinapul ti pannakapabasolna uray pay ti Sanedrin. No koma no ni Jesus ket tao laeng, a kas ti kinunkuna dagiti Judio, ti sinaona isu la koma ti mangipakita iti saan a nasayaat ken natangsit nga espiritu, ngem di mabalin nga awaten a panagtabbaaw. Ngem uray no binaliwan dagiti saan a pudno a saksi, awan masarakan kadagiti sinaona a mabalin a kunaen dagiti Romano a crimen a maikari a madusaan iti patay.

Sianus a dinengngeg ni Jesus dagiti agsisimparat a saksi. Awan sinaona a pangsalaknib Kenkuana. Iti kamaudiananna dagiti nagdarum nasilloan, nakuso-kuso, ken nakaungetda. Awan ti nagapuanan ti panangusig: kasla awan magunguna dagiti pangsillongda. Nauppa pay ni Caifas. Adda la idi ti maysa a maudi a pagkamangan; masapul a ni Jesus met laeng ti mapilit a mangpabasol Kenkuana. Ti kangatoan a padi timmakder iti tugawna a pangokoman, ti rupana pinaalas ti gura, ti timekna ken ti wagasna nalawag nga ipakitada a no koma no adda pannakabalinna kabilenna ti balud. “Awan ti aniaman nga isungbatmo?” inlaawna; “ania ti paneknekanda dagitoy a maibusor Kenka?”

Tinengngel ni Jesus ti talnana. “Isu naparigat, nupay kasta idi napagsagaba dina ingnganga ti ngiwatna; kas maysa a cordero a maiturong iti pagpartian, ken kas maysa a carnero a nagumel iti sangoanan dagiti mangpukis Kenkuana, kasta dina ingnganga ti ngiwatna.” Isaias 53:7.

Iti kamaudiananna, ni Caifas, nga ingngatona ti imana nga intudo ti langit, kinasaona ni Jesus iti galad ti napasnek a sapata, “Isapatam, gapu iti Dios a sibibiag, nga ibagam kadakami, no sika ti Cristo nga Anak ti Dios.”

Iti daytoy a kiddaw di mabalin a saan nga aguni ni Cristo. Adda idi kanito ti panagulimek, ken kanito met ti panagsao. Saan a nagsao inggana ti napagsaludsudan iti natarus. Ammona idi a no sumungbat pataudenna ti nalawag nga ipapatayna. Ngem ti kiddaw naggapu iti mabigbig a kangatoan a turay ti nacion, ken iti nagan ti Kangatoan. Saan nga aramiden ni Cristo ti panangipakitana a dina padayawan ti linteg. Adadda pay ngem daytoy, ti pannakaibagina ken Amana isut mausig. Masapul nga ilatakna a nalawag ti galadna ken ti misionna. Naisao ni Jesus kadagiti adalanna, “Tunggal maysa ngarud a mangipaduyakyak Kaniak iti sangoanan dagiti tao, isu ipaduyakyakkonto met iti sangoanan ni Amak nga adda sadi langit.” Mateo 10:32. Idin babaen met la ti pagpatuladna inulitna manen ti leccion.

Tunggal lapayag isut dimngeg, ket tunggal mata naiturong iti rupana idi a simmungbat, “Nasaomon.” Ti nailangitan a lawag kasla sinilnaganna ti nalusiaw a langana idi nga innayonna, “Siak kunak pay kadakayo nga iti masangoanan makitayonto toy Anak ti tao nga agtugaw iti makanawan ti pannakabalin nga umay iti rabaw ti ulep ti langit.”

Iti maymaysa a kanito ti kinadios ni Cristo naipagilap iti langa ti kinatao. Immaripapa ti kangatoan a padi iti sangoanan dagiti nasukimat a mata ti Mangisalakan. Dayta nga ikikita kasla basbasaenna dagiti nailemmeng a panpanunut, ket simged ti pusona. Ni kaanoman iti kalpasanna dina nalipatan dayta naidumduma a nausig nga ikikita ti Anak ti Dios. “Iti masangoanan,” kinuna ni Jesus, “makitayonto toy Anak ti tao nga agtugaw iti makanawan ti pannakabalin nga umay iti rabaw dagiti ulep ti langit.” Kadagitoy a sao imparang ni Cristo ti kasupadi ti buya a maipakita. Isu ti Apo ti gloria, agtugawto iti makanawan ti Dios. Isunto ti Okom ti amin a daga, ket ti pangngeddengna saanto a masuppiat. Ket tunggal nailemmeng a banag maikeddengto iti lawag ti rupa ti Dios, ket ti panangipato maikeddengto iti tunggal tao kas mayalubog kadagiti aramidna.

Dagiti sao ni Cristo kinigtotna daydi kangatoan a padi. Ti kapanunutan nga adda panagungar dagiti natay, isu nga amin agtakder iti pangokoman ti Dios, tapno magungunaanda kas mayanatup kadagiti aramidda, isut kapanunutan a namagpigerger ken Caifas. Dina kinayat a patien nga iti masangoanan awatenna ti keddeng kas mayanatup kadagiti inaramidna. Naiparang a napardas iti isipna dagiti buya ti maudi a panangokom. Iti apagkanito nakitana ti nakabutbuteng a buya dagiti tanem nga itedda dagiti minatayda, nga addaan kadagiti palimed a kayatna koma a mailemmeng iti agnanayon. Iti maysa a kanito nariknana nga isut agtatakder iti sangoanan ti agnanayon nga Okom, a ti matana, a makitana dagiti amin a banag basbasaenna ti kararuana, nga iruarna a maipudasdas dagiti palimed a maipagarup a nailemmengen ti natay.

Ti buya limmabas iti sirmata ti padi. Dagiti sao ni Cristo natademda kenkuana a Saduceo. Ni Caifas dina pinati ti panagungar, ti pannakaokom, ken ti masangoanan a biag. Idin isut naparurod iti nasatanasan a gura. Isu daytoy, balud a tao iti sangoananna, ti mangsuppiat kadagiti kapanunutan a paggugustona la unay? Pinigisna ti kawwesna, tapno makita dagiti tao ti kasla pudno a kigtotna, inkeddengna a di maituloyen ti pannakausig ket ti balud mapabasol iti panagtabbaaw, “Ania ti pakasapulantayo kadagiti saksi,” kinunana; “adtoy nangngegyo ti tabbaaw. Ania ti panagkunayo?” Ket isuda amin pinabasolda.

Ti pananganamong a nalaokan iti pungtot ti nangiturong ken Caifas a nangaramid iti inaramidna. Kinarurodna ti bagina met laeng iti panamatina kadagiti sinao ni Cristo, ket lugar a ti pusona ti pinigisna gapu iti nauneg a pannakariknana iti pudno, ken panangipudnona koma a ni Cristo isut ti Mesias, rinay-abna dagiti pagananayna a kinapadi tapno maipakitana ti naikeddeng nga isusukir. Nauneg ti kaipapanan dayta nga inaramidna. Bassit ti panangbigbig ni Caifas iti kaipapananna. Iti daytoy a naaramid, a manginfluencia kadagiti okom tapno magun-odan ti pannakadusa ni Cristo, pinabasol met la ti kangatoan a padi ti bagina. Babaen ti linteg ti Dios isut naikkaten ti galadna a kinapadi. Isu met la ti nangisawang iti keddeng ti ipapatayna.

Ti nangato a padi dina rebbeng a pigisen dagiti kawwesna. Babaen ti linteg levitico, maiparit daytoy, ket madusaan iti patay. Uray ania ti mapaspasamak, iti uray adino a yan, maiparit iti padi a pigisenna ti kawwesna. Isut kadawyan dagiti Judio ti panangpigisda iti kawwesda no matay dagiti gayyemda, ngem dagiti papadi dida suroten daytoy a kadawyan. Adda maitudtudo a bilin ni Cristo maipapan itoy. Levitico 10:6.

Aniaman nga ikawwes ti padi masapul a pieza ken awan rugitna. Babaen kadagitoy napintas a kawwes ti saad dagiti papadi itakderanna idi ti kababalin ti dakkel nga Antitipo, ni Jesucristo. Awan ti mabalin nga awaten ti Dios malaksid ti awan pagkurkuranganna, ti kawwes ken ayayo, ti sao ken espiritu. Ti Dios isut nasantoan, ket ti dayag ken kinaawan kurkurangna masapul a maitakderan iti servicio a naidagaan. Ti agpatingga a tao mabalin a pigisenna ti pusona met laeng babaen iti panagbabawi ken napakumbaba nga espiritu. Daytoy mailasin ti Dios. Ngem dagiti kawwes ti padi dida rebbeng ti mapigis, ta daytoy dadaelennanto ti pannakaitakder dagiti nailangitan a banag. Ti kangatoan a padi a maituredna ti agparang iti nasantoan a saadna, ket agannong iti servicio ti santuario, a napigis ti kawwesna, isut maibilang a naisinan iti Dios. Babaen ti panangpigisna iti kawwesna ikkatenna ti bagina met laeng iti galadna a mangitakder. Saan nga awatenen ti Dios a kas padi a mangtaming iti annongna. Daytoy nga impakita ni Caifas, isut mangiparang iti rurod ti tao, ti pagkurkurangan ti tao.

Iti panangpigisna iti kawwesna. pinagbalin ni Caifas nga awan kapaypay-an ti linteg ti Dios, tapno maannurot ti ugali dagiti tao. Ti linteg nga inaramid ti tao ibagana, a no maipapan iti tabbaaw, ti padi mabalinna a ray-aben ti kawwesna iti panangipakitana iti gurana iti basol, ket awan ti basolna. Iti kasta ti linteg ti Dios nagbalin nga awan kapaypay-anna gapu kadagiti linteg dagiti tao.

Tunggal tignay ti kangatoan a padi isut nangayangay a sinipsiputan dagiti tao; ket impagarup ni Caifas nga impakitana ti kinasingpetna. Ngem itoy nga aramid, a naisangrat a pangpabasol a maibusor ken Cristo, isu rinabngisna daydiay a nagkunaan ti Dios, “ti naganco adda Kenkuana.” Exodo 23:21. Isu met nagtabbaaw. Nagtakder iti panangpabasol ti Dios, insawangna a kas mannabbaaw iti keddeng a ni Cristo isut mannabbaaw.

Idi rinay-ab ni Caifas dagiti kawwesna, dakkel ti kaipapanan ti inaramidna iti disso a nagtugawan ti nacion a Judio a kas nacion iti pannakaisilpona iti Dios. Dagitoy a tao nga idi kua isudat pinaraburan ti Dios, isinsinadan dagiti bagida Kenkuana ket napardas ti panangilaksidna a kukuana ida. Idi nga iti rabaw ti cruz impukkaw ni Jesus, “Natungpalen” (Juan 19:30), ket ti abbong ti templo naray-ab a nagkaddua, ti Nasantoan nga Umimimatang inlatakna a dagiti Judio inumsida daydi intakderan dagiti amin a tipo, ti anag dagiti amin nga anniniwan. Naisinan ti Israel iti Dios. Mabalin la ni Caifas a pigisen dagiti kawwesna a padi, a mangipakita nga isut mangitakder iti dakkel a Kangatoan a Padi ta awanen ti kaipapananda kenkuana wenno kadagiti tao. Mabalin la a pigisen ti kangatoan a padi ti kawwesna iti rurodna kenkuana met laeng ken kasta met iti nacion.

Inkeddengen ti Sanedrin a ni Jesus maikari iti patay; ngem isut maisalungasing iti linteg dagiti Judio iti pannakaokomna iti rabii. Iti pannakapabasol a mayannurot iti linteg awan ti maaramid malaksid no maikeddeng iti lawag ti aldaw ken iti sangoanan dagiti amin a kamkameng ti Sanedrin. Nupay kasta, natratar ti Mangisalakan a kas nadusaanen a criminal ken naiteden nga irurumen dagiti kababaan ken kadaksan a tao. Ti palacio ti kangatoan a padi isut nalawlaw a kasla silulukat a paraangan a naguurnongan dagiti soldado ken adu a tao. Itoy a paraangan isut nakaipagnaan ni Jesus a naipan iti siled a yan dagiti guardia, ket iti tunggal sikigan adda dagiti nadangkes a tao a mangrabrabak Kenkuana a kinunkunada nga isu ti Anak ti Dios. Dagiti saona, “agtugaw iti makanawan ti Pannakabalin” ken “umay iti rabaw dagiti ulep ti langit,” inulit-ulitda a kinatkatawaan. Idi adda iti siled dagiti guardia, nga ururayenna ti pannakausigna a nainkalintegan, saan a nasalakniban. Dagiti nababa ken nagubal a tao nakitada ti kinadawel ti pannakatratarna iti sangoanan ti concilio, ket gapu itoy isu met ti namkuatandan a mangipakita kadagiti kaaalasan nga aramid ti kababalinda. Ti kinatakneng ken nadiosan a langa ni Cristo ti mangparugso kadakuada iti panagaramidda iti kinamauyong. Ti emmana, ti kinaawan basolna, ti natakneng nga anusna, ti nangpunno kadakuada iti rurod a pinarugso ni Satanas. Ti asi ken justicia isudat naibadde-baddek. Ni kaanoman awan pay ti criminal a natratar iti kasta a kinadawel a kas ti inaramidda iti Anak ti Dios.

Ngem adda pay idi dakdakkel nga ut-ut a nangpigis iti puso ni Jesus; ti pang-or a nangted iti kaunegan a sanaang nga awan ima ti kabusor a nakaaramid. Idi nga aglasat iti nakakatkatawa a pannakausig iti sangoanan ni Caifas, ni Cristo isut inlibak ti maysa kadagiti adalanna.

Kalpasan ti panangpanawda iti Mannursuroda idiay minuyungan, dua kadagiti adalan ti nangpadas a simmurot, iti adayu, kadagidi nadangkes a tao a nangala ken Jesus. Dagitoy nga adalan isuda Pedro ken Juan. Nabig- big dagiti papadi ni Juan a nalatak nga adalan ni Jesus, ket pinalubosanda a simrek iti siled, a nanginanamada a no maimatanganna ti pannakaibabain ti Pangulona, umsiennanton ti kapanunutan nga isu ti Anak ti Dios. Nagsao ni Juan iti agpaay ken Pedro, ket daytoy nakastrek met.

Iti paraangan wenno patio napasgedan ti maysa a temtem a paginudoan: ta isu idi ti kalam-ekan a paset ti rabii, sakbay la unay ti aglawag. Nagtataripnong dagiti adu a tao iti lawlaw ti temtem, ket nakikatugaw met ni Pedro. Dina kayat a mabigbig a kas maysa nga adalan ni Jesus. Iti pannakipulapulna nga awanan annad, nangnamnama nga ipagarupda a maysa kadagiti nangipan ken Jesus idiay pangokoman.

Ngem idi a naipasarang ti silaw iti rupa ni Pedro, ti babai nga agayay-wan ti ruangan namingminganna a naimbag. Nadlawna a nakiserrek ken Juan, nailasinna ti langa a napatamnay ti rupana ket impagarupna nga isut maysa nga adalan ni Jesus. Daytoy a babai isut maysa kadagiti adipen iti balay ni Caifas, ket nagagar a mangammo. Kinunana ken Pedro, “Saanka aya a maysa kadagiti adalanna?” Napasdaawan ken naranga ni Pedro; dagiti mata dagidi adda iti bunggoy naigiddato a naiturongda kenkuana. Impakitana a kasla dina naawatan daydi babai; ngem daytoy imbagana nga impapilit kadagiti adda iti aglawlaw a nakikadkaddua daytoy a tao ken Jesus. Napilit a simmungbat ni Pedro, ket kinunana a sirururod, Babai, isut diak amammo.” Daytoy daydi immuna a panangilibak, ket naigiddato a nagtaraok ti kawitan. O Pedro, nagdaras ketdin nga ibainmo ti Mannursurom! nagdaras ketdin ti panangilibakmo iti Apom!

Mi Juan nga adalan, idi simrek iti pangokoman, dina inlimed ti pudno nga isut pasurot ni Jesus. Saan a nakilaok kadagidi nagubal a tao a mangumumsi iti Mannursurona. Saan a napagsaludsudan ta dina imparang ti nakillo a kababalin a nangpataud koma iti panagduaduada kenkuana. Napan iti napakni a suli a di naimatangan dagiti dakes a tao, ngem iti kaasitgan a mabalinna a a pagianan a mangkita ken Jesus. Ditoy nakita ken nangngegna amin dagiti napaspasamak iti pannakaokom ti Apona.

Saan nga inkeddeng ni Pedro a maipakaammo ti pudno a kababalinna. Iti panangipakitana nga awanan ngayangay inkabilna ti bagina iti yan ti kabusor, ket nagbalin a nalaka a tukmaan ti sulisog. No koma no naayaban a makikabil nga agpaay iti Mannursurona, isu koma ti natured a soldado; ngem idi a ti ramay ti uyaw isut naitudo kenkuana, isut nagbalin a natakrut. Adu dagidiay a di agsanud iti napinget a pannakibakal nga agpaay iti Mannursuroda, ngem no ti uyaw iduronna ida, ilibakdanton ti pammatida Kenkuana. Iti pannakipulapul kadagidiay a rebbengda koma a liklikan, ikabkabilda ti bagbagida iti dalan ti sulisog. Isudat mangawawis iti kabusor tapno sulisogenna ida, ket maiturongda nga ag sao ken agaramid kadagidiay a babaen kadagiti sabali a kasasaad saanda koma a mapabasol. Ti adalan ni Cristo nga iti aldawtayo manglimlimo iti pammatina gapu iti butengna nga agsagaba wenno mauyaw iliblibakna ti Apona kas met la ti inaramid ni Pedro idiay paraangan ti pangokoman.

Pinadas ni Pedro nga impakita ti kaawan ngayangayna iti pannakausig ti Mannursurona, ngem ti pusona isut immameg ti ladingit idi a mangngegna aagiti nadawel a panangababida Kenkuana ken nakitana ti nalablabes a panagsagabana. Adadu ngem daytoy, nasdaaw ken nagluksaw no apay nga intulok ni Jesus ti kasta a pannakatratar a mangipababa Kenkuana ken kadagiti pasurotna. Tapno mailemmengna ti pudno a riknana, pinadasna ti nakitipon kadagiti mangidadanes ken nangangangaw ken Jesus. Ngem ti langana saan a kas ti kadawyan. Mangalallilaw laeng, ket idinto ta ti panagsaona saan a naurnos dina nalapdan ti panagsaona a sirururod gapu iti nakapalpalalo a pannakauyaw ti Mannursurona.

Immay manen ti maikadua daras a natignay, ket napabasol manen a pasurot ni Jesus. Idin naglaaw a nagsapata, “Diak amammo dayta a Tao.” Naikkan manen ti sabali a gundaway. Limbes idin ti maysa nga oras, a ti maysa nga adipen ti kangatoan a padi, asideg a kabagian daydi piningasan ni Pedro, sinaludsudna, “Saanka aya a nakita idiay minuyungan a nakikuyog Kenkuana?” “Pudno a maysaka met kadakuada: ta taga Galileaka, ket ti panagsaom ipadlawnaka.” Idin ni Pedro napno iti pungtot. Dagiti adalan ni Jesus nailasin ida iti kinalinis ti panagsasaoda, ket tapno matalipupos a maallilaw dagiti agsaludsud, ken mapalinteg ti kababalin nga ipakpakitana, naglibak ni Pedro a napakuyogan iti panangilunod ken panagsapata. Manen nagtaraok ti kawitan. Nangngeg ni Pedro, ket nalagipna dagiti sao ni Jesus, “Inton dipay agtaraok ti kawitan iti mamindua napaglikudannakton iti mamitlo.” Marcos 14:30.

Idi a dagiti nakababain a sapata sadiwada pay laeng kadagiti bibig ni Pedro ken ti naunnoy a taraok ti kawitan mangmangngegna pay la kadagiti lapayagna, timmalliaw ti Mangisalakan manipud kadagiti nakarupanget nga okom, ket pinerrengna a naimbag ti nakaayay-ay nga adalan. Apagisu met a dagiti mata ni Pedro naiturongda iti Mannursurona. Iti dayta naalumamay a rupa nabasana ti pannakipagrikna ken ladingit, ngem awan ti gura idiay.

Ti buya dayta nalusiaw a rupa, dagidiay agpigpigerger a bibig, dayta ikikka ti asi ken pammakawan, sinalputna ti pusona a kas pannakariing ti riknana. Nabileg ti lagip. Nalagip ni Pedro ti karina iti sumagmamano nga ababa nga oras a nasapsapa, nga isu makikaddua iti Apona iti pagbaludan ken patay. Nalagipna ti leddaangna idi nga imbaga ti Mangisalakan iti nangatngato a siled nga ilibakna ti Apo iti mamitlo iti dayta met la a rabii. Kaisasao la ni Pedro a dina amammo ni Jesus, ngem idin binigbigna a binuyogan ti napait a ladingit no kasano kinasayaat ti pannakaammo ti Apona kenkuana, ken no kasano ti kinaapagisu ti pannakabasana iti pusona, a ti kinaulbodna awan ti nakaammo uray pay isu.

Immay kenkuana dagiti adu a naipalagip. Ti naalumamay nga ayat ti Mangisalakan, ti asi ken nabayag a panagituredna, ti kinaemma ken anusna iti managriro nga adalan—amin dagitoy isudat nalagip. Nalagipna pay daydi panamagalluad, “Simon, adtoy, ni Satanas tinarigagayanna a maalanaka, tapno isiisennaka a kas trigo: ngem Siak inkarkararaganka tapno ti pammatim di ko-ma mapakapsut.” Lucas 22:31, 32. Pinanpanunut ni Pedro a sibubuteng ti kinakurang ti panagyamanna, ti kinaulbodna, ken ti sapatana. Kinitana man naminsanen ti Mannursurona, ket naimatanganna ti nadawel nga ima a timmungpa iti rupana. Dina naibturan ti buya, nagdaras, a naburak ti pusona, ket rimmuar manipud iti pangokoman.

Pimmanaw nga isisu a napan iti sipnget, a dina ammo wenno no sadino ti papananna. Idin nasarakanna ti bagina nga adda idiay Getsemani. Ti buya iti sumagmamano la nga oras nagsubli manen a nalawag iti isipna. Ti agsagsagaba a rupa ti Apona, a namansaan iti nadaraan a ling-et ken agpigpigerger a nguy-a, naiparangda iti sangoananna. Sibababawi ken sipapait a nalagipna a nagsangit ni Jesus ken naganug-og idi nagkarkararag nga isisu, idi a dagiti makitipon koma Kenkuana iti dayta makasuot nga oras addada a matmaturog. Nalagipna ti napasnek a bilinna, “Agpuyatkayo ken agkararagkayo, tapno dikay sumrek iti panakasulisog.” Mateo 26:41. Naimatanganna manen ti buya iti siled ti pangokoman. Isut tuok ti agladladingit a pusona iti pannakaammona nga innayonna ti kadagsenan nga awit iti pannakaibabain ken panagladingit ti Mangisalakanna. Iti daydi met la disso a nangibukbukan ni Jesus iti kararuana, nagpakleb ni Pedro, a tartarigagayanna a matay koman.

Idi adda a matmaturog a kinuna ni Jesus nga agpuyat ken agkararag koma ti nangisaganaan ni Pedro iti dalan ti dakkel a basolna. Amin dagiti adalan, iti panagturogda iti dayta napasnek nga oras, dakkel unay ti pukawda. Ammo idi ni Cristo daydi dumardarang a suot nga immapay kadakuada. Ammona no kasano ti panagtrabajo ni Satanas a mangbibineg kadagiti riknada ta tapno dida makasagana iti pannakasuot. Dayta ti gapuna a pinagalluad ni Jesus ida. No koma no dagiti oras idiay minuyungan naaramatda iti panagpuyat ken panagkararag, saan koma a nabaybay-an ni Pedro a nagsadag iti nalupoy a pigsana. Dina koma inlibak ti Apona. No koma no dagiti adalan nakipagpuyatda ken Cristo idi nagtutuok, naisaganada koma nga umimatang iti panagtuokna iti rabaw ti cruz. Adda koma bassit a pannakaawatda iti galad ti nalablabes a panagtuokna. Nabalinda koma a linagip dagiti sao nga impadtona maipapan iti panagsagaba, ipapatay, ken panagungarna. Iti tengnga ti sipnget ti oras ti kadakkelan a pannakasuot adda koma dagiti rayos ti inanama a nanglawag iti sipnget ken nangpabileg iti pammatida.

Apaman a bimmigat, naggigimong manen ti Sanedrin, ket nayeg manen ni Jesus iti siled ti concilio. Nailataknan nga Isu ti Anak ti Dios, ket tiniritirda dagiti saona a pinagbalinda a darum a maibusor Kenkuana. Ngem dida mabalin a patayan ti dusa iti daytoy, ta adu kadakuada awanda a nakigimong iti rabii, ket dida nangngeg dagiti saona. Ket ammoda a dagiti pangokoman ti Romano awan ti masarakanda kadagiti sinasaona a maikari a madusan iti patay. Ngem no kadagiti bibigna met laeng mangngegda a maulit, mabalin a magun-odanda ti panggepda. Ti panagkunana nga Isu ti Mesias mabalin isut mabalabala iti pannakaidarum ti yaalsa.

“Sika ti Cristo?” kinunada, “Ibagam kadakami.” Ngem saan a nagsao ni Cristo. Intuloyda ti panagsaludsudda. Idi kuan iti tono a nakapalpalalo iti leddaang simmungbat, “No ibagak kadakayo saanyo a patien: ket no agintuodak met, didakto met sungbatan, wenno baybay-andak.” Ngem tapno baybay-anda nga awanan pambar innayonna ti napasnek a pablaak, “Manipud ita ti Anak ti tao agtugawto iti makanawan ti pannakabalin ti Dios.”

“No kasta Sika ti Anak ti Dios?” naggigiddanda a nagsaludsud. Kinunana kadakuada, “Kunayo a Siak.” Nagikkisda, “Ania pay ti pakasapulantay ti pammaneknek? Ta datayo nangngegtayo ti sinao ti ngiwatna.”

Ket iti kasta iti maikatlo a panangpabasol dagiti turayen ti Judio, ni Jesus masapul a matay. Ti la masapulen, kasta ti impagarupda, isu ti panangpasingked dagiti Romano, ket iti kasta masapul a mayawat kadagiti imimada.

Idin immay ti maikatlo a buya ti panangidadanes ken panangrabrabak, dakdakes manen ngem dagidi inawatna kadagiti nababa ken napusong a tao. Iti sangoanan dagiti papadi ken turayen, ken babaen iti palubosda, naaramid daytoy. Tunggal rikna ti kaasi wenno kinatao pimmanawen kadagiti pusoda. No dagiti rasonda isudat nakapsut, ket dida napagtangep ti timekna, adda pay la dagiti sabali nga igamda, isu a kadagiti amin a panawen isut naaramat a namagtangep kadagiti herejes—panagsagaba, ken kinadawel, ken patay.

Idi a dagiti okom naibagadan ti pannakadusa ni Jesus, dagiti tao isudat nagunggan ti kinarungsot a nasatanasan. Ti ungor dagiti timtimek kaslattay uga dagiti narungsot nga ayup. Dagiti adu a tao simmarakusokda a napan ken Jesus, nga inlalaawda, Isut nakabasol, ipanyo ken patay! No awan la koma dagiti soldado a Romano, a simmalin, saan koma a nagbiag a nailansa iti cruz ti Calvario. Napirsapirsay koma iti sangoanan dagiti okom no di bimmallaet dagiti turayen ti Roma, agraman ti bileg dagiti igam di koma nalapdan ti kinaranggas dagiti ngumerngernger a tao.

Dagiti tao a pagano nagrurodanda ti nadawel a pannakatratar ti maysa nga awan napaneknekan a maibusor kenkuana. Dagiti turayen a Romano imbagbagada a ti panangikeddeng ti Sanedrin a madusa ni Jesus nasallinan ti turay ti Roma. Maisalungasing pay iti linteg dagiti Judio iti panangdusa iti maysa a tao gapu iti pammaneknekna met laeng. Daytoy a pannakasallin inyegna ti apagapaman a panagsardeng ti pannakausig; ngem dagiti pangulo a Judio dida inkankano nga agpada ti panangngaasi ken ti pannangibabain.

Dagiti papadi ken turayen nalipatanda ti kinangayed ti takemda, ket pinalalloanda a nagsasaw-an kadagiti naalas a pinangnagnagan. Inumsida ti nakayanakanna. Imbagbagada a ti panagkunkunana nga isu ti Mesias maikari a maipatay Kenkuana ti kaaalasan nga ipapatay. Dagiti kadadaksan a tao isudat nangipakat kadagiti kadaksan a panangibabain iti Mangisalakan. Naiparabaw iti ulona ti rutrut a pagananay, ket dagiti mangidadanes Kenkuana dinandanogda ti rupana, a kinunkunada, “Padtoannakami, sika Cristo, Siasino ti nangkabil Kenka?” Idi a naikkat ti kawwes, maysa a nakadawdawel a dakes a tao tinupraanna ti rupana.

Dagiti angel ti Dios simamatalek nga insuratda tunggal panglais nga ikikita, sao, ken aramid a maibusor iti ayayatenda a Comandante. Iti maysa nga aldaw dagiti dakes a tao a naguyuyaw ken nangtuptupra iti natalna, nalusiaw a rupa ni Cristo makitadanto nga agraniag a nasilsilnag pay ngem ti init.

76 - Ni Judas

TI PAKASARITAAN ni Judas iparangna ti naladingit a pagpatinggaan ti biag ti maysa a nagbalin koma nga intan-ok ti Dios. No koma no ni ludas natay sakbay ti maudi a panagbaniaga idiay Jerusalem isu koma ti naibilang a maikari iti saad kadagiti Sangapulo ket Dua, ken maysa a matarigagayan koma unay. Awan koma ti pannakarurod a maibusor kenkuana kadagiti amin a tiempo no koma no saan a naiparang iti panagbiagna ti pagturposan ti pakasaritaanna. Ngem adda panggep a ti galadna maipanayag iti lubong. Isut maysa a mangalluad kadagiti amin a, kas kenkuana, paglikudanda dagiti nasagradoan a naitalek.

Iti di nabayag sakbay ti Pascua, pinabaro ni Judas ti pannakitulagna kadagiti papadi nga iyawatna ni Jesus kadagiti imada. Ket nagtutulaganda a tiliwen iti maysa kadagiti pagpakpaknianna nga agututob ken agkarkararag. Nanipud idi padaya idiay balay ni Simon, adut gundaway ni Judas a mangpanpanunut iti aramid a nakitulaganna nga aramiden, ngem dina binalbaliwan ti pang gepna. Iti tallopulo a bagi ti pirak—ti bayad ti maysa nga adipen—inlakona ti Apo ti gloria iti pannakaibabain ken patay.

Nakayanakan ni Judas a napigsa ti ayatna iti pirak; ngem di met kankanayon a kasta unay ti kinadakesna a kayatna nga aramiden ti kasta. Pinatan-ayna ti dakes nga espiritu ti kinaagum aginggana iti isut nangituray a panggep ti panagbiagna. Ti ayatna iti kinabaknang sinallinanna iti ayatna ken Cristo. Babaen iti panagbalinna nga adipen iti maysa a vicio intedna ti bagina ken Satanas, ket naipan iti panagaramid iti uray kasano kadagsenna a basol.

Timmipon ni Judas idi a dagiti rumeprep a tao sursurotenda ni Cristo. Ti pannursuro ti Mangisalakan tinignayna dagiti pusoda idi nga inimutektekanda a sisisiddaaw dagiti saona, a naisao idiay sinagoga, iti igid ti baybay, iti tuktok ti bantay. Nakita ni Judas dagiti masakit, dagiti pilay, dagiti bulsek a nagaaribungbung ken Jesus a naggapu kadagiti ili ken ciudad. Nakitana dagiti natnatay a naikabil iti sakaananna. Naimatanganna dagiti mannakabalin nga aramid iti pannakaagas dagiti masakit, pannakaparuar dagiti sairo, ken pannakapabangon dagiti natay. Nariknana iti bagina met laeng ti pakapaneknekan ti pannakabalin ni Cristo. Nabigbigna a ti isursuro ni Cristo nangatngato ngem dagiti amin a sabali a nangnangngegna. Ayayatenna ti Dakkel a Mannursuro, ket tinarigagayanna a makikaddua Kenkuana. Nariknana ti tarigagay nga agbalbaliw iti kababalin ken biag ket nanginanama nga addanto kenkuana dayta a kapadasan iti pannakkikaddua ken Jesus. Ti Mangisalakan dina pinapanaw ni Judas. Inikkanna ti saadna kadagiti Sangapulo ket Dua. Impakumitna kenkuana ti aramid ti evangelista. Pinaraburanna ti pannakabalin a mangagas kadagiti masakit ken mangparuar kadagiti sairo. Ngem saan a dimteng ni Judas iti naananay a panangisukona iti bagina ken Cristo. Dina pinapanaw ti tarigagayna a nailubongan wenno ti ayatna iti pirak. Uray pay inawatna ti saad a ministro ni Cristo, dina inkabil ti panangsukog a nadiosan. Nariknana a dina kayat nga ibbatan ti kabukbukodanna a panangipato ken kapanunutan, ket pinarang-ayna ti ayayo nga agdillaw ken agpabasol.

Dakkel ti pangipagpagarupan dagiti adalan ken Judas, ket dakkel met ti influenciana kadakuada. Isu met adda nangato a kapanunutanna kadagiti kabaelanna, ket impasangna a dagiti kakabsatna dakkel ti pakaatiwanda kenkuana iti panangikeddeng ken kabaelan. Dina nakita dagiti gundawayda, kastat impagarupna, ken dagiti mamarang-ay kadakuada gapu kadagiti kasasaad. Ni kaanoman dinto rumang-ay ti iglesia kadagitoy nga ababa ti makitada a pangulo. Ni Pedro isut nadursok; agtignay a di agpanunut. Ni Juan, a nangidulin kadagiti amin a kinapudno nga agtinnag manipud kadagiti bibig ni Cristo, nanengneng no maipapan iti kuarta. Ni Mateo nga iti pannakasanayna naisuro a naannad kadagiti amin a banag, nangato la unay ti rukodna iti pannakatalek, ket kankanayon a panpanunutenna ti sao ni Cristo, ket kasta unay ti panagayatna kadakuada a, kasta ti impagarup ni Judas, saan a mapagtalkan no kayat a parangayen ti negocio. Kasta ti panangdagdagup ni Judas kadagiti amin nga adalan, ket pinatiray-okanna ti bagina a nasansan a maipan koma ti iglesia iti pagrikutan ken pakauppapayan no di gapu iti kinalaingna a mangiturong. Imbilang ni Judas ti bagina nga adda kabaelanna ket saan a maulbod. Iti panangipagarupna kenkuana met laeng, isu ti pakaidayawan ti trabajo.

Nabulsek ni Judas a dina nakita ti pagkapkapsutan ti kababalinna met laeng, ket inkabil ni Cristo iti daydiay kaadda ti gundawayna a makakita ken mangbalbaliw itoy. Kas tesorero dagiti adalan, isu ti nangasikaso iti pannakaisagana dagiti masapsapul ti bassit a bunggoy ken mangted kadagiti kasapulan dagiti napanglaw. Idi addada iti siled a nangrambakanda iti Pascua ket kinuna ni Jesus kenkuana, “Ti aramidem, aramidem iti madaras” (Juan 13:27), impagarup dagiti adalan a binilinna a mapan gumatang kadagiti masapsapul ti rambak, wenno maited kadagiti napanglaw. Iti panagservi kadagiti sabali naparang-ayna koma ti awan agagumna nga espiritu. Ngem uray pay no inaldaw a nagdengdengngeg kadagiti leccion ni Cristo ken nakaimatang iti biagna nga awan agumna, pinalugodanna ti naimhubukodan nga ayayo. Ti bassit a kuarta a naited kadagiti imana kankanayon a nangsulsulisog kenkuana. Masansan a no mangaramid ti bassit a panagservi ken Cristo, wenno aramatenna ti tiempona kadagiti panggep a nareligionan, mangala iti igiggamanna a bassit a kuarta nga ipaayna kenkuana. Kadagiti matana dagitoy nga aramid nagservida a pambar iti aramidenna; ngem iti imatang ti Dios isut mannanakaw.

Daydi inulit-ulit ni Jesus a ti pagarianna saan a ditoy a lubong isut nakapagura ken ni Judas. Inikkanna ti ugis ti nagururayanna a pagaramidan ni Cristo. Inaramidna idi ti gakat a ni Juan Bautista mairuar koma iti pagbaludan. Ngem adtoy, nabaybay-an ni Juan a naputolan. Ket ni Jesus, lugar nga aramatenna ti naarian a kalinteganna ken ibalesna koma ti ipapatay ni Juan, pimmanaw ketdi agraman dagiti adalanna a napan iti awaway. Kayat ni Judas iti napingpinget a pannakibakal. Impagarupna a no di la koma lapdan ni Jesus dagiti adalan kadagiti panggepda narangrang-ay koma ti trabajo. Intudona ti dumakdakkel a gura dagiti pangulo a Judio ket nakitana a di naikaskaso idi pilitenna ni Cristo a mangipakita iti pagilasinan nga aggaput langit. Naluktan ti pusona iti di panamati, ket ti kabusor inikkanna met kadagiti panunut ti panagduadua ken yaalsa. Apay nga adu la unay ti panangpanunut ni Jesus kadagiti makapakapsut a banag? Apay nga impadpadtona ti pannakasuot ken pannakaidadanesna ken kasta met dagiti adalanna? Ti namnama iti nangato a takem iti baro a pagarian ti nangiturong ken Judas a mangilungalong iti aramid ni Cristo. Nauppapay kadi kadagiti namnamana? Saan nga inkeddeng ni Judas a ni Jesus saan nga isut Anak ti Dios; ngem inusisana, ket nangsapsapul iti pakapaneknekan dagiti dadakkel nga aramidna.

Uray pay nalawag ti insursuro ni Jesus, kankanayon nga imbagbaga ni Judas ti kapanunutanna nga agturay koma ni Cristo a kas ari idiay Jerusalem. Idi napakan dagiti limaribu pinadasna nga ipakaammo daytoy. Iti dayta a naaramid timmulong ni Judas iti pannakaiwaras dagiti kanen kadagiti rumeprep a tao a nabisbisinan. Naaddaan iti gundaway a mangkita iti pagimbagan nga adda iti pannakabalinna a mangted kadagiti sabali. Nariknana ti pannakapnek nga umay a kumuykuyog iti panagservi iti Dios. Timmulong iti pannakaiyeg ken Cristo dagiti masaksakit ken agsagsagaba kadagiti rumeprep a tao. Nakitana ti pannakabang-ar, ti ragsak ken rag-o, nga immay iti puspuso dagiti tao babaen iti pannakabalin a mangagas ti Manangisubli. Mabalin koma a naawatanna dagiti wagas ni Cristo. Ngem isut binulsek dagiti naaguman a tarigagayna. Ni Judas ti immuna a naparugso iti milagro dagiti tinapay. Isut nangirupir ken nangipapilit a maikabil ni Cristo nga ari. Nagdakkel dagiti inanamana. Nagpait ti pannakauppapayna.

Ti bitla ni Cristo idiay sinagoga maipapan iti Tinapay ti Biag isu ti nangbalbaliw iti pakasaritaan ni Judas. Nangngegna dagiti sao, “No saankay a mangan iti lasag ti Anak ti tao, ken uminum iti darana, awanankayo iti biag.” Juan 6:53. Nakitana a ni Cristo nangidiaya iti naespirituan a di ket naidagaan a pagimbagan. Impagarupna nga adayu ti makitana, ket impagarupna a nakitana a ken Jesus awan ti pakaidayawanna, ket di met makaited iti nangato a saad kadagiti pasurotna. Inkeddengnan ti di makidinna unay ken Cristo tapno mabalinna latta ti pumanaw. Masapul nga agpaliiw. Ket isut nagpaliiw.

Nanipud ti dayta a kanito nangiyebkasen kadagiti duadua a nangkiro kadagiti adalan. Nangiserrek kadagiti pagsusuppiatan ken natiritir a rikrikna, nga inulitna dagiti ipappapilit dagiti escriba ken Fariseo a maibusor kadagiti ibagbaga ni Cristo. Amin dagiti babassit ken dadakkel a riri ken parikut dagiti pagrigatan ken kasla makatubeng iti panagaddang ti evangelio, impatarus ni Judas nga isudat pakakitaan a maibusor iti kinapudnona. Nangiserrek kadagiti paset ti Surat nga awan pannakaisilpoda kadagiti kinapudno nga iparparang ni Cristo. Dagitoy a paset a maisina kadagiti nakaisilpoanda, nangriribukda kadagiti adalan, ket isudat nangnayon iti pannakapakapsut a kankanayon a nagdissuor kadakuada. Nupay kasta amin dagitoy inaramid ni Judas tapno agpakita nga isu naganetget. Ket idinto ta dagiti adalan sapsapulenda ti pangpaneknek kadagiti sao ti Dakkel a Mannursuro, iti nganngani di madlaw ni Judas inturongna ida iti sabali a banag. Iti napasnek a pamay-an ken kasla nainsiriban, nangiparang kadagiti banag iti sabali a kapanunutan a naigiddiat iti inted ni Jesus kadakuada, ket sana insilpo kadagiti saona ti kaipapanan a dina imbagbaga. Dagiti singasingna kankanayon a parasukenna ti nasged a tarigagay iti naidagaan a paggundawayan, ket iti kasta mawayaan dagiti adalan kadagiti napateg a banag a masapul nga ututobenda. Ti panagsusuppiat no saisino ti kadakkelan nganngani ni la Judas ti nangparugso.

Idi nga indiaya ni Jesus idi nabaknang a baro a turayen ti condicion ti kina-adalan naparurod ni Judas. Impagarupna nga adda naaramid a riro. No dagiti tao a kas iti daytoy a turayen maitiponda la koma kadagiti mamati, makatulongda a mangpatibker iti trabajo ni Cristo. No la koma no naayaban ni Judas a mangpatpatigmaan, impagarupna a makaisingasing koma kadagiti adu a gakat a maipaay iti pagimbagan ti bassit nga ig-lesia. Dagiti pamunganayan ken wagasna maigiddiatda kadagiti pamunganayan ken wagas ni Cristo, ngem kadagitoy a banag impagarupna a nasirsirib ngem ni Cristo.

Kadagiti amin a sinao ni Cristo kadagiti adalanna, addada latta dagidiay nga iti pusona dina pakitunosan. Babaen ti influenciana ti levadura ti igugura nadaras ti