Ağsaqqallar və Peyğəmbərlər

Ellen G. White

Copyright © 2021, Ellen G. White Estate, Inc.

1. Information about this Book

2. 1-ci fəsil NƏ ÜÇÜN GÜNAHA YOL VERİLMİŞDİR?

3. 2-ci fəsil
YARADILIŞ

4. 3-cü fəsil
ТАМАН VƏ GÜNAHA BATMA

5. 4-cü fəsil
ƏFV PLANI

6. 5-ci fəsil
QABİLİN VƏ HABİLİN SINANMASI

7. 6-cı fəsil
ŞET VƏ XANOK

8. 7-ci fəsil
BÖYÜK DAŞQIN

9. 8-ci fəsil
BÖYÜK DAŞQINDAN SONRA

10. 9-cu fəsil
HƏRFI HƏFTƏ

11. 10-cu fəsil
BABİL QÜLLƏSİ

12. 11-ci fəsil
İBRAMIN HAQQ VƏZİFƏSİ

13. 12-ci fəsil
İBRAM KƏNANDA

14. 13-cü fəsil
İMANIN SINAĞI

15. 14-cü fəsil
SODOMUN MƏHVİ

16. 15-ci fəsil
İSHAQIN EVLƏNMƏSİ

17. 16-cı fəsil
YAQUB VƏ ESAV

18. 17-ci fəsil
YAQUBUN QAÇMASI VƏ SƏRGƏRDANLIĞI

19. 18-ci fəsil
MÜBARİZƏ GECƏSİ

20. 19-cu fəsil
YAQUBUN KƏNANA QAYITMASI

21. 20-ci fəsil
YUSİF MİSİRDƏ

22. 21-ci fəsil
YUSİF VƏ ONUN QARDAŞLARI

23. 22-ci fəsil
MUSA

24. 23-cü fəsil
MİSİR CƏZALARI

25. 24-cü fəsil
PASXA

26. 25-ci fəsil
ÇIXIŞ

27. 26-ci fəsil
QIRMIZI DƏNİZDƏN SİNAYA

28. 27-ci fəsil
İSRAİLƏ VERİLƏN QANUN

29. 28-ci fəsil
SİNADA BÜTPƏRƏSTLİK

30. 29-cu fəsil
ŞEYTANIN QANUNA QARŞI DÜŞMƏNÇİLİYİ

31. 30-cu fəsil
SƏYYAR MƏBƏD VƏ ONDA İBADƏT

32. 31-ci fəsil
NADAVIN VƏ AVİHUNUN GÜNAHI

33. 32- ci fəsil
QANUN VƏ ƏHDLƏR

34. 33-cü fəsil
SİNADAN QADEŞƏ

35. 34-cü fəsil
ON İKİ CASUS

36. 35-ci fəsil
QORAHIN ÜSYANI

37. 36-ci fəsil
SƏHRADA

38. 37-ci fəsil
QAYAYA ZƏRBƏ

39. 38-ci fəsil
EDOM ƏTRAFINDA SƏYAHƏT

40. 39-cu fəsil
BAŞANIN FƏTH EDİLMƏSİ

41. 40-cı fəsil
BİLAM

42. 41-ci fəsil
İORDANDA DÖNÜKLÜK

43. 42-ci fəsil
QANUNUN TƏ KRARLANMASI

44. 43-ci fəsil
MUSANIN ÖLÜMÜ

45. 44-cü fəsil
İORDANDAN KEÇİD

46. 45-ci fəsil
YERİXONUN MƏĞLUBİYYƏTİ

47. 46-cı fəsil
EYİR-DUALAR VƏ LƏNƏTLƏR

48. 47-ci fəsil
GİVEONLULARLA İTTİFAQ

49. 48-ci fəsil
KƏNANIN BÖLÜNMƏSİ

50. 49-cu fəsil
YEŞUANIN SONUNCU SÖZLƏRİ

51. 50-ci fəsil
ONDA BİR VƏ TÖHFƏLƏR

52. 51- ci fəsil
YOXSULLARA ALLAH QAYĞISI

53. 52-ci fəsil
HƏRİLLİK BAYRAMLAR

54. 53-cu fəsil
İLK HAKİMLƏR

55. 54-cfi fəsil
ŞİMŞON

56. 55-ci fəsil
YENİYETMƏ ŞAMUEL

57. 56-ci fəsil
ELİ VƏ ONUN OĞULLARI

58. 57-ci fəsil
ƏHD SANDIĞINI FİLİŞTLİLƏRİN ƏLƏ KEÇİRMƏSİ

59. 58-ci fəsil
PEYĞƏMBƏRLƏR MƏKTƏBLƏRİ

60. 59-ci fəsil
İSRAİLİN BİRİNCİ PADŞAHI

61. 60-ci fəsil
ŞAULUN ÖZÜNƏ ARXAYINÇILIĞI

62. 61-ci fəsil
ŞAULUN RƏDD EDİLMƏSİ

63. 62-cü fəsil
DAVUDUN MƏSH EDİLMƏSİ

64. 63-cü fəsil
DAVUD VƏ QOLYAT

65. 64-cü fəsil
DİDƏRGİN DAVUD

66. 65-ci fəsil
DAVUDUN MƏRDLİYİ

67. 66 cı fəsil
ŞAULUN ÖLÜMÜ

68. 67-ci fəsil
QƏDİM VƏ MÜASİR SPİRİTİZM

69. 68-ci fəsil
DAVUD ZİQLAQDA

70. 69-cu fəsil
DAVUDUN PADŞAHLIQ VƏZİFƏSİ

71. 70-ci fəsil
DAVUDUN PADŞAHLIGI

72. 71-ci fəsil
DAVUDUN GÜNAHI VƏ TÖVBƏSİ

73. 72-ci fəsil
AVŞALOMUN ÜSYANI

74. 73-cü fəsil
DAVUDUN HƏYATININ SON İLLƏRİ

1. 4

2. 5

3. 6

4. 7

5. 8

6. 9

7. 10

8. 11

9. 12

10. 13

11. 14

12. 15

13. 16

14. 17

15. 18

16. 19

17. 20

18. 21

19. 22

20. 23

21. 24

22. 25

23. 26

24. 27

25. 28

26. 29

27. 30

28. 31

29. 32

30. 33

31. 34

32. 35

33. 36

34. 37

35. 38

36. 39

37. 40

38. 41

39. 42

40. 43

41. 44

42. 45

43. 46

44. 47

45. 48

46. 49

47. 50

48. 51

49. 52

50. 53

51. 54

52. 55

53. 56

54. 57

55. 58

56. 59

57. 60

58. 61

59. 62

60. 63

61. 64

62. 65

63. 66

64. 67

65. 68

66. 69

67. 70

68. 71

69. 72

70. 73

71. 74

72. 75

73. 76

74. 77

75. 78

76. 79

77. 80

78. 81

79. 82

80. 83

81. 84

82. 85

83. 86

84. 87

85. 88

86. 89

87. 90

88. 91

89. 92

90. 93

91. 94

92. 95

93. 96

94. 97

95. 98

96. 99

97. 100

98. 101

99. 102

100. 103

101. 104

102. 105

103. 106

104. 107

105. 108

106. 109

107. 110

108. 111

109. 112

110. 113

111. 114

112. 115

113. 116

114. 117

115. 118

116. 119

117. 120

118. 121

119. 122

120. 123

121. 124

122. 125

123. 126

124. 127

125. 128

126. 129

127. 130

128. 131

129. 132

130. 133

131. 134

132. 135

133. 136

134. 137

135. 138

136. 139

137. 140

138. 141

139. 142

140. 143

141. 144

142. 145

143. 146

144. 147

145. 148

146. 149

147. 150

148. 151

149. 152

150. 153

151. 154

152. 155

153. 156

154. 157

155. 158

156. 159

157. 160

158. 161

159. 162

160. 163

161. 164

162. 165

163. 166

164. 167

165. 168

166. 169

167. 170

168. 171

169. 172

170. 173

171. 174

172. 175

173. 176

174. 177

175. 178

176. 179

177. 180

178. 181

179. 182

180. 183

181. 184

182. 185

183. 186

184. 187

185. 188

186. 189

187. 190

188. 191

189. 192

190. 193

191. 194

192. 195

193. 196

194. 197

195. 198

196. 199

197. 200

198. 201

199. 202

200. 203

201. 204

202. 205

203. 206

204. 207

205. 208

206. 209

207. 210

208. 211

209. 212

210. 213

211. 214

212. 215

213. 216

214. 217

215. 218

216. 219

217. 220

218. 221

219. 222

220. 223

221. 224

222. 225

223. 226

224. 227

225. 228

226. 229

227. 230

228. 231

229. 232

230. 233

231. 234

232. 235

233. 236

234. 237

235. 238

236. 239

237. 240

238. 241

239. 242

240. 243

241. 244

242. 245

243. 246

244. 247

245. 248

246. 249

247. 250

248. 251

249. 252

250. 253

251. 254

252. 255

253. 256

254. 257

255. 258

256. 259

257. 260

258. 261

259. 262

260. 263

261. 264

262. 265

263. 266

264. 267

265. 268

266. 269

267. 270

268. 271

269. 272

270. 273

271. 274

272. 275

273. 276

274. 277

275. 278

276. 279

277. 280

278. 281

279. 282

280. 283

281. 284

282. 285

283. 286

284. 287

285. 288

286. 289

287. 290

288. 291

289. 292

290. 293

291. 294

292. 295

293. 296

294. 297

295. 298

296. 299

297. 300

298. 301

299. 302

300. 303

301. 304

302. 305

303. 306

304. 307

305. 308

306. 309

307. 310

308. 311

309. 312

310. 313

311. 314

312. 315

313. 316

314. 317

315. 318

316. 319

317. 320

318. 321

319. 322

320. 323

321. 324

322. 325

323. 326

324. 327

325. 328

326. 329

327. 330

328. 331

329. 332

330. 333

331. 334

332. 335

333. 336

334. 337

335. 338

336. 339

337. 340

338. 341

339. 342

340. 343

341. 344

342. 345

343. 346

344. 347

345. 348

346. 349

347. 350

348. 351

349. 352

350. 353

351. 354

352. 355

353. 356

354. 357

355. 358

356. 359

357. 360

358. 361

359. 362

360. 363

361. 364

362. 365

363. 366

364. 367

365. 368

366. 369

367. 370

368. 371

369. 372

370. 373

371. 374

372. 375

373. 376

374. 377

375. 378

376. 379

377. 380

378. 381

379. 382

380. 383

381. 384

382. 385

383. 386

384. 387

385. 388

386. 389

387. 390

388. 391

389. 392

390. 393

391. 394

392. 395

393. 396

394. 397

395. 398

396. 399

397. 400

398. 401

399. 402

400. 403

401. 404

402. 405

403. 406

404. 407

405. 408

406. 409

407. 410

408. 411

409. 412

410. 413

411. 414

412. 415

413. 416

414. 417

415. 418

416. 419

417. 420

418. 421

419. 422

420. 423

421. 424

422. 425

423. 426

424. 427

425. 428

426. 429

427. 430

428. 431

429. 432

430. 433

431. 434

432. 435

433. 436

434. 437

435. 438

436. 439

437. 440

438. 441

439. 442

440. 443

441. 444

442. 445

443. 446

444. 447

445. 448

446. 449

447. 450

448. 451

449. 452

450. 453

451. 454

452. 455

453. 456

454. 457

455. 458

456. 459

457. 460

458. 461

459. 462

460. 463

461. 464

462. 465

463. 466

464. 467

465. 468

466. 469

467. 470

468. 471

469. 472

470. 473

471. 474

472. 475

473. 476

474. 477

475. 478

476. 479

477. 480

478. 481

479. 482

480. 483

481. 484

482. 485

483. 486

484. 487

485. 488

486. 489

487. 490

488. 491

489. 492

490. 493

491. 494

492. 495

493. 496

494. 497

495. 498

496. 499

497. 500

498. 501

499. 502

500. 503

501. 504

502. 505

503. 506

504. 507

505. 508

506. 509

507. 510

508. 511

509. 512

510. 513

511. 514

512. 515

513. 516

514. 517

515. 518

516. 519

517. 520

518. 521

519. 522

520. 523

521. 524

522. 525

523. 526

524. 527

525. 528

526. 529

527. 530

528. 531

529. 532

530. 533

531. 534

532. 535

533. 536

534. 537

535. 538

536. 539

537. 540

538. 541

539. 542

540. 543

541. 544

542. 545

543. 546

544. 547

545. 548

546. 549

547. 550

548. 551

549. 552

550. 553

551. 554

552. 555

553. 556

554. 557

555. 558

556. 559

557. 560

558. 561

559. 562

560. 563

561. 564

562. 565

563. 566

564. 567

565. 568

566. 569

567. 570

568. 571

569. 572

570. 573

571. 574

572. 575

573. 576

574. 577

575. 578

576. 579

577. 580

578. 581

579. 582

580. 583

581. 584

582. 585

583. 586

584. 587

585. 588

586. 589

587. 590

588. 591

589. 592

590. 593

591. 594

592. 595

593. 596

594. 597

595. 598

596. 599

597. 600

598. 601

599. 602

600. 603

601. 604

602. 605

603. 606

604. 607

605. 608

606. 609

607. 610

608. 611

609. 612

610. 613

611. 614

612. 615

613. 616

614. 617

615. 618

616. 619

617. 620

618. 621

619. 622

620. 623

621. 624

622. 625

623. 626

624. 627

625. 628

626. 629

627. 630

628. 631

629. 632

630. 633

631. 634

632. 635

633. 636

634. 637

635. 638

636. 639

637. 640

638. 641

639. 642

640. 643

641. 644

642. 645

643. 646

644. 647

645. 648

646. 649

647. 650

648. 651

649. 652

650. 653

651. 654

652. 655

653. 656

654. 657

655. 658

656. 659

657. 660

658. 661

659. 662

660. 663

661. 664

662. 665

663. 666

664. 667

665. 668

666. 669

667. 670

668. 671

669. 672

670. 673

671. 674

672. 675

673. 676

674. 677

675. 678

676. 679

677. 680

678. 681

679. 682

680. 683

681. 684

682. 685

Information about this Book

Overview

This eBook is provided by the Ellen G. White Estate. It is included in the larger free Online Books collection on the Ellen G. White Estate Web site.

About the Author

Ellen G. White (1827-1915) is considered the most widely translated American author, her works having been published in more than 160 languages. She wrote more than 100,000 pages on a wide variety of spiritual and practical topics. Guided by the Holy Spirit, she exalted Jesus and pointed to the Scriptures as the basis of one’s faith.

Further Links

A Brief Biography of Ellen G. White

About the Ellen G. White Estate

End User License Agreement

The viewing, printing or downloading of this book grants you only a limited, nonexclusive and nontransferable license for use solely by you for your own personal use. This license does not permit republication, distribution, assignment, sublicense, sale, preparation of derivative works, or other use. Any unauthorized use of this book terminates the license granted hereby. (See EGW Writings End User License Agreement.)

Further Information

For more information about the author, publishers, or how you can support this service, please contact the Ellen G. White Estate at mail@whiteestate.org. We are thankful for your interest and feedback and wish you God’s blessing as you read.

1-ci fəsil NƏ ÜÇÜN GÜNAHA YOL VERİLMİŞDİR?

“Allah məhəbbətdir” (1 Yəhya 4:16). Məhəbbət Onün mahiyyəti, Onun varlığı, Onun qanunudur. Həmişə belə olmuşdur və əbədi olaraq belə də olacaqdır. “Uca və əzəmətli, Adı müqəddəs Olanın” “yolu əbədidir”, dəyişməzdir. “Onda nə dəyişiklik var, nə də dönüklük kölgəsi” (Yeşaya 57:15; Habaqquq 3:6; Yaqub 1:17).

Onun yaradıcı qüvvəsinin hər bir təzahürü hədsiz Məhəbbəti əks etdirir. Allahın hökmranlığı bütün yaranmış varlıqlar üçün xeyir-dua ilə doludur. Zəbur oxuyan deyir:

“Qolun nə qədər qüvvətlidir,
Sağ əlin ucadır, əllərin qüdrətlidir!
Salehlik və ədalət taxtının təməlidir,
Məhəbbət və sədaqət önündə gedir!
Bayram şənliyində olan xalq nə bəxtiyardır!
Ya Rəbb, onlar Sənin üzünün nurunda gəzər.
İsminə görə daim sevinirlər,
Salehliyinə görə şərəfə çatırlar.
Onların ehtişamı, qüvvəti Sənsən.
Sənin lütfündən gücümüz artır.
Çünki sipərimiz Rəbdəndir,
Padşahımız İsrailin Müqəddəsidir”.

(Məzmur 89:13-18) [4]

Ağsaqqallar və Peyğəmbərlər

Xeyir və şər arasındakı mübarizənin tarixi, onun səmada alovlandığı vaxtdan başlayaraq, qiyamın sonadək yatırılmasına və günahın kökünün tam kəsilməsinə qədər, dəyişməz Allah Məhəbbətinə şəhadət edir.

Kainatın Hökmdarı Öz xeyirxah işlərində tək deyildi. Onun niyyətlərini başa düşən və Onunla sevinci bölüşdürərək bütün yaranmış varlıqlara xoşbəxtlik bəxş edə bilən də Onunla idi. “Əzəldən Kəlam mövcuddur; Kəlam Allahda olub və Kəlam Allah olub. O əzəldən Allahda olub” (Yəhyal: 1, 2). Məsih, Kəlam, Allahın Vahid Oğlu, Əbədi Ata ilə təbiətdə, xarakterdə və niyyətdə Vahiddir. Allahın bütün məsləhətləri və niyyətləri səviyyəsinə yalnız O çata bilmişdir. “Onun adı Ecazkar, Məsləhətçi, Qüdrətli Allah, Əbədi Ata, Əmin-amanlıq Hökmdarı olacaq” (Yeşaya 9:6). “Onun nəsli çox qədimlərə, zamanın başlanğıcına gedir” (Mikeya 5:2). Allah Oğlu Özünün Allah müdrikliyi olduğunu söyləyir: “Rəbb Öz yolunun başlanğıcında, hər işindən əwəl mənə malik oldu.Yaradılışın əzəlindən, Dünya yaranmazdan əwəl mən var idim... Yerin bünövrələrini təyin edəndə Rəbbin yanında memar idim. Hər gün fərəhlənirdim, hüzurunda həmişə sevinirdim” (Məsəllər 8:22, 30).

Ata Öz Oğlu vasitəsi ilə bütün səmavi varlıqlan yaratdı. “Çünki göylərdə və yerdə olan, görünən və görünməyən hər şey Onun vasitəsilə yarandı: istər taxtlar, istər hökmdarlıqlar, istər rəyasətlər, istərsə də hakimiyyətlər, hər şey Onun vasitəsilə və Onun üçün yaradılmışdır” (Koloslulara 1:16). Rəbbin hüzurundan saçılan parlaq nurla əhatə olunmuş mələklər - Allahın xidmət ruhları öz sürətli qanadları ilə uçaraq Onun iradəsini yerinə yetirməyə tələsirlər. Onlara hökm edən isə Allahın Məsh Olunmuş olan, “Allahın izzətinin nuru və mahiyyətinin tam surəti olan və hər şeyi Öz qüdrətli kəlamı ilə davam etdirən Oğul, günahdardan təmizləmək işini başa çatdırıb, səmalarda əzəmətli Allahın sağında oturub” (İbranilərə 1:3).

“Əvvəlcədən ucaldılmış izzət taxtı” Onun məbədinin yeri idi (Yəremya 17:12); “haqq əsası” Onun padşahlıq əsası idi (İbranilərə 1:8). “Ehtişam və əzəmət hüzurundadır, Müqəddəs məkanında gözəlliklə qüdrət var” (Məzmur 96:6). “Məhəbbət və sədaqət önündə gedir!” (Məzmur 89:14). Allahm idarəsi Məhəbbət qanununa əsaslanır, buna görə də bütün [5] şüurlu varlıqların xoşbəxtliyi böyük ədalət prinsipi ilə tam ahəngdarlıqdan asılıdır. Allah istəyir ki, Onun yaratdığı bütün varlıqlar Ona məhəbbətlə xidmət etsinlər və bu xidmət Onun mahiyyətinin dərk edilməsinə əsaslansın. O özünə məcburi itaətdən heç bir sevinc duymur. İnsanların Ona könüllü olaraq xidmət edə bilmələri üçün hər bir kəsə iradə azadlığı verilmişdir.

Nə qədər ki yaranmış varlıqların hamısı məhəbbət qanununun ədalətliliyini tanıyırdılar, bütün kainatda tam harmoniya hökm sürürdü. Yaradanm iradəsinin yerinə yetirilməsi səma ordusuna sevinc gətirirdi. Onlar Onun şöhrətini əks etdirməkdən və Onun admı vəsf etməkdən zövq alırdılar. Onlar Allahı hər şeydən çox sevdikləri üçün bir-birinə də səmimi məhəbbətlə yanaşırdılar. Heç bir saxta səs səmavi ahəngdarlığı pozmurdu. Lakin bu xoşbəxt padşahlıqda dəyişiklik baş verdi. Allahın bütün məxluqlara bəxş etdiyi azadlıqdan sui-istifadə edərək qiyam edən oldu. Günah o şəxsdən doğuldu ki, o, Məsihdən sonra Allah tərəfındən hamıdan yüksəyə ucaldılmışdı və bütün səma sakinləri arasında daha yüksək qüdrətə və şöhrətə malik idi. “Müqəddəs və qüsursuz” “şəfəq oğlu” Lüsifer (yəni iblis) himayə altında olan baş mələklər arasında birinci idi. O, böyük Yaradanın yanında olurdu və əbədi Allahı əhatə edən keçilməz şöhrət şüaları onu işıqlandırırdı. “Xudavənd Rəbb belə deyir: Sən kamilliyin möhürüsən, müdrikliyin bütöv, gözəlliyin qüsursuz idi. Sən Allahın bağçası olan Eden bağında, idin. Cürbəcür qiymətli daşlarla... bəzənmişdin... Sən məshedilmiş, qoruyucu bir keruv idin. Səni bunun üçün qoymuşdum. Allahın müqəddəs dağmın üstündə idin, odlu daşlar arasmda gəzirdin. Yaradıldığın gündən Səndə pislik tapılana qədər yollarında qüsursuz idin” (Yezekel 28:12-15).

Getdikcə Lüsiferdə özünü yüksək tutmaq cəhdi artır. Müqəddəs Yazılarda deyilmişdir: “Gözəl olduğun üçün ürəyin qürurlandı, əzəmətinə görə müdrikliyini korladın” (Yezekel 28:17). “Sən ürəyində dedin: “...taxtımı Allahm ulduzları üzərində yüksəklərə yerləşdirəcəyəm, ...Özümü Haqq-Taala kimi aparacağam” (Yeşaya 14:13,14). Baxmayaraq ki onu əhatə edən şöhrət Allahdan gəlirdi, bu qüdrətli mələk həmin şöhrətə özününkü kimi baxmağa başladı. Bütün səma sakinlərindən yüksəklərə qaldırılmasma baxmayaraq, öz mövqeyindən narazı olan Lüsifer yalnız Vahid Yaradana məxsus olan [6] şöhrətə çatmaq cəhdinə cəsarət etdi. Səma varlıqlannm diqqətini, məhəbbətini və sədaqətini Allaha yönəltmək əvəzinə, O onları özünə sədaqətlə xidmətə məcbur etməyə çalışırdı. Nəhayətsiz Rəbbin Öz Oğlunu bürüdüyü şöhrətə çatmaq üçün mələklərin bu başçısı yalnız Məsihə məxsus olan hakimiyyəti əldə etmək istəyirdi.

Beləliklə də, Səmada hökm sürən mükəmməl ahəngdarlıq pozuldu. Lüsiferin öz Yaradanını deyil, özünü yüksəltməyə meyilliliyi, ən yüksək şöhrətə yalnız Allahın layiq olduğunu hesab edən səma sakinlərini həyəcanlandırdı. Səma məclisində mələklər Lüsiferə yalvarırdılar ki, itaət etsin. Allahm Oğlu ona Yaradanın əzəmətini, mehribanlığım və ədabtliliyini, Onun qanununun müqəddəs və dəyişməz təbiətini təsvir etdi. Göylərdəki qaydanı Allah Özü qurmuşdu. Bu qanundan çıxmaqla Lüsifer öz Yaradanına şərəfsizlik etmiş olurdu və özünü ölümə düçar etmiş olurdu. Lakin hədsiz məhəbbət və onun halına acıma ilə edilən bu xəbərdarlıq onu daha da qəzəbləndirdi. Lüsifer Məsihə qarşı paxıllıq hissinin özünə hakim olmasına imkan verdi və daha da qətiyyətlə hərəkət etməyə başladı.

Mələklərin başçısı Allah Oğlunun ali hakimiyyətinə qarşı mübarizə etməyə hazırlaşırdı ki, bu yolla Allahın müdrikliyini və məhəbbətini şübhəyə məruz qoysun. Bu planın həyata keçirilməsi üçün onun qeyri-adi ağlının bütün gücünü cəmləmək tələb olunurdu; o ağlın ki, ona Məsihdən sonra Allah ordusu sıralarında ən birinci yerlərdən birini tutmağa imkan verirdi. Lakin Öz yaratdığı bütün varlıqlara iradə azadlığı verən Allah heç bir cam üsyançınm özünə haqq qazandırmağa çalışdığı əsilsiz ədalət torunda köməksiz qoymadı. Böyük mübarizə başlamazdan əvvəl hamı Rəbbin - müdrikliyi və mehribanlığı onların bütün sevinclərinin mənbəyi Olamn - iradəsi haqqında aydın təsəwür ala bildi.

Kainatm Padşahı bütün səma ordusunu topladı ki, onların hüzurunda Öz Oğlunun mövqeyini təsdiq etsin və bütün yaranmış məxluqlara Öz münasibətini göstərsin. Allahm Oğlu Atası ilə birlikdə taxta qalxdı və Onların ətrafında Əbədi və Əzəli, həyatı Özündən Olamn şöhrəti parladı. Sayı-hesabı olmayan “minlərcə və milyonlarca” müqəddəs mələklər dəstəsi taxtın önündə toplandılar (Vəhy 5:11). Xidmətçi və təbəə kimi ən yüksək mövqe tutan məbklər Rəbbin hüzurundan saçılan işığın parıltısında şadlamrdıbr. Toplaşmış bütün səma [7] sakinləri qarşısmda Kainatın Padşahı elan etdi ki, Məsihdən, Allahın Vahid Oğlundan başqa heç kim Onun niyyətlərini tam bilə bilməz və O, Rəbbin böyük fıkirlərini yerinə yetirəcəkdir. Allahın Oğlu bütün səma ordusunun yaranmasında Atasının iradəsini yerinə yetirmişdir və indi onlar Allaha xidmət etdikləri kimi, Ona da pərəstişlə xidmət etmişdilər. Məsih, əwəllər olduğu kimi, yerin və onun sakinbrinin yaranmasında da İlahi qüvvə göstərməli idi. Lakin O, Allahın planına zidd olan hakimiyyəti və yaxud öz-özünü yüksəltməyi axtarmırdı. O, Atasının şöhrəti üçün və Onun mərhəmət, məhəbbət dolu niyyətlərini həyata keçirmək üçün çalışırdı.

Mələklər sevinclə Məsihin ali hakimiyyətini tanıdılar və məhəbbət, ehtiramla Ona sitayiş etdilər. Lüsifer də onlarla birlikdə baş əydi, lakin onun qəlbində qeyri-adi çılğın mübarizə gedirdi. Həqiqət, ədalət və sədaqət, paxıllıq və qısqanclıqla mübarizə edirdi. Güman etmək olardı ki, o, müqəddəs mələklərin təsiri altında ümumi əhvali-ruhiyyənin axanna düşmüşdü. Minlərlə sevincli səslə tərif himnlərinin ahəngdar melodiyası səsləndikdə Lüsiferi gəmirən paxıllıq sanki itdi, təsviredilməz Məhəbbət onun bütün varlığını bürüdü; onun ruhu bütün pak səma sakinlərinin Ataya və Oğula olan sadiq Məhəbbətinin axanna düşmüşdü. Lakin onu əhatə edən şöhrətdən onun qəlbi yenidən qürurla doldu, bütün hamıdan yüksəkdə durmaq səyi doğuldu və Məsihə paxıllıq onda daha böyük güclə püskürdü. Lüsifer xüsusi bəxşişi kimi, layiq görüldüyü yüksək ehtiramları qiymətləndirə bilmədi və buna görə də öz Yaradanına heç bir şükranlıq hissi duymurdu. öz ləyaqətlərindən və tutduğu yüksək mövqedən tamahlanaraq, o, Allaha bərabər olmağı ehtirasla arzu edirdi. Səma ordusu onu sevərək ehtiram göstərirdi, mələklər onun əmrlərini sevinclə yerinə yetirirdibr. O, müdriklik və şöhrətb hamıdan çox əhatə edilmişdi. Lakin gücdə və hakimiyyətdə Ataya bərabər olan Allah Oğlu ondan yüksək idi. Məsih öz Atasının məsləhətlərində iştirak edirdi, Lüsiferə isə Allahın fikirbri açılmırdı. Bu qüdrətli mələk soruşurdu: “Nə üçün Məsih ali hakimiyyətə malik olmalıdır? Nə üçün Onu məndən yüksək tuturlar?”

Lüsifer, Allahın hüzurunu tərk edərək, durmadan mələklər arasında narazılıq ruhu oyatmağa çalışırdı. O, bu fəaliyyətini heyrətli dərəcədə gizli həyata keçirirdi və Allaha sitayiş adı altında göstərdiyi fəaliyyətin [8] əsl məqsədini bir müddət gizli saxlamağa nail oldu. O, səma varlıqlarını idarə edən qanunlara hiss olunmadan inamsızlıq yaratmağa çalışırdı. Ötəri olaraq xatırladırdı ki, qanunlar dünyalann sakinləri üçün vacib ola bilər, lakin mələklər daha ali orqanlı varlıqlar olduqlarına görə onların bu cür məhdudlaşdırmalara ehtiyacı yoxdur, çünki onlar bütün fəaliyyətlərində öz müdrikliklərini rəhbər tuta bilərlər. O inandırmağa çalışırdı ki, mələklər Allaha şərəfsizlik göstərə bilməzlər, çünki onların fikirləri müqəddəsdir və Allahın günah etməsi mümkün olmadığı kimi, onların da günah edə bilməsi mümkün deyildir. Lüsifer, Allahın Oğlunun Ata ilə bir səviyyəyə yüksəldilməsini özünə qarşı ədalətsizlik kimi təsvir edirdi və inandırmağa çalışırdı ki, o da sitayişə və şərəfə layiqdir. O, mələkləri başa salmağa çalışırdı ki, o, mələklərin rəisi kimi layiq olduğu yüksək mövqeyə çata bilsəydi, səma ordusu üçün böyük yaxşılıq edə bilərdi, çünki səmadakı azadlığı qorumaq onun vəzifəsi idi. Lakin indi isə hətta onların indiyə kimi malik olduqları azadlığın da sonu çatmışdır, çünki onlann üzərinə hər şeyə qadir Hökmdar qoyulmuşdur və hər kəs Onun nüfuzu qarşısında baş əyməlidir. Bax bu cür incə yalanla da Lüsifer səma məskənində müvəffəqiyyətə nail ola bilirdi.

Məsihin mövqeyi əzəldən dəyişməz qalmışdır və yalnız Lüsiferin paxıllığı, onun yaydığı yanlış izah, onun Məsihə bərabər olmaq arzusu Allah Oğlunun həqiqi mövqeyini bütün səma sakinlərinə izah etmək vacibliyini doğurdu. Lakin buna baxmayaraq, mələklərin xeyli hissəsi Lüsiferin məkrindən kor kimi olmuşdular.

Onun sərəncamında olan sevən müqəddəs varlıqların hədsiz sədaqətindən və etibarından istifadə edərək, Lüsifer onların arasında elə məharətlə inamsızlıq və narazılıq yaydı ki, onun həqiqi məqsədi açılmamış qaldı. Lüsifer, Allahın fikirlərini düzgün işıqlandırmayaraq, onları yanlış izah edərək və təhrif edərək ziddiyyət və narazılıq oyadırdı. O, ətrafındakılardan məharətlə söz çəkərək, sonra əlverişli şəraitdə bu məlumatlardan elə istifadə edirdi ki, guya mələklər də Allahın idarəsindən tam razı deyildirlər. Allahın iradəsinə tam itaət etdiyinə inandırmağa çalışaraq o, guya ki, Allahın idarəsini möhkəmlətməyin vacibliyi üçün Səma qayda və qanunlarında dəyişikliklər etməyi təkid edirdi. Allahın Qanununa nifrət oyadaraq və yavaş-yavaş tabeliyində olan mələkləri öz narazılığı ilə yoluxduraraq, [9] Lüsifer özünü elə göstərirdi ki, guya, hər bir etirazı boğmağa və narazılıq edən mələkləri Səma qaydasma itaət etdirməyə çalışır. Narazılıq və üsyan ruhunu gizli qızışdırmaqla bərabər, o, çox böyük məharətlə ətrafındakıları inandırırdı ki, onun yeganə məqsədi ahəngdarlığı və sülhü qoruyaraq sadiq olmaqdır.

Bu qayda ilə yetişdirilmiş narazılıq ruhu öz məhvedici işini gördü. Hələ ki heç bir aşkar üsyan hadisəsi baş verməmişdi, lakin mələklər arasında hiss olunmadan ziddiyyətlər artırdı. Elələri də tapılırdı ki, Lüsiferin Allahın idarəsi əleyhinə pıçıltılarına iltifatla qulaq asırdı. Onlar əwəllər Rəbbin göylərdə qurduğu qayda ilə tamamilə razı olsalar da, indi narazılıqla bu fıkirdən əzab çəkirdilər ki, Allah Məsihi belə yüksəltmişdir. İndi onlar Lüsiferin Allahın Oğluna bərabər olmaq tələbini də dəstəkləməyə hazır idilər. Lakin sadiq və sədaqətli qalan mələklər Allah idarəsinin müdrik və ədalətli prinsiplərini müdafıə edirdilər. Onlar bu itaətsiz məxluqları hər şeydən Uca Olanın iradəsinə itaət etdirməyə çalışırdılar. Məsih - Allahm Oğludur; O, mələklərin yaranmasından əwəl Allahla Vahid idi və həmişə Atanın sağında olmuşdur. Onun mərhəmətli himayəsində olanların hamısı üçün xeyir-dua ilə dolu olan ali hakimiyyəti əwəllər heç vaxt iddiaya məruz qalmamışdı. Göylərin ahəngi heç vaxt pozulmamışdı, indi nə üçün bu ədavət yaranmalı idi? Sadiq mələklər bu ixtilafın dəhşətli nəticələrini qabaqcadan görürdülər və narazılıq edən mələklərə öz niyyətlərindən əl çəkərək, Allaha sədaqətlə xidmət etməyi can yanğısı və hərarətlə məsləhət verirdilər.

Allah özünəməxsus böyük canıyananlıqla Lüsiferin əməllərinə çox dözdü. Etiraz ya Etiraf və narazılıq ruhu əvvəllər Göylərdə heç vaxt görünməmişdi. Bu nəsə yeni bir şey idi - qəribə, müəmmalı, sirli. Əvvəlcə Lüsifer özü də öz hisslərinin əsl təbiətini başa düşmürdü; müəyyən vaxt ərzində o, öz rəyini və fıkirlərini söyləməkdən ehtiyat edirdi, lakin onun qəlbinə əzab verən şübhələrdən və ziddiyyətlərdən xilas olmaq üçün səy göstərmədi. O bilirdi ki, bunun nəticəsi nə olacaqdır. Lüsiferi onun yanıldığına inandırmaq üçün hədsiz Məhəbbətin və müdrikliyin qadir olduğu bütün hər şey edilmişdir. Narazılığınm əsassızlığı, qəzəbinin nəticələri - bütün bunlar hamısı ona açılmışdı. Lüsifer başa düşdü ki, o haqlı deyildir. O gördü ki, “Rəbb bütün yollarında adildir, hər işində sadiqdir” (Məzmur 145:17), [10] ilahi qaydalar ədalətlidir və o, bunu bütün Səma qarşısında etiraf etməlidir. Lüsifer belə etsəydi, özünü və çox mələyi xilas edərdi. O vaxt o, Allahdan hələ tam dönməmişdi. Artıq əvvəlki kimi kölgə salan baş mələk olmasa da, Yaradanın müdrikliyini tanıyaraq və Allah tərəfındən ona göstərilən yeri tutmağa hazır olduğunu göstərərək Atanın yanına qayıtmaq istəsəydi, o yenidən öz əvvəlki hüquqlanna bərpa olunardı. Həlledici an çatmışdı: o, İlahi hakimiyyətə ya tam tabe olmalı idi, ya da açıq mübarizə etməli idi. O, bir qədər tərəddüd etdi və artıq öz Yaradanının yanına qayıtmağa hazır idi, lakin qüruru bunu etməyə imkan vermədi. Hamının qarşısında öz təqsirini etiraf etmək, öz düşüncələrinin yanlış olduğunu söyləmək və ədalətsizliyini sübut etməyə çalışdığı hakimiyyətə bütünlüklə tabe olmaq - bütün bunlar, onun fikrincə, əwəllər belə yüksək mövqe tutan üçün çox böyük qurban idi.

Rəhmdil Yaradan dərin canıyananlıqla Lüsiferi və onun tərəfdarlannı yıxılmaqda olduqlan günah uçurumundan xilas etməyə çalışırdı. Lüsifer, Allahın çoxsəbirliyini öz üstünlüyünün sübutu kimi qiymətləndirdi və hesab etdi ki, vaxt gələcək, kainatın Padşahı onun tələbləri ilə razılaşacaqdır. O, mələkləri inandırmağa çalışırdı ki, əgər onlar ona tərəfdarlıqlarında möhkəm olsalar, istədiklərinə çatacaqlar. Lüsifer inadla öz mövqeyində duraraq, indi artıq Yaradanla açıq mübarizəyə başladı. Bax beləliklə də Lüsifer, “kölgə salan baş mələk”, Allah şöhrətinin iştirakçısı, Onun taxt-tacının qoruqçusu, günah üzündən iblis, şeytan, Rəbbin və müqəddəs mələklərin “düşməni”, ona tabe olanların məhvedicisi oldu.

Allaha sadiq olan mələklərin dəlil və xahişlərini ikrahla rədd edərək, Lüsifer onları aldadılmış kölələr adlandırdı. Məsihə verilən üstünlüyü o, həm özünə, həm də səma sakinlərinə qarşı ədalətsizlik adlandırdı və elan etdi ki, daha onların və özünün hüquqlarına ehtiramsızlıq göstərilməsinə dözmək niyyətində deyildir və heç vaxt Məsihin ali hakimiyyətini tanımayacaqdır. O qətiyyətlə bəyan etdi ki, bu şöhrət ona məxsus olmalıdır və bütün arzu edənləri onun başçılığı altında birləşməyə çağırdı. O, vəd etdi ki, kim onunla birləşsə, yeni və daha yaxşı idarə altında azadlıqdan həzz alacaqdır. Mələklərin böyük hissəsi onun arxasınca getmək niyyətində olduqlarını bildirirdilər. Onun çağırışının qəbul edilməsindən ruhlanaraq, o, ümid edirdi ki, bütün [11] mələkləri öz tərəfınə çəkərək Allahın özünə bərabər olsun və bütün səma sakinlərinə hakim olsun.

Lakin onda da sadiq mələklər Lüsiferi və onun tərəfdarlarını Allaha tabe olmaları üçün dilə tutdular; onlara itaətsizliyin nəticəsi olacaq faciələrdən danışdılar. Onlar inandırırdılar ki, onların şıltaq inadkarlığını qırmaq və layiqincə cəzalandırmaq Allah üçün çətin bir şey deyildir. Heç bir mələk Allahın Özü kimi müqəddəs olan Allah Qanununa itaətsizlik edərək, cəzasız qala bilməzdi. Onlar məbklərə yalvarırdılar ki, Lüsiferin yalançı dəlilbrinə inanmasınlar. Onlar onu dilə tuturdular ki, ləngimədən öz tərəfdarlan ilə birlikdə Allahın yanına getsinlər və İlahi müdrikliyi və hakimiyyəti şübhəyə məruz qoymağa sövq edən yanılmaları və şıltaq cəsarətləri üçün Onun önündə tövbə etsinlər.

Çoxları bu sözlərə qulaq asaraq öz günahları üçün tövbə etməyə və yenidən Ata ilə Oğulun xeyir-duasını almağa meyl edirdibr. Lakin Lüsifer daha yeni bir məkrli plan həyata keçirdi. Böyük araqarışdıran elan etdi ki, onun baxışlarını bölüşdürən mələklər özbrini o qədər ləkələmişdirlər ki, geri qayıda bilməzlər. O elan etdi ki, Səmanın nüfuzuna tabe olmaq istəyənlərin hamısı öz ləyaqətlərindən və mənsəblərindən məhrum ediləcəklər. Onun özünə qaldıqda isə, o, Məsihin ali hakimiyyətini daha tanımayacaqdır. O deyirdi ki, onun və tərəfdarlarmın yeganə çıxış yolu - öz azadlıqlarını müdafiə etməkdir və xoşluqla onlara vermək istəmədikbri hüquqlarım var gücbri ilə qorumaqdır.

Həqiqətən, iblisin tövbə haqqında fıkirləşməsi artıq çox gec idi, lakin onun yoldan çıxartdığı mələkbrin məsələsi başqa cür idi. Günaha batmayan mələklərin onların halına acıması və hərarətli xahişbri yolunu azmışlar üçün ümid qapılarmı açdı. Əgər onlar xəbərdarlıq səsinə qulaq assaydılar, onda onları dolaşdıran iblis zəncirbrini qıra bibrdibr. Lakin qürur, öz başçılarına itaət, güclü qeyri-məhdud azadlıq istəyi onlara o dərəcədə hakim olmuşdu ki, onlara yalvaran İlahi Məhəbbətin və camyananlığın səsini eşitmədibr.

Allah o vaxta qədər iblisə fəaliyyət göstərməyə icazə verdi ki, hələ narazılıq ruhu böyüyüb açıq üsyana çevrilməmişdi. Bu onun üçün vacib idi ki, iblisin niyyətləri və planları tam üzə çıxsın, onların əsl təbiəti və istiqaməti hamıya aydın olsun. Lüsifer, məsh edilmiş baş [12] mələk, yüksək mövqe tuturdu, o, bütün səma sakinləri tərəfındən hərarətlə sevilirdi və onlar üzərində güclü təsirə malik idi. Allahın idarəsi yalnız Səmada yaşayanlar üçün deyil, Onun tərəfındən yaradılmış bütün dünyalar üçün idi. Lüsifer ümid edirdi ki, əgər o, səma mələklərini öz ardınca aparmağa nail olmuşdursa, bütün qalan dünyaları da özü üçün fəth edə biləcəkdir. Bu mübarizədə o, olduqca məharətlə fəaliyyət göstərirdi və öz məqsədinə nail olmaq üçün heç nəyi əsirgəmirdi. Onun yoldan çıxartmaq məharəti çox böyük idi. Elə hesab etmək olardı ki, o, yalançı salehlik örtüyünə bürünərək, hər hansısa vaxt ərzində müvəffəqiyyətə nail olmuşdu. Onun bütün fəaliyyətləri o dərəcədə maskalanmışdı ki, mələklər əvvəlcə onların əsl mahiyyətini başa düşə bilmədilər. Qiyamçı öz niyyətlərini o qədər ehtiyatla həyata keçirirdi ki, bu yalnız reallığa çevriləndən sonra mələklər onu ifşa edə bildilər. Hətta Allahın iradəsinə sadiq olan mələklər də tam müəyyən edə bilmirdilər ki, onun əməlləri nəyə aparıb çıxır.

Lüsifer əvvəlcə öz azdıncı torunu elə məharətlə hörürdü ki, bu heç bir şübhə doğurmurdu. O, öz tərəfmə çəkə bilmədiyi mələkləri səma sakinlərinin maraqlarına biganəlikdə təqsirləndirirdi. Özünün etdiyi işləri sadiq mələklərin boynuna qoyurdu. O, mümkün olan bütün vasitələrlə Allahın niyyətlərinə qarşı anlaşılmazlıq yaymağa çalışırdı. Ən adi şeyləri o elə bir sirli örtüyə bürüyürdü ki, bu yolla Allahın qaydalarına şübhə etməyə məcbur edirdi. Əlbəttə, onun göylərdəki yüksək mövqeyi də böyük rol oynayırdı.

Rəbb bu mübarizədə yalnız həqiqətə və ədalətə cavab verən vasitələrdən istifadə edə bilərdi, şeytan isə Allah üçün yolverilməz olan metodlardan - şirnikləndirmələrdən və yalandan istifadə edirdi. Şeytan var gücü ilə çalışırdı ki, Allahın Sözünü təhrif etsin və o, səmavi idarə sistemini yanlış izah edirdi. O deyirdi ki, Allah ədabtsiz olaraq Öz qanunlannı mələkbrə qəbul etdirmişdir və yaratdıqlarından itaət və sədaqət tələb etməkb O yalnız Özünün uca tutulmasını axtarır. Buna görə də bütün səma sakinbri və başqa dünyaların sakinləri əmin olmalı idibr ki, iblis yalan deyir, Allahın idarəsi ədabtli prinsipbrə əsaslanır və Onun qanunu kamildir. İblis isə özünün kainatın rifahı naminə çalışdığmı təsvir etmək istəyirdi. Buna görə də onun əsl xarakteri və əsl niyyətbri hamı qarşısında açılmalı idi. Onun şər [13] işlərinin onun özünü ifşa etməsi üçün vaxt lazım idi.

İblis özünün Səmada yaratdığı qarışıqlıqda Allahı və Onun idarə prinsiplərini təqsirləndirirdi. O təsdiq etməyə çalışırdı ki, bütün şər ancaq İlahi hakimiyyətin qeyri-kamilliyinin nəticəsidir. Lüsifer elan etmişdi ki, onun yeganə arzusu Allahın qaydalarını yaxşılaşdırmaqdır, buna görə də Allah imkan verdi ki, onun tələblərinin və İlahi qanunda etmək istədiyi dəyişikliklərin əsl mahiyyəti açılsın. İblisi öz əməlləri mühakimə etməli idi. Mübarizənin lap əwəlində iblis inandırmağa çalışırdı ki, qiyamda iştirak etmir. Buna görə də bütün kainat ifşa edilmiş yalançım görməli idi.

Hətta iblis Səmadan qovulduqda da Hədsiz Müdriklik onu məhv etmədi. Çünki Allah yalnız məhəbbətə əsaslanan xidməti qəbul edə bilərdi, Allahın yaratdığı məxluqlann Ona olan sədaqəti İlahi ədalətə və məhəbbətə inamdan gəlməli idi. Əgər Allah iblisi o saat məhv etsə idi, onda səma sakinləri və başqa dünyaların sakinbri günahın əsl təbiətini, və onun nəticələrini dərk etməyə hazır olmadıqları üçün Allahın ədalətini dərk etməyə də bibrdilər. Bu halda onlar Allaha məhəbbətdən deyil, qorxudan xidmət edərdibr. Bu cür üsullarla iblisin təsirini məhv etmək və üsyan ruhunu dağıtmaq mümkün olmazdı. Bütün kainatın rifahı naminə Allah öz planını tam həyata keçirməyə iblisə imkan verdi ki, İlahi idarə formasının əleyhinə olan iblis ittihamları bütün Səma önündə ifşa olunsun və Allahın ədaləti, mərhəməti, Onun qanununun dəyişilməzliyi bir daha heç vaxt heç bir şübhəyə məruz qalmasınlar.

İblisin Səmada qaldırdığı üsyan bütün kainat üçün əbədi dərs olmalı idi, günahın əsl təbiətinin və onun dəhşətli nəticələrinin əbədi sübutu olmalı idi. İblisin ağalığınm və onun həm insanlara, həm də məbklərə təsirinin nəticələri İlahi hakimiyyəti kənarlaşdırmaqla öz öldürücü təsirini göstərməli idi. Bu onu sübut etməli idi ki, Allahın yaratdığı bütün varlıqların səadəti Allahın idarəsi ilə təmin edilir. Beblikb də, Səmadakı dəhşətli üsyanın nəticələri bütün müqəddəs varlıqların əbədi olaraq günahdan uzaqlaşmalanna xidmət etməli idi.

Yalnız bütün Kainatı İdarə Edən əvvəldən axıradək hər şeyi bilir, keçmişin və gələcəyin bütün sirləri Onun önündə açıq kitab kimidir; günahın törətdiyi dərd, zülmət və dağıntılara baxmayaraq, O, Öz məhəbbət və xeyir-dua məqsədlərinin həyata keçməsini görür. [14] “Buludlar və zülmət Onun ətrafındadır, salehliklə ədalət taxtının təməlidir” (Məzmur 97:2). Gün gələcək ki, kainatın bütün günaha batan və batmayan sakinləri bunu başa düşəcəklər. “O, işbri kamil Qayadır, çünki bütün yollan haqdır, sadiq Allahdır və heç zaman haqsızlıq etməz, adil və doğru olan Odur” (Qanunun təkrarı 32:4). [15]

2-ci fəsil
YARADILIŞ

(Bu fəsil Yaradılış Kitabının 1 -ci və 2-ci fəsillərinə əsaslanır)

“Göylər Rəbbin sözü ilə, Səma cisimləri Onun hökmü ilə yarandı”. “Çünki nə söylədi, mövcud oldu, nə əmr etdi, quruldu” (Məzmur 33:6, 9). “Yer üzünün təməlini elə qurdun ki, əsla sarsılmasın” (Məzmur 104:5).

Yer, Yaradan tərəfındən xəlq olunanda, o qeyri-adi dərəcədə gözəl idi. Onu dağlar, təpələr və düzlər, sakit axan çaylar, qəşəng göllər bəzəyirdi; bizim günlərdə olduğu kimi, dağlar keçilməz sıldırımları və dəhşətli uçurumlan ilə qorxutmurdu. Şiş qayalar əsrarəngiz bitkilərlə örtülmuş məhsuldar torpaq qatınm altında rahatca uyuyurdular. Nə ikrah doğuran bataqlıqlar vardı, nə də bəhrəsiz səhralar, lakin hər yerdə büsatlı kolluqlar və zərif gül-çiçəklər göz oxşayırdı. Bizim günlərimizdəkindən daha əzəmətli olan ağaclar təpələrin zirvələrini bəzəyirdi. Zərərli buxarlarla zəhərlənməyən hava təmiz və saf idi. Ən möhtəşəm saraylarm bağları ilkin yaranan yerin gözəlliyi ilə müqayisədə çox sönük görsənərdi. Səma orduları Allah işlərinin gözəl surətlərinə heyrətlə tamaşa edirdilər.

Çoxsaylı heyvanları və zəngin bitkiləri ilə yaranan yer insan üçün hazırlandıqdan sonra, Allah məxluqlarının tacı öz malikanəsinə daxil oldu. Ona bütün yer üzərində hakimiyyət verildi, çünki Allah demişdi: “Öz surətimizə və bənzərimizə görə insanı yaradaq. Qoy o, dənizdəki [16] heyvanlara, göydəki quşlara, yerdəki heyvanlara, bütün yer üzünə və yerdə sürünən canlılann hamısına hökmranlıq etsin”. Allah insanı öz surətində yaratdı, Allahın surətində yaratdı, onları kişi və qadın olaraq yaratdı”. Burada insan nəslinin mənşəyi haqqında aydın deyilir, Rəbb bu haqda o qədər dəqiq xəbər vermişdir ki, mümkün ola bilən yanlış fərziyyələr istisna edilir. Allah insanı Öz surətində yatarmışdır. Burada dərkedilməz heç bir şey yoxdur. İnsanın təkamül nəticəsində meydana çıxmasını fərz etməyə heç bir əsas yoxdur; insanın heyvanlar və yaxud bitkilər aləminin bəsit formalarının tədrici inkişafının məhsulu olmasını fərz etmək əsassızdır. Bu cür nəzəriyyə Yaradanın böyük işini məhdud insan təsəwürlərinin səviyyəsinə endirir. Adamlar Allahı bütün Kainat üzərində ali hakimiyyətdən məhrum etmək üçün öz səylərində o qədər inadkardırlar ki, yalanla insanın mənşəyinin alicənablığını danaraq onu alçaltmışlar. Yüksəkliklərdəki ulduzlu dünyaları Yaradan, tarlalan gül-çiçəklərlə məharətlə Bəzəyən, yeri və göyü Öz qüdrətinin heyrətamiz əlamətləri ilə Dolduran Öz şanlı işlərinə tac qoymağı və bütün yer üzünə hökmdar qoymağı qərara alaraq, Öz həyat verən əlinə layiq olan varlığı yarada bilməzdimi? İnsan nəslinin əcdadı, Allah Sözündə göstərildiyi kimi, Böyük Yaradandan gəlir, molyusklardan və dördayaqlılardan yox. Adəm “Allah oğlu” idi, baxmayaraq ki, torpaqdan yaradılmışdı.

Allahın nümayəndəsi kimi o, Rəbbin hakimiyyətini dərk edə bilməyən, lakin insanı sevmək və ona xidmət etmək qabiliyyəti verilən aşağı səviyyəli varlıqlara hökmranlıq etmək üçün nəzərdə tutulmuşdu. Zəbur oxuyan deyir: “Əllərinin işləri üzərində onu hökmdar etdin. Hər şeyi onun ayağının altında qoydun: bütün sürü və naxırlar, çöldə yaşayan heyvanları, göydəki quşları, dənizdəki balıqların, dəryalarda üzənlərin hamısını” (Məzmur 8:6-8).

İnsan həm zahiri, həm də xarakteri cəhətcə Allaha bənzəməlidir. Lakin yalnız Məsih “Onun mahiyyətinin tam surətidir” (İbranilərə 1:3), ancaq insan da Allaha bənzər yaradılmaşdır. Əwəlcə onun təbiəti, Allahın iradəsi ilə harmoniyada idi, ehtiras və həvəsləri ağlına tabe olurdu. İnsan onunla müqəddəs və xoşbəxt idi ki, özündə Allahın surətini daşıyırdı və Onun iradəsinə tam itaətdə yaşayırdı.

Allahın yaratdığı insanın əzəmətli boyu mükəmməl dərəcədə mütənasib idi. Onun sağlam al yanaqlı üzü razılıq və sevinc saçırdı. [17] Adəm yerin indiki sakinlərindən çox uca idi. Həvva isə bir qədər ondan kiçik, lakin zərif və gözəl idi. Bu pak cüt heç bir süni geyim daşımırdı; onlar da mələklər kimi işıq və şöhrət parıltısına bürünmuşdülər. Nə qədər ki onlar Allah iradəsinə itaətdə yaşayırdılar, bu işıq geyimləri onlarda qalırdı.

Adəmi yaratdıqdan sonra, Allah bütün heyvanları onun önündən keçirdi ki, Adəm onların hər birinə ad versin. Adəm gördü ki, onlann hər birinin özünə bənzər dostu vardır, lakin onların arasında “insan üçün köməkçi tapılmadı”. Allahın yer üzərində yaratdığı bütün varlıqlar içərisində insana bərabər olanı yox idi. Allah dedi: “İnsanm tək olması yaxşı deyildir; Mən ona münasib olan bir köməkçi yaradacağam”. İnsanın qisməti tənhalıq olmamalıdır. Nə Adəmin ecazkar təbiəti, nə də bağdakı sevinc gətirən iş həyat yoldaşı olmadan insanı tam xoşbəxt edə bilmədi. Hətta mələklərlə ünsiyyət də insan qəlbinin sirdaşa və dosta olan ehtiyacını ödəyə bilməzdi. Onu əhatə edən məxluqlar arasında elə bir varlıq yox idi ki, ona bənzəsin, onu sevsin və öz sevgisini ona verə bilsin.

Allah özü Adəmə “ona uyğun”, dostluğa, Məhəbbətə və xoşlanmağa layiq həyat dostu verdi. Həwanı Adəmin qabırğasından yaratdı. Bu o demək idi ki, Həwa nə ona ağalıq edəcəkdi, nə də onun qarşısında alçalacaqdı, lakin ona bərabər olaraq onun məhəbbətinə və müdafıəsinə haqqı vardır. Adəmin bir hissəsi, sümüyü sümüyündən və bədəni bədənindən, olaraq Həwa onun ikinci “mən”i idi. Bu onu göstərirdi ki, onların arasındakı bağlılıq necə yaxın və zərif olmalıdır. “Çünki heç kim heç zaman öz bədəninə nifrət etməmişdir, lakin Rəbb cəmiyyəti etdiyi kimi, onu yedirir və bəsləyir”. (Efeslilərə 5:29). “Buna görə də kişi öz atasını və anasını tərk edərək, qadınma qovuşacaq və onlar bir bədən olacaqlar” (Yaradılış 2:24).

Allah birinci nigahı qeyd etdi. Beləliklə, ailə ocağı da Kainatın Yaradıcısı tərəfındən yaradılmışdır. “Qoy hər kəs nikaha hörmət etsin və kəbin yatağı ləkəsiz olsun; çünki Allah, əxlaqsızları və zinakarları məhkum edəcəkdir” (İbranilərə 13:4). Nigah, insana Allah tərəfmdən verilən ən birinci bəxşlərdəndir. O, Adəmin günaha batdıqdan sonra cənnətin qapılarından kənara çıxartdığı iki qanundan biridir. Nigahda İlahi prinsipbri rəhbər tutduqda və onlara tabe olduqda, nigah xoşbəxtliyə xidmət edir və mənəvi saflığı, insan nəslinin xoşbəxtliyini [18] qorumağa kömək edir. Belə nigah ictimai tələbləri ödəyir və insanı hər cəhətdən ucaldır.

“Rəbb Allah şərqə doğru Edəndə bir bağça saldı və yaratdığı insanı orada yerləşdirdi”. Allahın yaratdığı hər şey mükəmməl gözəllik mücəssəməsi idi və hesab etmək olardı ki, bu müqəddəs cütün xoşbəxtliyi üçün heç nə yaddan çıxmamışdı. Lakin Yaradan öz məhəbbətinin daha bir sübutunu onlara bəxş etdi və onların evi olacaq cənnəti yaratdı. Bu bağda müxtəlif ağaclar bitirdi, onlann ətirli meyvələrin ağırlığından budaqları əyilirdi, qəşəng üzüm tənəklərindən göz oxşayan ağır salxımlar sallanırdı. Six yarpaq və meyvələrlə örtülmüş budaqlardan özlərinə yaşayış yeri düzəltmək Adəm və Həvvanın işi idi. Hər yerdə gözəl gülbr ətir saçırdı. Cənnətin ortasında öz gözəlliyi ib bağın bütün başqa ağaclarını kölgədə qoyan həyat ağacı dururdu. Onun qızılı-gümüşü meyvələri uzunömürlülük qüwəsi verirdi.

Yaradıcılıq işi qurtarmışdı. “Göybr və yer, onlardakı olan hər şey beləcə tamamlandı”. “Allah gördü ki, yaratdığı hər şey çox yaxşıdır”. Edən bağı yerdə büsatla çiçəklənrirdi. Adəm və Həwa həyat ağacına sərbəst yaxınlaşa bilirdibr. Heç bir günah bkəsi və yaxud heç bir ölüm kölgəsi Allahın gözəl məxluqunu tutqunlaşdırmırdı. “Onda dan ulduzları birgə nəğmə oxuyurdu, bütün ilahi varlıqlar sevincdən haray salırdı” (Əyyub 38:7).

Böyük Yaradan yerin təməlini qoydu, bütün dünyanı gözəlliyə qərq etdi və onu insan üçün xeyirli olan bütün şeybrb doldurdu. Yerin və dənizlərin bütün möcüzəbri Onun tərəfındən yaradılmışdır. Böyük yaradıcılıq işi altı günə tamam oldu. “Allah yeddinci günə qədər gördüyü işbri qurtardı və yeddinci gün gördüyü işlərdən ayrılıb istirahət etdi. Allah yeddinci günə bərəkət verdi və onu təqdis etdi, çünki O, gördüyü bütün yaratma işini qurtarıb həmin gün istirahət etdi”. Allah böyük məmnuniyyətlə Öz əllərinin işbrini nəzərdən keçirdi. Hər şey mükəmməl, öz İlahi Yaradıcısının əllərinə layiq idi və O ona görə istirahət etmədi ki, yorğunluq hiss edirdi, xeyr, ona görə istirahət etdi ki, Öz müdrikliyinin, xeyirxahlığının və şöhrətinin bəhrəsindən həzz alsın.

Allah yeddinci gün istirahət etdikdən sonra, bu günü insanın istirahət günü kimi ayırdı və xeyir-dua verdi. İnsan da Allahdan nümunə [19] götürərək bu müqəddəs gündə istirahət etməlidir ki, yeri və göyü seyr edərək Yaradanın böyük işləri haqqında düşünsün, İlahi müdrikliyin və xeyirxahlığın sübutlarını görərək onun qəlbi öz Yaradanma məhəbbət və şükranlıqla dolsun.

Allah yeddinci günə xeyir-dua verməklə, Edendə Öz yaradıcılıq işinə abidə qoydu. Şənbə Adəmə - bütün insan ailəsinin atasına və nümayəndəsinə verilmişdi. Şənbəyə riayət etməklə Adəmin nəsli Allaha - öz Yaradanlarına və əsl Hökmdarlarına onları - Öz Padşahlığının təbəələrini yaratdığına görə şükür etməli idilər. Beləliklə, bu gün hər zaman qeyd olunmalı və hər bir insan üçün yaradılmışdır. Olduqca aydın olan bu göstəriş bütün bəşəriyyətə verildi.

Allah gördü ki, cənnətdə də şənbə insan üçün vacibdir, onun istirahətə ehtiyacı vardır və bu istirahət zamanı o, bütün işlərindən ayrılaraq Rəbbin işləri, gücü və xeyirxahlığı haqqmda sərbəst düşünə bilməlidir. İnsanın Allahı xatırladan və Yaradanm bəxşlərinə görə şükranlıq hissi oyadan bir gün kimi şənbəyə ehtiyacı var idi.

Şənbəni istirahət günü kimi ayırmaqla Allah istəyirdi ki, insan bu gündə Onun yaradıcılıq işbrini dərk etməyə çalışsın. Təbiət insanın şüuruna müraciət edərək Yaşar Allahdan, Yaradan və Qadir Hökmdardan danışır. “Göylər Allahın əzəmətini bəyan edir və göy qübbəsi əllərinin işini elan edir. Hər gün ertəsi günə nəql edir, hər gecə o biri gecəyə bilik verir” (Məzmur 19:1, 2). Yerin gözəlliyi Allah məhəbbətinin əlamətidir. Biz onu əbədi dağlarda, əzəmətli ağaclarda, açılan tumurcuqlarda, zərif güllərdə... görə bilərik. Ətrafda hər şey Allahdan danışır. Şənbə, Rəbbin bütün yaratdıqlarınm əbədi əlaməti kimi, insanlara böyük təbiət kitabmı açmağı və ondan Yaradanın müdrikliyi, qüdrəti və məhəbbəti haqqında oxumağı hökm edir.

Bizim əcdadlarımız məsum və müqəddəs yaradılsalar da, onların da günah etmək imkanı var idi. Allah onları mənəvi cəhətdən azad, Onun müdrikliyini və xeyirxahlığını, Onun qanunlarınm ədalətliyini dərk etməyə qadir insanlar yaratmışdı. Onlara Allahın iradəsinə tabe olmaqda və yaxud onu pozmaqda tam azadlıq verilmişdi. Onlar Rəblə və müqəddəs mələklərlə ünsiyyətdən sevinc tapa bilirdilər, lakin bu sevincə əbədi şərik olmaq üçün onlar sadiqlik sınağından çıxmalı idibr. Artıq, öz mövcudluğunun lap əwəlində insan iblisin günaha batmasına səbəb olan şöhrətpərəstliyə, öldürücü ehtirasa yol vermək [20] istəyinin olub-olmamasında sınağa çəkilmişdi. Bağın ortasındakı həyat ağacınm yanında duran xeyirlə şəri bilmə ağacı vasitəsilə bizim əcdadlanmızın imanı, itaəti və məhəbbəti sınağa çəkilməli idi. Onlara bütün başqa ağacların meyvələrini dadmağa icazə verilmişdi, lakin tanıma ağacının meyvələrindən dadmaq qadağan edilərək xəbərlarlıq edilmişdi ki, onları yesələr öləcəklər. Onlan şeytanın şirnikləndirmələri gözləyirdi, lakin onlar onun hücumlarına mərdliklə dözsəydilər, onda Allahın əbədi məhəbbətindən həzz alaraq iblisin hökmranlığından həmişəlik qorunardılar.

Allah qanuna riayət etməyi mövcud olmağm vacib şərti edərək insanı qanunun hakimiyyətinə tabe etdi. İnsan - Rəbbin təbəəsidir, heç bir idarə isə qanunsuz mövcud ola bilməz. Allah insanı qanunu pozmağa qadir olmayan varlıq kimi də yarada bilərdi, O, Adəmin əlini qadağan olunmuş meyvədən çəkindirə də bilərdi, lakin bu cür hallarda insan azad varlıq deyil, robot olardı. Seçmək azadlığı olmadan insanın itaəti könüllü deyil, məcburi olmuş olardı. Bu cür şəraitdə insan xasiyyətinin inkişafı baş vermir. Bu həm də başqa dünyaların sakinlərinə münasibətdə Allah planına zidd olardı. Nəhayət, bu, insanın ləyaqətini bir şüurlu varlıq kimi kölgə altına alardı və iblisin Allahı despotizmdə günahlandırmasını təsdiqləyərdi.

Allah insanı saleh yaratmışdır, ona heç bir şərə meyl etməyən alicənab xarakter vermişdir. O, insana parlaq əqli qabiliyyətlər bəxş etmişdir və insanın Allaha sadiq qala bilməsinə kömək olaraq bütün imkanları yaratmışdır. Kamil və daimi itaət əbədi xoşbəxtliyin şərti idi. Yalnız bu şəraitdə insan həyat ağacına yaxınlaşa bilərdi.

Əcdadlarımızın yaşadığı yer, onların övladları yerdə məskunlaşmalı idilər. Başqalanna nümunə olmalı idi, çünki Rəbbin özünün bəzədiyi birinci yurd heç də təmtəraqlı imarətlərə bənzəmirdi. İnsanlar məğrurluqlanndan dəbdəbəli və əzəmətli qurğularla, əllərinin işləri ilə öyünürlər. Lakin Allah Adəmi bağda məskunlaşdırdı. Bu onun evi idi. Mavi göylər onun örtüyü idi, zərif güllərlə bəzənmiş yer və əbədiyaşıl otlarla örtülmüş çəmənlər istirahətə çağırırdı, büsatlı ağacların yaşıl budaqları öz kölgəsini ona bəxş edirdi və hər yerdə Böyük Sənətkarın heyrətamiz əsərləri görünürdü. Müqəddəs cütü əhatə edən hər şey öyrədiciliyini indi də itirməyən tövsiyyədir: əsl xoşbəxtlik məğrurluğa qapanmaqda və dəbdəbəyə can atmaqda deyil, Allahın yaratdıqları [21] vasitəsilə Onunla ünsiyyətdir. Əgər insanlar sivilizasiyanın nailiyyətbrinə bu qədər aludə olmayaraq özlərini sadə aparsaydılar, onda onların həyat tərzi Allahın ilkin planına daha uyğun gələrdi. Məğrurluq və şöhrətpərəstlik acgözdür, lakin əsl müdriklər Allahın hamıya təklif etdiyi sevinc mənbəbrindən həqiqi və daha yüksək ləzzət tapacaqlar.

Edenin sakinləri bağa qulluq etməli idibr, “onu düzəltməli və qorumalı idilər”. Onların məşğuliyyətləri yorucu deyil, xoş və möhkəmləndirici idi. Allah əməyi insana ağıla qida verən, bədəni möhkəmlədən və qabiliyyətləri inkişaf etdirən xeyir-dua kimi təyin etmişdi. Günaha batmazdan əvvəl Adəm fıziki və zehni əməkdən yüksək dərəcədə zövq alırdı. İtaətsizlik nəticəsində öz gözəl yurdundan qovulanda və öz çörəyini qazanmaq üçün tər tökərək torpaqda işbdikdə, onun əvvəllər Eden bağında gördüyü ağır olmayan işdən fərqlənən bu işi də onun xoşbəxtlik mənbəyi və tamahkarlıqdan müdafiəsi oldu. Əmək yorğunluq və iztirab gətirsə də, əməyə lənət kimi baxanlar çox yanılırlar. Varlı insanlar çox vaxt zəhmətkeşlərə ikrahla yanaşırlar, lakin əməyə bu cür münasibət Allahın insanı yaradarkən nəzərdə tutduğu məqsədə tamamib ziddir. Hətta, ən zəngin adamların var dövbti Adəmin aldığa mirasla müqayisədə nəyə dəyər? Adəm öz vaxtını yalnız şənlikbrdə keçirməli deyildi. Bizi Yaradan çox gözəl bilirdi ki, insanın xoşbəxtliyi üçün nə vacibdir və buna görə də ona işləmək imkanı verdi. Yalnız zəhmət çəkən həyatın əsl sevincini dark edir. Mələklər də çalışqan işçibrdirbr. Onlar yer övladları üçün Allahın xidmətçibridirbr. Yaradanın yanında tənbəllər üçün yer yoxdur.

Nə qədər ki Adəm və onun köməkçisi Həvva öz Allaha sədaqətlərini qoruyurdular, onlar bütün yer üzünün hökmdarı idilər. Onlar bütün canlıları məhdudiyyətsiz idarə edirdibr. Asian və quzu onların ətrafında sülhə dolanırdılar və ayaqları yanında uzanırdılar. Onların başı üzərində qorxusuz qanad çalan bəxtəvər quşcuğazlar öz nəqmələri ib Yaradanı vəsf edirdibr, Adəm və Həvva da Ataya və Oğula şükür nəğmələri ilə onlara qoşulurdular.

Müqəddəs cüt cənnətdə, uşaqlar həssas Atanın himayəsi altında yaşayan kimi, yaşayırdılar, lakin eyni zamanda onlar şagirdbr kimi yorulmadan Yaradanın müdrikliyini dərk etməyə can atırdılar. Məbklər onların yanına gəlirdilər. Onlar öz Yaradanlarını heç bir [22] maneə olmadan görmək xoşbəxtliyinə malik idilər. Həyat ağacının meyvəsini dadaraq onlar həyat enerjisi ilə dolurdular və əqli inkişafda mələklərdən çox az dərəcədə geri qalırdılar. Onların Kainatını əhatə edən sirlər - “bilikdə Kamil Olanın heyrətamiz işi” (Əyyub 37:16) -onlar üçün hədsiz biliklər və sevinc mənbəyi idi. Altı min il müddətində insan şüurunu məşğul edən təbiət qanunları və hadisələri onlann zəkasına böyük Memar və Yaradıcı tərəfındən açılmışdır. Onlar yarpaqlann, güllərin, ağacların həyat sirlərinə daxil olaraq onların quruluşunu öyrənirdilər. Əzəmətli nəhənglərdən tutmuş günəş şüaları altında güclə nəzərə çarpan varlığı Adəm çox yaxşı tanıyırdı. O onların hər birinə ad qoymuşdu və bütün heyvanların vərdiş və xarakterini yaxşı bilirdi. Göylərin İlahi şöhrətini, saysız-hesabsız dünyaların dövr etməsini, “buludlann tarazlığını” (Əyyub 37:16), işığın və səsin, gündüzün və gecənin sirlərini - hər şeyi əcdadlarımız dərk edirdilər. Meşədəki hər bir yarpaq, hər bir qaya çıxıntısı, hər bir parlaq ulduz, yerdəki, havadakı, göydəki hər şey Rəbb haqqında şəhadət edirdi. Kainatda hökm sürən qayda və ahəngdarlıq onlara Onun hədsiz müdrikliyindən və qüdrətindən danışırdı. Onlar daim təbiətdə yeni-yeni gözəlliklər açırdılar ki, bunlar da hər dəfə Yaradana yenidən şükranlıq hissi doğuraraq onların qəlbini dərin məhəbbətlə doldururdu.

Əgər onlar İlahi qanuna sadiq qalmış olsa idilər, onların dərk etmə, sevinmə, sevmə qabiliyyətləri daim artardı, onlar yeni bilik xəzinələri əldə edərdilər, yeni xoşbəxtlik mənbələri açardılar və Allahın hədsiz, tükənməz məhəbbətini daha aydın dərk edərdilər. [23]

3-cü fəsil
ТАМАН VƏ GÜNAHA BATMA

(Bu fəsil Yaradılış kitabının 3-cü fəslinə əsaslanır)

Səmada üsyan alovlandırmaq imkanından məhrum olmuş iblis öz Allaha qarşı düşmənçilik planını həyata keçirmək üçün yeni fəaliyyət sahəsi tapdı; insan nəslini məhv etmək qərarına gəldi. Məsum cütün Edendəki ülvi xoşbəxtliyi ona əbədi olaraq itirdiyi bəxtiyarlığını xatırladırdı. Nifrətdən alışaraq o qərara gəldi ki, Adəm və Həvvanı itaətsizliyə təhrik etsin və onlan bu günahlarına görə cəzaya məruz qoysun, onda onların Rəbbə olan məhəbbəti anlaşılmazlığa, vəsf nəğmələri Yaradana qarşı şikayətə çevrilə bilərdi. Bu yolla iblis yalnız məsum varlıqlan özünün düşdüyü iztirab uçurumuna sürükləməyi düşünmürdü, həm də Allahın şərəfinə qəsd edərək Səmanı dərin kədərə düçar etmək istəyirdi.

Bizim əcdadlarımız onları hədələyən təhlükə barədə xəbərdar edilmişdilər. Səma mücdəçiləri onları iblisin günaha batma tarixi ilə tanış etmişdilər, iblisin onları məhv etmək üçün məkrli planları haqqında onları xəbərbar etmişdilər və iblisin devirmək istədiyi İlahi idarənin təbiətini onların qarşısında tam açmışdılar. Allahın ədalətli tələblərinə itaətsizlik - bu idi iblisi və onun tərəfdarlarını gunaha sövq edən. Buna görə də Adəm və Həvvanın qayda və ədalətin yeganə meyarı olan Allah Qanununa itaət etməsi bu qədər vacib idi.

Allahın Qanunu Özü kimi müqəddəsdir. Bu Qanun Onun iradəsinin təzahürüdür, Onun mahiyyətinin təcəssümüdür, İlahi məhəbbətin və [24] müdrikliyin ifadəsidir. Bütün məxluqların ahəngdarlığı dünyada mövcud olan hər şeyin Yaradıcısının qoyduğu qanuna tam tabe olmaqdan asılıdır. Allahın qoyduğu qanunlar yalnız canlı varlıqları deyil, təbiətdə baş verən bütün prosesləri idarə edir. Hər şey dəyişməz qanuna tabedir. Yer üzündə mövcud olan hər şey təbiət qanunlarına tabe olduqları halda, insan həm də mənəvi qanunlara riayət edilməsinə məsuliyyət daşıyır. İnsan məxluqların tacıdır, Allah ona Öz tələblərini, Öz qanununun ədalət və mərhəmətliliyini dərk etmək qabiliyyəti bəxş etmişdir və ondan şərtsiz olaraq itaət etməsini gözləyir. Edenin sakinləri mələklər kimi sınağa məruz qalmışdılar: onlar Yaradanın qanununa riayət etmək şərti ilə xoşbəxt ola bibrdilər. Onlar itaət edərək yaşaya və itaət etməyərək isə məhv ola bibrdilər. Allah onları Öz zəngin xeyir-dualarnın mirasçısı etdi, lakin Onun iradəsini pozanlara O rəhm etməyəcəkdir, necə ki günah edən mələklərə rəhm etməmişdi. Günah İlahi xeyir-dualara olan haqdan məhrum edirdi və iztirablara, ölümə düçar edirdi.

Mələklər Adəm və Həvvanı olduqca ehtiyatlı olmağa çağırırdılar, çünki iblis bütün gücü ib onları yoldan çıxartmağa çalışacaqdı. Lakin nə qədər ki onlar Allaha sadiq qalacaqlar, yoldan çıxaran onlara bir zərər toxundura bilməyəcəkdir, çünki lazım olarsa bütün Səma məbkbri onlara köməyə gələcəkdibr. Əgər Adəm və Həvva şeytanın şirnikbndirməbrinə mərdiklə dözsələr, onda onlar səma elçibri kimi təhlükəsizlikdə olacaqlar. Lakin yalnız bircə dəfə də olsa tamaha uysalar, onda onların günahla yoluxan təbiəti şeytana müqavimət göstərmək gücünü və istəyini itirəcəkdir.

Xeyirlə şəri bilmə ağacının köməyi ilə onların Allaha olan imanı və məhəbbəti sınandı. Bağda çoxlu ağaçlar boy atırdı, Rəbb isə bunlardan yalnız birinin meyvəsini dadmağı qadağan etməyi lazım bilərək xəbərdar etdi ki, əgər onlar Onun iradəsini pozsalar, onda cinayətin günahını daşıyacaqlar. Adəm və Həvva hər yerdə şeytandan təcrid edilmişdibr, şeytan onlara öz şirnikbndirmələri ilə yalnız qadağan olunmuş ağacın yanında yaxınlaşa bilərdi və onlar tanıma ağacına yaxınlaşmaq üçün etdikləri birinci cəhddən yoldan çıxaranın hiyləsinə məruz qaldılar. Mələklər onlara tövsiyə edirdibr ki, Allahın xəbərdarlıqlarına xüsusi diqqət yetirsinbr və Onun etməyi lazım bildiyi məsləhətlərinə əməl etsinlər. [25]

Öz qarşısına qoyduğu məqsədə nəzərə çarpmadan nail olmaq üçün şeytan öz məkrli niyyətinin həyata keçirilməsinə ən yaxşı maska olacaq ilandan vasitə kimi istifadə etmək qərarına gəldi. O zaman ilan yerdəki ən müdrik və gözəl heyvanlardan biri idi. Onun heyrətli dərəcədə gözəl olan qanadları uçuş zamanı qızıl kimi parıldayırdı. O, qadağan olunmuş ağacın meyvələrinin ağırlığından əyilən budaqlannda yerini rahatladı və bu gözəl meyvələrdən ləzzətlə yeyərək diqqətləri özünə cəlb etməyə çalışırdı. Bu sakit bağda beləcə gizlənərək yalançı öz ovunu izləyirdi.

Mələklər Həvvanı xəbərdar edirdilər ki, bağdakı gündəlik məşğuliyyətləri zamanı ərindən aynlmasın, çünki Adəmlə birlikdə onu təhlükə az hədələyirdi. Lakin bir dəfə o, xəyal içində özü də hiss etmədən Adəmdən ayrı düşdü. Həvva tək qaldığını görəndə, onun qəlbini hansısa yaxınlaşan təhlükənin vahiməsi bürüdü, lakin o, tezliklə bu qorxu hissini özündən uzaqlaşdırdı və qərara gəldi ki, şəri ayırmaq və ona qarşı durmaq üçün kifayət qədər ağıllı və güclüdür. O, mələklərin xəbərdarlıqlarını unutdu və tezliklə qadağan olunmuş ağacın yanında olduğunu gördü, heyrət və maraq qarışıq hisslərlə ona tamaşa etdi. Ağacdan sallanan meyvələr çox gözəl idibr və Həvva anlamırdı ki, nə üçün Allah onları dərməyi qadağan etmişdir. Tamahlandıncı üçün münasib an çatmışdı. Özünü eb göstərdi ki, guya onu narahat edən suallardan xəbərdardır və ondan soruşdu: “Doğrudanmı, Allah sizə “bağda olan heç bir ağacın bəhrələrindən yeməyin” deyib?” İlanın sözbrindən heyrətə düşmüş və qorxmuş Həvva, eb bil ki, öz düşüncəbrinin əks-sədasını eşidirdi. Lakin ilan xoş ahəngli səslə öz nitqini davam etdirərək məharətlə onun qeyri-adi gözəlliyini tərif edirdi. Həvva onu heç də həvəssiz dinləmirdi. Oradan qaçmaq əvəzinə, o heyrətlə ilanın sözbrini dinləyərək ləngiyirdi. Əgər Həvva bu cür nitqbri mələyə bənzəyən bir varlıqdan eşitsəydi, ola bilsin ki, o qorxardı, lakin onun heç ağlına da gəlmirdi ki, bu cür füsunkar ilan günaha batmış düşmənin vasitəçisi ola bilər.

O, ilanın azdırıcı sözbrinə cavab verdi: “Bağdakı ağaclarının bəhrələrindən yeyə bibrik. Amma bağın ortasındakı ağacın meyvələri barədə Allah deyib: “Yox, əsla ölməzsiniz. Əksinə, Allah bilir ki, o meyvələrdən yediyiniz gün gözbriniz açılacaq və xeyirlə şəri bilərək Allah kimi olacaqsınız”. [26]

İlan deyirdi ki, bu ağacın meyvəsindən dadmaqla onlar varlığın ali səviyyələrinə çata bilərlər və daha çox biliklər əldə edə bilərlər. Sonra, sanki öz sözlərini təsdiq edirmiş kimi, qeyd etdi ki, o da qadağan olunmuş meyvələrin dadına baxmışdır və bunun sayəsində ona nitq bəxş edilmişdir. O hiss olunmadan Həvvaya təlqin edirdi ki, Allah qısqanclıqdan bu ağacın meyvələrini onlara qadağan edibdir ki, onlar Ona bərabər olmasınlar. Allah yalnız ona görə bu meyvələri nəinki yeməyi, hətta onlara toxunmağı da onlara qadağan etmişdi ki, bu meyvələr müdriklik və güc vermək kimi heyrətamiz xüsusiyyətə malikdirlər. Yoldan çıxardan sanki ötəri olaraq qeyd etdi ki, Rəbb Öz hədəsini yerinə yetirməyəcəkdir, O yalnız onları qorxumaq istəmişdir. Necə ola bilər ki, onlar ölsünlər? Məgər onlar həyat ağacının meyvəsindən yeməmişdirlərmi? Allah sadəcə olaraq onlann daha yüksək inkişaf səviyyəsinə çatmalarına və daha böyük xoşbəxtlik əldə etmələrinə mane olmaq istəmişdir.

Adəmin günlərindən indiki vaxta qədər şeytan beləcə fəaliyyət göstərir və onun səyləri böyük müvəffəqiyyət qazanır. O, insanları Allahın məhəbbətinə etibarsız yanaşmağa tamahlandırır və Onun müdrikliyini şübhəyə məruz qoymağı öyrədir. O daim insanlarda yersiz maraq ruhu oyatmağa, İlahi müdrikliyin və gücün sirlərinə daxil olmaq üçün narahat və üzücü istək yaratmağa çalışır; çoxları Allahın gizli saxlamağı lazım bildiyi şeyləri dərk etməyə can atmaqla Onun onlann xilası üçün açdığı həqiqətlərə etinasızlıq göstərirlər. İnsanları itaətsizliyə şirnikləndirməklə şeytan onlara bu fıkri təlqin etməyə çalışır ki, onlar bununla heyrətamiz dərk etmə sahəsinə daxil olurlar. Lakin bunlar hamısı yalandır. öz keçici müvəffəqiyyətlərindən sehrlənən insanlar İlahi qanunları tapdalamaqla onlan cırlaşmaya və ölümə aparan yola qədəm qoyurlar.

Çoxları özünü geniş dünyagörüşünə və azad fəaliyyətə malik insan hesab edərək Allah iradəsinə itaət edənlərin məhdudluqlarını söyləyirlər. Bu, Edendə danışan səsin əks-sədası deyilmi: “Dadacağınız gün” (İlahi qanunlardan kənara çıxacağsınız), “Allah kimi olacaqsınız”. Şeytan təsdiq edirdi ki, guya qadağan olunmuş meyvələrdən yeməklə çox şey əldə etmişdir, lakin Allah iradəsini pozduğu üçün qovulduğunu hər cəhdlə gizlədirdi. O, günahın əvəzsiz ziyan gətirdiyinə əmin olmuşdusa da, öz acınacaqlı vəziyyətini gizlədirdi ki, başqalarını da [27] uçuruma sürükləsin. Bizim günlərdə olduğu kimi, qanunu pozub öz həqiqi varlığını gizlətməyə çalışaraq müqəddəs görünə bilsə də, bu onu daha təhlükəli azdırıcı edir. O, Allah Qanunu pozan və başqalannı da buna məcbur edərək onları əbədi ölümə sürükləyən şeytanla əlbirdir. Həvva şeytanın sözlərinə səmimi-qəlbən inandı, lakin bu inam onu qazandığı cəzadan xilas etmədi. O, Allahın sözlərinə şübhə etdi və bu onun günaha batmasına səbəb oldu. Məhkəmədə insanlar ona görə mühakimə olunmayacaqlar ki, səmimi-qəlbdən yalana inanmışlar; yox, ona görə mühakimə olunacağlar ki, həqiqətə inanmamışlar və onu dərk etmək imkanına etinasızlıq göstərmişlər. Şeytanın ziddiyyətli dəlilərinə baxmayaraq, Allah iradəsinə itaətsizlik həmişə faciəvi nəticələrə gətirib çıxarır. Biz bütün qəlbimizlə həqiqəti dərk etməıyə çalışmalıyıq. Rəbbin Sözündə olan tövsiyələr bizə xəbərdarlıq və məsləhət kimi verilmişdir. Onlar bizə yanılmalardan xilas olmaq üçün verilmişdir. Onlara etinasızlıq göstərməklə biz özümüzü ölümə məruz qoyuruq. Heç bir şübhə yoxdur ki, Allah Sözünə zidd olan hər şey şeytandan gəlir.

İlan qadağan olunmuş ağacın meyvəsini dərərək, demək olar ki, heç bir müqavimət göstərməyən Həvvanın ovcuna qoydu. Sonra o, Allahın bu meyvələrə toxunmağı ölüm hədəsi ilə qadağan etdiyini xatırlatdı. Artıq indi, meyvə Həvvanın əlində olarkən, şeytan ona təlqin etməyə çalışırdı ki, bu meyvəni yemək ona toxunmaq kimi zərərsizdir. Həvva görəndə ki, ona qorxulu heç bir şey olmamışdır, cəsarətləndi. O görəndə ki, “ağacın meyvəsi yemək üçün yaxşıdır, gözə xoş görünür və bu ağac insana dərrakə verməyi vəd edir. Buna görə o həmin meyvədən dərib yedi”. O, meyvələri yeyəndə ona elə gəldi ki, ona nəsə canlandırıcı bir qüvvə axır və o varlığın yüksək səviyyəsinə daxil olur. Həvva qorxusuz olaraq meyvələri dərdi və yedi. Beləliklə, günah etmiş Həvva onun ərini məhv etmək istəyən şeytanın əlində silaha çevrildi. Özündə nəsə qeyri-təbii qəribə oyanış hiss edən Həvva qadağan olunmuş ağacın meyvələrindən yığaraq, ərini axtarmağa getdi. Onu tapdıqda, baş verən hadisə haqqında ona hər şeyi danışdı.

Adəmin sifəti tutqunlaşdı. O, sanki, sarsıldı və həyacanlandı. O, Həvvaya cavab verib dedi ki, bu, yəqin ki, onlara xəbərdarlıq edilən həmin düşməndir və indi, Allah hökmünə əsasən, o ölməlidir. Həvva cavab əvəzinə öz gətirdiyi meyvələri təkidlə ona təklif edirdi və ilanın [28] sözlərini təkrar edərək deyirdi ki, ölüm onları hədələmir. Öz keçirdiyi hisslər haqqında danışaraq Həvva, nəhayət, onu inandırırdı ki, Allah narazılığının heç bir təzahürünü hiss etməmişdir, əksinə, onun bütün varlığına yayılan yüksək dərəcədə xoş gümrahlıq hiss etmişdir; onun güman etdiyinə görə, bu cür hissləri səma elçiləri də keçirirlər.

Adəm başa düşdü ki, onun həyat yoldaşı sədaqət və məhəbbət sınağının onlar üçün mövcud olan yeganə qadağasını pozmuşdur. Onun qəlbində dəhşətli mübarizə gedirdi. O, Həvvaya özündən uzaqlaşmağa icazə verdiyi üçün çox sarsılmışdı. Lakin, artıq olan olmuşdu və indi o ona bu qədər sevinc gətirən ömür yoldaşından ayrılmalı idi. Bununla necə barışmalı? Adəm Allahla və müqəddəs mələklərlə ünsiyyətdən sevinirdi. O, Yaradanın şöhrətini seyr edirdi. O başa düşürdü ki, Allaha sadiq qalsaydılar, bəşəriyyətin gələcəyi necə də xoşbəxt olardı. Lakin onun nəzərində hər şeydən qiymətli olan bəxşi itirmək qorxusu Adəmi yuxarıda sadalanan xeyir-dualara etinasızlıq göstərməyə sövq etdi. Yaradana olan məhəbbəti kölgədə qoydu. Həvva onun özünün bir hisssəsi idi və onunla aynlığı Adəm heç ağlına da gətirmirdi. O başa düşmədi ki, onu torpaqdan Yaradan və məhəbbətlə hərəkət edən Hədsiz Qüvvə həyat dostunu ona necə vermişdirsə, eləcə də ona başqa ömür yoldaşı verə bilər. Adəm Həvvanın müqəddəratına şərik olmağı qərara aldı: əgər Həvva ölməlidirsə, onlar birlikdə öləcəklər. Ən nəhayət, o mühakimə edirdi ki, bəlkə müdrik ilan həqiqəti demişdir? Onun qarşısında duran Həvva gözəl idi və zahirən əvvəlki kimi məsum idi. Onun Adəmə olan məhəbbəti daha hərarətli olmuşdu. Adəm onda heç bir ölüm əlaməti görmürdü və nəhayət qərara gəldi - meyvəni götürdü və tezcə onu yedi.

Bundan sonra Adəmə elə gəldi ki, o da varlığın daha yüksək səviyyəsinə daxil olur, lakin tezliklə baş vermiş cinayət haqqında fıkir onun qəlbini dəhşətlə doldurdu. Günahkar cütə elə gəlirdi ki, hətta, hava da dəyişmişdir: əvvəlcə dəyişməz mülayim olsa da, o, soyuq və tutqun olmuşdu. Əvvəllər onların qəlbini dolduran məhəbbət və sülh günahkarlıq, gələcək üçün qoru hissləri və qəlb boşluğu ilə əvəz olundu. Onları bürüyən parlaq işıq itdi və onlar öz bədənlərini örtmək üçün nəsə axtarmağa məcbur oldular. Onlar Rəbbin və müqəddəs mələklərin gözləri önündə çılpaq dura bilməzdilər ki!

Baş vermiş hadisənin əsl mənasını onlar getdikcə dərk etməyə [29] başlayırdılar. Adəm Həvvanı danlayırdı ki, o, Adəmi tərk edərək ilanın hiyləsinə uymuşdur. Onların hər ikisi özlərini sakitləşdirməyə çalışırdılar ki, öz məhəbbətinin sübutlarını onlara bu qədər Bəxş Edən onların bu yeganə günahını bağışlayacaqdır və onlar bu qədər qorxduqları dəhşətli cəzaya məruz qalmayacaqlar.

İblis sevincindən şənlənirdi. O, qadını yoldan çıxararaq onda Allahın məhəbbətinə, müdrikliyinə şübhə yaratdı və onu Allahın qanununu pozmağa təhrik etdi, sonra da onun vasitəsi ilə Adəmi günah etməyə sövq etdi.

Lakin Böyük Qanunverici itaətsizliklərinin nəticələrini Adəmə və Həvvaya göstərməyə hazırlaşmışdı. İlahi hüzur bağda göründü. Əvvəllər, məsum və müqəddəs olduqları vaxt, onlar öz Yaradanını sevinclə salamlayırdılar, lakin indi dəhşət içində Ondan qaçaraq bağın dərinliyində gizləndilər. “Rəbb Allah, Adəmi səsləyib ona dedi: “Haradasan?” O cavab verdi: “Bağda səsini eşitdim və çılpaq olduğum üçün qorxdum, ona görə də gizlənmişəm”. Allah dedi: “Kim sənə bildirdi ki, çılpaqsan? Sənə yeməyi qadağan etdiyim ağacın meyvəsindən yeməmisən ki?”

Adəm nə inkar edə bilirdi, nə də öz günahına haqq qazandıra bilirdi, lakin tövbə etmək əvəzinə, o, təqsiri arvadının üstünə, bununla isə Allahın özünün üstünə yıxmağa cəhd edirdi: “Mənimlə birgə olmaq üçün verdiyin qadın o ağacın meyvəsindən verdi, mən də yedim”. Həvvaya məhəbbəti üzündən Allahın xeyir-dualarından, öz vətəni və cənnətdən, əbədi sevincdən könüllü olaraq məhrum olmağı üstün tutan Adəm indi, günaha batmağından sonra, baş vermiş cinayətin məsuliyyətini öz arvadının və hətta, Yaradanın özünün üstünə qoymağa cəhd edirdi. Günahın gücü bu qədər dəhşətlidir.

Allah qadından soruşanda: “Sən niyə belə etdin?”, o cavab verdi: “İlan məni yoldan çıxartdı, mən də yedim”. Bu cavabda şikayət gizlənirdi: “Sən nə üçün ilanı yaratdın? Nə üçün ona Edenə girməyə icazə verdin”. Bu öz günahına haqq qazandırmaq cəhdi idi. Beləliklə, Adəm kimi, Həvva da öz cinayətinin məsuliyyətini Allahın üzərinə qoymağa cəhd edirdi. özünə haqq qazandırma ruhu öz başlanğıcını yalanın atasından götürür. Günah edən kimi, əcdadlarımızda bir anda özünü göstərən bu cür ruh Adəmin hər bir oğul və qızlarında da görünür. Günahlarını səmimi etiraf etmək əvəzinə, təqsiri öz yaxınlarırın, [30] şəraitin və hətta, Rəbbin xeyir-dualarını şikayət üçün əsasa çevirərək, Onun üzərinə yıxmaqla onlar özlərini təmizə çıxarmağa çalışırlar. Onda Allah hökmünü ilana söylədi: “Sən bunu etdiyin üçün bütün ev heyvanları və çöl heyvanları arasında lənət qazanırsan. Qamın üstündə sürünəcəksən, bütün ömrün boyu torpaq yeyəcəksən”. İlan şeytanın vasitəçisi olduğuna görə İlahi cəzam çəkməli idi. O, füsunkar və qeyri-adi dərəcədə gözəl məxluqdan ən murdar sürünənlərdən birinə çevrildi və həm insanda, həm də heyvanlarda özünə qarşı qorxu və nifrət oyatdı. Bunun ardınca ilana deyilən sözlər bilavasitə şeytana aid idi və onun gələcəkdəki tam məğlubiyyətini və ölümünü göstərirdi: “Mən səninlə qadın arasına, sənin balanla onun övladı arasına düşmənçilik salıram. Bu övlad sənin başmdan vuracaq, sən də onu dabanından sancacaqsan”.

Həvvaya deyildi ki, bundan sonra onun qisməti iztirab və kədər olacaqdır. Allah dedi: “Hamilə olanda sənə çox əziyyət verəcəyəm, uşaqlannı ağrı içində doğacaqsan. Ərinə ehtiyacın olacaq, o sənə ağalıq edəcək”. Allah yaratdığı zaman Həvvanı Adəmə bərabər yaratmışdı. Əgər onlar Allahın böyük məhəbbət qanunu ilə ahəngdarlıqda yaşayaraq Onun iradəsinə itaətkar qalsa idilər, onlar bir-birləri ilə də ahəngdarlıqda olardılar; lakin günah ayrılıq saldı və indi onların ittifaqı, artıq, bərabər hüquqluların ittifaqı ola bilməzdi: Həvva birinci olaraq günah etdi, Allahın əmrinə zidd olaraq öz ərindən uzaq düşməsi sayəsində o, tamaha uydu. Adəmi günaha təhrik etdiyi üçün Həvva indi ona tabe olmalı idi. Əgər günaha batmış insan nəsli Allah Qanununda həkk olunan prinsipləri əsas tutsaydılar, onda hətta günahın nəticəsində meydana çıxan bu hökm həm kişilər, həm də qadınlar üçün xeyir-dua olardı. Lakin kişilər onlara verilən üstünlükdən sui-istifadə edərək çox vaxt qadınların həyatını olduqca acı və ağır edirdilər.

Həwa Edendə öz ərilə tamamilə xoşbəxt idi, lakin, bizim dövrün narahat Həvvaları kimi, Allahın onun üçün müəyyən etdiyindən daha yüksək fəaliyyət dairəsinə daxil olmaq ümidi ilə özünü azdırırdı. öz tutduğu mövqedən yüksəyə qalxmağa çalışarkən, o daha aşağı səviyyəyə enmiş oldu. öz həyat vəzifələrini Allahın planına uyğun surətdə könüllü olaraq yerinə yetirmək istəməyənlərin hamısının qisməti belədir. Allah tərəfindən onlar üçün təyin edilməyən mövqeni [31] tutmaq istərkən, bir çox qadınlar çalışdıqları zamanı öz yaxınları üçün xeyir-dua ola biləcək sahəni tərk edirlər. Öz yüksəlmək cəhdləri ilə çoxlan qadınlıq ləyaqətini, xarakter alicənablığını qurban verir və Göylər tərəfindən onların üzərinə qoyulmuş tapşırığı yerinə yetirilməmiş saxlayırlar.

Allah, Adəmə dedi: “Arvadının sözünə qulaq asdığın üçün, qadağan etdiyim, “meyvəsini yemə” dediyim ağacdan yediyin üçün, sənə görə torpaq lənətlənir. Ömrün boyu zəhmətlə torpaqdan yemək əldə edəcəksən. O sənə tikan və qanqal bitirəcək, sən də çöldəki ot-ələfı yeyəcəksən. Aim tərinlə çörək yeyəcəksən. Axırda torpağa qayıdacaqsan, çünki oradan götürülmüsən; ona görə ki yerin torpağısan, torpağa da qayıdacaqsan”.

Rəbb məsum cütü günahdan qorumaq niyyətində idi. O, səxavətlə onlan bütün nemətlərlə təmin etmişdi və eyni zamanda şəri onlardan gizlətmişdi. Lakin Onun əmrinə zidd olaraq onlar qadağan olunmuş meyvələri yedilər və bu vaxtdan etibarən bütün ömürləri boyu şəri tanıyaraq, ondan dadmalı idilər. Bu vaxtdan etibarən insan nəsli şeytanın şirnikləndirmələrindən iztirab çəkəcəkdilər. Əvvəllər insan üçün təyin olunmuş ağır olmayan xoş işlərin əvəzinə, indi onların qisməti qayğılar və ağır zəhmət olacaqdı. Onları məyusluq, kədər, iztirab və nəhayət ölüm gözləyirdi.

Bütün təbiət günahm lənəti altında olaraq insana şəhadət etməli idi ki, Allaha qarşı çıxmaq nə deməkdir və bu nəyə gətirib çıxarır. Allah insanı yaradarkən, onu bütün yer üzünə və bütün canlılara hökmdar etdi. Nə qədər ki Adəm Göylərin prinsiplərinə sadiq idi, təbiət ona tabe edilmişdi. Lakin o, İlahi qanunu pozanda, onun hakimiyyəti altında olan heyvanlar aləmi onun hakimiyyətinə və idarə etməsinə qarşı üsyan etdi. Beləliklə, Allah Öz böyük canıyananlığı sayəsində insanlara Öz qanununun müqəddəsliyini, onun hətta xırdaca bir pozulmasınm məhvediciliyini əyani şəkildə gəstərmək istəyirdi.

İnsana olan məhəbbət sayəsində ona zəhmət və qayğılarla dolu həyyat müəyyən edildi. Günaha batdığına görə vacib olan bu cür məktəb insana özünü və öz ehtiraslarını cilovlamağı, özünü ələ almaq qabiliyyətini inkişaf etdirməyi öyrətməlidir. Bu, insanın günah uçurumundan və günah bataqlığından çıxaraq dirçəlməsi üçün nəzərdə tutulan böyük Allah niyyətinin bir hissəsi idi. [32]

“Ancaq xeyirlə şəri bilmə ağacının meyvəsindən yemə, çünki ondan yeyən gün hökmən öləcəksən” (Yaradılış 2:17), o demək deyildi ki, onlar qadağan olunmuş ağacın meyvələrindən yedikləri elə həmin an öləcəklər, lakin elə həmin gün onların öləcəkləri haqqında qəti hökm çıxarıldı. Ölməzlik onlara yalnız itaətkar olmaq şərti ilə vəd edilmişdi. Qanunu pozmaqla onlar əbədi həyat hüququndan məhrum oldular. Elə həmin gün onlar ölümə məhkum edildilər.

Əbədi yaşamaq üçün insan həyat ağacının meyvələrindən yeməli idi. Bu üstünlükdən məhrum olan insan həyatı tam sönənə kimi tədricən gücünü itirir. Şeytan çalışırdı ki, Adəm və Həvva itaətsizlik edərək Allahın qəzəbinə düçar olsunlar, bununla da o ümid edirdi ki, onlar əfv olunmağa macal tapmamış həyat ağacının meyvələrindən yeyəcəklər və beləliklə də iztirabları və günahı yer üzərində əbədiləşdirəcəklər. Lakin insan günaha batan kimi həyat ağacını qorumaq üçün mələklər göndərildi, bu mələkləri odlu qılınca bənzəyən parlaq işıq şüalan əhatə edirdi. Adəmin ailəsindən heç kim həyat ağacının meyvələrindən dadmaq üçün ona yaxınlaşa bilməzdi, buna görə də bütün günahkarlar fanidirlər, öləcəklər.

Başlanğıcı bizim əcdadlanmızm günaha batması ilə qoyulan kədər axını çoxları üçün bu qədər kiçik günah müqabilində həddindən ağır cəza kimi görünür. İnsanlar Allahın insana qarşı ədalətliliyinə və müdrikliyinə şübhə edirdilər. Allah insanı Özünə bənzər, günahsız yaratmışdır. Yer ləyaqətcə mələklərdən lap az dərəcədə aşağı olan varlıqlarla məskunlaşmalı idi, lakin əvvəlcə onların sədaqəti sınanılmalı idi, çünki Rəbb yol verə bilməzdi ki, Onun qanununa itaət etməyənlər yerdə məskunlaşsınlar. Bununla belə, Allah öz böyük canıyananlığı sayəsində Adəmi həddindən ağır sınağa çəkmədi. Məhz qadağının çox kiçik olması günahı qeyri-adi dərəcədə böyük etmişdi. Çünki Adəm xırdaca bir tamahdan özünü saxlaya bilmədiyi üçün daha ciddi və məsuliyyətli sınaqlardan da çıxa bilməzdi.

Əgər Adəm daha sərt bir sınağa məruz qalmış olsaydı, onda şər törətməyə meyilli olan adamlar özlərinə qəbahətlərinin xırdalığı ilə haqq qazandırardılar: “Belə xırda bir şeyə Rəbb fıkir verməz”. Əgər söhbət, onlann fıkrincə, az əhəmiyyətli işlərdən gedirdisə, beləliklə insanlar Allah Qanununu pozmaqda öz günahsızlıqlarını sübut edərdilər. Lakin Rəbb aydın göstərdi ki, dərəcəsində asılı olmayaraq [33] hər bir günah Onun üçün ikraha layiqdir.

Qadağan olunmuş meyvələri yeyərək Allaha itaətsizlik etməyi və ərini də yoldan çıxararaq buna təhrik etməyi Həvva ciddi qəbahət hesab etmirdi. Lakin buna baxmayaraq onların günahı dünyanı bürüyən iztirab axınlarının qapısını açdı. Həmin tamahlandırma anında bircə düzgün olmayan addımın nəticələrinin dəhşətini qabaqcadan kim görə bilərdi?

Allah Qanununun insan üçün məcburi olmadığını hesab edənlərin çoxusu hesab edirlər ki, Onun bütün tələblərini yerinə yetirmək mümkün deyildir. Lakin əgər bu beb olsa idi, onda bəs nə üçün Adəm günah üçün cəza çəkdi? Bizim əcdadlarımızın günahı cinayətlərin və kədərlərin başlanğıcını qoydu; əgər Allahın rəhmdilliyi və canıyananlığı olmasa idi, onda bəşəriyyətin heç bir ümid yeri qalmazdı. Qoy heç kim özünü aldatmasın: “Günahın cəzası-ölümdür” (Romalılara 6:23). İnsan nəslinin atasına höki çıxarıldığı vaxt olduğu kimi, Allah Qanununu indi də cəzasız pozmaq mümkün deyildir.

Günaha batdıqdan sonra Adəm və Həvva daha Edendə yaşaya bilməzdilər. Onlar bu paklıq və xoşbəxtlik sığınacağında qalmalarına icazə verilməsini hərarətlə xahiş edirdibr. Onlar dərk edirdibr ki, bu sevinc və sülh güşəsində yaşamaq üçün hər bir hüququ itirmişbr və and içirdibr ki, gələcəkdə Allahın iradəsini ən ciddi səylə yerinə yetirəcəklər. Lakin onlara deyildi ki, günahın pozğunlaşdırıcı təsirini hiss edərək onlar şərə qarşı müqavimət göstərmək qüvvəsini itirmişbr və şeytanın onlara təsir göstərə bilməsinə imkan açmışlar. Əgər məsum olduqları vaxt onlar tamaha uymuşdularsa, onda indi, qanunu bibrəkdən pozduqdan sonra, onlar öz şərəflərini qorumaq üçün daha az imkanlara malikdirbr.

Onlar öz gözəl vətənbri ib itaət və təsveridilməz kədər içərisində vidalaşaraq oranı tərk etdibr ki, günahla lənətlənmiş yerdə yaşasmlar. Əvvəllər mülayim və sabit olan iqlim indi dəyişərək sərtbşmişdi və canıyanıcıl Rəbb onlara dəridən paltarlar düzəltdi ki, bürküdən və soyuqdan qorunsunlar.

Adəm və Həvva solmuş çiçəkdə və tökübn yarpaqlarda ölümün ilk əlamətlərini görəndə, onlar bunun üçün indi insanların öz ölmüş qohumları üçün kədərbndikbrindən də çox qəmləndilər. Zərif və kövrək güllərin məhvi onlara, həqiqətən də, iztirah verirdi, lakin [34] əzəmətli ağaclar öz six yarpaqlarını tökməyə başlayanda, gec-tez hər bir canlı varlıq üçün ölüm saatının qaçılmazlığını və reallığını onlar dərhal təsəwürlərinə gətirdilər.

Eden bağı insanın onun hüdudlarından qovulmasından sonra yer üzündə hələ çox qaldı. Günaha batmış insan nəsli girişi məbklər tərəfındən qorunan müqəddəs vətənlərinə hələ uzun müddət nəzər yetirə bildilər. Xeruvimlər tərəfındən qorunan cənnət qapıları önündə Allahın şöhrəti açılırdı. Adəm və onun oğullan oraya səcdə etməyə gedirdilər. Burada, onlar pozduqları və onlarm Edəndən qovulmasma gətirib çıxaran, qanuna tabe olunmaları haqqında öz əhdlərini bərpa edirdilər. Qanunsuzluq bütün yer üzünü bürüyəndə və məhv olmağa məhkum edilənlər böyük daşqının sularında ölməli olanda, Eden bağını salan Ә1 onu yer üzündən götürdü. Lakin Yaradan “yeni səma və yeni yer” (Vəhy 21:1) yaradanda, cənnət yenidən qaytarılacaqdır, ancaq əvvəlkindən daha böyük şöhrət içərisində.

Onda Allah qanununa riayət edənlər bütün əbədiyyət boyu həyat ağacanın altında ölməzlik havası ilə nəfəs alacaqlar. Günaha batmayan dünyaların sakinbri üçün bəxtiyarlıq bağı Allahın yaradıcılıq fəaliyyətinin kamillik nümunəsi olacaqdır. Əgər insan Yaradanın gözəl niyyətlərini həyata keçirsə idi, onda günah lənəti ilə bkəbnməyən yer bu cür nümunə olmalı idi. [35]

4-cü fəsil
ƏFV PLANI

İnsanın günaha batması bütün Səmam kədərə qərq etdi. Allah tərəfindən yaradılan dünya günahın lənətilə ləkələnmiş oldu və orada iztiraba, ölümə məhkum olunmuş varlıqlar məskunlaşdılar. Elə güman etmək olardı ki, günah etmiş olanlar üçün heç bir qurtuluş yoxdur. Mələklər daha öz vəsf nəğmələrini oxumurdular. Bütün səma məskənlərində günah tərəfındən törədilmiş dağıntılar üçün dərin kədər hökm sürürdü.

Allah Oğlu, şöhrətli Səma Hökmdarı, günaha batmış nəslə canıyananlıqla baxırdı və itirilmiş dünyanın ərşə yüksələn ahları Onün qəlbini hədsiz mərhəmətlə doldururdu. Lakin insanın əfv planı İlahi Məhəbbətlə hələ əwəlcədən yaranmışdı. Pozulmuş qanun günahkarın həyatım tələb edirdi. Bütün Kainatda yalnız Vahid Şəxs var idi ki, insan naminə qanunun tələblərini ödəyə bilsin. İlahi qanun Allahın özü qədər müqəddəs olduğu üçün yalnız Allahla bərabər Olan törədilmiş qanunsuzluğu bağışlamağa qadirdir. Məsihdən başqa heç kim günaha batmış insanı qanunun lənəti altından xilas edə bilməzdi və onu yenidən Səma ilə ahəngdarlığa gətirə bilməzdi. Məsih günahın təqsirini və rüsvayçılığını öz üzərinə götürməli idi; günah Müqəddəs Allah üçün o qədər murdardır ki, Ata ilə Oğulu ayırır. Günaha batmış nəslin xilası üçün Məsih izhtirablar və kədərlər girdabına atılmalı idi. Oğul Ata qarşısında günahkar üçün xahiş edəndə, səma ordusu təsviredilməz dərəcədə dərin həyəcan içərisində son qərarı gözləyirdilər. Bu sirli müşavirə, “tam razılığ” ( Zəkəriyyə 6:13), uzun çəkdi, burada günaha batmış yer övladlarının taleyi həll olunurdu. [36] Xilas planı dünyanın yaradılmasından əvvəl hazırlanmışdı, zira Məsih “dünya yaradılandan boğazlanmış Quzudür” (Vəhy 13:8); lakin Kainatın Padşahı Öz Oğlunu günahkar bəşəriyyət naminə ölümə verməyə daxili mübarizəsiz razı olmadı. “Zira, Allah dünyanı elə sevdi ki, vahid Oğlunu ona verdi; bunu ona görə etdi ki, Ona iman edən hər adam həlak olmasın, əbədi həyata malik olsun” (Yəhya 3:16). Ey bağışlanma sirri! Allah Onun hisslərinə cavab verməyən dünyaya necə məhəbbət bəsləyirdi! “İdrakdan yüksəkdə duran” məhəbbətin dərinliyini kim dərk edə bilər? Sonadək dərk edilməyən məhəbbətin sirrini dərk etmək istəyən ölməz varlıqlar əbədiyyət boyu Onun əzəməti önündə heyrət və səcdə edəcəklər.

Allah özünü Məsihdə açmalı idi və beləliklə də dünyanı Özü ilə banşdırmalı idi (bax 2 Korinflilərə 5:19). İnsan günahla o qədər murdarlanmışdı ki, xaraktercə pak və xeyirxah Olan ilə öz-özlüyündə heç cür barışa bilməzdi. Lakin Məsih insanı qanunun mühakiməsi altından zəmanətə götürməklə İlahi qüvvəni insan gücsüzlüyü ilə birbşdirdi. Beblikb, Allah qarşısında tövbə və Məsihə iman vasitəsilə Adəmin günaha batmış övladları yenidən “Allah övladları” adlanmaq hüququnu əldə edə bibrbr (1 Yəhya 3:2).

Bütün Səma hədsiz böyük qurbanın əzəmətini dərindən dərk etdi, insan yalnız bu qurbanın sayəsində xilas ala bibrdi. Məsih əfv niyyətini səma mələkbrinə açanda onlann qəlbi dərin kədərlə doldu, çünki onlar gördülər ki, onların sevimli Hökmdarı yalnız son dərəcə dərin iztirablar bahasına insanı xilas edə bilər. Onlar qəlb ağnsı və heyrətb Məsihi dinbyirdibr. Məsih onlara danışırdı ki, iztirablara, təhqirə və ölümə məruz qalmaq üçün səma paklığını, sülhü, sevinci, şöhrəti, ölməz həyatı necə tərk edəcək və günahkar yerə enəcəkdir. O, günahkar ib günahın cəzası arasında duracaqdır və yalnız az bir qisim Onu Allah Oğlu kimi qəbul edəcəkdir. O Öz əvvəlki Hökmdar kimi yüksək mövqeyini tərk edərək, yerə enəcəkdir, insan təbiətini özündə barışdıracaqdır ki, insanların məruz qaldıqlan kədərləri və tamahları Öz şəxsi təcrübəsində dərk etsin. Bütün bunlar ona görə vacibdir ki, O, “imtahan olunanlara yardım edə bilsin” (İbranibrə 2:18). Bir Müəllim kimi Onun missiyası başa çatdıqda isə, O şərəfsizlərin əlinə veriləcəkdir və iblisin Ona işgəncə verənləri ruhlandırmağa qadir olduğu bütün təhqirlərə və işgəncələrə məruz qalacaqdır. O, təhqirlər [37] altında göylə yer arasında cinayətkar kimi çarmıxa çəkilərək ölməli olacaqdır. ötən uzun və ağır saatlar boyu O elə dəhşətli can və qəlb mübarizəsi keçirəcəkdir ki, Ona baxmağa gücləri çatmayan məbklər üzlərini örtəcəklər. Ata Öz üzünü Ondan çevirəndə və bütün dünyanın günahlarının ağır yükü Onun üzərinə qoyulanda O, dəhşətli qəlb əzabı keçirəcəkdir.

Mələklər insanı xilas etmək üçün öz həyatlarını təklif edərək, İsanın ayaqlanna döşəndilər... Lakin mələk həyatı günahı əfv edə bilməzdi: yalnız insanı Yaradan onu xilas etmək gücünə malik idi. Lakin əfv planının həyata keçirilməsində mələklərə də müəyyən rol ayrılmışdı. “Lakin görürük ki, mələklər bir az aşağı tutulmuş İsa, Allahın lütfü ilə hər bir adam naminə ölüm dadmaq üçün çəkdiyi ölüm acısı nəticəsində, izzət və şərəf tacını geymişdir” (İbranibrə 2:9). O çevrilərək insan olacaq və artıq, mələklər Ona xidmət etdikləri vaxtda və Onun iztirab çəkdiyi vaxtda mələklərin Ona ruh verdikləri zaman olduğu kimi onlar qədər qüdrətli gücə malik olmayacaqdır. Onlar da köməkçi kimi xilasın varisi olacaq olanlara xidmət etməyə göndəriləcəklər (bax İbranilərə 1:14). Bu mələklər onları şər mələklərin təsirindən qorumalı və şeytanın həmişə salehləri əhatə etmək istədiyi zülməti dağıtmalı olacaqlar.

Mələklər özlərinin Rəbbinin əzablarının və alçaldılmasının şahidləri olanda, onda onlar canıyananlıq və qəzəb hissləri ilə coşaraq, Onu qatilbrin əlindən necə də xilas etmək istəyəcəklər! Lakin bu müdaxib olmamalı idi. Məsih şərəfsizlərin kinayələrinə və təhqirbrinə məruz qalmalı idi, bu əfv planının bir hissəsi idi və O, dünyanın əfv Edicisi olaraq bütün niyyətlə razılaşdı.

Məsih məbkbri əmin edirdi ki, O Öz ölümü ilə çoxlannı əfv edəcəkdir və ölüm imperiyasına malik olanı məhv edəcəkdir, insanların qanunu pozmaq nəticəsində itirdikləri padşahlığı yenidən onlara qaytaracaqdır, əfv edibnbr Onunla həmvaris olaraq əbədi Onunla olacaqlar. Günah və günahkarlar məhv edibcəklər ki, səmanın və yerin rahatlığı heç vaxt pozulmasın. O, səma ordusunu Atanın planı ib razılaşmağa və Onun ölümünün günaha batmış insanı Allahla banşdırmağa xidmət edəcəyinə sevinməyə çağınrdı.

Onda Səmanı izahedilməz bir sevinc doldurdu. Əfv edilmiş dünyanın şöhrəti və xoşbəxtliyi həyat Sultanının iztirablarını və qurbanını ötüb [38] keçmişdi. Göy qübbəsi altında müqəddəs nəğmənin, Beyt-Lehem təpələrində səslənməli olan himnin ilk sədalan səsləndi: “Ən ucalarda olan Allaha izzət və yer üzündə razı olduğu adamlara sülh olsun” (Luka 2:14). Bu səda indi daha güclü idi, nəinki yer yaradılarkən, “Dan ulduzları birgə nəğmə oxuyurdu, ilahi varlıqlar sevincdən haray salırdı” (Əyyub 38:7).

Xilas planı haqda insana ilk dəfə iblisə bağda hökm çıxarılarkən xəbər verilmişdi. Rəbb dedi: “Mən səninlə qadın arasına, sənin balanla onun övladı arasına düşmənçilik salıram. Bu övlad sənin başından vuracaq, sən də onu dabanından sancacaqsan” (Yaradılış 3:15). Bu hökm bizim əcdadlarımız üçün əhd-peyman oldu. İnsanla iblis arasındakı mübarizənin labüdlüyünü deyərkən O işarə edirdi ki, əvvəl-axır böyük yalançı məğlub olacaqdır. Öz layiq olduqlan cəzanı gözləyərək, Adəm və Həwa bir cinayətkar kimi adil Hakimin önündə durmuşdular, lakin onlara kədər və zəhmətlə dolu olan öz acı qismətləri haqda, ölümün labüdlüyü haqda eşitməzdən əvvəl ümid sözləri səsləndi. Qüdrətli düşmən onları iztirablara məruz qoyacaqdısa da, lakin indi onlar gələcək qələbəyə ümid bəsləyə bilərdilər.

İblis eşidəndə ki, onunla qadın arasında, onun zürriyəti ilə qadının zürriyəti arasında düşmənçilik salınacaqdır, o başa düşdü ki, onun insana məhvedici təsiri müəyyən maneələrlə rastlaşacaqdır, insan onun təsirinə müqavimət göstərmək gücü alacaqdır. Lakin xilas planı daha tam açıqlananda, iblis günaha batmış mələklərlə birgə şənləndi, çünki onun insanı yoldan çıxartması sayəsində Allah Oğlu öz yüksək mövqeyini tərk etməli olacaqdı. Onda hiyləgər elan etdi ki, onun niyyətləri yerdə böyük müvəffəqiyyətlə həyata keçdiyi üçün, insan təbiətini qəbul edən Məsihə asanlıqla qalib gəlmək olar və insan nəslinin xilası planı həyata keçməz.

Səma mələkləri bizim əcdadlarımız qarşısında onların xilası üçün nəzərdə tutulan planı daha tam açıqladılar. Adəm və Həvvanı əmin etdilər ki, onların böyük günahına baxmayaraq, onlar şeytanın ixtiyarına buraxılmayacaqlar. Allah Oğlu onların bağışlanması naminə Öz Həyatını qurban verəcəkdir. Onlar sınaqlara məruz qalmalı olacaqlar və tövbə, Məsihə inam vasitəsilə yenidən Allah övladlan olacaqlar.

Onların xilası üçün verilməli olan Qurban, Adəm və Həvvaya Allah [39] Qanununun müqəddəsliyini açdı, onlar günahın cinayətkarlığını və onun dəhşətli nəticələrini həmişəkindən daha çox dərk etdilər. Onlar vicdan əzabı və qəlb iztirabları ilə yalvanrdılar ki, cəza onlar üçün məhəbbəti bütün həyatın sevinc mənbəyi Olanın üzərinə düşməsin və hesab edirdilər ki, cəzanı onlar özləri və onların övladları çəkməlidirlər. Onlara deyildi ki, Allah qanunu Səmanın və həm də yerin idarəsinin əsası olduğu üçün hətta mələyin də həyatı bu qanunun pozulması üçün əvəz verilən qurban kimi qəbul edilə bilməz. İnsanın günaha batmış vəziyyətinə uyğunlaşdıraraq qanunun heç bir yazısını dəyişdirmək və yaxud da onda heç bir başqa düzəliş etmək olmaz. Yalmz insanı xəlq edən Allah Oğlu insanı xilas edə bilər. Adəmin cinayəti dünyaya iztirabı və ölümü necə gətirmişdirsə, eləcə də Məsihin qurbanı sevinc və ölməzlik gətirəcəkdir.

Əfv planı həyata keçərək reallaşanda yalnız insan deyil, hiyləgərin əsarətində olan yer də dirçələcəkdir. Adəm öz yaradılışından sonra bütün yerin hökmdarı idi, lakin günah edərək şeytanın əsarəti altına düşdü, “Onlara azadlıq vəd edirlər, halbuki özləri pozğunluğun köləsidirlər. Çünki adam ona qalib gələnə kölə olar” (2 Peter 2:19). İnsan şeytanın əsiri olanda, onun qüdrəti ona qalib gələnə keçdi. Beləliklə də, şeytan oldu “bu əsrin tanrısı” (2 Korinflilərə 4:4). O, yaradılış zamanı Adəmə verilən yer üzərindəki hakimiyyəti qəsb etdi. Lakin Məsih Özünü qurban etdi ki, nəinki yalnız insanı bağışlasın, həm də onun itirdiyi hökmdarlığı qaytarsın. Birinci Adəm tərəfındən itirilən hər şey ikincinin vasitəsilə qaytarılacaqdır. Peyğəmbər nida edir: “Sən, ey Yerusəlim, sürüyə nəzarət edən qüllə, Sion qızının qalası, əvvəlki hakimiyyət sənə yenidən veriləcək, Yerusəlim qızının səltənəti gələcək” (Mikeya 4:8). Həvari Pavel də həmçinin “Allahın Öz mülkünün qurmuluşu, Onun izzətinin mədhi üçün mirasımız” haqqında danışır (Efeslilərə 1:14). “Göyləri yaradan Rəbb bircə olan Allahdır! O, dünyanı yaratdı, ona quruluş verdi, Rəbb dünyanı qarmaqarışıq yaratmadı, onu yaşamaq üçün qurdu. O deyir: “Mən Rəbbəm, başqası yoxdur!” (Yeşaya 45:18). Bu plan yalnız o vaxt həyata keçəcəkdir ki, İlahi qüvvə ilə yeniləşən, günahdan və iztirablardan təmizlənən yer bağışlananların əbədi məskəni olacaqdır. “Salehlər ölkəni mülk olaraq alacaq, onlar orada əbədi məskən salacaqlar” (Məzmur 37:29). “Artıq heç bir lənət mövcud olmayacaq. Allahın və Quzunun taxtı onda [40] olacaq; və Onun qulları Ona xidmət edəcəklər” (Vəhy 22:3).

Adəm məsum olarkən öz Yaradanı ilə ünsiyyətdən sevinirdi, lakin günah insanı Allahdan ayırdı. Yalnız Məsihdə barışmaqla uçurum üzərindən körpü salına bilərdi, yalnız İsa vasitəsi ilə bəşəriyyət xeyir-dua və xilas ala bilərdi. İnsan öz Yaradanı ilə ünsiyyət etmək imkanından məhrum olmuşdu, lakin Allah, Məsih və mələklər vasitəsilə insanlara yol tapdı.

Edendə İlahi hökmün səsləndiyi andan başlayaraq ta böyük daşqına və daha sonralara, Allah Oğlunun birinci gəlişinə qədər bəşəriyyət tarixinin mühüm hadisələri Adəmə açıqlandı. Adəm üçün o da sirr qalmadı ki, Məsihin qurbanı bütün dünyanın bağışlanması üçün kifayət etsə də, çoxları günahkar həyatı tövbədən və Allah iradəsi ilə ahəngdar həyatdan üstün tutacaqlar. Cinayətkarlıq nəsildən-nəslə artacaqdır və günahın lənəti getdikcə daha ağır yük kimi bəşəriyyətin, heyvanların və yerin üzərinə çökəcəkdir. İnsanın ömür günləri günahkar həyat tərzi üzündən azalacaqdır. Dünya mümkün ola bilən bütün iztirablarla dolana qədər insan şərə müqavimət göstərmək qabiliyyətini itirə-itirə fiziki, əqli və mənəvi cəhətdən cırlaşacaqdır. İnsanlar öz ehtiraslarına uyaraq əfv planının böyük həqiqətlərini dərk etməyə qadir olmayacaqlar. Lakin Məsih Səmanı tərk edərkən güddüyü məqsədə sadiq qalaraq, yenə də insanların halına yanacaq və onları öz zəif və çatışmayan cəhətlərini Onda gizlətməyə çağıracaq. İmanla Onun yanına gələnləri doyduracaqdır. Bütün artan qanunsuzluqlara baxmayaraq dünyada həmişə Allah haqqında həqiqi biliyini və qəlb təmizliyini qoruyan insanlar olacaq.

Allah tərəfındən müəyyən edilən qurbanların gətirilməsi insana daim xatırlatmalı idi ki, onun öz günahlarmı etiraf etməsinə və əhd edilmiş Bağışlayana canlı imana ehtiyacı vardır. Onlar günaha batmış bəşəriyyətə şəhadət etməli idilər ki, günah ölümə gətirib çıxanr. Birinci qurbanın gətirilməsi Adəm üçün yüksək dərəcədə əzab verici mərasim idi. O öz əli ilə yalnız Allahın verə bibcəyi həyatdan məhrum etməli idi. Beləcə Adəm ilk dəfə ölümü gördü və başa düşdü ki, əgər o, Allaha sadiq qalsa idi, onda nə insan, nə də heyvan ölümə məhkum olmazdılar. Məsum qurbanı öldürərkən o bu fıkirdən sarsılaraq titrədi ki, onun günahı üzündən qüsursuz Allah Quzusunun qanı tökübcəkdir. O yalnız Allahın sevimli Oğlunun ölümu ib bağışlana [41] bilən öz cinayətinin bütün dəhşətini dərindən və aydın dark etdi. Adəm günahkarın xilası naminə belə böyük fıdiyə ödəyən Hədsiz Xeyirxahlığa heyran qaldı. Ümid ulduzu inam və sevinc saçaraq qaranlıq və dəhşətli gələcəyi nura qərq etdi.

Xilas planı insanın bağışlanmasından başqa əhəmiyyətcə və dərinlikcə heç də az olmayan başqa məqsədə də malik idi. Məsih yerə yalnız ona görə gəlməmişdi ki, bu kiçik planetin sakinləri Allah Qanununa itaət etməyi öyrənsinlər, - xilas planı həm də böhtan atılmış Allah xarakterinə bütün Kainat qarşısında haqq qazandırmalı idi. Xilaskar Özünün çarmıxa çəkilməsindən bir qədər əvvəl demişdi: “Bu dünya indi hökmə uğrayır; bu dünyanın rəisi indi çölə atılacaqdır. Mən yerdən yuxarı qaldırılsam, bütün insanları Özümə çəkəcəyəm” (Yəhya 12:31,32); Məsih bu sözlərlə qabaqgörəncəsinə öz böyük qurbanının nəticəsinə, onun həm günaha batmamış dünyalar üçün, həm də insan üçün böyük əhəmiyyətinə işarə edirdi. İnsanın bağışlanması naminə Məsihin ölümü yalnız insanlara Səmaya aparan yolu açmırdı - o, bütün Kainatın qarşısında şeytanın üsyanı zamanı Allahın və Oğulun fəaliyyətlərinə haqq qazandırmalı, günahın mahiyyətini və nəticələrini ifşa etməli, Allah Qanununun dəyişilməzliyini təsdiqləməli idi.

Allahın Qanunu ətrafında lap əvvəldən böyük mübarizə alovlanmışdı. Şeytan sübut etməyə çalışırdı ki, Allah ədalətli deyildir, Onun qanunu mükəmməl deyildir və bütün Kainatın xeyri üçün o dəyişilməlidir. Qanuna hücum edərkən şeytanın niyyəti Qanunvericinin hakimiyyətini devirmək idi. Baş verən mübarizədə aydınlaşmalı idi -həqiqətənmi İlahi qaydalar qeyri-mükəmməldir və dəyişilməlidir və yaxud onlar kamil və dəyişilməzdir.

İblis Səmadan rədd ediləndə o, yeri öz padşahlığı etmək niyyətində idi. Adəmi və Həwanı yoldan çıxararaq onlara qalib gələndə o fıkirləşirdi ki, öz məqsədinə çatmışdır, çünki, hiyləgərin inandırmağa çalışdığına görə, onlar onu öz sahibləri seçmişdilər. O təsdiq edirdi ki, günahkarın əfv alması qeyri-mümkün və buna görə də günaha batmış insanlar təbii surətdə onun təbəəsi olmuşlar, dünya isə onun xüsusi mülkiyyətinə keçmişdir. Lakin Allah Ona bərabər olan Öz bircə sevimli Oğlunu verərək Onu cinayətin ağır yükünü daşımağa təyin etdi ki, beləliklə günahkarlara onların Allah və öz yurdları olan Edenə qayıda biləcəkləri yolu açsın. Məsih insanı xilas etməyə və dünyanı şeytanın [42] hakimiyyətindən qurtarmağa girişdi. Səmada başlayan böyük mübarizə bu dünyada, şeytanın özününkü elan etdiyi yerdə həll olunmalı idi.

Kainat böyük heyrət içərisində bildi ki, günaha batmış insanın xilası naminə Məsih Özünü ram edəcəkdir. Bütün ulduzlar və bütün dünyalar Ona məxsus olsa da,Öz yaratdığı hədsiz sayda varlıqların bütün hamısına sahib olan və hər birinin qayğısına qalan, insan təbiətini qəbul edərək Ona məxsus olan şöhrəti tərk etməyi qərara aldı. Bu, başqa dünyaların günahsız varlıqlarının dərk etmək istədikləri sirr idi. Məsih insan sürətində bu dünyaya gələndə, bütün səma sakinləri həyəcan içərisində qana bulaşmış həyat yolu boyunca -beşikdən Qolqotaya qədər - həyacan içərisində addım - addım Onu izləyirdilər. Səma Məsihə edilən tədqirləri və kinayələri qeyd edirdi və bilirdi ki, bunlar şeytanın fitnələridir; o, şər mələklərinin də fəaliyətlərini izləyirdi. Şeytan insanların dərd və iztirablarını artıraraq daim zülməti qatılaşdırırdı, Məsih isə zültəmi dağıdırdı. Səma sakinləri işıq və zülmət arasındakı getdikcə qızışan mübarizəni müşahidə edirdilər. Nə vaxt ki Məsih ölümqabağı can çəkişməsi içərisində nida etdi: “Tamam oldu!” (Yəhya 19:30) - qələbənin sevinc sədası bütün dünyaları və göyləri dolaşdı. Bu dünyada belə uzun sürən böyük mübarizənin nəticəsi qabaqcadan həll olunurdu və Məsih Qalib çıxdı. O öz ölümü ilə bu suala cavab verdi: fədakarlıq və özünü qurban vermə ruhunu əməldə göstərmək üçün Ata və Oğul insanlara kifayət qədər məhəbbətə malikdirlərmi? Şeytan özünün əsl yalançılıq və qattillik mahiyyətini göstərdi. İndi aydın oldu ki, əgər şeytan bütün səma varlıqlarına hakim ola bilsəydi, insanlarla necə rəftar etmişdisə, eb də edərdi. Bütün Kainat yekdillikb İlahi idarənin ədalətliliyini tanıdı.

Əgər qanunu dəyişmək mümkün olsaydı, onda Məsihin qurbanı olmadan da insan xilas alardı, lakin günaha batmış insan nəsli üçün Məsihin Öz həyatını verməli olması ona dəlabt edir ki, Allah Qanunu günahkarı öz təbblərindən azad etmir. O sübut edir ki, günahın cəzası ölümdür. Məsih ölən zaman şeytanın taleyi həll olundu. Əgər çoxlannın öyrətdiyi kimi, qanun çarmıxda ləğv edilmiş olsa idi, onda Allahın sevimli Oğlunun əzabları və ölümü şeytanın xeyrinə xidmət edərdi, şərin rəisi şənlənə bilərdi, çünki onun Allah idarəsinin [43] prinsiplərinə qarşı sürdüyü ittihamlar təsdiq olunardı. Məsih insanın günahının cəzasını Öz üzərinə götürdü və bu bütün yaradılan varlıqlar üçün güclü sübut oldu ki, qanun dəyişilməzdir, Allah salehdir, rəhmdildir və fədakarlığa hazırdır, ədalətlilik və mərhəmət İlahi idarəetmənin əsas prinsipləridirlər. [44]

5-ci fəsil
QABİLİN VƏ HABİLİN SINANMASI

(Bu fəsil Yaradılış Kitabının 4-cü fəslinin 1-15-ci fəsillərinə əsaslanır)

Adəmin oğulları Qabil və Habil bir-birlərindən çox fərqlənirdilər. Habil, Allaha sadiq idi, o, Yaradanın günaha batmış nəslə ədalətli və rəhmdil münasibətini görürdü və bağışlanma ümidini şükranlıqla qəbul etdi. Lakin Qabilin qəlbində Allaha qarşı üsyan yetişirdi və Adəmin günahına görə Onun bütün yeri və bəşəriyyəti lənətləməsi üçün narazılıq şikayəti susmurdu. Özünü yüksəltmək həsrətinə uyaraq və İlahi ədaləti, Allah nüfuzunu şübhəyə məruz qoyaraq o öz qəlbini o yola yönəltdi ki, iblisi günaha batmağa gətirmişdi.

Əvvəl Adəm sınağa çəkildiyi kimi, indi də hər iki qardaşın Allah Sözünə inamı və itaəti sınandı. Onlar insanın bağışlanması planı haqqında bilirdilər və Allah tərəfindən təyin edilən qurban gətirmə sistemi onlara aydın idi. Onlar bilirdilər ki, bu qurbanlar onların Xilaskara inamının izhandır, qurban Onun timsalıdır və eyni zamanda onlann şəxsi bağışlanmasınm bütünlüklə Ondan asılı olmasmın etirafıdır. Qardaşlar həm də bilirdilər ki, İlahi əfv planı ilə hərəkət etməklə onlar Allah iradəsinə öz itaətlərini sübut edirlər. Qan tökülmədən günahlar bağışlana bilməzdi. Buna görə də sürüdə ilk doğulan quzuları qurban gətirməklə onlar Məsihin qanının vəd olunmuş barışıq olduğuna öz inamlarını izhar edirdilər. Onlar həm də torpağın ilk bəhrələrini Allaha şükranlıq qurbanı kimi gətirməli idilər.

Hər iki qardaş eyni qurbangahlar tikdilər və onlardan hər biri qurban [45] gətirdi. Habil Allahın tələbinə uyğun olaraq sürüdən qurban gətirdi. “Habil isə sürüsündə ilk doğulan heyvanlardan bir neçəsini və onlann piyini təqdim etdi. Rəbb Habili və onun təqdimini qəbul etdi” (Yar.4:4). Göydən od düşdü və qurbanı uddu. Lakin Qabil, Allahın bu hökmünə etinasızlıq göstərərək, qurban olaraq yalnız torpağın məhsullannı gətirdi. Göydən qurbanın qəbul edilməsinə dəlalət edən heç bir əlamət göndərilmədi. Habil qardaşına yalvardı ki, Allahın tələbinə tabe olsun, lakin onun xahişləri Qabili daha da qəzəbləndirdi. Bir böyük qardaş kimi öz üstünlüyünü hiss edərək, Qabil Habilin məsləhətlərini rədd etdi.

Qabil, Allah qarşısına şikayət, əhd olunmuş qurbana və onun gətirilməsinin vacibliyinə inamsızlıq dolu ürəklə gəldi. Onun töhvəsi günah üçün heç bir peşmançılıq ifadə etmirdi. Bizim bir çox müasirlərimiz kimi o hesab edirdi ki, İlahi yazıları dəqiqliklə yerinə yetirmək zəiflik əlamətidir və öz xilasını bütünlüklə Xilaskarın əfv əhdinə etibar edə bilmədi. O qərara gəldi ki, müstəqil hərəkət etsin və Allah qarşısına öz xüsusi xidmətləri ilə gəlsin. O, quzu gətirmədi və öz gətirdiklərini onun qanına bulamadı, ancaq özünün becərdiyi məhsullan, öz zəhmətinin nəticələrini gətirdi. O öz qurbanını gətirdi və Allaha minnət qoyaraq İlahi razılığı almağa ümid edirdi. Qabil itaətlə qurbangah tikdi, qurban gətirdi, lakin onun itaəti tam deyildi. O, ən əsas şeyə - özünün Bağışlayana ehtiyacı olduğunu etiraf etməyə etinasızlıq göstərdi.

Hər iki qardaş bir ailədə doğulmuşdular və eyni dini tərbiyə almışdılar, hər ikisi günahkar idilər və dərk edirdilər ki, Allahın tələblərini yerinə yetirmək, Ona tabe olmaq və Ona sitayiş etmək vacibdir. İlk baxışdan elə görünürdü ki, qardaşlar Allaha da eynilə inanırlar, əslində isə onların arasında böyük fərq var idi.

“Habil, iman vasitəsilə Allaha Qabildən daha yaxşı qurban gətirdi” (İbranilərə 11:4). Habil bağışlanmanın böyük prinsiplərini başa düşdü; o özünün günahkar olduğunu dark etdi, günahı və cinayət üçün öldürücü cəzanı onun canı ilə Allah arasında duran maneə kimi gördü. O, qurbanlıq heyvanı həyatdan məhrum etməklə və onu qurban gətirməklə, pozulmuş qanunun tələblərini tanıdı. Qan tökməklə o, gələcək qurbana - Qolqota çarmıxında ölən Məsihə - nəzər yetirdi və yerinə yetməli olan banşığa inanmaqla özünün saleh olmasının və [46] onun qurbanının qəbul edilməsinin təsdiqini aldı.

Qabiliin də Habil kimi həqiqətləri dərk etməyə və onları qəbul etməyə bu cür imkanları var idi. O, qabaqcadan müəyyən edilmiş hadisələrin qurbanı deyildi. Qardaşlardan birini Rəbbin qabaqcadan saleh, digərini isə rədd edilmiş məyin etməsini hesab etmək düz deyildir. Habil iman və itaəti, Qabil isə inamsızlıq və qəzəbi seçdi. İşin bütün mahiyyəti də bundadır.

Qabilin və Habilin simasında dünyanın axırına qədər mövcud olacaq insanların iki qrupu təmsil olunur. Bir qrup insanlar bağışlanmanı günah üçün qurban vasitəsib alırlar; digərləri öz güclərinə güvənməyi üstün tütürlar, onların qurbanının İlahi vasitəçiliyə ehtiyacı yoxdur və o, insanları Allahla barışdıra bilməz. Bizim cinayətlərimiz yalnız İsanın xidmətləri sayəsində bağışlana bilər. Məsihin qanına ehtiyac hiss etməyənlər, İlahi mərhəmət olmadan Rəbbin razılığını qazanmağa ümid edənlər Qabilin etdiyi həmin səhvi edirdibr. Təmizləyici qanı qəbul etmədən insanlar məhkumiyyət altındadırlar. Çünki günahın lənətindən azad ola bilmək üçün başqa yol yoxdur.

Dünyadakı itaətçilərin böyük hissəsi Qabilin nümunəsi ib gedirbr, demək olar ki hər bir yalançı din həmin bu prinsipə əsaslanır -insanın xilası onun şəxsi xidmətbrindən asılıdır. Bəziləri təsdiq edirlər ki, bəşəriyyətin bağışlanmaya deyil, inkişafa ehtiyacı vardı, insanlar xüsusi səyləri ilə öz təbiətlərini aliləşdirə, yüksəldə və dəyişdirə bibrlər. Qurbanın qanından məhrum olan təqdimlə Allahın mərhəmətini əldə etməyə ümid edən Qabil kimi, bu adamlar Allahla barışıqdan asılı olmadan bəşəriyyəti İlahi səviyyəyə yüksəltməyə ümid edirbr. Lakin Qabilin hekayəsi dəlalət edir ki, bu nəyə gətirib çıxarır. Bu onu təsdiq edir ki, insan Məsihsiz nə ola bibr. Bəşəriyyət özünü dirçəltməkdə acizdir, çünki o, İlahi yüksəkliyə deyil, şeytani alçaqlığa yönəlmişdir. Məsih - bizim yeganə ümidimizdir. “Çünki səma altında olan insanlara verilmiş başqa bir ad yoxdur ki, onunla xilas ola bibk”. “Və başqa heç kimdə xilas yoxdur” (Həvarilər 4:12).

Bütünlükb Məsihə arxalanan əsl iman özünü Allahın bütün təbblərinə itaətdə göstərir. Adəmin günlərindən ta müasir dövrə qədər Allah Qanununa itaət böyük mübarizənin səbəbi olmuşdur. Bütün dövrlərdə Allahın əmrlərinə etinasızlıq etməklə bərabər Onun mərhəmətinə haqları olduqlarını iddia edənlər olmuşdur. Lakin Yazıda [47] deyilir ki, “iman işlərlə kamilliyə çatmışdır” və iman “əməllərsiz özü-özlüyündə ölüdür” (Yaqub 2:22,17). “Kim deyirsə ki, onu tanıyıram, amma Onun əmrlərinə riayət etmirsə, o, yalançıdır və onda həqiqət yoxdur” (1 Yəhya 2:4).

Qabil görəndə ki, onun qurbanı rədd edilmişdir, o, Allaha və Habilə qəzəbləndi; Allaha ona görə qəzəbləndi ki, Rəbb tərəfındən müəyyən edilmiş qurban əvəzinə insan tərəfındən təklif olunan qurban qəbul edilməmişdir, qardaşına ona görə qəzəbləndi ki, onun Allaha qarşı üsyanına tərəfdar çıxmaq əvəzinə, Allaha itaət etmişdir. Qabilin Allah hökmünə etinasız münasibətinə baxmayaraq, Allah ondan üz döndərmədi. O qədər güzəştə getdi ki, dərrakəsizlik göstərən insani dərrakəyə çağırmağa cəhd etdi. Rəbb, Qabilə dedi: “Niyə qəzəblənmisən? Niyə qaş-qabağını sallamısan?” Rəbb İlahi mücdəçi vasitəsilə ona xəbərdarlıq göndərdi: “Əgər yaxşı iş görürsənsə, Mənə məqbul olmazdımı? Əgər yaxşı iş görmürsənsə, günah qapının ağzında durub. İndi Qabilin üzərinə düzgün seçki məsuliyyəti düşürdü. Əgər o vəd olunmuş Xilaskarın xidmətlərinə etibar edərsə və Allah tələblərinə itaət edərsə, onda Onun mərhəmətinə malik olacaqdır. Lakin əgər o öz inamsızlığında və azğınlığında inadkarlıq göstərərsə, onda şikayət etməyə əsas yoxdur ki, Rəbb onu rədd etmişdir.

Lakin öz günahını etiraf etmək əvəzinə, Qabil Rəbbi ədalətsiz hesab etməkdə davam edirdi, Habilə paxıllıq və nifrət hissi keçirərək qəzəblənirdi. O acıqla öz qardaşına irad tutaraq onu Rəbbin işlərinə qarşı getməyə sövq edirdi. Habil həlimliklə, lakin möhkəm və cəsarətlə Allahın ədalətliliyini və mərhəmətini müdafıə edirdi. O, Qabilə onun yanıldığını göstərirdi və inandırmağa çalışırdı ki, narazılığın səbəbi onun özündə gizlənmişdir. Bəlkə belə olmalıdır: Habil ona dedi ki, onların valideynləri günah edərək ölümə layiq olsalar da, Allah onlara rəhm etdi. Habil Qabili Allahm onlara olan Məhəbbətinə inandırırdı, çünki əks halda O Öz məsum günahsız Oğlunu iztirablara verməzdi, Onu onların layiq olduqları cəzaya məruz qoymazdı. Lakin bunlar hamısı Qabilin qəzəbini yalnız daha da güclü alovlandırırdı. Şüuru və vicdanı ona deyirdi ki, Habil haqlıdır, lakin o ona görə qəzəblənirdi ki, indiyə qədər həmişə hər şeydə onunla razılaşan indi ona zidd getməyə cəsarət edir və ona tərəfdar çıxmırdı. Qəzəbinin həddini aşdığı anda Qabil öz qardaşım öldürdü. [48]

Qabilin öz qardaşma nifrət etməsinə və onu öldürməsinə səbəb o deyildi ki, Habil nəsə bir pis iş görmüşdü, ancaq o idi ki, “onun əməlləri pis, qardaşının əməlləri isə saleh idi” (1 Yəhya 3:12). Beləcə də bütün dövrlərdə qanunsuzlar onlardan yaxşı olanlara nifrət etmişlər. Habilin itaət və möhkəm imanla dolu olan həyatı Qabil üçün əbədi irad idi. “Hər pislik edən, nura nifrət edər və əməlləri aşkara çıxmasın deyə nura doğru getməz” (Yəhya 3:20). Allahın sadiq qullarında əks olunan səmavi işıq nə qədər parlaq nur saçırsa, yolunu azanların günahları bir o qədər aydın görsənir və onlar öz rahatlıqlarını pozanları bir o qədər qətiyyətlə məhv etməyə çalışırlar.

Habilin öldürülməsində Allahın dediyi düşmənçilik birinci dəfə özünü göstərdi; Allah demişdi ki, bu düşmənçilik ilanla qadının toxumu arasında, şeytan və onunla əlbir olanlarla Məsih və Onun ardıcılları arasında mövcud olacaqdır. İnsanın günaha batması insanları şeytanın hakimiyyətinə verdi, lakin onlar Məsihdə olanda şeytanın əsarətini devirmək qüdrətinə malik olacaqlar. Hər dəfə qəlb Allah Quzusuna imanla günaha xidməti tərgidəndə, şeytanın qəzəbi alovlanır. Habilin müqəddəs həyatı insanın Allah Qanununa riayət edə bilməsinin qeyri-mümkünlüyü haqqında şeytanın təsdiqləmələrini inkar etdi. İblis tərəfındən təhrik edilən Qabil görəndə ki, Habil artıq ondan asılı deyildir, o elə qəzəbləndi ki, qardaşını həyatdan məhrum etdi. Allah Qanunun ədalətliliyinə şəhadət edənlər harada olsalar da, onlara qarşı həmin ruh mübarizəyə qalxır. Bu ruh bütün əsrlər boyunca Məsihin ardıcıllarının yandıqları tonqalları qızışdırır. Şeytan və onun mələkləri İsanın davamçılarını amansın təqiblərə məruz qoyurlar, çünki o onları özünə tabe edə bilmir. Bu artıq məğlub edilmiş düşmənin qəzəbidir. İsanın bütün əzabkeşləri qalib olaraq ölmüşlər. Peyğəmbərin sözlərin görə, “iblis və şeytan adlanan böyük əjdaha... onlar ona Quzunun qanı vasitəsilə və şəhadət etdikləri təbliğ ilə qalib gəldilər və öz canlarını elə sevmədilər ki, ölümdən çəkinsinlər” (Vəhy 12:9-11).

Qatil Qabil tezliklə öz cinayəti üçün cavab verməli oldu. “Rəbb Qabildən soruşdu: “Qardaşın Habil haradadır? O dedi: “Bilmirəm, məgər mən qardaşımın keşikçisiyəm?” Qabil günaha o qədər batmışdı ki, Allahın daimi hüzurunu, Onun əzəmətini və hər şeyi görməsini hiss etmək qabiliyyəti itirmişdi, yalana əl atdı ki, öz cinayətini gizlətsin. [49]

Rəbb yenidən Qabilə dedi: “Sən nə etdin? Qardaşının qanının səsi torpaqdan Mənə fəryad edir”. Allah ona öz günahını etiraf etmək imkanı vermişdi. Qabilin cavab üçün kifayət qədər vaxtı var idi. O etdiyi bəd əməlin və onu gizlətmək üçün əl atdığı yalanın iyrəncliyini dark edirdi, lakin bütün bunlara baxmayaraq o inad göstərməkdə davam edirdi və tezliklə hökm çıxanldı. Əvvəlcə xahiş edən və nəsihət verən İlahi səs qəzəbli sözləri dedi: “Buna görə də bu torpaqda lənət olmusan; o torpaq ki sənin əlində tökülən qardaş qanını udmaq üçün ağzını açdı. Torpağı becərdiyin zaman o daha gücünü sənə verməyəcək. Yer üzündə qaçaq və sərgərdən olacaqsan”.

Baxmayaraq ki, Qabil etdiyi cinayət üçün ölümə layiq idi, canıyanan Yaradan ona rəhm etdi və ona peşman olmaq imkanı verdi. Lakin Qabil öz qəlbini yalnız daha da qəddarlaşdırdı, İlahi hakimiyyətə qarşı üsyana təhrik etməklə o, dikbaşların və düşkün günahkarların əcdadı oldu. Şeytan tərəfındən idarə olunan bu dönük başqalarını da yoldan çıxarırdı. Onun nümunəsi və təsiri o qədər güclü pozucu fəaliyyət göstərirdi ki, yer zorakılıq altında qərq olaraq məhv haqqında fəryad edirdi.

Birinci qatilin həyatını saxlamaqla Allah bütün Kainata böyük mübarizə haqqında dərs verdi. Qabilin və onun törəmələrinin qaranlıq tarixi - günahkarın əbədi yaşamasına və Allaha qarşı öz qiyamçı niyyətini həyata keçirməsinə icazə verilməsinin nə ilə nəticələnəciyinin əyani nümunəsi oldu. Allahın çoxsəbirliliyi şərəfsizlərin dikbaşlığına və azğınlığına yalnız şərait yaradırdı. Qabil haqqında çıxarılan hökmdən on beş əsr sonra cinayətlər və murdarçılıq yeri bürüdü: bütün Kainata aydın oldu ki, bu onun əməlinin məhvedici təsirinin nəticəsidir. Onda tam aydın oldu ki, Allah tərəfındən Onun qanununun pozulması üçün günahkara çıxarılan ölüm hökmü ədalətli və mərhəmətli olmuşdur. İnsanlar günah içərisində nə qədər çox yaşayırdılarsa, bir o qədər də əxlaqsız olurdular. Qanunsuzluğun pozğunluğundan saxlayan və dünyanı usyanda qəddarlaşanların məhvedici təsindən azad edən İlahi hökm tezliklə lənət deyil, xe.yir-dua oldu.

Şeytan daim və yorulmaz enerji ilə Rəbbin mahiyyətini və Onun idarə prinsiplərini təhrif edir. Qeyri-adi çevikliklə, hər bir addımı dəqiqliklə götür-qoy edə-edə o, bütün dünyanı yalan içərisində saxlamağa çalışır. Əbədi və hər şeyi görən Allah sonu əvvəldən görür və Onun şərə [50] qarşı planı uzaqgörən və hərtərəflidir. Onun məqsədi yalnız üsyana son qoymaq deyil, həm də şeytanın mahiyyətini bütün Kainata göstərməkdir. Allahın ədabtliliyini və mərhəmətini görməklə, həm də Onun şərə münasibətdə müdrikliyinə və salehliyinə tam haqq qazandırmaqla Allah planı açıldı.

Başqa dünyaların günaha batmayan sakinləri Yerdə baş verən bütün şeyləri dərin maraqla müşahidə edirdilər. Böyük daşqına qədərki dünyanın halı Lüsiferin idarəsinin nəticələrinə şəhadət edirdi, Məsihin hakimiyyətini devirməklə və Allah Qanununu kənarlaşdırmaqla o bu idarəni Səmada qurmaq niyyətində idi. Böyük daşqına qədərki dünyanın özbaşına günahkarlarında onlar şeytan hakimiyyətinin təbəəbrini görürdülər. “Rəbb gördü ki, yer üzündəki insanların şər əməlləri çoxdur və hər zaman onların ürəyindəki fikirlər və niyyətlər pisliyə doğru yönəlmişdir” (Yaradılış 6:5). İnsanın bütün hissbri, istəkləri və təsəvvürləri İlahi müqəddəslik, sülh və Məhəbbət prinsipbrinə qarşı düşmən kəsilmişdi. Bu, şeytanın Allah məxluqunu Onun müqəddəs qanununun tələbbrindən azad etmək cəhdinin gətirdiyi dəhşətli pozğunluğun nümunəsi idi.

Böyük mübarizənin gedişində açılan faktlar vasitəsi ilə Allah Öz idarəsinin prinsiplərini nümayiş etdirir, bu prinsiplər şeytan və onun bütün yoldan çıxartdıqları tərəfındən saxtalaşdırılmışdı. Ən nəhayət Allahın ədabtliliyi bütün dünya tərəfındən tanmacaqdır, lakin üsyan edənləri xilas etmək üçün bu tanıma çox gec baş verəcəkdir. Bütün Kainatın razılıq duyğusu ilə Allah Öz böyük planını addım-addım tam sona - üsyanın kökündən tam məhv edilməsinə yaxınlaşdınr. Onda açılacaqdır ki, İlahi göstərişbrə əməl etməyənlərin hamısı Məsihə qarşı mübarizədə şeytanın tərəfinə keçmişlər. Bu dünyanın rəisi məhkum olunanda və bütün ona qoşulanlar onun qismətinə şərik olanda, bütün səma sakinləri hökmün şahidləri kimi elan edəcəklər: “Ey milbtbrin Hökmdarı, Sənin yolların doğru və həqiqətdir!” (Vəhy 15:3). [51]

6-cı fəsil
ŞET VƏ XANOK

(Bu fəsil Yaradılış Kitabının 4:25-6:2 fəsillərinə əsaslanır)

Adəmə İlahi əhdin və ruhani ilkinliyin vəliəhdi olacaq başqa oğul bəxş edildi. Onu Şet adlandırdılar, bu “təyin edilmiş” və yaxud “əvəz” deməkdir, çünki onun anası demişdi ki, “Qabilin öldürdüyü Habilin yerinə Allah mənə başqa bir oğul bəxş etdi”. Şet zahiri cəhətdən Qabildən və Habildən daha əzəmətli idi və Adəmə bütün başqa oğullarından daha çox bənzəyirdi. O, öz alicənablığı ilə Habili xatırladırdı. Lakin xeyirxah keyfıyyətləri Qabildə olduğundan heç də çox deyildi. Adəmin yaradılışı haqqında deyilmişdir: “onu İlahi surətində yaratdı”, lakin günaha batdıqdan sonra insan “özünə bənzər, öz surətində” övladlar törətdi. Baxmayaraq ki, Adəm məsum, Allah surətində yaradılmışdı, Qabil kimi Şet də öz valideynlərinin günahkar təbiətini miras almışdı. Lakin o da Bağışlayan haqqında bilirdi və ona da salehlik tövsiyə edilmişdi. Allahın lütfü ilə o, Allaha xidmət edirdi və Onu izzətləndirirdi. Günahkarlara müraciət edərkən, necə ki Qabil də sağ olsa idi edərdi, Şet onlara Allahı unutmamağı və öz Yaradanlarına itaət etməyi öyrədirdi.

“Şetin də bir oğlu oldu və adını Enoş qoydu. O zaman insanlar Rəbbə sitayiş etməyə başladılar”. Əvvəllər imanlılar Allaha səcdə edirdibr, lakin yerdə əhalinin sayı artdıqca iki qrup insanlar arasındakı fərq getdikcə daha nəzərə çarpacaq olurdu. Birincibr Allaha öz [52] sədaqətlərini açıq etiraf edirdilər, başqaları isə nifrətlərini izhar edirdilər və Ona itaət etmirdilər.

Günaha batana qədər bizim əcdadlarımız Edendə müəyyən edilən şənbəyə riayət edirdilər və oradan qovulduqdan sonra da onu müqəddəs tuturdular. İtaətsizliyin acı meyvələrindən dadaraq onlar bildibr ki, Allahın hökmlərinə itaətsizlik edən hər bir kəs gec-tez biləcəkdir ki, İlahi qaydalar müqəddəs və dəyişməzdir, onlan pozmağın cəzası qaçılmazdır. Adəmin Allaha sadiq qalan övladlarının hamısı şənbəyə riayət edirdilər. Lakin Qabil və onun törəmələri Allahın Özünün istirahət etdiyi bu günə riayət etmirdilər. Onlar Allahın əmri ilə hesablaşmayaraq, istarahət və iş günlərini öz istədikləri kimi müəyyən edirdilər.

Allahın lənətlədiyi Qabil öz atasınm evini tərk etdi. O əvvəlcə torpağı becərməklə məşğul oldu və şəhər qurdu, ona öz böyük oğlunun admı verdi. O, Allahdan üz döndərdi, günah üçün lənətlənmiş yerdə sərvət və ləzzət axtarışlarına qapılaraq Edenə qayıtmaq haqqındakı vədi qəlbindən çıxanb atdı və beblikb də, bu əsrin allahına sitayiş edən böyük insan qrupunun başlanğıcını qoydu. Qabilin törəmələri işlərində, yerin nemətlərini əldə etməkdə böyük nailiyyətlər qazandılar, lakin onlar Allaha biganə idibr və Onun insan haqqındakı niyyətlərinə zidd hərəkət edirdilər. Birinci dəfə Qabilin etdiyi qətl cinayətinə onun nəslində beşinci olan Lemek çoxarvadlılığı da əlavə etdi və hiyləgər təkəbbürlə Allahı yalnız ona görə qəbul etdi ki, Qabili izləyənlərdən alınacaq qisasla öz şəxsi təhlükəsizliyi üçün təminat əldə etsin. Habil çadırda yaşayaraq köçəri həyat tərzi keçirirdi və Şetin törəmələri də həmin yol ib gedirdibr, özlərini “yerdə qərib və gəlmə” hesab edirdilər, “daha yaxşısına, yəni Səmaviyə” can atırdılar (İbranilərə 11:13,16).

Bir müddət Qabilin və Şetin törəmələri ayrı yaşadılar. Qabilin törəmələri öz birinci məskənlərindən uzaqlaşaraq, Şetin övladlarının məskən saldıqları düzlərə və çöllərə yayıldılar, sonuncular isə onların yolxucu təsirlərindən qaçmaq istəyərək dağlara getdibr və orada öz çadırlarını qurdular. Beləcə ayrı həyat tərzi keçirərək Şetin törəmələri Allaha xidmətlərini bütün təmizliyi ilə qorudular. Lakin zaman keçdikcə onlar tədricən çölbrin sakinləri ib qanşdılar ki, bu da məhvedici nəticələrə gətirib çıxartdı. “O zaman Allah oğullan gördübr ki, insan qızları çox gözəldirlər və bəyəndikləri hər qızı özlərinə arvad [53] etdilər” (Yaradılış 6:2). Şetin övladları Qabil törəmələri qızlarının gözəlliyinə məftun olub, Rəbbi kədərləndirərək onları özlərinə zövcə götürürdülər. Bir çox Allaha sitayiş edənlər daim onları şirnikləndirən müxtəlif tamahlandırmalarla günaha uydular və öz xüsusi salehliklərini itirdilər. Şərəfsizlərə qanşaraq ruhən və əməlcə onlara bənzədilər; yeddinci hökmün məhdudlaşdırmaları ilə hesablaşmayaraq onlar “kim kimi seçdi, onları özbrinə zövcə etdilər”. Şetin övladları “Qabilin yolu ilə” getdilər (Yəhudall); dünyəvi sərvətlərə və ləzzətlərə can atdılar və Allahı dərk edərək, Onu izzətləndirmədilər, “...lakin düşüncələrində batil oldular; və onların anlayışsız ürəklərinə qaranlıq çökdü”. Buna görə də “Allah onları yanlış fıkrə təslim etdi” (Romalılara 1:21,28). Günah, öldürücü cüzam kimi bütün yeri bürüdü.

Adəm demək olar ki, min il insanların arasında günahın nəticələrinin şahidi kimi yaşadı. O, səmimi-qəlbdən şər axınını saxlamağa çalışırdı. Ona öz törəmələrini Allah həqiqəti ilə tərbiyə etmək əmr edilmişdi və o, Allahın ona açdıqlarını böyük səylə qoruyaraq, gələcək nəsillərə verirdi. Adəm öz övladlarına və övladlarının övladlarına, ta doqquzuncu nəslə qədər, insanın cənnətdəki müqəddəs və xoşbəxt həyatı haqqında danışırdı. O, Rəbbin öz qanununu dəqiq yerinə yetirməyin vacibliyinə inandıraraq, onu düçar etdiyi iztirablar haqqında danışa-danışa öz günaha batmasının tarixini təkrar edirdi. Adəm öz törəmələri qarşısında onların xilasının qayğısına qalan Allahın rəhmdilliyindən danışırdı. Lakin onlardan yalnız az bir qismi onun sözlərinə qulaq asırdılar. Onun törəmələrinə bu qədər kədər gətirən baş vermiş günah üçün o, tez-tez acı iradlar eşitməli olurdu. Adəmin həyatı kədər, itaət və peşmançılıqla dolu idi. Edendən qovulduqdan sonra ölüm haqqındakı fıkir onu dəhşətə gətirirdi. Onun ilkin oğlu Qabil öz qardaşının qatili olanda, adamlar arasında o ilk olaraq ölümün reallığı ilə təmasda oldu. öz günahı üçün güclü vicdan əzabı çəkən və Habilin öldürülməsindən, Qabilin rədd edilməsindən dərindən sarsılan Adəm amansız iztirablar çəkirdi. O görürdü ki, insanların pozğunluğu getdikcə artır və nəhayət dünyanı böyük daşqına gətirib çıxaracaqdır; baxmayaraq ki, Yaradanın onun üçün çıxartdığı ölüm hökmü əvvəlcə çox dəhşətli görünürdü, lakin sonra min il ərzində günahın nəticələrini müşahidə edərək, o başa düşdü ki, [54] iztirablarla və kədərlə dolmuş həyata son qoymaq Allah tərəfındən bir mərhəmət imiş.

Böyük daşqına qədərki dünyanın azğınlığına baxmayaraq, o vaxtlar nadanlıq və ibtidailik dövrü deyildi, amma çox vaxt hesab edirlər ki, məhz belə idi. O vaxtlar da ən yüksək dərəcədə mənəvi və əqli inkişafa çatmaq üçün insanlar parlaq imkanlara malik idilər. Onlar çoxlu fıziki qüvvəyə və qeyri-adi şüura malik idilər. Mənəvi və elmi bilikləri əldə etmək imkanları hədsiz idi. Belə fikirləşmək düzgün olmazdı ki, əgər o dövrün insanları bu qədər uzun ömür yaşayırdılarsa, onda onların əqli yetkinlikləri gec başlayırdı. Onların əqli qabiliyyətləri tez inkişaf edirdi və Allahdan qorxaraq, Onun iradəsi ilə yaşayanlar idrakda və müdriklikdə özlərinin bütün ömürləri boyunca inkişaf edirdilər. Əgər bizim dövrün məşhur alimlərini onların böyük daşqına qədərki dünyadakı həmkarlan ilə qarşı-qarşıya qoymaq mümkün olsa idi, onda bizim müasirlərimiz onlar ilə müqayisədə əqli və fıziki cəhətdən çox-çox aciz görünərdilər. İnsanın ömrünün qısalması ilə onun fıziki qüvvəbri və əqli qabiliyyətləri də azaldı. Elə insanlar vardır ki, iyirmi yaşlarından əlli yaşlarına qədər elm öyrənirbr və dünya onların müvəffəqiyyətlərindən heyrətə gəlir; lakin qabiliyyətləri yüzilliklər boyunca inkişaf edənbrin bilikləri ilə müqayisədə onların bilikləri necə də məhdud görünərdi!

Müasirlərimizin özlərindən əvvəl gələnlərin nailiyyətləri sayəsində üstünlük əldə etmələri doğrudur. Tədqiq edən, kəşf edən və yazan yüksək hikmətli insanlar miraslarını özlərindən sonra gəbnlər üçün qoyublar. Lakin qədim dünyanın insanlarının üstünlükbri müqayisəedilməz dərəcədə böyük idi. Onların arasında yüzillikbr boyunca o adam yaşamışdı ki, Allahın surətində yaradılmışdı, onun haqqında Allahın Özü demişdir ki, “çox gözəldir” və bu dünyanın bütün müdriklikbrini Allah ona tövsiyə etmişdi. Adəm yaradılış tarixini Yaradandan öyrənmişdi; doqquz əsr ərzində baş verən hadisələri o, öz gözbri ib görmüşdü və öz dərk etdikbrini gələcək nəsilbrə vermişdi. Böyük daşqına qədərki insanlar yazıya, deməli, kitaba da malik deyildilər, lakin böyük qabiliyyətlərə, gözəl yaddaşa malik idibr və öz biliklərini səhvsiz olaraq törəməbrinə verirdibr. Yüzilliklər ərzində eyni vaxtda yeddi nəsil yaşayırdı, onlar öz biliklərini və təcrübələrini bölüşdürmək imkanına malik idibr. [55]

O dövrün insanları İlahi bilikləri Allahın tayı-bərabəri olmayan işləri vasitəsi ilə əldə etmək üstünlüyünə malik idilər. O dövr dini qaranlıq dövrü deyil, böyük işıq dövrü idi. Bütün dünya həqiqəti Adəmdən öyrənmək imkanına malik idi, Allah qorxusu ilə yaşayanlar isə, bundan başqa, İsa Məsihdən və Onun məbklərindən də öyrənirdilər. Bir çox yüzilliklər boyunca insanların gözü önündə qalmış Allahın bağı həqiqətə sübut idi. Keruvların qoruduğu Cənnət bağının qapılarından Allahın izzəti görünürdü və ilk imanlılar oraya gəlirdilər. Onlar burada qurbangahlar ucaldır və qurbanlar təqdim edirdilər. Qabil və Habil qurbangətirmə mərasimini burada yerinə yetirirdilər və onlarla ünsiyyət etmək üçün Allah göylərdən buraya enmişdi.

Nə qədər ki Eden hamının gözü önündə idi və onun girişi mələklər tərəfındən qorunurdu, skeptiklər (hər şeyə şübhə ilə yanaşanlar) onun varlığını inkar edə bilmirdilər. Yaradılışın ardıcıllığı, bağ, insan taleyi ilə bu qədər bağlı olan iki ağacın taleyi - bütün bunlar inkaredilməz faktlar idi. Nə qədər ki, Adəm sağ idi, çox az adam Allahın varlığı, Onun ali hakimiyyəti və Onun qanununun tələbləri haqqında mübahisə etməyə cəhd edirdi.

Qanunsuzluqların artmasına baxmayaraq, o dövrdə müqəddəs ərlərin sülaləsi mövcud idi - onlar Allahla ünsiyyətdən mənən zənginləşərək və ilhamlanaraq yerdə elə yaşayırdılar ki, elə bil Səmada idilər. Onlar şüurun qüdrətli gücünə və heyrətamiz biliklərə malik idilər. Onların qarşısında müqəddəs və böyük məqsəd dururdu - özbrində saleh xarakter yaratmaq və nəinki öz müasirlərinə, həm də bütün gələcək nəsillərə möminlik nümunəsi qoymaq. Müqəddəs Yazının səhifələrində onlardan yalnız az qisminin, ən görkəmlilərinin adlan xatırlanır; lakin bütün əsrlər boyunca Allah bu cür sadiq şahidlərə və səmimi ardıcıllara malik olmuşdur.

Xanok haqqında deyilir ki, o, altmış beş il yaşadı və oğlu oldu. Bundan sonra o, üç yüz il Allahla gəzdi. Artıq öz ömrünün ilk çağlarında Xanok Allahı sevirdi, Ondan qorxurdu və Onun Hökmlərinə riayət edirdi. O, həqiqi imanı qoruyan və əhd olunmuş zürriyətin əcdadları olan müqəddəs ərlərin sülabsinə məxsus idi. Xanok günaha batmanın qaranlıq tarixi haqqında, həm də Allahın əhdi haqqındakı xoş müjdəni Adəmin özündən öyrəndi və gələcək Bağışlayana etibar etdi. Lakin ilk övladının doğulması Xanoka dərin həyəcanlar gətirdi; o, Allahla daha [56] six yaxınlaşdı. Bir Allah övladı kimi o, öz vəzifələrini və məsuliyyətini daha dərindən dark etdi. Körpəsinin özünə bağlılığını, onun atasının qüdrətinə sadəlövh inamını müşahidə edərək və özü ilk övladına dərin zəriflik duyaraq, Xanok Öz Oğlunu insanlara verən Allahın onlara möcüzəvi Məhəbbətini dark etdi və Allah övladlarının Səmavi Ataya göstərməli olduqları etiban öyrəndi. Allahın İsa Məsihdə görünən hədsiz və əlçatmaz Məhəbbəti onun fasiləsiz düşüncələrinin mövzusu oldu və o, qəlbinin bütün coşqunluğu ilə həmin Məhəbbəti ətrafdakılara göstərməyə can atırdı.

“Xanok Allahm yolu ilə gedirdi”, ekstaz (uyma) və yaxud xülya halında deyil, öz həyatının bütün gündəlik vəzifələri ilə olurdu. O, tərki-dünya olmadı və insanlardan uzaqlaşmadı, çünki Allah üçün dünyada çalışmalı idi. Həm öz ailəsində və həm də cəmiyyətdə o, Allahın dəyanətli və dönməz qulluqçusu idi.

Onun qəlbi Allahın iradəsinə ahəngdarlıqla səs verirdi, çünki “iki nəfər razılaşıb görüşməsə, birgə yol gedərmi?” (Amos 3:3). Bu müqəddəs ittifaq üç yüz il davam etdi. Çox az məsihçi tapılar ki, öz ölüm saatlarını və Məsihin gəlişinin yaxın vaxtını bilsəydilər, daha ciddi və daha həsr edilmiş olmazdılar. Xanokun imanı isə getdikcə möhkəmlənirdi, məhəbbəti isə hətta yüzilliklər boyunca da güclənirdi. Xanok güclü, qeyri-adi ağıla və geniş dərrakəyə malik idi. O, Allah tərəfındən xüsusi vəhylərə layiq oldu. Lakin Səma ilə öz fasiləsiz ünsiyyətinə və onu heç bir zaman tərk etməyən İlahi əzəmət və kamillik hissinə baxmayaraq o, dünyada ən itaətkar insan idi. O, Allahla nə qədər sıx ünsiyyətdə olurdusa, öz qeyri-kamilliyini və zəifliyini bir o qədər dərindən dark edirdi.

Allahdan dönənlərin artan qanunsuzluqlarından sıxılan və onların imansızlığının onun Allaha olan ehtiramlı münasibətini zəiflədə biləcəyindən ehtiyat edən Xanok insanlarla daimi ünsiyyətdən qaçırdı və düşüncələrə, duaya qapılaraq vaxtının çoxunu tənhalıqda keçirirdi. Yerinə yetirməli olduğu Allah iradəsini daha dərindən dərk etməyə çalışaraq, Xanok beləcə Allaha arxalanırdı. Dua onun üçün həyat nəfəsi idi, o, Səma atmosferində yaşayırdı.

Müqəddəs mələklər vasitəsilə Allah dünyanı böyük daşqınla məhv etmək niyyətini Xanoka bildirdi, həm də bağışlanma planını ona daha tam açdı. Peyğəmbərlik ruhunun köməyi ilə Allah ona böyük [57] daşqından sonrakı bütün gələcək nəsilləri və dövrlərin sonunda Məsihin İkinci gəlişi ilə bağlı olan böyük hadisələri göstərdi.

Xanoku ölülər haqqındakı sual həyəcanlandırdı. Əvvəllər ona elə gəlirdi ki, həm salehlər, həm də şərəfsizlər qəbrə girəcəklər və bununla da hər şey qurtaracaqdır. O dərk edə bilmirdi ki, ölüm xəttindən sonra həyat ola bilər. Ona Məsihin ölümü haqqında peyğəmbərlik bəsirəti (qabaqgörənliyi) verildi, o, Öz xalqını qəbirdən azad etmək üçün gələn Məsihi bütün izzəti ilə, bütün müqəddəs mələklərin saysız-hesabsız ordusunun müşayiətində gördü. O, həmçinin Məsihin İkinci gəlişindən qabaq dünyanın pozğunlaşmış halını gördü, vahid Allahı və Rəbb İsa Məsihi inkar edən, Onun qanununu ayaqları ilə tapdalayan, Onun xilasım rədd edən lovğa, inadcıl, özünə güvənən insanların nəslini gördü. O, şöhrət və şərəf tacı qoyulmuş salehləri gördü, Rəbbin hüzurundan qaçan qanunsuzları isə odda məhv edilən gördü.

Xanok, Allahın ona açdıqlarını insanlara danışa-danışa salehlik vaizi oldu. Allah qorxusu ilə yaşayanlar bu müqəddəs ərlə ünsiyyət axtarırdılar ki, onun tövsiyələrini eşitsinlər və onunla birlikdə dua etsinlər. O, xəbərdarlıq sözlərini qəbul etməyə çalışanların hamısına Allah müjdəsi haqqında geniş xalq kütləsi arasında moizə edirdi. O, yalnız Şetin törəmələrinə moizə etmirdi. Qabilin Rəbdən gizlənmək üçün qaçdığı yerdə Allah peyğəmbəri ona görünən möcüzəli gələcək hadisələr haqqında danışırdı. “Budur, Rəbb onminlərcə müqəddəsləri ilə gəldi ki, bütün insanlara hökm etsin və /aralarındakı/ allahsızların hamısını Allaha hörmət etmədən gördükləri bütün allahsız işlər və allahsız günahkarlann Ona qarşı söylədikləri bütün sərt sözlər üçün ifşa etsin” (Yəhuda 14,15).

O, günahlann qorxmaz ifşaedicisi idi. Məsihdə açılan Allah Məhəbbəti haqqında öz müasirlərinə moizə edərək və günah yolunu tərk etmələri üçün onlara yalvararaq, Xanok artan qanunsuzluğu məzəmmətləyirdi və xəbərdarlıq edirdi ki, şərəfsizləri mühakimə edəcək Allah məhkəməsi ləngiməyəcəkdir. Məsihin Ruhu Xanokun dodaqları ilə danışırdı. Bu ruh yalnız məhəbbət, şəfqət və yalvarış kəlmələrində görünmür; bu, yalnız müqəddəs ərlərin söylədikləri xoş sözlər deyil. Allah Öz mücdəçilərinin dodaqlarına və qəlblərinə ikiağızlı qılınca bənzəyən sarsıdıcı həqiqətlər də qoyur.

Xanoku dinləyənlər bu Allah qulluqçusunda fəaliyyət göstərən İlahi [58] qüvvəni hiss edirdilər. Bəziləri onun xəbərdarlıqlarını qəbul etdibr və öz əvvəlki günahkar həyat tərzlərini tərk etdibr, lakin əksəriyyət qəzəbli xəbərə istehza etdibr və daha böyük inadkarlıqla şər yolu ib getməkdə davam etdibr. Son günlərdə Allah xidmətçiləri buna bənzər xəbəri elan edəcəklər və o zaman da bu xəbəri həmin imansızlıq və istehza ilə rədd edəcəklər. Böyük daşqına qədərki dünya Allahla gəzənin sözbrini və xəbərdarlıqlarını rədd etdi. Beləcə də son nəsil Allah müjdəçilərinin xəbərdarlıqlarına yüngül münasibət göstərəcəkdir.

Yorulmadan moizə edərək, Xanok hər addımı ilə Allahla əlaqəsini möhkəmlədirdi. Onun zəhmətləri nə qədər ağır və təxirəsalınmaz olurdusa, duaları da bir o qədər səmimi və davamlı olurdu. Hərdən o, insanlarla bütün ünsiyyəti kəsirdi. Sonra bir qədər insanların arasında qalıb, sözbri və nümunəsi ilə onlara kömək edərək, doğru yol göstərirdi və tənhalıqda yalnız Allahın verə biləcəyi ilahi həqiqətlərə olan yanğını söndürmək və duymaq üçün yenidən uzaqlaşırdı. Allahla bu cür ünsiyyətdə olaraq Xanok getdikcə Rəbbə daha çox bənzəyirdi. Onun üzü İsanın üzündə parıldayan müqəddəs işıqla nurlanırdı. O, Allahla ünsiyyət etdikdən sonra hətta qanunsuzlar da onun Səmanın möhürü olan üzünə ehtiram dolu qorxu ib baxırdılar.

Dünyanın qanunsuzluğu o həddə çatmışdı ki, onun məhvi artıq müəyyən edilmişdi. İlbr keçirdi, insan cinayətlərinin axını genişbnirdi və İlahi qisasın buludlan getdikcə daha tutqun sıxlaşırdılar. Lakin iman şahidi Xanok xəbərdarlıq edərək, yalvararaq, dib tutaraq, var qüwəsi ib cinayətlərin axınını və qisas oxlarını saxlamağa çalışaraq, seçilmiş yolla yorulmadan irəli gedirdi. Baxmayaraq ki, onun xəbərdarlıqları günahkar, yüngül xasiyyətli xalq tərəfındən rədd edilirdi, Rəbb tərəfındən ruhlandırılan Xanok günahkar yerdən Allahın onu müqəddəs Səma məskəninə götürdüyü vaxta qədər artan şərlə sədaqətlə mübarizə etməkdə davam edirdi.

Xanokun müasirləri bu adamı ağılsız hesab edirdilər, çünki o, yerin qızıl, gümüş və başqa cəvahirləri haqqında düşünmürdü. Xanokun qəlbi əbədi xəzinələrə can atırdı. O, Səmavi şəhərə nəzər yetirirdi. O, Padşahı Sionda bütün izzəti ilə oturmuş görürdü. Onun şüuru, qəlbi, bütün düşüncələri Səmaya məxsus idi. Şərəfsizlik nə qədər çox yayılırdısa, o, Atasının evinə o qədər qəlbən can atırdı. Xanok hələ [59] yerdə olarkən, imanla artıq işıq məskəninin sakini idi.

“Ürəyi təmiz olanlar nə bəxtiyardırlar! Çünki onlar Allahı görəcəklər” (Matta 5:8). Üç yüz il ərzində Xanok mənəvi təmizliyə can atırdı ki, Səma ilə harmoniyada olsun. Üç yüzillik ərzində o, Rəblə gəzdi. O, günbəgün Allahla daha sıx birliyə can atırdı: Allah onu öz yanına götürənə qədər bu ünsiyyət getdikcə daha yaxın olurdu. O, əbədiyyət astanasında dururdu, vəd olunmuş yerdən onu yalnız bir addım ayınrdı və budur, qapılar açıldı və yerdə daim Allahla gəzən birinci olaraq, başqa insanlardan əvvəl müqəddəs şəhərə daxil oldu.

Xanokun olmaması yerdə hiss olunurdu. Hər gün xəbərdarlıq və tövsiyə edən səs susmuşdu. İmanlılardan bəziləri, həmçinin qanunsuzlar da Xanokun getməsini gördülər. Onun yoxluğunu görüb fikirləşərək ki, o, adətən olduğu kimi, tənhalığa qapılmışdır, Xanokun dostları onu sonra çox uzun müddət və səylə axtardılar, necə ki şagirdləri İlyası axtarmışdılar, lakin hamısı da əbəs idi. Sonra onlar başqalarına danışdılar ki, onu heç yerdə görmədilər, çünki Allah onu öz yanına götürmüşdür.

Xanoku Səmaya qaldırmaqla Allah insanlara vacib dərs vermək istəyirdi. Adəmin günaha batmasının dəhşətli nəticələrini görərək insanlann çıxılmaz məyusluğa düşmək təhlükəsi mövcud idi. Çoxları hazır idilər ki, nida etsinlər: “Bizim Allah qorxusu ilə yaşamağımızın, Onun hökmlərinə riayət etməyimizin nə faydası vardır?! Onsuz da dəhşətli lənət ağır yük kimi bəşəriyyətin üzərindədir və hamının qisməti ölümdür”. Lakin Allah tərəfındən Adəmə açılan, sonra isə Şet tərəfındən ötürülən və Xanok tərəfindən həyata keçirilən həqiqətlər zülmət və qaranlığı dağıtdı və insanlara ümid verdi ki, Adəm vasitəsilə ölüm dünyaya necə girmişdirsə, eləcə də həyat və ölməzlik əhd olunmuş Bağışlayan vasitəsilə gələcəkdir. Şeytan insanlara təlqin etməyə çalışırdı ki, qüsursuz həyat mükafatlandırılmır, günah isə cəzalandırılmır və ümumiyyətlə insanın İlahi qaydalara riayət etməsi qeyri-mümkündür. Lakin Xanokla olan hadisədə Allah təsdiq edir ki, “O, var və Onu axtaranlara mükafat verir” (İbranilərə 11:6). Rəbb göstərdi ki, Onun hökmlərinə riayət edənlər üçün O nə edəcəkdir. Beləliklə, insan Allah Qanununa itaət etməyə qabildir; hətta pozğun, günahkar dünya içərisində yaşadıqda insanlar Allah lütfü ilə tamahlara qarşı dura bilərlər və müqəddəs, qüsursuz ola bilərlər. [60] Xanokun nümunəsində onlar bu cür həyatın xeyir-dualandığını gördülər; onun səmaya qaldırılması onun gələcək haqqındakı peyğəmbərliyinin həqiqiliyinə onlar üçün sübut oldu: Allah iradəsini yerinə yetirənlər üçün - şöhrət və əbədi həyat sevinci tacı, Ona zidd gedənlər üçün isə - kədər, mühakimə və ölüm.

“Xanok iman vasitəsilə dünyadan köçürüldü ki, ölümü görməsin və o tapıla bilmədi, çünki Allah onu dünyadan köçürtmüşdü. Zira köçürülməzdən qabaq, o, Allaha məqbul olduğuna dair şəhadət aldı” (İbranilərə 11:5). ölümə məhkum edilmiş dünyada Xanok, Allah ilə elə yaxın ünsiyyətdə yaşayırdı ki, ona ölümün hakimiyyəti altına düşməyə imkan verilməmişdi. Bu peyğəmbərin xeyirxah təbiəti Məsihin İkinci gəlişi zamanı “yer üzündən satın alınmışların” (Vəhy 14:3) həyatının müqəddəsliyini özündə canlandırır. Böyük daşqından əvvəl olduğu kimi, dünyada qanunsuzluq artacaqdır. Öz pozğunlaşmış qəlblərinin və bu dünyanın yalançı müdrikliyinin həvəslərinə uyaraq, insanlar Səma hakimiyyətinə qarşı üsyan edəcəklər. Lakin həyatları Məsihin həyatına bənzəyənə qədər Allah övladları, Xanok kimi, könül təmizliyinə və Onun iradəsinin yerinə yetirilməsinə can atacaqlar. Onlar da, Xanok kimi, Məsihin İkinci gəlişi haqqında, günahkarlann düçar olacaqları məhkəmələr haqqında dünyada moizə edəcəklər. öz xüsusi nümunələri ilə, öz sözlərinin müqəddəsliyi ilə onlar qanunsuzlann günahlarını mühakimə edəcəklər. Böyük daşqından qabaq Xanoku göylərə necə götürmüşdülərsə, diri salehləri də yerin odla məhv edilməsindən qabaq eləcə göylərə götürəcəklər. Həvari deyir: “Hamımız gözlərimizi həyata yummayacağıq, amma hamımız dəyişiləcəyik. Bir an içində, bir göz qırpımında, son şeypur çalmanda dəyişiləcəyik”. “Çünki Rəbb özü yüksək nida ilə, baş mələyin sədası və Allahın şeypuru ilə göydən enəcək və Məsihə aid olan ölülər ən əwəl diriləcəklər. Ondan sonra yaşayıb, sağ qalan bizlər, onlarla bərabər Rəbbi havada qarşılamaq üçün buludlar içində havaya qaldırılacağıq və bu yolda daim Rəbb ilə olacağıq. Buna görə, biri-birinizə bu sözlərlə təskinlik verin” (1 Korinflibrə 15:51,52; 1 Saloniklilərə 4:16-18). [61]

7-ci fəsil
BÖYÜK DAŞQIN

(Bu fəsil Yaradılış Kitabının 6-cı və 7-ci fəsillərinə əsaslanır)

Nuhun günlərində Adəmin günaha batmasının və Qabil tərəfindən edilən qətlin nəticəsi olaraq yer ikiqat lənət altında idi. Lakin bu hələ təbiəti çox güclü dəyişdirməmişdi. Günahın izləri aydın görünürdüsə də, lakin yer əvvəlki kimi gözəl və Allah nemətləri ilə zəngin idi. Əzəmətli ağaclar təpələri tac kimi bəzəyirdi, bu ağaclara sarmaşan tənəklərdə şux salxımlar inci dənələri kimi panldayırdılar. Çiçəklənən geniş düzlər yaşıllıqlar və xoş ətirli hər növ güllər içərisində qərq olmuşdular. Yer hər tərəfdə bütün meyvələrini səxavətlə bəxş edirdi. öz nəhəngliyi, gözəlliyi və mütənasibliyi ilə böyük daşqma qədərki ağaclar bu günkü ağaclardan çox-çox əzəmətli idilər. Onların nazik liflərdən təşkil olunmuş və möhkəmlikdə daşı xatırladan möhkəm oduncaqları uzunömürlülükləri ilə fərqlənirdi. Qızıl, gümüş və qiymətli daş-qaşlara hər yerdə bolluca rast gəlmək olurdu.

İnsan nəsli də hələ öz ilkin qüwəsini saxlayırdı. Adəmin həyat ağacına yaxınlaşdığı vaxtdan artıq bir neçə nəsil dəyişmişdi, lakin insanın yerdəki ömrünün uzunluğu hələ də yüzilliklərlə ölçülürdü. Əgər bu uzunömürlü insanlar öz nadir eneıjiləri ilə və ixtiraçılıqları ilə özlərini Allaha xidmətə həsr etsəydilər, onda Allahın öz planını yerinə yetirmək üçün onlara verdiyi həyatda bu planı həyata keçirərək öz Yaradanlarını bütün yer üzündə izzətləndirərdilər. Lakin onlar bunu etmədilər. O dövrdə nəhənglər, görkəmli bədən quruluşuna və gücə [62] malik olan ərlər yaşayırdılar. Onlar öz müdriklikləri ilə, mürəkkəbliyi ilə heyran edən müxtəlif şeylər kəşf etmək məharətləri ilə şöhrətlənmişdilər. Lakin onların özünü artan qanunsuzluğa biganə münasibətdə göstərən təqsirləri ləyaqətləri qədər də böyük idi.

Allah böyük daşqına qədərki dünyanın sakinlərini çoxsaylı və zəngin ənamlarla yaratmışdı, lakin onlar bunlardan öz şəxsi şöhrətləri üçün istifadə etdilər. Bu ənamları onlan Bəxş Edənin özündən çox sevərək Onun xeyir-dualannı lənətə çevirdilər. Onlar qızılı, gümüşü, qiymətli daş-qaşları, qiymətli ağacları öz evlərinin tikintisində istifadə etdilər, evlərini daha böyük məharətlə bəzəmək üçün bir-biri ilə bəhsə girdilər. Yalnız öz qürürlarını təmin etməyə çalışaraq, onlar ləzətlərə uyub pozğunlaşmağa başladılar. İdraklan artdıqca insanlar bunun üçün Allaha şükür etmək əvəzinə, əksinə, tezliklə Onun varlığım inkar etməyə başladılar. Onlar təbiəti Yaradana sitayiş etmək əvəzinə, təbiətə sitayiş edirdilər. Onlar insan dahiliyini şöhrətləndirirdilər, əldəqayırma allahlara xidmət edirdilər və uşaqlara bütlərə sitayiş etməyi öyrədirdibr.

Yaşıl çöllərdə və əzəmətli ağaclann kölgəsində onlar öz bütlərinə qurbangahlar ucaldırdılar. Böyük həmişəyaşıl meşələr bütlərə sitayiş etməkdən ötrü nəzərdə tutulurdu. Bu meşələrə dolanbac xiyabanlı gözəl bağlar birbşmiş olurdu, bu bağlan üzərində bütün bar verən ağaclann budaqları sallanan heykəlbr bəzəyirdi. Burada nəzərləri oxşayan, insanların istək duyğularını oyadaraq onları bütpərəstliyə sövq edən hər bir şey var idi.

İnsanlar Allahdan əl çəkdilər, əldəqayırma allahlara səcdə etdibr və nəticədə getdikcə alçaqlaşdılar. Zəbur oxuyan bütpərəstliyin onun ardıcıllarına təsirini beb təsvir edir: “Bütbri düzəldən, onlara güvənən insanlar bu bütbr kimi cansız olacaqlar” (Məzmur 115:8). Dərk etdikcə biz dəyişməyə başlayınq - bu, insan şüurunun qanunudur. İnsan həqiqəti, paklığı və müqəddəsliyi öz dark edəcəyindən yüksəyə qalxa bilmir. Əgər şüur insan təbiətinə heç vaxt qalib gəlməzsə və imanla hədsiz müdrikliyi və Məhəbbəti dərk etmək səviyyəsinə yüksəlməzsə, insan tənəzzül edər. Bütpərəstlər öz allahlarına insani xüsusiyyətlər və ehtiraslar verirdilər, buna görə də onların şəxsiyyət haqqındakı təsəvvürləri günahkar insan təbiəti surətinə qədər daralırdı. Bunun nəticəsində də onlar pozğunlaşırdılar. “Rəbb gördü ki, yer üzündəki [63] insanlann şər əməlləri çoxdur və hər zaman onların ürəyindəki fıkirlər və niyyətlər pisliyə doğru yönəlir... Ancaq Allahın nəzərində yer üzündəki insanlar pozğunlaşmışdılar”. Allah Öz hökmlərini insanlara onların həyatlarına rəhbər kimi vermişdi, lakin onlar Onun qanununu pozdular və bunun nəticəsi də hər cürə günahlar oldu. İnsanların şərəfsizliyi açıq və özbaşına olmuşdu, ədalət pozulmuşdu və əzilənlərin fəryadları göylərə çatırdı.

Demək olar ki, lap əwəldən Allahın əmrinin ziddinə olaraq çoxarvadlılıq yaranmışdı. Allah, Adəmə bir qadın verdi, bununla da bu sualda Öz iradəsini ifadə etdi. Lakin günaha batdıqdan sonra insanlar öz pozğun ürəklərinin ehtirasları ilə hərəkət etdilər və nəticədə cinayətlər və iztirablar sürətlə artdı. İnsanlar nə nigaha, nə də şəxsi hüquqa hörmət qoyurdular. Əgər kiməsə yaxın bir adamın arvadı və yaxud mülkü xoş gəlirdisə, o zorla bunu əldə edirdi, hələ üstəlik öz zorakılığı ilə öyünürdü. İnsanlar heyvanları öldürməkdən və onların ətlərini yeməkdən həzz alırdılar. Bu onları daha qəddar və qaniçən edirdi, insan həyatı onların nəzərində hər bir dəyərini itirirdi.

Dünya yeni doğulan körpə kimi gənc idi, lakin qanunsuzluq o qədər dərin kök atmışdı ki, Allah daha buna dözmək istəmirdi və qərara gəldi: “Yaratdığım insanlan yer üzündən sibcəyəm...” Rəbb dedi ki, günahkar bəşəriyyətlə əbədi olaraq mübarizə etməyəcəkdir. Əgər insanlar yeri və onun sərvətbrini murdarlamaqdan əl çəkməsələr, O onlan yer üzündən siləcəkdir və bu cür Məhəbbətlə onlara xeyir-dua verdiyi hər şeyi məhv edəcəkdir. O, çölbrdəki heyvarlan və bu qədər bol qida verən bütün bitkibr aləmini məhv edəcəkdir və gözəl yer üzünü yalnız xarabalıqlann qalacağı sonsuz səhraya çevirəcəkdir.

Artan mənəviyyatsızlıq içərisində Metuşelah, Nuh və bir çox başqaları var gücbri ib çalışırdılar ki, xalqın əsl Allah haqqındakı biliyini qorusunlar və mənəvi pozğunluq axınını dayandırsınlar. Böyük daşqından 120 il əvvəl müqəddəs müjdəçi vasitəsi ib Allah öz niyyəti haqqında Nuha xəbər verdi və ona gəmi tikməyi əmr etdi. Gəmini tikərək Nuh başa salmalı idi ki, Allah şərəfsizləri məhv etmək üçün yer üzünü tam suya qərq edəcəkdir. Bu müqəddəs müjdəyə inananlar, peşman olub öz həyatlarını dəyişənlər bağışlanacaq və xilas olacaqlar. Allahın böyük daşqın haqqında Xanoka açdıqlarını o, övladlarına demişdi, Metuşelah və onun oğulları Nuhun moizəsini eşitdibr və [64] gəminin tikilməsində ona kömək etdilər.

Gəminin dəqiq ölçülərini və necə qurulacağını Allah, Nuha başa salmışdı. İnsan müdrikliyi belə güclü və möhkəm qurğunu qurmağa qadir deyildi. Onun Meman Rəbbin Özü, baş inşaatçısı isə Nuh idi. Zahiri görkəminə görə gəmi üzgüçülük üçün nəzərdə tutulan gəmiyə bənzəyirdi, lakin başqa cəhətlərinə görə isə o daha çox evə bənzəyirdi. O, üç qatdan ibarət idi, yeganə qapısı böyürdə yerləşirdi. Gəminin bütün bölmələri elə qurulmuşdu ki, yuxarıdan düşən işıq onları işıqlandırsın. Gəminin hazırlanması üçün uzun əsrlər boyu dağılmayan sərv ağacından istifadə olunmuşdu. Bu nəhəng qurğunun qurulması vaxt və çoxlu əmək sərf edilməsini tələb edirdi. insanların o dövrdə fıziki qüvvə üstünlüyünə baxmayaraq, olduqca möhkəm oduncağa malik çox hündür ağaclardan taxtaların hazırlanması bizim günlərdə olduğundan çox mürəkkəb idi. Gəminin qüsursuz olması üçün insan şüurunun qadir olduğu hər şey bu böyük işə verilmişdi, lakin buna baxmayaraq o, gələcək fəlakətə davam gətirə bilməzdi. Yalnız Allah öz övladlarını coşqun suların arasında qoruya bilərdi. “Nuh iman vasitəsilə, hələ zahir olmayan şeylər haqqında Allah tərəfindən xəbərdar edilib, öz aibsini xilas etmək üçün ixlaskarlıqla gəmi hazırladı; o, bununla dünyanı məhkum etdi və imandan irəli gələn salehliyin varisi oldu” (İbranilərəl 1:7). Dünyanı hədələyən təhlükə haqqında xəbərdarlıq edərək Nuh öz zəhməti ib öz qəlbinin səmimiliyini təsdiq etdi. Bu yolla onun imanı böyüdü və insanlara əyan oldu. O, ətrafdakılar üçün nümunə idi, çünki Allahın dediyi hər şeyə inanırdı. Özünün bütün mülkünü Nuh gəminin tikilməsinə verdi. Gəminin tikilməsi başlayanda müxtəlif yerlərdən adamlar gəlirdilər ki, bu qəribə mənzərəyə heyrətlənsinlər və bu möhkəm əqidəli tənha moizəçinin ilhamlı nitqini dinbsinbr. Gəminin tikintisində səslənən hər bir çəkic zərbəsi xalq üçün onun sözbrinin bir sübutu idi.

Əvvəlcə eb güman etmək olardı ki, xəbərdarlıq müjdəsinin çoxları qəbul etmişdibr, lakin onlar yenə də Allah qarşısında səmimi tövbə etmədibr. Onlar öz günahlarını tərk etmək istəmirdibr. Böyük daşqının əvvəlinə qədər qalan bütün vaxt ərzində onların imanı sınağa məruz qaldı, lakin onlar buna dözmədilər. İmansızlıqları tərəfındən məğlub edilərək, nəhayət öz əvvəlki dostlarının yanına qayıdıb, ciddi xəbərdarlığı inkar etdibr. Bəzilərini vicdanı narahat edirdi və [65] xəbərdarlığa görə ehtiyat edirdilər, lakin onlar kinayə edən istehzaçılarla əhatə olunaraq rəhmdil çağınşı rədd edib, onların əhvali-ruhiyyəsinə uydular və tezliklə ən dikbaş, qəddar rişxəndçilərə çevrildilər, çünki vaxtilə işıq almış, lakin sonra Allahın Ruhunun ifşaedici səsinə müqavimət göstərənlər qədər heç kim bu qədər məsuliyyətsiz olmur və bu qədər günaha batmır.

Böyük daşqına qədərki dünyanın sakinbrinin heç də hamısı sözün tam mənasında bütpərəst deyildilər. Çoxlan özbrini Allaha iman edənlər hesab edirdilər. Onlar təsdiq edirdilər ki, onların bütləri yalmz ilahiliyin simvoludur və bu simvollar vasitəsib insanlar ilahi Varliq haqqında daha aydın təsəvvür əldə edirbr. Bu insanlar Nuhun moizəsini birinci olaraq rədd etdibr. Onlar Allahı gözəgörünən təsvir etməyə çalışdıqlan zaman onların kor olmuş şüurları Allahın qüdrətini və gücünü görmürdü. Onlar Allahın müqəddəsliyini, toxunulmazlığını və Onun tələblərinin dəyişilməzliyini başa düşməyi tərgitdilər. Günah artdıca o, insanlara daha az cinayətkar görünürdü və nəhayət onlar təsdiq etməyə başladılar ki, Allah Qanunu hər bir qüvvəsini itirmişdir və günah üçün cəza vermək Rəbbin mahiyyətinə ziddir. Onlar həmçinin Allah məhkəməsinin yerə gəlməsi mümkünlüyünü də inkar edirdilər. Əgər o dövrün insanlan İlahi qanuna itaət etsəydilər, onlar Öz qulu vasitəsə ilə onlara xəbərdarlıq edən Rəbbin səsini tanıyardılar. Lakin onlar işığı rədd edərək o dərəcədə kor olmuşdular ki, doğrudan da Nuhun xəbərini yanlış hesab etdilər.

Haqqın tərəfində heç kim yox idi. Bütün dünya Allahın ədalətinə və Onun qanunlarına qarşı üsyan etmişdi, Nuha isə bir fanatik kimi baxırdılar. Şeytan Həvvanı yoldan çıxararaq Allaha itaət etməməsini söybyəndə demişdi: “Yox əsla ölməzsiniz” (Yaradılış 3:4). Böyük məşhür müdrikbr də həmin şeyi təkrar edirdilər. Onlar deyirdilər: “Allahm hədələri yalnız bizi qorxutmaq üçündür, lakin onlar heç vaxt yerinə yetməyəcək. Narahat olmağa dəyməz. Belə bir hadisə - dünyanı Yaradan Allah tərəfindən dünyanın məhv edilməsi və bununla yaratdıqları varlıqlan cəzalandırması heç vaxt baş verməyəcəkdir. Arxayın olun, qorxmayın. Nuh sadəcə olaraq vəhşi fanatikdir”. Dünya aldanmış qocanın “ağılsızlığı” ib əybnirdi. Allaha itaət etmək əvəzinə insanlar öz itaətsizliklərində və şərəfsizliklərində inadkarlıq göstərməyə davam edirdibr, elə bil ki Rəbb öz qulunun dodaqları ilə [66] onlara heç xəbərdarlıq etməmişdi.

Lakin Nuh tufan içərisində qaya kimi durmuşdu. Hamının nifrət və rişxəndi ilə əhatə olunsa da o, ləkəsiz təmizliyi, müqəddəs qüsursuzluğu və sarsılmaz imanı ilə fərqlənirdi. Onun sözləri təsirli səslənirdi: axı öz qulunun dodaqları ilə Rəbb danışırdı. Allahla ünsiyyət Nuha o qədər tükənməz güc verirdi ki, 120 il ərzində onun, insan nöqteyi-nəzərincə qeyri-mümkün sayılan hadisələr haqqında moizə edən, təntənəli səsi eşidildi.

Böyük daşqına qədərki dünyanın insanları ona əsaslanırdılar ki, yüzilliklər boyunca təbiətin qanunları dəyişməz qalmışdır. İlin fəsilləri biri-birini müəyyən qayda ilə əvəz edirdibr. Heç zaman yağış yağmırdı, torpaq şehb suvarılırdı. Çaylar heç zaman sahilbrini aşmır, öz sularını sakitcə dənizə axıdırdılar. Dəyişməz qanunlar suları məcrasından çıxmağa qoymurdu. Lakin bu mütəfəkkirlər suları saxlayaraq bu sözbri söyləyən Yaradanı tanımırdılar: “Buraya qədər gəlib o tərəfə çıxmayacaqsan” (Əyyub 38:11).

Zaman keçirdi, təbiətdə isə nəzərə çarpacaq dəyişikliklər müşahidə edilmirdi, hərdən qəlbbrində qorxu duyanlar isə sakitbşmişdibr. Bizim günbrimizdə çoxlarının etdiyi kimi onlar da belə mühakimə edirdilər ki, guya, təbiət Allahdan yüksəkdir və onun qanunları eb möhkəm təsdiq olunmuşdular ki, Rəbb özü də onları dəyişdirə bilməz. Onlar mühakimə edirdilər ki, əgər Nuh düz deyirsə, onda təbiət başqa qanunlarla inkişaf etməlidir, bu isə, onların fıkrincə, qeyri-mümkün idi. Buna əsaslanaraq onlar elan edirdibr ki, bu xəbər yalan və böyük yanılmadır. Allahın xəbərdarlığına nifrət özünü onda göstərirdi ki, insanlar əvvəlbr etdikləri kimi hərəkət etməkdə davam edirdilər. Onlar hər şeydə həddini aşdıqları şənliklər keçirərək əybnməkdə davam edirdilər; yeyirdilər, içirdilər, səpirdilər, tikirdilər, gəbcəkdə onlara çoxlu mənfəət verə bibcək müxtəlif faydalı sövdələşmələrə girirdilər. Allahın tələblərini açıqca rədd edərək və bununla hər şeydən uca Tanndan qorxmadıqlarına şəhadət edərək onlar şərəfsizlik girdabına getdikcə daha dərin batırdılar. Onlar ona əsaslandırdılar ki, əgər Nuhun sözbrində azca da olsa həqiqət varsa, onda öz müdriklikləri ilə məşhur olan ərlər bunu bilərdilər.

Əgər böyük daşqına qədərki dünyanın sakinləri xəbərdarlıq sözbrinə inansaydılar və öz şər əməllərindən peşman olsaydılar, Allah Öz [67] qəzəbini onlardan kənar edərdi, necə ki gələcəkdə Nineviyadan kənar etmişdi. Lakin vicdan səsinə və Allah peyğəmbəri vasitəsilə onlara göndərilən xəbərdarlıqlara inadla müqavimət göstərərək onlar qanunsuzluq kasasını doldurdular və onların taleyi həll olundu.

Sınaq dövrü sona yaxınlaşırdı. Rəbbin ona tapşırdığı bütün hər şeyi Nuh sədaqətlə yerinə yetirdi. Rəbb necə əmr etmişdisə, gəmi də eləcə hazırlanıb tamam oldu. İnsanlar və heyvanlar üçün çoxlu qida ehtiyatı hazırlandı. Allahın qulu axınncı dəfə ciddi çağırışla xalqa yenə də müraciət etdi. Sözlə təsvir edilməz coşqunluqla o onlara yalvarırdı ki, nə qədər ki imkan vardır, özlərinə sığınacaq axtarsınlar, lakin cavabında yalnız istehza və kinayələr eşidildi. Birdən istehza edən kütlə susdu. Müxtəlif heyvanlar, ən quduzları da, ən fağırlan da, yavaş-yavaş gəmiyə yönələrək dağlardan enib, meşəni tərk edirdilər. Bunun ardınca sanki kübk səsi gəldi - hər tərəfdən quşlar uçub gəlirdilər. Onlar o qədər çox idilər ki, göyün üzü qaraldı. Lakin mükəmməl bir qayda hökm sürürdü: insanlar öz itaətsizliklərində inadkarlıq göstərdikləri vaxtda, heyvanlar gəmiyə can atarkən Allahın əmrinə itaət edirdilər. Müqəddəs mələklər tərəfındən əyan edilərək onlar “erkək və dişi olmaqla cüt-cüt”, təmiz heyvanlar isə yeddi cüt olaraq Nuhun gəmisinə daxil oldular. İnsanlar heyrətlə, bəziləri isə hətta qorxu ib bütün bu baş verənləri müşahidə edirdilər. Alimlərdən heç biri heyvanların bu cür qeyri-adi davranışını heç cür izah edə bilmirdibr. Bu onların açmağa qadir olmadıqları sirr idi. Lakin işığı rədd edərək onların qəlbləri o qədər sərtləşmişdi ki, hətta bu hadisə də onlara dərin təsir bağışlamadı. Məhkum olunmuş insanlan onların üzərində bütün şöhrətilə parlayan günəşə və demək olar ki Eden qədər gözəl geyinmiş yerə baxaraq artan qorxusu şiddətli sevinc və zorakılıqla boğub, Allahın artıq axmağa hazır olan qəzəbini sanki qəsdən özlərinə cəlb edirdibr.

Nuha Allah əmr etdi: “Sən bütün aibnb birgə gəmiyə gir, çünki bu bəşər nəsli içində yalnız səni önümdə saleh gördüm”. Dünya Nuhun xəbərdarlıqlarına etinasızlıq göstərdi, lakin onun nümunəsi onun ailəsi üçün xeyir-dua oldu. Sadiqliyinə və sədaqətinə görə Allah onunla birlikdə onun bütün ailəsini də xilas etdi. Valideynlik sədaqəti üçün necə böyük mükafatdır!

Günahkar nəsil üçün lütfkarlıq dövrü qurtarmışdı. Çöl heyvanları və [68] səma quşları sığınacaqda gizlənmişdilər. Nuh və onun bütün ailə üzvləri gəmiyə daxil oldular və Rəbb onların arxasınca qapını bäğladı. Gözqamaşdıncı işığın ani panltısı səmanı işıqlandırdı və ildınmdan da parlaq olan şöhrət buludu göydən endi və gəminin girişi yanında dayandı. Gözəgörünməz əllər yavaş-yavaş ağır qapını bağladı ki, buna da içəridə olanların gücü çatmazdı. Nuh gəmidə qaldı, Allah rəhmdilliyinə etinasızlıq göstərənlər isə ondan kənarda qaldı. Səmanın möhürü Allahın bağladığı qapının üstündə idi və yalnız təkcə O onu aça bilərdi. Səmavi buludların üzərində Öz İkinci gəlişindən əvvəl Məsih günahkar nəsil üçün Öz xahişini başa çatdıranda lütf qapısı da beləcə bağlanacaqdır. Onda İlahi mərhəmət şərəfsizləri artıq daha saxlamayacaqdır və Allah lütfünü rədd edənlər üzərində şeytan tam hakimiyyət əldə edəcəkdir. Onda onlar Allah xalqını məhv etməyə çalışacaqlar, lakin Nuh gəmidə gizlədildiyi kimi, salehlər də İlahi qüvvənin tərəfindən qorunacaqlar.

Nuh və onun ailəsi gəmiyə daxil olduqdan sonra yeddi gün ərzində, elə bil ki, yaxınlaşan tufandan heç bir əlamət yox idi. Bütün bu vaxt ərzində onlarm imanı smanılırdı. Bu, zahiri dünyanın təntənə zamanı idi. Hesab edilən gecikmə şərəfsizlərin buna inamını daha da artırdı ki, Nuh tərəfındən onlara verilən xəbər səhvdir və böyük daşqın heç vaxt baş verməyəcəkdir. Qeyri-adi hadisələrə baxmayaraq, baxmayaraq ki, heyvanların və quşların gəmiyə necə girdiklərini, Allah mələyinin qapını necə bağladığını öz gözləri ilə görmüşdülər, onlar hətta Allahın bu qüdrətli əyani sübutlarına lağ edərək əylənməklərində, şənlənməklərində davam edirdilər. Qara kütlə gəmini əhatə edərək onun sakinlərini əvvəlkindən də şiddətli lağa qoyurdular.

Lakin səkkizinci gün qara buludlar səmanı bürüdü. Şimşək çaxdı və göy gurultuları eşidildi. Tezliklə yağışın birinci ağır damcılan düşdü. İnsanlan əvvəllər heç vaxt belə şey görməmişdilər və indi hamını qorxu bürüdü. Onlar yavaşca bir-birlərindən soruşurdular: “Doğrudanmı Nuh düz demişdir və bütün dünya məhvə məruzdur?” Getdikcə səma tutqunlaşırdı və yağış güclənirdi. Hər yerdən vəhşi dəhşət içərisində vurnuxan heyvanların nəriltisi eşidilirdi, onlar öz fəryadları ilə sanki həm özlərinin qismətlərini, həm də insanların telelərini ağlayırdılar. Onda “böyük dərinliklərin bütün çeşmələri və səmanın bütün pəncərələri açıldılar”. Güclü şəlalələr kimi yerə axdılar. Çaylar [69] sahillərindən çıxdılar və düzənlikləri batırdılar. Yerin dərinliklərindən güclü su axınları fəvvarə vurmağa başladılar, bu fəvvarələr nəhəng daşları yüz metrlərlə yüksəkliklərə tullayırdılar və bu daşlar düşəndə dərin çalalar yaradırdılar.

İnsanlar ilk dəfə görürdülər ki, onların əllərinin yaratdıqları necə uçub dağılır. Təmtəraqlı saraylar, onların bütbrinin yerləşdikləri gözəl bağlar və meşələr göy şimşəyi ilə məhv edildilər, hər şey xarabalığa çevrildi. İnsanların qurban gətirdikləri qurbangahlar dağıldı və yalvaranlar Yaşar Allahın gücündən və qüdrətindən titrəyərək başa düşdülər ki, bu fəlakət onların pozğunluqlannın və bütpərəstliklərinin nəticəsidir.

Tufan getdikcə coşurdu, o, evləri, ağacları, qayaları və torpağı hər tərəfə sovururdu. insanların və heyvanların dəhşətini təsvir etmək qeyri-mümkündür. Cövlan edən fəlakətin uğultusu içərisindən Allah hakimiyyətini rədd edən insanların fəryadları eşidilirdi. Hətta fəlakətin içərisində qalmağa məcbur olan iblis də öz həyatı üçün qorxurdu. O, insan nəsli üzərində öz qüdrətli hakimiyyətindən həzz alırdı və ehtirasla arzu edirdi ki, insanlar çirkablarda batmaqda davam edərək və Səma Hökmdarına qəzəblənərək yaşasınlar. O indi Allahı ədalətsizlikdə və qəddarlıqda təqsirləndirərək Ona nifrət edirdi. İblis kimi çox adamlar Allaha qarğış edirdilər və əgər bacarsaydılar Onu qüdrət və şöhrət taxtından devirərdibr. Başqalan qorxudan ağıllarını itirərək əllərini gəmiyə uzadıb yalvanrdılar ki, onları da buraxsınlar. Lakin onların yalvanşlan əbəs idi. Axır ki, onların vicdanları oyandı və onlar Allahı - Kainatın Hökmdarını tanıdılar. Onlar hərarətlə Ona yalvanrdılar, lakin O onları eşitmək istəmirdi. Həmin dəhşətli saatda onlar başa düşdübr ki, onlan məhvə Allah Qanununun pozulması gətirib çıxarmışdır. Lakin ona baxmayaraq ki, cəza önündəki qorxu onlan öz cinayətlərini dərk etməyə məcbur etmişdi, onlar həqiqi sarsılma və yaxud günaha ikrah duymadılar. Əgər cəza ləğv edilsə idi, onlar yenidən Allaha qarşı üsyan edərdilər. Dünyanın odla məhv edilməsindən qabaq Allah məhkəməsi yerə enəndə də belə olacaqdır: peşman olmayan günahkarlar başa düşəcəklər ki, onların təqsiri nədədir - müqəddəs Allah Qanununu rədd etməkdə. Lakin onların peşmançılığı qədim dünyanın qanunsuzlarının müraciətindən səmimi olmayacaqdır. [70]

Bəziləri ümidsizlik içərisində zorla gəmiyə soxulmağa çalışırdılar, lakin ağacın möhkəmliyi sayəsində onların cəhdləri faydasız qaldı. Başqalan gəmidən yapışırdılar, lakin ağac və qaya sınıqları gətirən nəhəng dalğalarla yuyulub atıldılar. Amansız külək və dalğalar gəmini bir tərəfdən o biri tərəfə tullayanda, o tamamilə silkələnirdi. Bu vaxt içəridən qorxu və ağn keçirən heyvanların nəriltisi gəlirdi. Lakin gəmi coşan fəlakət içərisində tam təhlükəsizliyi ilə üzməkdə davam edirdi. Qüdrətli mələklərə onu qorumaq əmr edilmişdi.

Tufandan qorxan heyvanlar insanlara tərəf atılaraq, onlarda elə bil ki, müdafıə axtarırdılar. Bəzi insanlar özlərini və öz uşaqlarını güclü heyvanlara sarıyırdılar, onlar ümid edirdilər ki, bu heyvanlar yüksək dağlarda sulardan xilas olaraq onları da çıxaracaqlar. Bəziləri özlərini təpələrin, dağların zirvəbrində bitən nəhəng ağacların gövdələrinə sarıyırdılar, lakin onlar köklərindən qoparaq insanlarla birlikdə coşqun qara dalğalann ağuşuna atılırdılar. Xilas vəd edən yerbr biri-birinin ardınca itirdibr. Su daha yuxarılara qalxdıqca insanlar ən yüksək dağlarda özlərinə sığınacaq tapmağa çalışırdılar. Tez-tez insan və heyvan arasında dalğalar onların hər ikisini aparana kimi bir parça yer üstündə mübarizə baş verirdi.

Dağlann yüksək zirvələrindən insanlar sahilsiz okeana baxırdılar. İndi Allah qulunun ciddi xəbərdarlıqları daha onlara gülməli və cılız görünmürdü! Ölümə məhkum edibn günahkarlar əldən çıxmış o imkanları qaytarmağı necə də ehtirasla arzu edirdilər! Onlar yalnız bir saat sınaq üçün necə də xahiş edirdilər! Daha bir lütf anı, Nuhun dodaqlarından çıxan daha bir söz olaydı! Lakin zərif mərhəmət səsini bir daha eşitmədibr. Ədabtdən heç də az olmayan Məhəbbət tələb edirdi ki, Allah məhkəməsi günaha son qoysun. Qisas suları son sığınacaq yerbrini batırırdı və Allaha nifrət edən insanlar tutqun girdabda ölürdülər.

“Allahın kəlamı ilə... o zamankı dünya da həmin sularla boğulub məhv oldu. İndiki göybr və yer isə oda verilmək üçün eyni kəlam ib saxlanıb, allahsız adamların məhkəmə və həlak gününə qədər hifz olunurlar” (2 Peter 3:5-7). Lakin ikinci tufan yaxınlaşır. Allahın yoxedici qəzəbi ilə yer yenidən təmizbnəcəkdir, günah və günahkarlar isə öləcəklər.

Allahı böyük daşqına qədərki dünyaya qəzəbləndirən günahlar bizim günbrdə də mövcuddur. Allah qorxusu qəlbbrdən qovulmuşdur və [71] Allah Qanununa laqeyd, etinasız münasibət göstərilir. Bütün dünyəvi şeylərə öz güclü bağlılıqları ilə müasir nəsil böyük daşqına qədərki sakinlərə bənzəyirlər. Məsih deyir: “Nuhun gəmiyə girdiyi günə qədər, tufandan əvvəlki günlərdə insanlar yeyib, içib, evlənib, ərə gedirdilər və tufan gəlib hamısını aparıncaya qədər necə bixəbər idilərsə, İnsan Oğlunun gəlişi də bu cür olacaqdır” (Matt 24:38,39). Allah böyük daşqına qədərki dünyanın insanlarını ona görə mühakimə etməmişdi ki, onlar yeyir və içirdilər. Vacib tələbatlarının ödənilməsi üçün O onlan yerin bəhrələri ilə bolluca təmin etmişdi. Onların günahı ondan ibarət idi ki, onlar bu bəxşləri Bəxş Edənə şükranlıq duymadan onlardan istifadə edirdibr və həddindən artıq yeməyə uymaqla öz ləyaqətlərini alçaldırdılar. Allahın niyyəti ilə nikah münasibətləri nəzərdə tutulmuşdu. Nikah Allahın ən birinci təşkilatlarından biri olmuşdur. Rəbb bu müqəddəs qaydanı müqəddəsliyə və gözəlliyə bürüyərək onun haqqında xüsusi göstərişlər vermişdi. Lakin bu göstərişlər yaddan çıxarıldı: nikahın əsl təinatı təhrif edildi və o yalnız ehtirasların təmin edilməsinə xidmət etməyə başladı.

Bu cür vəziyyət bu gün də müşahidə olunur. Qanuni olan şeylərdən sui-istifadə olunur. İştahın həddi-hüdudu yoxdur. Məsihin ardıcılları adlanan çoxlan sərxoşlarla birlikdə yeyib-içir, halbuki onların adları fəxri ibadətgah kitablarına salınmışdır. İfrata varmaq mənəvi və ruhi qüvvələri kütləşdirir və alçaq ehtiraslann ödənilməsinə yol açır. Minlərlə insan öz həvəslərini saxlamaq üçün mənəvi məsuliyyət hiss etmirlər və beləliklə ehtirasların qulu olurlar. İnsanlar yalnız hissi ləzzətlər, ancaq bu dünya və ancaq bu həyat üçün yaşayırlar. İfrata varmaq cəmiyyətin bütün qatlarında mövcuddur. Ləyaqət ləzzətlərə və xudbinliyə qurban verilmişdir. Varlanmaq hərisləri ədaləti təhrif edir və yoxsula zülm edirlər; qullar və insan canları hələ də satılır və alınırlar. Yalan, rüşvətxorluq və oğurluq həm yuxarılarda, həm də aşağılarda cəzasız olaraq ağalıq etməkdə davam edir. Qəzetlər soyuqqanlılıqla və heç bir səbəbi olmadan edilən qətllər və cinayətlər haqqındakı xəbərlərlə o qədər dolmuşlar ki, elə bil bütün insanlıq hissi itmişdir. Bu vəhşiliklər elə vərdiş olunmuş hadisələr olmuşlar ki, artıq nə bir söz-söhbət, nə də heyrət doğururlar. Özbaşınalıq ruhu bütün milbtbri bürümüşdür və dünyanı dəhşətə gətirən, sarsıdan, vaxtaşırı alovlanan müharibə ocaqları - bütün bunlar yığılmış ehtiraslar və [72] qanunsuzluqlar alovunun təzahürləridir, əgər müəyyən edilmiş məhdudlaşdırmalar aradan götürülərsə, onda bunlar dünyanı kədər və boşluqla doldurardılar. Müqəddəs Yazının səhifələrində dəqiq və aydm əks olunan böyük daşqına qədərki dünyanın vəziyyəti o halı göstərir ki, müasir dünya da sürətlə bu vəziyyətə doğru gedir. Hətta indi, bizim yüzillikdə, məsihçi adlanan ölkələrdə hər gün elə alçaq və dəhşətli cinayətlər baş verir ki, bunlar böyük daşqına qədərki dövrdə baş verirdilər və dünyanı tam məhvə düçar etmişdilər.

Böyük daşqından əvvəl Allah Nuhu göndərmişdi ki, dünyanı hədələyən təhlükə haqqında xəbərdar etsin və insanları tövbəyə gətirsin. İndiki dövrdə də Məsihin İkinci gəlişinin yaxınlaşdığına görə Allah Öz xidmətçilərini göndərir ki, dünyanı bu böyük hadisə haqqında xəbərdar etsin. Minlərlə insanlar Allah Qanununu pozurlar, O isə Öz böyük rəhmdilliyi ilə onlan dönüb Onun müqəddəs əmrlərini yerinə yetirməyə çağırır. Allah qarşısında tövbə edənlərin və İsa Məsihə iman vasitəsi ilə öz günahlarından əl çəkənlərin hamısı bağışlanacaqlar. Lakin çoxları öz günahlarından imtana etməyi özləri üçün həddindən böyük qurban hesab edirlər. Onlar həyatlarını Allahın idarəsinə verməyi böyük qurban hesab edirlər. Onların həyatı Allah idarəsinin müqəddəs prinsiplərinə cavab vermədiyi üçün, onlar Onun xəbərdarlıqlarını və Onun qanununun nüfuzunu rədd edirlər.

Böyük daşqına qədərki dünyanın çox böyük saya malik olan bütün sakinlərindən yalnız səkkizi Nuh vasitəsi ilə göndərilən Allah sözlərinə inandılar və itaət etdilər. Yüz iyirmi il ərzində salehlik carçısı dünyanı gələcək həlak haqqında xəbərdar etdi, lakin onu lağa qoydular və rədd etdilər. İndi də belə olacaqdır. İtaətsizləri cəzalandırmaq üçün Qanunverici gəlməmişdən qabaq şərəfsizbrə tövbə etmələri və öz şər işlərinə son qoymaları üçün xəbərdarlıq göndəribcəkdir, lakin əksəriyyət buna əhəmiyyət verməyəcəkdir. Həvari Peter deyir: “Hər şeydən qabaq bunu bilin ki, axır günlərdə rişxəndçilər istehza edərək gələcək və öz ehtiraslanna görə hərəkət edib deyəcəklər: “Bəs Onun vəd edilmiş zühuru hanı? Çünki əcdadımız gözbrini həyata yumandan bəri hər şey ilk yaranan zaman olduğu kimi qalır” (2 Peter 3:4). Həmin bu sözləri biz bu gün də eşitmirikmi? Bu sözlər yalnız imansızlar tərəfındən təkrar edilmir, həm də ibadətgah kafedralarından da eşidilir. Onlar ucadan deyirbr: “Narahat olmağa heç bir əsas yoxdur, [73] Məsih gəlməmişdən qabaq bütün dünya imana gəlməlidir və salehlik min il hökm sürəcəkdir. Sülh, sülh! Hər şey əvvəldən necə idisə, eləcə də qalır. Bu panikaçıların moizələri qoy heç kimi narahat etməsin”. Lakin min illik padşahlıq haqqında bu cür təlim Məsihin və Onun həvarilərinin təliminə ziddir. İsa dərin məna ilə dolu suallar verirdi: “Bəs İnsan Oğlu gəldiyi zaman yer üzündə iman tapacaqmı?” (Luka 18:8). Necə ki görürük, Onun sözlərindən aydın olur ki, müasir dünyanın vəziyyəti Nuhun günlərində olduğu kimi olacaqdır. Pavel artan şərəfsizlik haqqında xəbərdarlıq edir və onu yaxınlaşan sonun əlaməti kimi göstərir. “Ruh isə aydın şəkildə deyir ki, axır zamanlarda bəziləri imandan dönəcək, yoldan çıxaran ruhlara və cinlərin təlimlərinə qulaq asacaqlar” (1 Timoteyə 4:1). Həvari təsdiq edir ki, “axır günlərdə çətin anlar gələcəkdir” (2 Timoteyə 3:1) və bizə xeyirxah görkəmə malik insanlara məxsus olacaq günahların heyrət doğurucu siyahısını verir.

Böyük daşqın ərəfəsində, lütf dövrü sona yaxınlaşanda, bəşəriyyət əyləncələrə və şənliklərə getdikcə daha çox uyurdu. Nüfuzlu şəxslər bütün səylərini göstərirdilər ki, şənliklərə və ləzzətlərə qapılmış insanlar xəbərdarlıq sözlərinə biganə qalsınlar. Məgər bizim günbrdə də həmin səhnəni görmürükmü? Allah xidmətçilərinin yaxınlaşan son haqqında moizə etdikbri vaxtda dünya ləzzətlərə və əyləncəbrə qapılmışdır. İnsanlar şənbnməbrin fasibsiz axınına uymuşlar və buna görə də Allahın iradəsinə və dünyanı məhvdən yeganə olaraq xilas edə bibcək həqiqətə biganədirbr.

Nuhun vaxtında müdriklər təsdiq edirdilər ki, dünyanı böyük daşqınla məhv etmək mümkün deyildir. Eyni ib bizim günlərdə də elm ulduzları sübut etməyə çalışırlar ki, dünya alovla məhv edib bilməz, çünki bu, təbiət qanunları ilə heç cür düz gəlmir. Lakin təbiətin Allahı, onun qanunlarının Yaradıcısı və Hökmdarı öz yaratdıqlarından öz niyyətlərinin yerinə yetməsi üçün istifadə edə bilər.

Böyük müdrik insanlar hamının məmnunluğuna səbəb olaraq sübut edirdilər ki, guya dünya su ib dağıla bilməz və insanların ehtiyatkarlığı itirdi, Nuhun peyğəmbərlik sözbrini səhv hesab edirdilər, onun özünə isə bir fanatik kimi baxırdılar - onda Allahın fəaliyyət göstərmək vaxtı çatdı. “Böyük dərinliyin bütün çeşmələri çağladı və səmanın pəncərələri açıldı”, istehzaçılar böyük daşqının sularında həlak [74] oldular. İnsanlar özlərinin bütün lovğa elmləri ilə həddindən gec əmin oldular ki, onların müdrikliyi ağılsızlıqdır, Qanunverici təbiətin qanunlarından qüdrətlidir, Ən Güclünün Öz planlarını həyata keçirməsi üçün heç bir vasitə çatışmazlığı yoxdur. “Nuhun günlərində necə oldusa, İnsan Oğlunun günlərində də elə olacaqdır” (Luka 17:26). “Rəbbin Günü isə, oğru kimi gələcəkdir. O Gündə göylər böyük gurultu ilə keçəcəklər, ünsürlər yanaraq əriyəcəklər, yer və orada olan bütün işlər tamamilə yandırılacaqdır” (2 Peter 3:10). Elmi sübutlar xalqın qəlbindəki Allah məhkəməsi qorxusunu dağıdandan, din müəllimləri uzun yüzilliklər davam edəcək sülh və çiçəklənmə haqqında moizə edəndə, dünya öz işlərinə və ləzzətlərinə, planlarına və tikintilərinə, bayramlarına və şənliklərinə qapılanda, Allah xəbərdarlıqlarını rədd edəndə və Onun elçilərini ələ salanda, o zaman ölüm qəflətən onları yaxalayacaq və onlar ondan yaxa qurtara bilməyəcəklər (bax. 1 Saloniklilərə 5:3). [75]

8-ci fəsil
BÖYÜK DAŞQINDAN SONRA

(Bu fəsil Yaradılış Kitabımn 7:20-9:17-ci fəsillərinə əsaslanır)

Su ən yüksək dağlardan on beş dirsək yuxarı bir səviyyəyə qalxdı. Gəmidəki ailəyə çox vaxt elə gəlirdi ki, onlar həlak olmalıdırlar, çünki dalğaların və kübklərin ixtiyarına verilmiş gəmi beş ay idi ki, dalğalar üzərində üzürdü. Bu, dəhşətli sınaq idi, lakin Nuhun imanı zəifləmirdi, çünki o əmin idi ki, hər şeyi İlahi əl idarə edir.

Su enməyə başlayanda Rəbb gəmini hər tərəfdən dağlarla mühafızə olunan yerə yönəltdi, bura Onun mərhəməti sayəsində salamat qalmışdı. Dağlar hündür divar kimi durmuşdular və gəmi bir daha sahilsiz okeanda gəzməyərək, sakit limanın dalğalarında rahatca yırğalanırdı. Bu, tüğyan edən fəlakətdən əzab çəkmiş yorğun insanlara böyük yüngüllük gətirdi.

Nuh və onun ailə üzvləri o anı səbirsizlikb gözbyirdibr ki, su enəcək və onlar yenidən yerə qədəm qoyacaqlar. Qırx gündən sonra nəhayət dağların zirvələri görünəndə Nuh iti həssaslığa malik olan quzğun quşunu buraxdı ki, öyrənsin, yer quruyubdurmu. Quş isə heç bir tərəfdə quru yer tapmayaraq, gəminin üzərində uçmaqda davam edirdi. Daha yeddi gün keçəndən sonra Nuh göyərçini buraxdı, lakin o da, quru yer tapmadı və gəmiyə qayıtdı. Nuh daha yeddi gün də gözbdi və yenidən göyərçini buraxdı, o, axşam dimdiyində zeytun yarpağı qayıtdıqda gəmidə əsl təntənə hökm sürürdü. Bundan sonra Nuh gəminin örtüyünü açdı “və baxdı, budur, yerin üstü qurumuşdur”. [76] Lakin o, səbirlə gözləməkdə davam edirdi. Vaxtilə o, gəmiyə Allahın əmri ilə girmişdi və indi onu tərk etmək üçün səbirlə xüsusi göstəriş gözləyirdi.

Nəhayət, səmadan mələk endi, gəminin ağır qapısını açdı, bu ulu əcdada və onun ailəsinə çıxmağı və heyvanları da özləri ilə götürməyi əmr etdi. Böyük sevinc içərisində olan Nuh azadlıq günündə Allahını unutmadı, çünki Onun həssas qayğısı sayəsində o və onun bütün ailəsi sağ qalmışdılar. Gəmidən çıxdıqdan sonra Nuh hər şeydən əvvəl qurbangah tikdi və azadlıq üçün Allaha şükür əlaməti olaraq və Məsihin Böyük Qurbanına öz imanının sübutu olaraq, hər təmiz heyvandan və quşdan qurban gətirdi. Bu qurban gətirmə Allaha xoş gəldi və özü ilə nəinki yalnız ulu əcdada və onun ailəsinə, həm də yer üzündə yaşayacaq hamıya böyük xeyir-dua gətirdi. “Bundan Rəbbə xoş ətir qalxdı və Rəbb ürəyində dedi: ...insanlara görə bir daha yer üzünü lənətləməyəcəyəm... Dünya durduqca əkin-biçin, isti-soyuq, yay-qış və gecə-gündüz sona yetməyəcək”. Bunda bütün gələcək nəsillər üçün dərs vardır. Nuh gəmidən çıxaraq boşalmış yerə endi və özünə ev tikməzdən əvvəl Allah məbədini tikdi. Onun bu cür çətinliklə qorunmuş heyvanları çox az idi, lakin o, yenə də bütün hər şeyin Allaha məxsus olduğunu etiraf etmək əlaməti kimi onların bir hissəsini sevinclə Allaha qurban etdi. Bu qayda ilə biz də həmişə könüllü olaraq Allaha qurban gətirməyin qayğısına qalmalıyıq. Onun bizə olan mərhəmətinin və Məhəbbətinin hər bir təzahürünə biz sədaqətlə cavab verməliyik və Onun işinə kömək etmək üçün öz töhfələrimizi verməliyik.

Qaçan buludlann və yağan yağışların insanları ikinci böyük daşqınla qorxutmamalan üçün Nuhu və onun bütün ailəsini Allah bu vədlə ruhlandırdı: “Mən sizinlə, sizdən sonrakı nəslinizlə öz əhdimi bağlayıram... heç vaxt yer üzünü viran edən daşqın baş verməyəcək... buludda Öz göy qurşağımı qoyuram ki, Mənimlə yer üzü arasında əhdin əlaməti olsun. Mən yer üzünə bulud gətirdiyim zaman buludda göy qurşağı görünəcək... Man Allah onu görüb yer üzündə yaşayan bütün canlı məxluqlarla bağladığım əbədi əhdi yada salacağam”.

Gözəl göy qurşağında - Allahla insanlar arasındakı əhdin nişanəsində görünən Allah iltifatı və Onun yerin azmış övladlarına mərhəməti necə də böyükdür! Rəbb deyir ki, göy qurşağına baxdıqda O, həmişə yerin [77] sakinləri ib bağladığı əhdi xatırlayacaqdır. Lakin bu o demək deyildir ki, O, əhdini unuda bibr. Rəbb bizə öz dilimizdə müraciət edir ki, gələcək nəsillərin uşaqlan göybri haşiyələyən bu gözəl qurşağın mənası haqqında soruşanda öz valideynlərindən böyük daşqın haqqında eşitsinbr, o haqda ki, Uca Tanrı böyük daşqının sularının yeri bir daha batırmayacağına əmin edərək, göy qurşağını buludlarda necə yerbşdirmişdir. Beləliklə əhd göy qurşağı nəsildən-nəsilə insana İlahi Məhəbbət haqqında şəhadət etməlidir və onun qəlbində Allaha etibar aşılamalıdır.

Səmada bu cür göy qurşağı taxt-tacı əhatə edir və Məsihin başının ətrafmda parıldayır. Peyğəmbər deyir: “Yağmur günü buludda olan göy qurşağının görünüşü necə olursa, hər tərəfdən gələn parıltının görünüşü də elə idi” (Yezekel 1:28). Vəhyin müəllifı yazır: “Budur, göydə bir taxt qurulmuş və taxtda biri oturmuşdu... və taxtın ətrafında zahirən zümrüdə bənzər göy qurşağı var idi” (Vəhy 4:2,3). İnsanların qanunsuzluqları Allah məhkəməsinə cəlb ediləndə Xilaskar tövbə edən günahkara Allah mərhəmətinin nişanəsi kimi taxtın ətrafında olan buludlardakı və Onun başı üzərindəki göy qurşağını göstərərək, Ata önündə onlar üçün xahiş edir.

Böyük daşqın haqqında Nuha verdiyi təminatla Allah Öz lütfunün ən qiymətli əhdlərindən birini bağladı: “Bu Mənim üçün sanki Nuhun dövründə baş verən daşqındır, Nuhun dövründəki daşqın sulan bir daha yer üzünü örtməyəcəyi haqda necə and içmişdimsə, indi də and içirəm ki, sənə qəzəblənməyəcəyəm, səni məzəmmət etməyəcəyəm. Dağlar yerini dəyişsə də, təpələr sarsılsa da, sənə olan məhəbbətim dəyişməz, sülh əhdim sarsılmaz” bunu sənə rəhm edən Rəbb deyir” (Yeşaya 54:9,10).

Nuh onlar ilə birlikdə gəmidən çıxan nəhəng yırtıcılara baxanda çox qorxdu ki, onun cəmi səkkiz nəfərdən ibarət azsaylı aibsi onların qurbanı olmasın. Lakin Allah Öz qulunun yanına məbk göndərərək bu sözbrb ruhlandırdı: “Qumdakı bütün heyvanlar, göydəki bütün quşlar, yerdə sürünən bütün canlılar və dənizdə olan bütün balıqlar sizdən qorxub dəhşətə-gələcək. Onlar sizin ixtiyarınıza verilib. Bütün canlılar da sizə qida olsun, onların hamısını bütün göy otlar kimi sizə verirəm”. Bu vaxta qədər insanların ət yeməsinə Allah icazə vermirdi, O istəyirdi ki, onlar yalnız yerin bəhrələri ib qidalansınlar. Lakin indi, [78] bütün bitkilər məhv edildiyi zaman, Nuhla birlikdə gəmidə olan təmiz heyvanların ətindən yeməyə onlara icazə verdi.

Böyük daşqın zamanı yerin zahiri görünüşü çox güclü dəyişmişdi. Günahın nəticəsi olaraq, üçüncü dəhşətli lənət onun üzərini almışdı. Su enməyə başlayanda ucsuz-bucaqsız bulanıq dənizlə əhatə olunmuş təpələr və dağlar göründülər. Hər tərəfdə insanların və heyvanların cəsədləri atılmışdı. Lakin Allah imkan vermədi ki, çürüyən cəsədlər havanı zəhərbsinbr. O, yeri ümumi nəhəng məzarlığa çevirərək, cəsədlərin hamısını yerin altında dəfn etdi. Rəbb tüğyan edən güclü küləklə yerin üstünü qurutmaq qərarına gəldi. Bu külək dəhşətli qüvvə ilə cəsədbri süpürürdü, dağların zirvələrini uçururdu, ağacları, daşları və torpağı üst-üstə qalayaraq cəsədləri onların altında basdırırdı. Böyük daşqına qədərki dünyanı zənginləşdirən, bəzəyən və onun sakinləri tərəfındən ilahibşdiribn qızıl, gümüş, qiymətli ağac növbri, bahalı daş-qaşlar da bu cür basdırıldı. Bu xəzinələr suyun güclü axınları ib torpağın altında qaldılar, qayalarla örtüldübr, bəzi yerlərdə isə onların üstündə bütöv dağlar qalandılar. Allah gördü ki, O, günahkarlara nə qədər çox var-dövbt bəxş edirsə, onların həyatlan bir o qədər pozğunlaşır. Səxavət Sahibini izzətbndirmək əvəzinə insanlar Rəbbi inkar etdilər və Ona nifrət etdilər, bu xəzinəbrə sitayiş etməyə başladılar.

Böyük daşqından sonra yer təsviredilməz qarışıqlıq və boşluq səhnəsinə çevrilmişdi. Vaxtib öz mütənasiblikbri ib olduqca gözəl olan dağlar torpağın və müxtəlif şeybrin qaydasız qalaqlarına çevrilmişdibr. Onların üstünü daş və qaya qırmtıları örtürdü. Çox yerbrdə təpəbrin və dağlann heç izi də qalmamışdı, əvvəllər düzənlik olan yerbrdə isə indi dağlar zəncir kimi uzanırdı. Lakin hər yerdə eyni dərəcədə dəyişiklikbr baş verməmişdi. Nə vaxtsa zəngin qızıl, gümüş və qiymətli daş qaş ehtiyatları ib şöhrətbnmiş yerbr lənətin ən ağır izbrini daşıyırdılar, yer kürəsinin məskunlaşmamış hissəbrinə və günahın güclü hökm sürmədiyi yerbrə isə lənət az toxunmuşdu. Nəhəng meşələr torpağın altında basdırılmışdılar. Onlar tədricən bizim günlərə qədər də mövcud olan kömür yataqlanna və külli miqdarda neftə çevrildibr. Kömür və neft tez-tez yerin altında alovlanıb yanırlar. Bunun nəticəsində də daşlar közərir, əhəng və filiz əriyir. Suyun əhəngə təsiri qeyri-adi dərəcədə yüksək temperatur əmələ gətirir ki, bu [79] da müxtəlif zəlzələlərə və vulkan püskürmələrinə səbəb olur. Od və su, filiz və əhənglə qarışaraq göy gurultusuna bənzər ağır yeraltı partlayışlara gətirib çıxanrlar. Hava sıxılır, vulkan partlayışı baş verir. Çox vaxt bu cür yeraltı partlayışlar zamanı közərmiş şeylər çıxış tapa bilmirlər, yer titrəyir, onun qabığı qabarır və dəniz dalğalan kimi qalxır. Bəzən şəhərləri, kəndləri və nəhəng dağlan udan böyük çatlar əmələ gəlirbr. Məsihin ikinci gəlişindən və dünyanın sonundan əvvəl bu cür sarsıdıcı hadisələr getdikcə daha tez-tez və faciəli şəkildə baş verəcəkdir ki, bu da dünyanın məhvinin yaxınlaşdığını göstərəcəkdir. Yerin dərinlikbri Allahın anbarlarıdır. Köhnə dünyanı məhv etmək üçün O orada saxlanan silahdan istifadə etmişdir. Yeraltı su mənbələri yerin altından fəvvarə vuraraq, göydən tökülən su ilə qarışıb öz boşaldıcı işlərini gördülər. Böyük daşqın dövründən su kimi od da şərəfsiz şəhərləri məhv etmək üçün Allahın əlində silah olmuşdur. ^llah bu cəzaları yerə göndərir ki, Onun Qanununu etinasızlıqla rədd edənlər və Onun nüfuzunu tapdalayanlar qorxsunlar, Onun gücünü və ali hakimiyyətini tanısınlar. İnsanlar püskürən odu, közərmiş lava axınlarını, bu axınların çayları və bütöv şəhərləri örtməsini, hər yerdə hökm sürən dağıntıları və qırğınları görəndə, hətta ən cəsarətli ürəklər də dəhşətə gəldilər, Allahsız və həyasız söyüşçülər də Allahın hədsiz qüdrətini tanımağa məcbur oldular.

Qədim dövrlərin peyğəmbərləri bu cür səhnələrə işarə edərək nida etmişlər: пҮа Rəbb, kaş göyləri yarıb enəydin, dağlar hüzurunda sarsılardı! Alov kolluğu yandıran kimi, od suyu qaynadan kimi Adını yağılarına tanıtdıraydın, millətlər önündə lərzəyə gələrdi! Sən gözləmədiyimiz əzəmətli işlər edəndə endin yer üzünə, dağlar önündə sarsıldı” (Yeşaya 64:1-3). “...Rəbbin yolu fırtınadadır, qasırğadadır, buludlar ayaqlarının tozudur, dənizə əmr edib onu qurudar, bütün çayların sularını da qurudar” (Nahum 1:3,4).

Məsihin İkinci gəlişi zamanı insanlar daha dəhşətli səhnələrin şahidləri olacaqlar. “Rəbbin hüzurundan dağlar titrəyir, təpələr əriyir, yer üzü Rəbbin önündə sarsılır, dünya və onun sakinləri brzəyə gəlir. Onun qəzəbinə qarşı kim dura bibr? Qızğın hiddətinə kim tab gətirər? Rəbbin qeyzi od kimi tökülər, qarşısında qayalar dağılar” (Nahum 1:5,6). “Ya Rəbb, göyləri yar, aşağı en, dağlara toxun, qoy tüstübnsin. Şimşəyini çaxdır, düşmənbri dağıt, oxlarını yağdır, yağıları [80] darmadağın et” (Məzmur 144:5,6).

“Yuxarıda, göydə xariqələr, aşağıda, yer üzündə də əlamətlər göstərəcəyəm, qan, od və duman buğu hasil edəcəyəm” (Həvarilərin işləri 2:19). “Şimşəklər, uğultular və göy gurultulan baş verdi. Elə güclü bir zəlzələ oldu ki, insanın yer üzündə olduğu vaxtdan bəri onun kimi elə böyük zəlzələ olmamışdı... Hər ada qaçdı və dağlar yox oldu. Göydən insanların üstünə hər biri bir talant (təqribən 41 kq) ağırlığında olan böyük dolu dənələri yağdı” (Vəhy 16:18-21).

Səma şimşəkləri yeraltı odla birləşəcək və onda bağlan, çölləri, kəndləri və şəhərləri batıran dəhşətli lava axınlan püskürərək, dağlar sobalar kimi yanacaq. Üzərinə püskürülən közərmiş kütlələrdən qaynayan sular iri qayaları təsviredilməz qüvvə ilə yerindən qoparacaq, daş parçalarını yer üzünə səpəbyəcəklər. Çaylar qumyacaq. Yer titrəyəcək, hər yerdə dəhşətli zəlzələlər və partlayışlar baş verəcək. Allah bu yolla yeri şərəfsizlərdən təmizləyəcəkdir. Lakin bu çaxnaşma içərisində salehlər Nuh böyük daşqın zamanı gəmidə qorunduğu kimi qorunacaqlar. Allah onların sığınacağı olacaqdır və onlar Onun qanadlan altında təhlükəsizlikdə olacaqlar. Zəbur oxuyan deyir: “Ya Rəbb, sığmacağımsan!” dediyin üçün, Haqq-Taalaya sığındığın üçün şərə düçar olmazsan, bəla çadınndan uzaq qaçar” (Məzmur 91:9,10). “Dar gündə məni çardağında gizlər, çadırının örtüyü ilə örtər, qaya başındakı yüksək yerə gətirər” (Məzmur 27:5). Allah əhdində deyilir: “Mən Rəbbi sevdiyinə görə onu azad edəcəyəm, ismimi tanıdığına görə onu yüksəldəcəyəm” (Məzmur 91:14). [81]

9-cu fəsil
HƏRFI HƏFTƏ

Şənbə kimi həftə də öz başlanğıcını dünyanın yaranmasından götürür; o, Müqəddəs Kitab tarixi vasitəsi ilə bizə qədər dəyişməz qalaraq gəlib çatmışdır. Allah Özü birinci həftəni dövrlərin sonuna qədər bütün gələcək həftələr üçün nümunə kimi ölçmüşdür. Hər bir həftə yeddi gündən ibarətdir. Altı gün ərzində Allah yaradılış işlərini yerinə yetirmişdir, yeddinci gün isə istirahət etmişdir və bundan sonra bu günə xeyir-dua verərək, onu insan üçün istirahət günü kimi ayırmışdır.

Sina dağında verilən qanunda Allah həftənin və onun əsaslandığı prinsiplərin mövcudluğunu təsdiq etmişdir. Altı gündə hansı işin yerinə yetirilməli olduğunu və yeddinci gündə nəyin edilməməsini qərara alaraq, “müqəddəs tutmaq üçün şənbə gününü yadda saxla” hökmünü verdikdən sonra O özünü nümunə göstərərək həftəyə riayət etməyin səbəbini müəyyən etdi: “Şənbə gününü yadda saxlayıb təsdiq et. Altı gün çalışıb bütün işlərini gör, lakin yeddinci gün Allahın Rəbbin Şənbə günüdür. Bu gün sən, oğlun, qızın, qulun, qaravaşın, heyvanların yanında qalan yadellin də heç bir iş görməsin. Çünki altı gün ərzində Rəbb göyləri və yeri, dənizi və kainatdakı hər şeyi yaratdı, yeddinci gün isə istirahət etdi. Bunun üçün Rəbb Şənbə gününə bərəkət verib onu müqəddəs saydı” (Çıxış 20:8,11). Biz yaradılış günlərini sözün hərfı mənasında qəbul edəndə bu səbəb bizim üçün kifayət qədər inandırıcı və uca görünür. Həftənin hər altı günü iş günüdür, çünki Allah bu zaman hissələrindən Öz yaradıcı əməyi üçün istifadə etmişdir. Yeddinci gün isə Yaradanın istirahəti haqqında [82] xatirəyə hörmət edərək insan işləməməlidir.

Lakin birinci həftə ərzində baş verən bütün hadisələrin guya bir çox minilliklər ərzində inkişaf etməsi fərziyyəsi dördüncü hökmün əsasına birbaşa zərbədir. Bu, düşünməyə məcbur edir ki, Yaradan genişləndirilmiş, nəhayətsiz zaman dövrləri haqqında xatirə olaraq, yeddigünlük həftəni qorumağı insanlara əmr etmişdir. Bu, Onun öz məxluqlarına münasibətinə kökündən ziddir. Bu, Onun çox aydın surətdə etdiklərini qeyri-adi və müəmmalı edir. Bu, imansızlığın ən məkrli və təhlükəli formasıdır; onun əsl xarakteri elə müvəffəqiyyətlə maskalanmışdır ki, Müqəddəs Kitaba inananların bir çoxu bu fərziyyəyə əsaslanırlar və başqalarına da bu cür öyrədirlər.

“Göylər Rəbbin sözü ilə, səma cisimləri Onun hökmü ilə yarandı... Çünki nə söylədi, mövcud oldu, nə əmr etdi, quruldu” (Məzmur 33:69). Müqəddəs Kitab yerin uzun yüzilliklər boyunca yavaş-yavaş inkişaf edərək qanşıq qaydasızlıqdan əmələ gəlməsini qəbul etmir. Yaradılışın hər yeni günü haqqında Müqəddəs Yazı deyir ki, o, bütün sonrakılar kimi gecədən və gündüzdən ibarət olmuşdur. Hər bir günün sonunda Yaradanın işlərinin nəticəbri xəbər verilir. Birinci həftənin sonunda isə deyilmişdir: “Rəbb Allahın göyləri və yeri yaratmasının tarixçəsi belədir” (Yaradılış 2:4). Lakin bu, o demək deyildir ki, yaradılış günbri əsl günlərdən forqlənmişbr. Hər bir gün yenisinin gəlməsi ib təyin edilir, çünki həmin gün Allah öz işinin yeni hissəsini yerinə yetirmişdir.

Geoloqlar təsdiq edirbr ki, tapılmış sübutlara əsasən yerin yaşı Musanın kitablarında bu barədə deyildiyindən daha çoxdur. İnsanların və heyvanların sümükbri, həmçinin silah, daşlaşmış ağaclar və sairə bu kimi şeybrin öz ölçübri ib bu gün bizə məlum olan şeybrdən və min il bundan öncə mövcud olan şeylərdən ölçücə daha böyük olması, alimləri bu nəticəyə gətirir ki, dünyanın yaradılması haqqında yazılmış dövrdən çox-çox əvvəllər yer üzündə fıziki inkişaf cəhətcə insan nəslinin müasir nümayəndələrindən çox üstün olan insanlar yaşamışlar. Bu cür nəticəbr Müqəddəs Kitaba iman edən adlanan bir çoxlarını düşünməyə məcbur edir ki, yaradılış günləri zamanın uzun, qeyri-müəyyən hissəsindən ibarət olmuşdur.

Lakin Müqəddəs Kitabın verdiyi xəbərlərə geologiya heç nə əlavə edə bilmir. Müxtəlif cür kəşflərə bu cür kor-koranə inananlar böyük [83] daşqına qədərki insanların və heyvanların fiziki vəziyyətləri haqqında, ağaclann nəhəngliyi və yaxud o vaxtdan bəri baş verən böyük dəyişikliklər haqqında müəyyən təsəvvürə malik deyildirlər. Yerdə tapılan qalıqlar indiki şəraitdən kəskin surətdə fərqlənən tamamilə başqa şəraitlərə dəlalət edirlər. Lakin yalnız Müqəddəs Yazı həmin şəraitlərin mövcudluq dövrlərini işıqlandıra bilər. Böyük daşqının tarixində vəhy Sözü geologiyanın da heç vaxt aça bilməyəcəyi şeyləri izah edir. Nuhun günlərində insanlar, heyvanlar, ağaclar ölçücə müasir dövrdəkindən çox böyük idilər və onlar yerin altında basdırılıb orada saxlandılar ki, qədim dünyanın böyük daşqın vasitəsilə məhv edilməsi haqqında gələcək nəsillərə şəhadət etsinlər. Allah istəyirdi ki, qədim keçmişin açılması insanların müqəddəs tarixə imanını möhkəmləndirsin, lakin insanlar öz şöhrətpərəst nəticələri ilə böyük daşqına qədərki dünyanın sakinləri kimi yanlış yola düşdülər, onlar da Allahın bəxşişbrindən düzgün istifadə etməyərək, onları lənətə çevirmişdibr.

Şeytanm fəndlərindən biri də budur ki, o, imansızlıq nağılları ilə xalqın başını qatmağa çalışır, çünki bu yolla o, aydın ifadə edilmiş Allah Qanununu təhrif edə bilir və insanları Allah idarəsinə qarşı üsyana qızışdınr. Yaşar Allahın yerin və göyün Yaradanı olduğunu aydın surətdə göstərən dördüncü hökmə onun qəzəbi xüsusib çox tutur. İnsanlar zəifləmiş enerji ilə izah etməyə çalışırlar ki, məxluq təbiət prosesbrinin nəticəsidir və bu cür əqli nəticələr, Müqəddəs Yazıdakı aydın dəlillərin ziddinə olaraq, hətta məsihçi adlananlar tərəfındən də qəbul edilirlər. Çoxlan peyğəmbərlikləri, xüsusib Danielin və Vəhy kitablanndakıları öyrənməkdən imtina edirlər, onlar təsdiq edirbr ki, guya bunlar ağlabatan deyildirbr və onları dərk etmək mümkün deyildir; bununla yanaşı eb həmin bu insanlar Musanın kitablarına zidd olan geoloqların fərziyyələrini həvəslə qəbul edirbr. Lakin Allahın bizə açdıqları başa düşülmək üçün bu qədər çətindirsə, onda Onun açmadığı fərziyyələri qəbul etmək də bir qədər düzgün deyildir! “Allahımız Rəbbin sirbri var, lakin bəzi şeyləri bizə və övladlarımıza əbədilik aşkar etdi ki, bu Tövratın bütün sözbrinə əməl edək” (Qanunun təkrarı 29:29). Allah yaradılış işinin məhz hansı yolla yerinə yetirildiyini insanlara açmamışdır. İnsan elmi Uca Olanın sirlərinə daxil ola bilməz. Onun yaradıcılıq qüdrəti Onun varlığı kimi əlçatmazdır. [84]

Allah həm elm, həm də incəsənət sahəsində dünyanı işığa qərq etmişdir, lakin əgər alimlər bu sahələrə yalnız insan nöqteyi-nəzərindən baxsalar, onlar yanlış nəticələrə gəlib çıxacaqlar. Əlbəttə, Allah Sözündə açıldığından əlavə də biz müxtəlif növ fərziyyələr qura bilərik, lakin yalnız bu şərtlə ki, bizim baxışlarımız Müqəddəs Kitabdaki faktlara zidd olmasın. Lakin Yazıları buraxıb yaradılış işini elmi nöqteyi-nəzərdən izah etməyə çalışanlar xəritəsiz və kompassız olaraq sahilsiz okeanın naməlum sularında azırlar. Əgər dahi ərlər öz tədqiqatlarında Allah Sözünü rəhbər tutmasalar, elm və Allah Vəhyi arasındakı əlaqəni müəyyən etmək cəhdlərində çıxılmaz yola düşəcəklər. Yaradanın Özü, Onun işləri, onlatrın idrakı üçün əlçatmaz olduğuna görə və təbii qanunlar nöqteyi-nəzərindən izah edilmədiyinə görə alimlər Müqəddəs Kitab tarixini qeyri-həqiqi kimi sadəcə olaraq inkar edirlər. Əhdi-Ətiq və Əhdi-Cədidin həqiqiliyinə şübhə edənlər daha uzağa gedəcəklər və Allahın Özünün varlığına şübhə edəcəklər, beləliklə də lövbəri itirərək imansızlıq qayalarında parçalanana qədər onlar dalğalar üzərində sərgərdan olacaqlar.

Belə insanlar imanın sadəliyini itirirlər. Allahın Müqəddəs Sözünün İlahi nüfuzuna möhkəm inanmaq vacibdir. Müqəddəs Kitab insanlann elmi baxışları ilə yoxlamla bilməz. İnsan biliyi etibarsız bələdçidir. Nəyə isə irad tutmaq üçün Müqəddəs Kitabı oxuyan skeptiklər elm və yaxud Allah Sözü sahəsində kifayət qədər bilikləri olmadığına görə, ola bilsin, təsdiq edəcəklər ki, elm və Müqəddəs Kitab bir-birinə ziddir. Lakin düzgün dərk edilərkən aydın olur ki, onların arasında mükəmməl ahəngdarlıq mövcuddur. Musa Allahın Ruhundan ilham alaraq yazırdı və geologiyanın həqiqi nəzəriyyəsi onun məlumatına zidd olan kəşflərin doğruluğunu heç vaxt təsdiq etməmişdir. Təbiətdə və Allah Sözündə olan hər bir həqiqət özünün bütün təzahürlərində öz-özünə qanunauyğundur.

Müqəddəs Yazıda elə suallara toxunulur ki, hətta ən məşhur alimlər də onlara heç vaxt cavab verə bilməzlər. Onlar üzərində düşünərkən biz anlayırıq ki, hətta gündəlik həyatın adi təzahürlərində də elə çoxlu şeylər vardır ki, insan şüuru öz lovğa müdrikliyi ilə onlan heç vaxt dərk etməyəcəkdir.

Alimlər isə hesab edirbr ki, onlar Allahın yaratdıqlarında və yarada [85] biləcəklərində Onun müdrikliyini dərk etməyə qadirdirlər. Allahın Öz qanunlan ilə məhdudlaşması ideyası geniş yayılmışdır. İnsanlar ya Allahın varlığını inkar edirlər, ya Onun haqqında nə isə bilməkdən inadla imtina edirlər, ya da hər şeyi, hətta Müqəddəs Ruhun insan ürəyinə təsirini də izah etməyə çalışırlar. Onlarda Onun adı önündə pərəstiş, Onun gücü önündə qorxu yoxdur. Onlar fövqəladə olana inanmırlar, nə Allah Qanunlarını, nə də Onun iradəsini yerinə yetirmək üçün onlarda fəaliyyət göstərən hədsiz Allah gücünü başa düşmürbr. Adətən “təbiət qanunları” anlayışı altında o qanunlar nəzərdə tutulur ki, insanlar onları açmağa qadir olmuşlar və onlar fıziki dünyanı idarə edirlər. Lakin onların bilikləri necə də məhduddur və fani varlıqlann idrak və şüur sərhədlərindən çox-çox kənara çıxaraq, Yaradanın Öz xüsusi qanunları ib fəaliyyət göstərə bildiyi şeydən necə də nəhayətsizdir!

Çoxlan öyrədirlər ki, materiya həyat qüvvəsinə malikdir, bu onun dəyişməz xüsusiyyətidir, o, öz xüsusi enerjisi sayəsində də fəaliyyət göstərir, təbiət hadisəbri Allahın özünün də hakim olmadığı dəyişməz qanunlar tərəfmdən idarə olunur və bu qanunlara da tabedirbr. Bu, yalançı elmdir və o, Allah Sözü tərəfındən təsdiq edilmir. Təbiət Yaradanın xidmətçisidir. Allah Öz qanunlarını dəyişmir və onlann ziddinə olaraq fəaliyyət göstərmir, lakin O, həmişə onlardan alət kimi istifadə edir. Təbiət həm öz qanunlarında, həm də bu qanunlar vasitəsib təzahür edən şüurlu, daim fəaliyyət göstərən qüvvəyə şəhadət edir. Ata və Oğul yorulmadan təbiətdə fəaliyyət göstərirlər. Məsih deyir: “Atam indiyədək işbməkdədir və Mən də işləyirəm.” (Yəhya 5:17).

Nehemya tərəfmdən yazılmış himndə Levilibr oxuyurlar: “Sən, yalnız Sən Rəbsən, göybri, göybrin ən uca qatlarını və bütün səma cisimbrini, yer üzünü... hər şeyi Sən yaratdın və hamısına həyat verirsən” (Nehemya 9:6). Bizim yer planetinə gəldikdə isə, Allahın yaradıcı işi qurtarmışdır. Çünki “Onun işləri dünya yaradılandan bəri başa çatmışdır” (İbranibrə 4:3). Lakin Onun qüvvəsi həmişə bütün yaradılmışların idarəsində görünür. Bir dəfə fəaliyyətə gətirilmiş mexanizm ona görə etirazsız işbmir ki, onda qoyulan qüwə hərəkət edir; bütün canlıların nəbzləri də bu səbəbə görə vurmur; lakin hər bir nəfəs, ürəyin hər bir döyüntüsü Yaradanın hər şeyi əhatə edən [86] qayğısına dəlalət edir ki, biz Onun sayəsində “yaşayınq, hərəkət edirik və mövcuduq” (Həvarilərin işləri 17:28). Yer yalnız onda qoyulmuş enerji sayəsində hər il bütün canlılara həyat vermir və günəş ətrafında dövr etmir. Allahın əli planetlərin Kainatdakı ciddi hərəkətini idarə edir. “Rəbb göy cisimləri sıraya düzüb çağırar, onların hamısmı adları ilə çağırar. Bol qüvvəsinə, böyük qüdrətinə görə onlardan heç biri də əksik olmaz” (Yeşaya 40:26). Yalnız Onun qüdrəti sayəsində bitkilər yaşıllaşır, yarpaqlar görünür, çiçəklər açılır... O, “dağlarda ot bitirər” (Məzmurl47:8) və Onun sayəsində çölbr məhsuldar olur. Bütün meşə heyvanlarına O, qida göndərir və ən xırda böcəkdən tutmuş insana qədər, bütün canlı varlıqlar hər gün Onun tükənməz qayğısından asılıdır. Zəbur oxuyanın sözləri necə də gözəldir: “... öz yembrini Allahdan istəyərlər. Sən yemək verərkən onlar yem yığırlar, açıq əlinin nemətindən doyurlar” (Məzmur 104:20, 21, 27,28). Onun Sözü təbiət qüvvələrini idarə edir: “O, göybri buludlarla bürüyər və уег üzünü yağışla təmin edər”. “Ağ yun kimi qar yağdırar, kül kimi qırov salar” (Məzmur 147:16). “O guruldayanda göybrdəki sular çağlayır, yerin ucqarlarından buludları yüksəldir, yağış üçün şimşək çaxdırır, anbarlarından külək çıxardır” (Yeremya 10:13).

Allah hər şeyin əsasıdır, bünövrəsidir. Hər bir həqiqi elm Onun yaradıcılıq işləri ib ahəngdarlıqdadır; һәг bir həqiqi təhsil Onun idarəsinin qanunlarına itaətə aparır. Elm bizim baxışlanmıza yeni möcüzəbr açır, o, səmanın ənginliklərinə daxil olur və yeni dərinlikbri tədqiq edir, lakin İlahi vəhyə zidd olan heç bir şey tapmır. Allaha yanlış baxışları müdafıə etmək üçün nadanlıq elmi sübutlara əsaslana bibr, lakin təbiət kitabı və Allah Sözü bir-birbrini işığa qərq edirbr. Bu şahidlərin sayəsində biz Yaradana itaət etməyi və Onun Sözünə şüurlu surətdə inanmağı öyrənə bibrik.

Heç kimin məhdud ağlı Nəhayətsizin varlığını, qüdrətini, müdrikliyini və işbrini dərk etməyə qadir deyildir. Allahın müqəddəs xidmətçisi yazmışdır: “Allahın dərin sirbrini dərk edə bibrsənmi? Külli-İxtiyarın sərhədbrinə çata bibrsənmi? Onlar göybr qədər ucadır, axı nə edə bilərsən? Ölübr diyarından dərindir, nəyi dərk edə bilərsən? Meyarı aləmdən uzundur, dənizlərdən genişdir” (Əyyub 11:7-9). Ən görkəmli dahibr Allahı dərk edə bilmirbr. İnsanlar tədqiq və kəşf edə bibrbr, lakin yenə də əlçatmazlıq sonsuzluğu qalacaqdır. [87]

Yaradılış işləri Allahın qüdrətinə və əzəmətinə dəlalət edir. “Göylər Allahın əzəmətini bəyan edir, göy qübbəsi əllərinin işini elan edir” (Məzmur 19:1). Kim Allah Sözündən rəhbər kimi istifadə edəcəkdir, o, Allahı dərk etmək üçün elmi bir vasitə kimi əldə edəcəkdir. “Dünya yaranandan bəri Onun gözlə görülməz xüsusiyyətləri, yəni, əbədi qüdrəti və ilahiliyi Onun yaratdıqlan ilə anlaşılaraq, açıqca görünür” (Romalılara 1:20). [88]

10-cu fəsil
BABİL QÜLLƏSİ

(Bu fəsil Yaradılış Kitabının 9:25-27; 11:1-9 fəsillərinə əsaslanır)

Böyük daşqının suları ilə mənəvi çirkabdan təmizlənmiş yeri yenidən məskunlaşdırmaq üçün Allah yalmz bir ailə, Nuhun ailəsini qoruyub saxladı. O, Nuha demişdi: “Sən bütün ailənlə birgə gəmiyə gir, çünki bu bəşər nəsli içində yalnız səni önümdə saleh gördüm” (Yaradılış 7:1). Lakin Nuhun üç oğlunda tezliklə böyük daşqına qədərki dünyanı fərqləndirən cizgilər inkişaf etdi. İnsan nəslinin əsasını qoymalı olan Sam, Ham və Yafəsdə törəmələrinin xarakteri açıldı.

Nuh İlahi ilhamla danışaraq, bu üç nəsil başçısından törəməli olan üç xalqın gələcəyini təyin etdi. Hamın törəmələrinə işarə edərək Nuh demişdi: “Kənana lənət olsun, öz qardaşlarının qullarına qul olsun” (Yaradılış 9:25). Hamın dikbaş cinayəti göstərirdi ki, oğulun ataya hörməti çoxdan itmişdir, bunun yerində onun qəlbində alçaqlıq və qanunsuzluq yuva salmışdır. Bu pis meyillər onun oğlu Kənanda və onun törəmələrində inkişaf etməkdə davam edirdi və onların günahlan Allah qəzəbini doğurdu.

Digər tərəfdən Sam və Yafəs tərəfındən ataya, həmçinin İlahi qaydalara göstərilən hörmət onların törəmələri üçün daha işıqlı gələcək vəd edirdi. Bu oğullar haqqında deyilmişdir: “Şükür olsun Samın Allahı Rəbbə, Kənan ona qul olsun. Allah Yafəsə genişlik versin, Samın çadırlarında yaşasın. Kənan ona qul olsun”. Samın şəcərəsi Allah əhdinin və əhd edilmiş Bağışlayanın xalqının şəcərəsi olmalı idi. Tanrı, [89] Samın Allahı idi. Samdan İbrahim, İsrail xalqı yaranmalı idi, Məsih də onların arasından çıxmışdır. “Nə bəxtiyardır Allahı Rəbb olan xalq!” (Məzmur 144:15). Yafəs “Samın çadırlarında yaşasın”. Yafəsin törəmələri Xoş Müjdənin xüsusi bəxşişlərinə şərik olmalı idilər. Kənanın törəmələri bütpərəstliyin ən alçaq formalarına qədər enmişdilər. Onların qul olacaqları peyğəmbərliklərdə deyilmişdisə də, lakin bu lənətin həyata keçməsi yüzilliklər ərzində təxirə salındı. Onlar İlahi çoxsəbirlilik kasasını doldurana qədər Rəbb onların şərəfsizliklərinə və pozğunluqlarına səbirlə dözürdü. Bundan sonra onlar öz müstəqilliklərini itirdilər və Sam ilə Yafəsin törəmələrinə qul oldular.

Nuhun peyğəmbərliyi narazılıq və qeyri-məmnunluq hisslərini müəyyən etmədi. Lakin onun peyğəmbərliyi göstərirdi ki, onların hər birinin seçdikləri həyatın nəticələri nə olacaqdır və bu keyfiyyətləri inkişaf etdirməklə onlar nəyə gəlib çıxa bilərlər. Bu peyğəmbərlik Nuhun oğullannın və onlann törəmələrinin xarakterlərinə və həyat tərzlərinə uyğun olaraq, onlar haqqında Allah niyyətinin ifadəsi oldu. Bir qayda olaraq, uşaqlar öz valideynlərinin meyillərini və vərdişlərini miras alırlar və onların nümunələrini təkrarlayırlar, buna görə də valideynlərin günahları onların övladlarında nəsildən-nəslə təkrarlanır. Hamın nadanlığı və saymamazlığı onun törəmələri tərəfındən beləcə təkrar edilirdi və nəsillər boyunca lənətə düçar olurdular. “Bir günahkar hər cür yaxşılığı bərbad edər” (Vaiz 9:18). Digər tərəfdən, Samın öz atasına hörmətkarlığı necə də səxavətlə mükafatlandırılmışdır. Bu nəsilə salehlərin necə də görkəmli sülaləsi daxildir! “Bilin ki, Allahınız Rəbb əsl Allahdır. O, vəfalı Allahdır. Əhdinə sadiq qalıb Onu sevənlərin, əmrlərini yerinə yetirənlərin minlərlə nəslinə məhəbbətini göstərər” (Qanunun təkrarı 7:9).

Nuhun törəmələri bir müddət gəminin dayandığı dağların arasında yaşamaqda davam etdilər, lakin dönüklük artan nəsli tezliklə ayrılığa gətirib çıxardı. Yaradanı tərk etmək və Onun qanununa itaətdən çıxmaq istəyənləri tövsiyə ilə Haqq yoluna çağıran, Allahdan qorxan qardaşlarının həyatları bu dönükləri daim acıqlandırırdı; bir müddətdən sonra onlar Allah övladlanndan ayrılmağı qərara aldılar. Onlar Fəratın sahillərində yerləşən Şinar çölünə yönəldilər. Bu yerlərin gözəl mövqeyi və məhsuldar torpağı onları cəlb edirdi və onlar bu [90] diyarda məskən salmağı qərara aldılar.

Onlar burada şəhər və dünyanın möcüzəsi ola biləcək nəhəng qüllə tikməyi qərara aldılar. Bütün bunlar xalqı pərakəndəlikdən saxlamaq üçün nəzərdə tutulmuşdu. Allah insanlara bütün yer üzünə yayılmağı və onu məskunlaşdırmağı əmr etmişdi. Lakin Babil qülləsini tikənlər gələcəkdə bütün yer üzünü özlərinə tabe etmək üçün monarxiya idarə quruluşunu yaratmaq niyyətində idilər. Bebliklə onların şəhəri imperiyanın mərkəzi olardı, onun şöhrəti hamıda heyranlıq və pərəstiş oyadardı və onun bünövrəsini qoyanları məşhurlaşdırardı. Göylərə qədər yüksələn əzəmətli qüllə onun inşaatçılarının şöhrətini bütün gələcək nəsillər üçün əbədiləşdirərək, onların qüdrətinin və müdrikliyinin abidəsi olmalı idi.

Şinar diyarının sakinləri böyük daşqının bir daha olmayacağını təsdiqbyən Allah əhdinə etibar etmirdilər. Onların çoxusu Allahın varlığını inkar edirdilər və hesab edirdilər ki, böyük daşqın sırf təbii səbəbbrdən törənmişdir. Başqaları fövqəladə Varlığa inanırdılar və hesab edirdilər ki, böyük daşqını da O törətmişdir və qədim dünyanı məhv etmişdir və Qabil kimi Ona qarşı üsyan etdibr. Qülbnin qurulmasının yeganə məqsədi daha bir daşqın olarsa, sığınacaq tapmaq idi. Daşqının sularından qorxusu olmayan nəhəng hündürlüyə malik qüllə ucaltmaqla insanlar özlərini gələcək təhlükədən qorumaq istəyirdibr. Buludlardan yüksəyə qalxmağı özləri üçün tamamib real hesab edərək, onlar böyük daşqının səbəbini aydınlaşdırmağa ümid edirdibr. Bu, qülbni tikənlərin qürurunu daha da yüksəltməli idi və gələcək nəsilləri bütpərəstliyə sövq edərək onların düşüncəbrini Allahdan yayındırmalı idi.

Qüllə hələ tam hazır olmamışdan onun bir hissəsini inşaatçılann yaşaması üçün ayırdılar, təmtəraqla bəzədilmiş digər hissəsi isə bütlərə həsr edildi. İnsanlar öz müvəffəqiyyətlərinə sevinirdibr və gümüş, qızıl allahları tərifləməklə göyün və yerin Hökmdarına mübarizə elan edirdilər. Birdən müvəffəqiyyətlə irəlibyən iş qəfildən dayandırıldı. Səmadan göndərilən məbklər insanların planlarını dağıtmaq tapşırığı aldılar. Qüllə artıq qeyri-adi yüksəkliyə çatmışdı və yuxarıdakı inşaatçılar aşağıda işləyənbrə birbaşa müraciət edə bilmirdilər. Buna görə də qüllənin bütün qatlarında müxtəlif yerlərdə insanlar dururdular, onlar vacib materiallar və yaxud işə aid [91] göstərişlər haqqmda əmrləri zəncirvari olaraq biri-birinə ötürürdülər. İşçilər bu qayda ilə biri-birlərinə müxtəlif göstərişləri xəbər verərkən birdən məlum oldu ki, hamı müxtəlif dillərdə danışır. Aşağıdan o şeyləri göndərirdilər ki, lazım deyildi, göstərişlər hərdən tərsinə yerinə yetirilirdi. Qarışıqlıq və həyəcan hökm sürürdü. İş dayandı. Birgə əmək haqqında söhbət belə ola bilməzdi. Meydana çıxmış anlaşılmazlığı izah etməyə qadir olmayan insanlar qəzəb və dilxorçuluqla biri-birlərinə irad tuturdular. Onların ümumi işi münaqişə və qan tökülməsi ilə qurtardı. Allah qəzəbinin şahidləri kimi səma şimşəkləri qüllənin yuxarı hissəsini dağıtdılar və o uçdu. insanlar etiraf etməyə məcbur oldular ki, göylərdə Allah hökmranlıq edir.

Bu vaxta qədər bütün insanlar bir dildə danışırdılar, indi isə hər kəs o qrupa birləşirdi ki, onun dilini başa düşürdü, hər qrup bir tərəfə getdi. “Rəbb onları oradan bütün yer üzünə yaydı. Onlar şəhəri tikməyi dayandırdılar” - insanlar yer kürəsini beləcə məskunlaşdırdılar. Beləliklə, Allah məramı o vasitələrlə yerinə yetirildi ki, insanlar bu vasitələrlə onun yerinə yetirilməsinə mane olmaq istəyirdilər.

Allah məramı yerinə yetirildi, - lakin Ona qarşı üsyan edənlər necə də zərər çəkdilər! Allah istəyirdi ki, insanlar yer kürəsinin müxtəlif hissələrində dövlətlər yaradaraq bütün yer üzünə yayılsınlar, onlar Onun iradəsinin tanınmasını özləri ilə daşısınlar və həqiqət işığı gələcək nəsilbrə parlaq nur saçsın. Həqiqətin sadiq vaizi Nuh böyük daşqından sonra üç yüz əlli il yaşadı, Sam isə beş yüz il yaşadı və bu ərlərin sayəsində onların törəmələri Allah tələbləri ilə tanış olmaq üçün və onların atalarına göstərilən Allah mərhəmətini dərk etmək üçün gözəl imkana malik idilər. Lakin onlar özləri üçün xoş olmayan bu həqiqətləri eşitmək istəmirdilər, Allah haqqmda idrakı öz qəlblərində saxlamağa onların heç bir istəkləri yox idi və bunun nəticəsində də, dillərin qarışması baş verəndə çox vaxt onlara həqiqət işığı verə bilənlərdən uzaq düşürdülər.

Babil qülbsini tikən insanlar Allahdan narazılıq ruhunun böjnäməsinə imkan verdibr. Allahın Adəmə mərhəmətini, əhdini minnətdarlıqla xatırlamaq əvəzinə, onlar birinci cütün Edendən qovulması və dünyanın daşqınla məhv ediliməsi zamanı Rəbb tərəfındən göstərilən amansızlıqdan gileybnirdibr. Lakin Allahın sərtliyinə və despotizminə görə Ona hiddətlənərək, onlar ən qəddar tiranlardan birinin qulları [92] oldular. Şeytan bütün gücü ilə çalışırdı ki, insanların qəlbində Məsihin ölümünün timsalı olan qurban gətirmələrə nifrət oyatsın və xalqın şüuru bütpərəstliklə kor olduğuna görə o, onlara öz uşaqlarını məbədə allahlara qurban gətirərək, bu qurbanı təqlid etməyi öyrədirdi. İnsanlar Allahı tərk etdiklərinə görə İlahi prinsiplər - ədalət, əxlaq və məhəbbət sıxışdırmalarla, zorakılıqla və qəddarlıqla sıxışdırılmışdılar. Babilin sakinləri Allahdan asılı olmayan hakimiyyət qurmaq istəyirdilər. Onların arasında Allahdan qorxan insanlar da var idi, lakin onlar da şərəfsizlərin pozğun hərəkətləri ilə aldadıldılar və onların planlarına cəlb edildilər. Bu imanlılara görə Rəbb Öz cəzalarını gecikdirirdi və insanlara öz əsl səylərini büruzə verməyə vaxt verirdi. Bu baş verən zaman Allah övladları onların öldürücü yanılmalarını dağıtmaq istəyirdilər, lakin şərəfsiz niyyətlər insanların bütün hisslərinə dərindən yiyələnmişdilər. Əgər onlara fəaliyyət azadlığı verilmiş olsaydı, onda mənəviyyatsızlıq dünya hələ yeni doğularkən bütün yer üzünü bürüyərdi. Onlann əlbirliyi qəzəbə əsaslanırdı. Onlar öz adlarını şöhrətləndirən və ucaldan padşahlıq qurmaq niyyətində idilər, elə bir padşahlıq ki, orada Allah adının izzətləndirilməsinə və ucaldılmasma yer olmamalı idi. Əgər bu cür plan yerinə yetsə idi, onda bu idarənin qüdrəti yer üzündə ədaləti, onunla birlikdə isə sülhü, xoşbəxtliyi və təhlükəsizliyi də məhv edərdi. Çünki insanlar çalışırdılar ki, İlahi qaydaları və “müqəddəs, ədalətli və xeyirxah” (Romalılara 7:12) olan hər bir hökmü öz xudbin və qəddar ürəklərinə tabe etsinlər.

Allahdan qorxanlar Ondan kömək diləyirdilər. “Rəbb insanlann tikdiyi şəhəri və qülləni görmək üçün aşağı endi”. Dünyaya mərhəmət üzündən Allah insanların bu cür zəhmətlə tikdiklərini məhv etdi və onların ağılsız dikbaşlıqlarının abidəsini dağıtdı. Onlara mərhəmət üzündən O, dilləri qanşdırdı və beləliklə onları öz məqsədlərini həyata keçirmək imkanından məhrum etdi. İnsanlann tövbə etməsinə geniş imkan verərək, Allah uzun müddət onların qanunsuzluqlanna səbirlə dözdü. Lakin O, Onun ədalətli və müqəddəs qanununun hakimiyyətinə qarşı onların bütün hiddətləndirici niyyətlərinin hamısmı görür. Şərəfsizliyi dayandırmaq üçün hakimiyyətin əsasını tutan gözəgörünməz əllər vaxtaşırı uzanırlar. Bu inkaredilməz sübutlar insanlan inandınrlar ki, müdrikliyi, Məhəbbəti və həqiqəti nəhayətsiz olan Kainat Yaradıcısı Səmanın və yerin ən uca Hökmdarıdır və heç [93] kim Onun hakimiyyətini cəzasız olaraq tapdalaya bilməz.

Babil inşaatçılarının planları biabırcasına pozuldular. Onların fəxr abidəsi onların ağılsızlıq abidəsi oldu. Lakin insanlar özlərinə güvənərək bu cür hərəkət etməkdə inadkarlıqla davam edirbr və Allah Qanununu inkar edirlər. Şeytan da öz niyyətini həyata keçirməyə çalışanda bu prinsipi rəhbər tuturdu. Öz töhfələrini gətirəndə Qabib də bu cür hissbr rəhbərlik edirdi.

Bu cür qülb inşaatçılan bizim günlərimizdə də yaşayırlar. İmansız insanlar öz nəzəriyyələrini elmi nəticələr üzərində qururlar və həqiqi Allah Sözünü inkar edirlər. Onlar Allah idarəsinin prinsipbrini tənqid etməyə cəsarət edirlər. Onlar Onun qanununu inkar etmişbr və insan ağlının inkişafı ib lovğalanırlar. Ona görə ki, “pis işin cəzası tez verilmədiyinə görə insanların ürəyi də pislik etməyə cəsarət tapır” (Vaiz 8:11).

Məsihçi adlanan ölkələrdə çoxları aydın Müqəddəs Kitab həqiqətlərindən dönürlər və öz etiqadlannı insan uydurmalan və uydurucu miflər üzərində qururlar, üstəlik də öz ucaltdıqları qülbnin köməyi ib Səmaya çatmağı mümkün olan vasitə kimi göstərirlər. İnsanlar heyranlıqla gözəl sözlərə qulaq asırlar ki, guya qanunsuzluq edən ölməyəcəkdir, guya Allah Qanununa riayət etmədən də xilas olmaq olar. Əgər Məsihin davamçıları adlananlar Allah meyannı rəhbər tutsaydılar, onlar birliyə gəlib çıxardılar. Lakin nə qədər ki, insan müdrikliyi Allah Sözündən yüksək tutulacaqdır; o vaxta qədər də bir-birinə zidd olan dini təlimlər və təriqətlər mövcud olacaqdır ki, “Babil” sözünü tam bunlara aid etmək olar, peyğəmbərlik (bax Vəhy 14:8; 18;2) bunları dünyəvi şeybri sevən son dövr imanlılar cəmiyyətləri adlandınr.

Çoxları sərvət toplamaq və hakimiyyət əldə etməklə öz xüsusi padşahlıqlarım yaratmağa çalışırlar. Onlar insan hüquqlarını tapdalayaraq və İlahi nüfuza nifrət edərək, “pis niyyətli sözbri ib insanlara istehza edirbr, onlara yuxarıdan baxıb hədə-qorxu gəlirlər” (Məzmur 73:8). Bir müddət elə görünür ki, qanunsuzlar hamıdan güclü və qüdrətlidirlər, lakin axırda onları yalnız məyusluq və iztirab gözbyir.

Allah məhkəməsinin vaxtı çox yaxındır. Tezliklə Qüdrət Sahibi insan oğullarınm nə tikdiklərinə baxmaq üçün gəbcəkdir. O, Öz ali [94] hakimiyyətini göstərəcəkdir; məğrur insan ağlının nailiyyətləri külə dönəcəkdir. “Rəbb göylərdən baxır, bütün bəşər övladlarını görür. Odur hər bir insanın ürəyini yaradan, əməllərini anlayan” (Məzmur 33:13,14). “Lakin Rəbbin məsləhəti əbədi olar, ürəyinin məqsədi nəsillər ötsə də, qalar” (Məzmur 33:10,11). [95]

11-ci fəsil
İBRAMIN HAQQ VƏZİFƏSİ

(Bu fəsil Yaradılış Kitabının 12-ci fəslinə əsaslanır)

Babil toqquşmasından sonra insanlar dağılanda və bütpərəstlik demək olar ki bütün yer üzünə yayılanda, Allah nəhayət qəddarlaşmış qanunsuzlan günah yolu ilə getməkdə buraxdı, Samın nəslindən isə O, İbramı seçdi və onu gələcək nəsillər üçün Öz qanununun qoruyucusu etdi. İbram dini mövhumat və bütpərəstlik havasında böyümüşdü. Allah haqqında bilik onun atasının ailəsinin sayəsində qorunmuşdusa da, hətta bu ailə də ətrafdakıların azdırıcı təsirinə uyaraq, Allaha xidmət etmək əvəzinə, bütlərə xidmət edirdilər. Lakin əsl iman hələ tam məhv edilməmişdi. Allah Ona xidmət edən qalığı həmişə qoruyurdu. Adəm, Şet, Xanok, Mətuşeləx, Nuh, Sam uzun yüzillikbr ərzində fasibsiz olaraq Onun iradəsinin qiymətli vəhylərini nəsildən-nəsilə ötürürdübr. Tərahın oğlu bu müqəddəs xəzinənin varisi oldu. Tamah hər yerdə onu pusurdu, lakin şeytanm səybri əbəs idi. İmansızlıq içərisində imanlı, çiçəklnən pozğunluq içərisində ləkəsiz olaraq o, vahid həqiqi Allaha sarsılmaz imanını qorudu. “Rəbb Onu çağıran bütün insanlara, Onu sidq ürəklə səsləyən bütün insanlara yaxındır” (Məzmurl45:18). Allah Öz iradəsini İbrama açdı və ona Öz qanunu haqqında, Məsih vasitəsilə yerinə yetməli olan xilas haqqında aydın təsəvvür verdi.

İbrama o dövrün insanları üçün xüsusib qiymətli olan, onun törəmələrinin çoxsaylılığı və bu xalqın qüdrəti haqqında əhd verildi. “Səndən böyük bir milbt törədəcəyəm, sənə xeyir-dua verəcəyəm, [96] adını ucaldacağam və sən bərəkət qaynağı olacaqsan”. İman varisi üçün bütün qalan əhdlərdən daha qiymətli olan bir əhd də verildi, -onun şəcərəsindən dünyanı Bağışlayan çıxacaqdır: “Yer üzünün bütün tayfaları sənin vasitənlə xeyir-dua alacaqlar”. Bəli, əhdin həyata keçməsi üçün ilk şərait yaranmışdı, onun imanı sınağa çəkilməli idi; qurban tələb olunurdu.

İbram, Allahdan əmr aldı: “Öz torpağından, qohumlarının arasından, ata evindən çıx, sənə göstərəcəyim torpağa get”. Allahın İbramı müqəddəs həqiqətlərin qorunması kimi böyük iş üçün hazırlaya bilməsi üçün o, gənclik illərini keçirdiyi yerləri tərk etməli idi. Onun qohumlarının və dostlarının təsiri Rəbbin Öz xidmətçisinə vermək istədiyi tərbiyəyə mane olardı. İndi İbram Səma ilə xüsusi surətdə bağlandıqdan sonra o, yadlar arasında yaşamalı idi. O heç kimə bənzəməməli idi. O, hətta öz hərəkətlərini belə izah edə bilmirdi ki, dostları onu başa düşsünlər. Ruhani şeylər ruhani halda başa düşülür və onun bütpərəst qohumları fıkirlərini və əməllərini qəbul etmirdilər. “İbrahim iman vasitəsilə miras alacağı yerə getməyə çağırıldıqda itaət etdi və haraya getdiyini bilməyərək, yola çıxdı” (İbranilərə 11:8). İbramın tam itaəti bizim Müqəddəs Kitabda tapdığımız iman nümunələrinin ən heyranedicilərindən biridir. İman onun üçün “ümid edilən şeylərə etimad, görünməyən şeylərə inamdır” (İbranilərə 11:1). İlahi əhdə arxalanaraq və onun yerinə yetməsi üçün kiçicik də olsa, zahiri sübuta malik olmayaraq, o öz evini, qohumlarını, yurdunu tərk etdi və Rəbbin onu hara aparacağını bilməyərək getdi. “O, iman vasitəsilə vəd edilmiş ölkədə yad və qərib kimi məskən saldı və eyni vədin həmvarisləri olan İshaq və Yaqubla birlikdə çadırlarda yaşadı” (İbranilərə 11:9).

İbramı çətin sınaq gözləyirdi, ondan az qurban tələb olunmurdu. O, öz yurdu, qohumları və evi ilə sıx tellərlə bağlı idi, lakin səslənən çağırışa tərəddüdsüz itaət etdi. O, əhd edilmiş yer haqqında heç nə soruşmadı: orada torpaq məhsuldardırmı və iqlim xoşdurmu? O diyar münasib coğrafı mövqeyi ilə fərqlənirmi və sərvət toplamaq üçün lazım olan imkanlara malikdirmi? Allah dedi və Onun xidmətçisi itaət etməlidir. Rəbb onu göndərdiyi yer onun üçün yer üzündə ən xoşbəxt yer idi. Bizim günlərimizdə də çoxları İbramın məruz qaldığı sınaqlara çəkilirlər. Əlbəttə, Allahın səsi onlara Səmadan birbaşa müraciət [97] etmir. O, onları Öz Sözünün həqiqətləri vasitəsilə və qabaqgörənliyin yaratdığı vəziyyətlər vasitəsi ilə çağınr. Ola bilsin ki, onlar özünüinkar, məhrumiyyətlər və iztirablar cığırı ilə getmək üçün onlara sərvət və şərəf, faydalı əlaqələr vəd edən mövqelərini və hətta qohumlarını da tərk etməli olacaqlar. Allahın niyyətinə görə onların müəyyən işi yerinə yetirmələri vacibdir, lakin qayğısız həyat, dostlarının və qohumlarının təsiri bunun üçün vacib olan xarakter cizgilərini inkişaf etdirməyə mane olacaqlar. O, onları bu yollardan azad olmağa çağınr və onlan elə aparır ki, özünü onlara aça bilmək üçün onlar Onun köməyinə ehtiyac hiss etsinlər və yalnız Ondan asılı olsunlar. Bəslənən arzudan və dostluğun zərif tellərindən imtina edərək, kim qabaqgörənliyin çağırışına cavab verməyə hazırdır? Hər bir itkinin Məsihi əldə etmək naminə olduğunu hesab edərək kim öz üzərinə yeni vəzifələr götürər və Allahın işini həvəslə, təkidlə yerinə yetirərək, naməlum ölkələrə yola düşər? Belə hərəkət edərək insan İbramın imanını göstərər və “həddindən artıq olan əbədi şöhrəti” onunla bölüşdürər, bu şöhrətlə müqayisədə “indiki müvəqqəti iztirablar bizə izhar ediləcək izzətlə heç müqayisəyə dəyməz” (2 Korinfliləro 4:17; Romalılara 8:18).

İbram İlahi çağırışı birinci dəfə “Xaldeylilərin Ur şəhərində” yaşayanda eşitmişdi və ona itaət edərək Kənana yola düşdü. Buna qədər İbram öz atasının ailəsinin əhatəsində idi, çünki onlar həm bütlərə, həm də həqiqi Allaha sitayiş edirdilər. İbram öz atası Terahın ölümünə qədər burada qaldı. Lakin İlahi səs ona atasının uyuduğu yeri tərk edib uzaqlara getməyi əmr etdi. Onun qardaşı Naxor öz ailə üzvləri ilə birlikdə evə və bütlərə güclü bağlı olduqlan üçün heç yerə getməməyi qərara aldılar. İbramın arvadı Saraydan başqa artıq çoxdan ölmüş olan Haranın oğlu Lut da ulu davamçı ilə köçəri həyat keçirməyi qərara aldı. Yenə də Mesapotamiyanın sərhədlərini böyük bir qrup tərk etdi. İbrahim artıq o vaxta kimi Şərqdə əsas sərvətləri təşkil edən böyük sürübrə malik idi, onun çoxlu qulluqçulan və köməkçiləri var idi. İbram öz atalannın torpağını tərk edirdi ki, bir daha oraya qayıtmasın, o malik olduğu hər şeyi özü ib götürdü: “bütün əmlakı və özünün bütün nökərbrini götürüb Kənan torpağına tərəf yola düşdü”. Çoxlu eb adamlar da var idi ki, onlara şəxsi maraqlarından və işdən çox daha yüksək duyğular rəhbərlik edirdi. Özbrinin Xaranda olduqları dövrdə İbram və Saray çoxlarını həqiqi Allahı tanımağa və Ona xidmət etməyə [98] yönəltmişdilər. Onlar ulu rəhbərin ailəsinə o qədər bağlanmışdılar ki, onlarla birlikdə əhd edilmiş yerə yola düşdülər. “Kənan torpağına tərəf yola düşdü. Onlar Kənan torpağına gəldibr”.

Onların birinci dayandıqları yer Şekem adlanırdı. More palıdlarmın kölgəliyində, zeytun meşəlikləri və çayların arasında İbrahim öz düşərgəsini saldı. Ulu ata gözəl və varlı ölkəyə gəldi, Rəbb Allah onu -çay və gölləri olan, dərə və təpələrində bulaqlar çağlayan yerlərə aparır. O torpaq buğda, arpa, üzüm, əncir, nar, yağlı zeytun və bal yetirir” (Qanunun təkrarı 8:7,8). Lakin Allahın ardıcılı üçün meşələr, təpələr və barlı-bəhərli tarlalar üzərində kölgə bürünmüşdu, çünki “o vaxt bu torpaqda Kənanlılar yaşayırdılar”. İbrahim öz səyahətinin arzu olunan məqsədinə çatdı, lakin yadellilərlə məskunlaşmış və bütpərəstliyə batmış torpağı gördü. Meşələr yalançı allahların məbədləri ilə dolu idi və qonşu təpələrdə insan qurbanları gətirilirdi. İbram İlahi əhdə tamamib inanırdısa da, lakin öz çadırlarını orada əzabverici ehtiyaclar keçirmədən salmadı. Onda “Rəbb İbrama görünüb dedi: “Bu torpağı sənin nəslinə verəcəyəm”. İlahi hüzurun inandırması onun imanını möhkəmbndirdi və indi o bilirdi ki, şərəfsizlərin əllərinin ixtiyarına buraxılmamışdır. “İbram ona görünən Rəbbə orada bir qurbangah düzəltdi”. Köçərilikdə davam edərək o tezlikb Beyt-Eb yola düşdü və orada yenidən qurbangah tikərək Allahın adını çağırdı.

“Allahın dostu” İbram bizim üçün bənzəməyə çalışmağa layiq nümunədir. Onun həyatı dua həyatı idi. O öz çadırını harada qururdusa, onun yanında qurbangah tikirdi və hamını səhər, axşam ibadətinə çağırırdı. Qəbib yola düşəndə qurbangah yerində qalırdı. Getdikcə səyyar kənanlıların arasında elələri meydana çıxdılar ki, İbramdan həqiqət işığı aldılar və bir yerdən başqa yerə köçəndə qurbangaha rast gələrkən, onlar artıq bilirdibr ki, onu kim ucaldıbdır. Həmin yerdə öz çadırlarını quraraq onlar qurbangahı yenibşdirirdibr və orada Yaşar Allaha sitayiş edirdilər.

İbram cənub istiqamətində getməkdə davam edirdi və onun imanı yenidən sınağa çəkildi. Səma yağış göndərmədi. Çaylar qurudu, düzənlikbrdəki otu günəş yandırdı. Heyvanlar üçün otlaq yox idi və aclıq dəhşəti bütün köçü bürüdü. Ulu rəhbər qabaqgörənliyin rəhbərliyinə indi şübhə etmədi ki? O, indi təəssüflə məhsuldar gildanlılar düzənliklərinə tərəf boylanmadı ki? Qayğılar İbramın [99] üzərinə hücum çəkdiyi zaman hamı gərginliklə gözləyirdi ki, o nə qərara gələcəkdir. Onun arxayınçılığını görərək onlar hiss edirdilər ki, hələ ki hər şey itməmişdir. Onlar inanırdılar ki, Allah onun Dostudur və indi də ona O rəhbərlik edir.

İbram, Allahın qabaqgörənliyinin işini izah edə bilmədi; onun gözlədikləri doğrulmamışdı, lakin o, əhdə möhkəm inanırdı: “Ona görə susmayacağam, Səni ucadan tərənnüm edəcəyəm. Ya Rəbb Allahım, Sənə daim şükür edəcəyəm!”. Səmimi dua edə-edə o fikirbşirdi ki, insanlann və heyvanların həyatını necə qorusun və vəziyyət onun İlahi sözlərə imanını sarsıtmasın. Aclıqdan qurtarmaq üçün o, Misirə tərəf hərəkət etdi. O, Kənanı tərk etmədi və ehtiyac üzündən çörəyi bol olan gəldiyi Gildanlılar torpağına qayıtmadı, lakin yalnız müvəqqəti sığınacaq axtardı və Allahın onu məskunlaşdırdığı yerə tezliklə qayıtmaq niyyəti ib əhd edilmiş yerdən uzaq düşməməyə çalışırdı. Öz İlahi qabaqgörənliyi ib Rəbb ona görə İbramı bu sınağa çəkmişdi ki, ona itaət, səbir və iman dərsləri versin. Bu dərslər gələcəkdə müxtəlif cür sınaqlara çəkilməli olanların xeyri üçün yazılmışlar. Allah öz övladlarını onlara məlum olmayan yollarla apanr, lakin Ona etibar edənləri O, unutmur və tərk etmir. O icazə verdi ki, Əyyub sınaqlara çəkilsin, lakin O, onu unutmadı. O, imkan verdi ki, sevimli Yəhya məskunlaşmamış Patmos adasına sürgün edilsin, lakin Allah Oğlu onu ziyarət edirdi və onun orada aldığı vəhylər ölməz şöhrət səhnələri ib boldur. Allah imkan verir ki, Onun xalqı sınaqlara çəkilsin, çünki sədaqət və itaət göstərərək, o, ruhən zənginbşəcəkdir, başqaları üçün güc mənbəyi olacaqdır. “Çünki sizin barənizdə fıkirlərimi Özüm bilirəm, Rəbb belə bəyan edir, Mən sizin pisliyiniz deyil, salamatlığınız barədə düşünürəm ki, sizə ümidli bir gələcək verim” (Yeremya 29:11). Bizim imammızın bu qədər sərt sınaqlara çəkilməsi isə düşünməyə məcbur edir ki, yəqin Allah bizi yaddan çıxanbdır, həqiqətdə isə onlar bizi Məsihə gətirirlər ki, biz öz çətinliklərimizi Onun ayaqları altına ataq və iztirabların əvəzində Onun bizə göndərdiyi sülhü dadaq.

Allah öz xalqını həmişə sınaqlar kürəsindən keçirir. Çünki məsihçi xarakterinin əsl qızılı hər cür qarışıqlardan yalnız qızmar sobada təmizlənir. İsa sınaqları müşahidə edir. O bilir ki, Onun məhəbbətinin panltısının qiymətli metalda öz əksini tapması üçün bu metalın saflaşmasına nə lazımdır. Allah Öz qullarını çətin sınaqlarla Haqq yola [100] yönəldir. O görür ki, bəzi insanlar Rəbbin zəmisində çalışmaq qabiliyyətinə malikdirlər və O, onlara müəyyən sınaqlar göndərir. Öz qabaqgörənliyi ilə O, onları elə şəraitə salır ki, onların mahiyyəti yoxlanılır və onların özlərinin də şübhə etmədikləri qüsurları və zəiflikləri üzə çıxır. Allah bu qüsurları düzəltmək üçün imkan verir və bu yolla Onun işini yerinə yetirməyə hazırlaşdırır. İnsanlara öz rəzilliklərini göstərərək O onlarda Ona etibar duyğusu yaradır, çünki yalnız O, dayaq və müdafıəçi olmağa qadirdir. O, Öz məqsədinə belə çatır. İnsanlar ziyalanmış, intizamlı və məhz onların yerinə yetirmələri üçün qabiliyyət verildiyi xeyirxah işə hazır olurlar və onların qabiliyyətləri məhz bu məqsədlə onlara verilmişdir. Rəbbin çağınşı səslənir - və onlar hazırdırlar. Səma mələkləri yerdə yerinə yetirilməli olan işlərdə onlarla əməkdaşlıq edə bilərlər.

İbram Misirdə olduğu zaman göstərdi ki, insan zəifliklərindən və qüsurlarından o da azad deyildir. Öz arvadını bacısı kimi təqdim edərkən o, İlahi himayəyə etibarsızlıq göstərdi, tez-tez ona xeyirxah nümunə olan yüksək imanın və cəsarətin yoxluğunu üzə çıxartdı. Saray çox gözəl idi və İbrahim ehtiyat edirdi ki, yadelli gözələ məftun olan qarabəniz misirlilər onu ələ keçirmək üçün istənilən vasitələrə, hətta ərini öldürməyə də əl ata bilərlər. O hesab edirdi ki, əgər o, Sarayı öz bacısı kimi təqdim etsə böyük bir günah olmaz, çünki Saray həqiqətən də onun atasının qızı idi, ancaq analan ayrı idi. Lakin onların həqiqi əlaqələriini bu cür gizlədilməsi yanlış addım idi. Tam düzgünlükdən heç bir kənara çıxmaya Allah razı ola bilməz. İbrahimin imansızlığı sayəsində Saray böyük təhlükəyə məruz qaldı. Misir padşahı onun gözəlliyi haqqında bilərək öz arvadı etmək niyyəti ilə onu saraya gətirməyi əmr etdi. Lakin Allah Öz böyük mərhəmətində padşahın ailəsinə cəza göndərərək, Sarayı müdafıə etdi. Bu yolla həqiqəti öyrənərək, padşah yalana görə qəzəblənib İbrahimi danladı və arvadını özünə qaytardı. O dedi: “Mənə qarşı nə üçün bu işi etdin? Nə üçün “bu mənim bacımdır” dedin ki, mən də onu arvad olaraq aldım? İndi isə arvadını da götür, get”.

Misir hökmdarı İbrama xoş münasibət göstərirdi; hətta yalan üzə çıxdıqdan sonra da, İbrahim və onun adamlarına heç bir pislik etməyə imkan vermirdi. O, keşikçilərə əmr etmişdi ki, onlar onun torpağının hüdudlarını tərk edənə qədər onları qorusunlar. O vaxtkı qanunlara [101] görə misirlilər yadelli çobanlarla yaxınlıq etmək, məsələn onlarla yeyib-içmək, hüququna malik deyildilər. Firon İbramla genişqəlbli və hörmətlə davranırdı, lakin onu öz yanında saxlamamağı qərara alaraq, ona Misiri tərk etməyi əmr etdi. Heç nə bilmədən o, az qala İbrama ciddi zərər vurmuşdu, lakin Allah mane oldu və fıronu böyük günahdan xilas etdi. Misir hökmdarı başa düşdü ki, bu yadelli, Rəbbin xüsusi himayəsi altındadır və onu yanında saxlamaqdan qorxdu. Əgər İbram Misirdə qalsa idi, onun artan sərvəti mütləq misirlilərin paxıllığına səbəb olacaqdı və onlar ona pislik etməyə çalışacaqdılar, onda padşah öz evi ilə birlikdə layiqincə cəzalanardılar.

Firona edibn xəbərdarlıq İbramın bütpərəst xalqlar arasındakı sonrakı səyahəti zamanı onun qorunmasına xidmət etdi, çünki Misirdə onunla əlaqədar olaraq baş verən hadisələr haqqında şayiələr hər yerə yayılmışdı və aydın olmuşdu ki, İbramın səcdə etdiyi Allah öz xidmətçisini qoruyur və ona edibn hər bir pislik özü ilə müəyyən qisas gətirəcəkdir. Səmavi Padşahın övladlarından hansı birinəsə pislik etmək çox təhlükəlidir. Zəbur oxuyan İbramın bu təcrübəsinə işarə edərək deyir ki, Allah seçilmiş xalqın qayğısına qalır, “Rəbb onlara görə padşahları tənbeh etdi. Dedi: Məsh etdiklərimə dəyməyin, peyğəmbərlərimə pislik etməyin” (Məzmur 105:14,15).

İbramın Misirdəki yaşantıları və bir neçə əsrdən sonra onun törəmələrinin təcrübələri arasında maraqlı oxşarlıq var. Onun törəmələri də İbrahim kimi aclıq üzündən Misirə gəldilər və müəyyən vaxt ərzində orada yaşadılar. Allahın işə qarışması misirlilərin onlardan güclü qorxmasına səbəb oldu. Onda bütpərəstlərin bəxşişləri ib varlanaraq, onlar ölkəni böyük mülklə tərk etdibr. [102]

12-ci fəsil
İBRAM KƏNANDA

(Bu fəsil Yaradılış Kitabının 13-15; 17:1-6; 18-ci fəsillərinə əsaslanır)

İbrahim Kənana qayıdanda “çoxlu mal-qarası və qızıl-gümüşü vardı”. Lut hələ də onunla idi və onlar yenə də Beyt-Elə gəldilər, nə vaxtsa özlərinin ucaltdıqları məbədin yanında öz çadırlarını qurdular. Tezliklə onlar əmin oldular ki, sərvətin artması problemləri də artırmışdır. Məhrumiyyətlər və sərgərdanlıqlar dövründə onlar öz aralarında tam razılıq əsasında yaşayırdılar, indi isə, əmin-amanlıq dövründə çəkişmə təhlükəsi yaranmışdı. Mal-qara üçün otlaq çatışmırdı və çobanlar arasında tez-tez baş verən mübahisələr onların sahiblərini bu məsələni həll etməyə məcbur etdi. Aydın oldu ki, onlar ayrılmalı olacaqlar. İbram yaşca Lutdan böyük idi, həm qohumluq münasibətlərinə görə, həm də mövqecə ondan yüksək idi, sərvəti onunkundan artıq idi, lakin işi sülhlə yoluna qoymağı birinci o təklif etdi. Baxmayaraq ki, Allah özü bütün torpaqlan ona vermişdi, o, ürək açıqlığı ilə seçmək hüququndan imtina etdi.

“İbram Luta dedi: “Qoy mənimlə sənin və çobanlarımla çobanların arasında mübahisə olmasın, çünki biz qohumuq. Bütün torpaqlar gözünün önündə deyilmi? Gəl ayrılaq. Əgər sən sola getsən, mən sağa gedəcəyəm, sən sağa getsən, man sola gedəcəyəm”.

Bu sözlərdə İbramın xeyirxah, saf xarakteri açıldı. Nə qədər insanlar bu cür şəraitlərdə hər şeylə risk edərək, prinsip üzündən öz [103] hüquqlarını və üstünlüklərini saxlamağa çalışardılar! Nə qədər ailələr bu yolla dağılmışdır! Həqiqəti atalar sözü edərək və şərəfsizlərə irad tutmaq üçün ondan istifadə edərək nə qədər icmalar ayrılmışlar! “Qoy mənimlə sənin aranda mübahisə olmasın” - dedi İbram, “çünki biz qohumuq”, yalnız hərfı mənada deyil, həm də həqiqi Allahın övladları və pərəstişkarları olan qardaşlar kimi. Allah övladları bir ailəni təşkil edirlər və bu cür məhəbbət və sülh ruhu onların arasında hökm sürməlidir. “Qardaşlıq sevgisi ilə bir-birinizi şəfqətlə sevin; hörmətdə bir-birinizi qabaqlayın” (Romalılara 12:10). Xilaskarımızın təlimində deyilir. Əgər biz həmişə biri-birimizə qarşı həssas olsaydıq və onların bizə necə münasibət bəsləməsini istədiyimiz kimi də öz yaxınlarımızla rəftar etsəydik, onda dünyada pislik ikiqat az olardı. özünü yüksək tutmaq ruhu iblis ruhudur, lakin Məsihin Məhəbbətinin sakin olduğu qəlb özünüinkarla doludur və özünün mənfəətini axtarmır. Belələri həmişə İlahi göstərişlə hərəkət edəcəklər: “Hər kəs yalnız öz mənfəətini deyil, başqalarının də mənfəətini güdsün” (Filipililərə 2:4).

Baxmayaraq ki, Lut bu qədər mülkü yalnız İbrahimin sayəsində əldə etmişdi, lakin o, öz xeyirxahına minnətdarlıqla cavab vermədi. Nəzakət borcu tələb edirdi ki, Lut seçmək hüququnu İbrama həvalə etsin, lakin bunun əvəzində o, xəsisliklə onun təklifındən yapışdı. “Lut başını qaldırıb, İordan çayının bütün ətrafmı gördü; o vaxt bu yer Misir torpağı kimi bütünlüklə Soara qədər suvarılırdı və Rəbbin bağı kimi idi”. Fələstinin ən məhsuldar yerlərindən biri Erden hövzəsi idi, bura itirilmiş cənnəti xatırladırdı və gözəllikdə, məhsuldarlıqda onlann yaxınlarda tərk etdikləri Nil sahillərindəki düzənliklərə bərabər idi. Orada gözəl və dəbdəbəli şəhərlər var idi, bu şəhərlərin zəngin bazarları faydalı ticarət vəd edirdi. Dünyəvi sərvət səhnəsi ilə gözləri örtülmüş Lut öz canını məruz qoyduğu təhlükələr haqqında düşünmürdü. Oranın sakinləri “Rəbbin önündə qəddar və olduqca günahkar idilər”, lakin o, bunu bilmirdi və yaxud da bilirdi, lakin buna heç bir əhəmiyyət vermirdi. “Lut bütün Erden hövzəsini özünə seçdi” və “Sodoma qədər çadırlarını qurdu”. O öz eqoist seçkisinin dəhşətli nəticələrini qabaqcadan görə bilmədi.

Lutun ayrılmasından sonra İbram yenidən Rəbdən əhd oldı ki, o, bütün yerə sahib olacaqdır. Bundan az sonra İbram Xevrona tərəf hərəkət etdi və öz çadırlarını Mamre palıdlığı yanında qurdu, orada [104] Rəbbə qurbangah ucaldı. Sodom diyatrının təhlükəli dəbdəbəsini Luta buraxaraq sadə patriarxal həyat tərzini xoşlayan İbram zeytun meşəlikləri, üzümlüklər, küləkdən dalğalanan buğda tarlaları və təpələrlə əhatə olunmuş geniş otlaqlarla örtülən azad yaylaqlar məskənində yaşayırdı.

İbramın qonşuluğunda yaşayan xalqlar ona qüdrətli rəis, müdrik, qeyri-adi rəhbər kimi hörmət edirdilər. İbram öz qonşularından uzaq qaçmırdı, lakin onun həyatı da, özü də həqiqi imanın canlı sübutu olaraq, bütpərəstlərin həyat tərzindən kəskin fərqlənirdi. O, Allaha hədsiz sədaqətli idi. Onun xoşrəftarlığı və mehribanlığı ətrafdakılarda dostcasına münasibət və etibar doğururdu; onun qondarma olmayan əzəməti hörmət və ehtiram doğururdu.

O, öz imanını təkcə özü həzz almaq üçün qiymətli xəzinə kimi qısqanclıqla gizbtmirdi. Həqiqi dinə bu cür münasibət göstərmək olmaz, çünki bu cür ruh Xoş Müjdənin prinsiplərinə ziddir. Əgər Məsih qəlbdə yaşayırsa, Onun hüzurunun işığını gizlətmək, yaxud ona kölgə salmaq mümkün deyildir. Əksinə, Salehlik Günəşinin həyatverici şüaları qəlbi bürüyən eqoistlik və günahın qatı zülmətini dağıtdıqca, o, gündən-günə daha parlaq olacaqdır.

Allahın xalqı Allahın yerdəki nümayəndəsidir və Rəbb istəyir ki, Onun övladları bu dünyanın mənəvi qaranlığı içərisində çıraq olsunlar. Bütün yer üzünə: şəhərlərə, kəndlərə dağılmış halda onlar Allahın şahididirbr, Allah onların vasitəsi ib imansızlara Öz iradəsini və Öz mərhəmətinin möcüzələrini xəbər verir. Onun iradəsi bundan ibarətdir ki, böyük xilas planında iştirak edənlərin hamısı Onun missionerbri olsunlar. Məsihçibrin xeyirxahlığı eb bir nümunədir ki, onun köməyi ilə imansız insanlar Xoş Müjdə haqqında bilik əldə edirlər. Cismani, xudbin qəlb zülmət saçdığı halda, səbirlə dözübn sınaqlar, minnətdarlıqla qəbul edibn xeyir-dualar, gündəlik həyatda təzahür edən barışıqlıq, mehribanlıq, rəhmdillik və məhəbbət məsihçini işıqsaçan edir.

Dərin inamlı, alicənab, səxavətli, itaətdə mətin və sadəlikdə həlim olan İbrahim öz qonşularına münasibətdə müdrikliyi ilə fərqlənirdi, cəsarətli və çevik döjrüşçü idi. Baxmayaraq ki, onu onlar üçün yeni olan dinin vaizi kimi tanıyırdılar, İbramın yaşadığı Əmaleq düzünün hökmdarları üç padşah qardaş ümumi təhlükəsizlik naminə onlarla [105] ittifaq bağlamağı ona təklif etdilər, çünki ölkədə zorakılıq və sıxışdırmalar hökm sürürdü. Tezliklə onu müttəfiq hüququndan istifadə etməyə məcbur edən hadisələr baş verdi.

Elam padşahı Kedorlaomer on dörd il ondan əvvəl Kənanı işğal etmişdi və onun sakinlərinin üzərinə vergi qoymuşdu. Lakin rəislərdən bəziləri qəzəblənmişdilər və onda Elam padşahı dörd müttəfiqi ilə birlikdə üsyanı yatırmaq qərarına gəldilər. Beş Kənan rəisi birləşmiş qüwələri ilə Siddim vadisində əsarətçibrə qarşı çıxış etdilər, lakin tam məğlubiyyətə uğradılar. Ordunun böyük hissəsi qırıldı, sağ qalanlar isə dağlara qaçdılar. Qalibbr şəhərləri talan etdilər, dərələri müflis etdilər və zəngin qənimətlə çıxıb getdilər. Onlar özbri ib çoxlu sayda əsir apardılar, Lut və onun aibsi də bu əsirlərin içərisində idi.

Mamre palıdlığı yanında sülh içərisində yaşayan İbram hansı qaçqındansa baş verən döyüş və qohumuna üz verən bədbəxtlik haqqında öyrəndi. Onun qəlbində Lutun naşükürlüyünə görə ona qarşı heç bir kin yox idi, əksinə, Luta məhəbbət hissi ib o, onu xilas etməyi qərara aldı. Hər şeydən əvvəl İlahi məsləhətə ümid edərək, İbram müharibəyə hazırlaşdı. O, Öz adamları içərisindən Allah qorxusu olan, öz ağasına itaət edən, həm də hərbi sənətə öyrənmiş üç yüz səkkiz kişi seçdi. Onun müttəfıqləri Mamre, Eşkol və Aner öz adamları ib birlikdə ona qoşuldular və onlar hamısı birlikdə işğalçıların dalınca düşdübr. Həmin vaxt Elam padşahı və onun müttəfıqləri Kənanın şimal sərhəddi Danda dayanmışdılar. Onlar müvəffəqiyyətdən məst olaraq və məğlub olmuş düşmən tərəfındən hücum gözbməyərək öz qəbbələrini səs-küyb qeyd edirdilər. Ulu qəbilə başçısı insanları eb bölüşdürdü ki, bütün düşərgəni mühasirəyə aldılar və gecə onlara hücum etdi. Onun sürətli və qəfıl hücumu sürətli qələbə ib başa çatdı. Elam padşahı öldürüldü, onun vəlvəbyə düşmüş ordusu isə tamamilə dağıdıldı. Lut, onun ailəsi və digər əsirbr özbrinin bütün mülkləri ib azad edildibr və qaliblərə zəngin qənimət qismət oldu. Allahın ardıcılı nəinki ölkəyə böyük xidmət göstərdi, həm də özünü şanlı döyüşçü kimi göstərdi. Hamı əmin oldu ki, salehlik qorxaqlıq deyildir və İbramın imanı onda əzibnlərin hüquqlarım qorumaq üçün igidlik aşılamışdır. Onun qəhrəman hərəkəti onu bütün ətraf qəbiləbr arasında şöhrətləndirdi, o qayıdarkən, Sodom padşahı qalibi salamlamaq üçün onu [106] qarşılamağa çıxdı. O təkid edirdi ki, İbram bütün qəniməti özünə götürsün və yalnız əsirləri ona qaytarmağı xahiş edirdi. Baxmayaraq ki, hərbi adətə görə qənimət qalibə çatırdı, bu yürüşə qənimət xatirinə getməyən İbram başqalarının bədbəxtliyindən özü üçün fayda götürməkdən imtina etdi və yalnız qaydaya görə onun müttəfıqlərinə düşəcək hissə haqqında damşdı.

Az adam bu cür sınağa çəkilərkən İbram kimi alicənab hərəkət edərdi. Bu cür zəngin qəniməti almaq, tamahına qarşı və acgözlüyə qarşı iraddır. İbram ədalət və humanistlik prinsiplərinə hörmət edirdi. Onun davranışı İlahi prinsipi canlandırır: “qonşunu özün kimi sev” (Levililər 19:18). “Əllərimi göyün və yerin sahibi Allah-Taala Rəbbin dərgahına qaldırıram ki, sənin nə bir ipini, nə də bir çarıq bağını götürürəm; ta deməyəsən ki, mən İbramı varlandırdım”. O, hətta fikirləşməyə də əsas vermək istəmirdi ki, o, müharibəyə mənfəətpərəstlikdən qoşulmuşdur və öz rifahı üçün onların bəxşişlərinə və iltifatına borcludur. İbramı mübarək qılmağı Allah vəd etmişdi və bütün şöhrət də Ona məxsus olmalıdır.

Qalib ulu qəbilə başçısını salamlamağa Salem padşahı Melkisedeq də çıxmışdı, o, yorulmuş döyüşçübri gümrahlaşdırmaq üçün çörək və şərab gətirmişdi. O, “Allah-Taalanın kahini” kimi İbrama xeyir-dua verdi və Öz qulu vasitəsib bu cür böyük qurtuluşu yerinə yetirən Allaha şükür etdi. “İbram bütün qənimətin onda birini Melkisedeqə verdi”.

İbram sevinc içərisində öz çadırlarına və sürülərinin yanına qayıtdı, lakin həyəcanlı fıkirlər onun qəlbini narahat edirdi. O, mümkün qədər düşmənçilikdən və mübahisədən qaçan sülhsevər insan idi və indi o qanlı döyüş meydanında həlak olan insanlar əsasən ondan qisas almaq üçün, şübhəsiz, öz hücumlarını təkrar edəcəklər. Əgər o, bu yolla qəbilələrarası çəkişmələrə sövq edilsə, onda onun həyatı öz asayişini itirəcəkdir. Üstəlik də o hələ əhd olunmuş yerə sahib olmamışdı, həm də üzərində bu əhdin həyata keçəcəyi varisi olacağına da ümid edə bilmirdi.

İbram gecə yuxuda İlahi Səsi yenə eşitdi: “Ey İbram, qorxma. Sənin qalxanın Mənəm. Mükafatın çox böyük olacaq”. Lakin o, müxtəlif cür duyğulardan o qədər əzab çəkmişdi ki, bu əhdə əvvəlki kimi tam etibarla yanaşa bilmədi. O, Rəbbə dua etdi ki, Allah əhdinin yerinə [107] yetəcəyi haqqında ona hər hansı bir sübut versin. Həm də əgər onun oğlu yox idisə, əhd necə yerinə yetə bilərdi? O dedi: “Sən mənə övlad vermədiyin üçün evimin nökəri mənim varisim olacaq”. O, Öz sadiq qulu Eliezeri oğulluğa götürərək, onu öz varisi etmək niyyətində idi. Lakin Allah İbramı əmin etdi ki, onun varisi öz doğma oğlu olacaqdır. O, İbrama əmr etdi ki, çadırdan çıxsın və səmanın ənginliklərində sayrışan saysız-hesabsız ulduzlara baxsın. İbram ulduzlara baxanda bu sözləri eşitdi: “Nəslin o qədər olacaq”. “İbram Allaha iman etdi, bu da onun hesabına salehlik kimi qeyd edildi” (Romalılara 4:3).

Ulu əcdad yenə də xahiş edirdi ki, onun imanının möhkəmlənməsi və Allahın onlara qarşı Öz mərhəmətli niyyətini yerinə yetirəcəyinin gələcək nəsillərə sübutu olaraq, ona hər hansı bir aydın əlamət göstərsin. Rəbb Öz xidmətçisi ilə əhd bağlamaq üçün o qədər güzəştə getdi ki, insanların təntənəli müqavilələr bağladıqları zaman adətləri olan formadan istifadə etdi. İlahi əmrə əsasən, İbram üçillik düyəni, keçini, qoçu qurban gətirdi, hər bir heyvanı parçaladı və biri-birlərindən müəyyən məsafədə ayrı-ayn qoydu. Bu qurbanlardan başqa o, qumru və cavan göyərçin də qurban gətirdi, onlar parçalanmadılar. Bütün bunlar ediləndən sonra, o, həmişə hər şeydə Allaha itaət edəcəyi haqqında təntənəli vəd verərək, pərəstişkar qorxu hissi ilə qurban gətirilmiş heyvanlann ayrı-ayrı qoyulmuş hissələri arasından keçdi. Quşların və yaxud başqa heyvanların qurbanları yeməməsi üçün o, günəş batana qədər onları səbirlə və diqqətlə qorudu. Günəş üfüq arxasında gizlənməyə başlayanda o, dərin yuxuya getdi və budur, “onun üzərinə dəhşət və qatı qaranlıq çökdü”. İlahi Səs ona əmr etdi ki, əhd edilmiş yer haqqında peyğəmbərliyin ani olaraq yerinə yetməsini gözləməsin, lakin onun törəmələrinin Kənan torpağında məskən salmalanndan əvvəl hansı iztirabları çəkməli olacaqlarından danışdı. Ona həmçinin, İsa Məsihin ölümü vasitəsilə bəşəriyyətin xilas planı, Onun böyük qurbanı və şöhrət içərisində gələcəyi açıldı. İbram həm də Eden gözəlliyi ilə panldayan yeri də gördü, bu yer əhdin tam və mükəmməl yerinə yetməsi kimi əbädi olaraq ona bəxş edilirdi.

Allahla insanlar arasındakı bu əhdi təsdiqləyərək, İlahi hüzuru simvolizə edən “tüstü çıxan bir təndir və alovlanan məşəl” şaqqalanmış heyvanların arasından keçərək onlan uddu. İbram Kənan torpağını [108] onun törəmələrinə miras verəcəyi əhdini təsdiqləyən Allah səsini yenə də eşitdi: “Misir çayından böyük Fərat çayına qədər uzanan bu torpaqları Mən sənin nəslinə verirəm”.

İbram Kənanda təxminən iyirmi beş il yaşayandan sonra Rəbb ona göründü və dedi: “Külli-İxtiyar Allah Mənəm; Mənim yolumla get və kamil ol”. Müqəddəs qorxuya bürünmüş ulu qəbilə başçısı yerə döşəndi, Allah Səsi isə davam etdi: “Əhdimi Özümlə sənin aranda qoyacağam və nəslini lap çoxaldacağam”. Bu əhdin yerinə yetirilməsi əlaməti olaraq, onun əvvəlki İbram adı dəyişdirilib İbrahim oldu, bunun mənası “çoxlu millətin atası” deməkdir. Sarayin adı dəyişdirilib Sara - “mələkə” oldu, çünki İlahi Səs demişdi ki, “səndən millətlər törədəcəyəm və nəslindən padşahlar çıxacaq”.

Bu zaman İbrahimə sünnət mərasiminə dair göstəriş verildi, o, “sünnətsiz ikən malik olduğu imanla saleh sayıldığının dəlili olaraq sünnətlilik əlamətini aldı” (Romalılara 4:11). Sünnət ulu qəbilə başçısı və onun törəmələri üçün vacib olmalı idi, onlar bununla özbrini Allaha həsr etməli idilər və bu qayda ilə bütpərəstlərdən ayrılmalı idilər, Allah isə onları Öz şəxsi xəzinəsi kimi qəbul edirdi. Bu mərasim vasitəsi ilə onlar İbrahimlə bağlanan əhdin şərtbrini yerinə yetirməyi vəd edirdilər. Onlar nigah telləri ilə özbrini bütpərəstbrə bağlamamalı idibr, çünki əks halda onlar Allaha və Onun müqəddəs qanununa pərəstişi itirərdibr, başqa xalqların günahkar adətlərinə uyardılar və bütpərəstliyə cəlb olunardılar.

Allah İbrahimi böyük şərəfə layiq görmüşdü. Səma mələkləri onu ziyarət edirdilər və onunla dostcasına söhbət edirdilər. Allah cəzası Sodomun üzərində çaxmağa hazır olanda, bu, İbrahimdən gizlədilmədi və o, günahkarlar üçün Allah qarşısında xahişçi oldu. Onun mələklərlə söhbəti qonaqpərvərliyin gözəl nümunəsidir.

Bir dəfə isti yay günündə ulu qəbib başçısı sülh və rahatlıqdan həzz alaraq, çadırm girişi yanında oturmuşdu. Birdən o, uzaqdan yaxınlaşan yolçuları gördü. Qəribbr dayandılar və nə barədəsə məsbhətləşməyə başladılar. İbrahim onların ona nə barədəsə xahiş edəcəklərini gözbmədən tez ayağa durdu, yolçular isə, eb bil ki, əks tərəfə getməyə hazırlaşırdılar. İbrahim onların arxasınca təbsdi. Onlara çataraq o, böyük hörmətlə onların ona şərəf göstərib, onun yanında qalaraq istirahət etməbrini təkidlə xahiş etdi. Onlar toza [109] bulaşmış ayaqlarını yuya bilsinlər deyə, o, özü onlara su gətirdi. Onlar sərin kölgədə istirahət etdikləri müddətdə onun tapşırığı ilə qonaqlıq hazırlanırdı. Süfrə hazır olanda və onlar yemək üçün oturanda o, hörmətb onların yanında durdu. Allah bu qayğını Müqəddəs Yazının səhifələrinə həkk etməyi tam layiq bilmişdir. Bir neçə min il sonra Allah Ruhu ilə ziyalanmış həvari buna əsaslanaraq yazırdı: “Qonaqpərvər olmağı da unutmayın. Çünki belə davranan bəziləri, bilmədən mələklərə qonaqpərvərlik göstərmişlər” (İbranilərə 13:2). İbrahim öz qonaqlannda yalnız üç yorğun yolçunu görürdü, o, heç ağlına da gətirmirdi ki, onların arasında onun günahsız olaraq səcdə edə biləcəyi Şəxs vardı. Lakin tezliklə səma elçilərinin həqiqi mahiyyətləri açıldı. Baxmayaraq ki, qəzəb silahlan idilər, onlar iman əri İbrahimə əvvəlcə xeyir-dua sözləri ilə müraciət etdilər. Allah hər bir şərəfsizliyi üzə çıxarsa da və qanunsuzluğa görə cəzalandırsa da, qisas Ona heç bir ləzzət vermir. Məhv etmək işi məhəbbəti hədsiz Olana yaddır.

“Rəbb Ondan qorxanlara sirrini açar” (Məzmur 25:14). İbrahim, Allaha hörmət edirdi və O da, öz növbəsində ona öz plan və niyyətlərini agah etməklə şərəf göstərdi. “Sodom və Homorraya qarşı qalxan fəryad böjnäk, oranın adamlarının günahı çox ağırdır; buna görə də aşağı enib baxacağam ki, Mənə çatan fəryadın doğru olub-olmadığmı bilim”. Sodom sakinlərinin təqsirləri Allaha yaxşı məlum idi, lakin O, adətən insanların etdikləri kimi, elə ifadədən istifadə etmişdi ki, Öz hərəkətlərinin ədalətliliyini aydın etsin. Öz cəzalarını şərəfsizlərin üzərinə yağdırmazdan əvvəl O, Özü baxacaqdır ki, onlar hansı vəziyyətdədirlər; əgər görsə ki, onlar İlahi mərhəmətin sərhəddini keçməyiblər, onda onlara tövbə etmək üçün hələ vaxt vərəcəkdir. İbrahimi, indi bildiyi kimi, Allah Oğlu ib təklikdə qoyaraq, iki səma elçisi getdi. İman əri Sodom sakinlərinin əfv edilməsi üçün yalvardı. O, bir dəfə onları öz qılıncı ilə xilas etmişdi, indi isə öz duaları ilə xilas etməyə çalışırdı. Lut öz ailəsi ib hələ də orada yaşayırdı və Lutu elamlılardan xilas edərkən İbrahimə rəhbərlik edən təmənnasız məhəbbət indi də, əgər bu Allah iradəsinə xoş olarsa, onu İlahi qəzəb tufanından qorumaq hissi oyadırdı.

Dərin hörmət və itaətlə o, təkidlə xahiş edirdi: “Mən önündə toz və kül kimi bir şey olsam da, indi bunu Rəbbə söyləməyə cəsarət edirəm”. [110] Onda heç bir özünəgüvənmə yox idi, öz salehliyi ilə lovğalanmaq yox idi. O, öz itaətinə ümid edərək və yaxud Allahın iradəsini yerinə yetirərək gətirdiyi qurbanlara arxalanıb güzəşt xahiş etmirdi. Özü günahkar olduğu halda, o, günahkarlar üçün xahiş edirdi. Allaha yaxınlaşanların hamısı bu ruhla dolmalıdırlar. Ancaq İbrahim bununla öz sevən atasına yalvaran uşağın etibarını göstərdi. O, səma Elçisinə yaxınlaşdı və hərarətlə Ondan himayəçilik haqqında xahiş etdi. Lut Sodomun sakini olsa da, o onun sakinlərinin şərəfsiz işlərində iştirak etmirdi. İbrahim fıkirləşirdi ki, o pozğun şəhərdə Allahın başqa həqiqi övladları da olmalıdırlar. Buna görə də o yalvarırdı: “Axı Sən bunu eləməzsən, saleh adamı günahkarla birgə öldürməzsən. Saleh adamın aqibətini günahkarınkı kimi etməzsən, Sən bunu eləməzsən. Bütün dünyamn Hakimi belə ədalətsizlik etməz”. İbrahim yalnız bir xahişlə kifayətlənmədi, o, dəfələrlə xahiş etdi. Öz suallarına müsbət cavab alandan sonra bir qədər cəsarətlənərək, o, o vaxta qədər xahiş etməkdə davam etdi ki, əgər on saleh də tapılsa, onların xatirinə şəhərin əfv edələcəyi haqda əhdə nail oldu.

Ölən canlara məhəbbət İbrahimi onlar üçün xahiş etməyə təhrik edirdi. Pozğun şəhərin günahlanna nifrət edərək, o, onun şərəfsiz sakinlərini xilas etməyə çalışırdı. İbrahimin Sodom sakinlərinin taleləri ilə dərindən maraqlanması o qayğıdan xəbər verir ki, biz onu tövbə etməyən günahkara göstərməliyik. Biz günaha nifrət etməliyik, lakin günahkara mərhəmət və məhəbbət bəsləməliyik. Ətrafımızda hər kəs, Sodomdakı insanlar kimi, ümidsiz və dəhşətli şəkildə məhv olur. Hər gün kimin üçünsə sonuncu sınaq günüdür. Allahın səxavətli mərhəməti haqqında heç nə eşitmədən hər saat insanlar ölür. Günahkarı dəhşətli ölüm haqqında agah edən o xəbərdarlıq səsi hanı? Günahkarı ölümdən qorumaq üçün uzanan əllər hanı? İtaət və sarsılmaz imanla günahkarı xilas etmək üçün Allaha yalvaran insanlar ham?

İbrahimdə təzahür edən ruh Məsihin ruhudur. Allah Oğlu günahkarlar üçün Böyük Xahişçidir. Bağışlanma haqqını Ödəyən, insan canının qiymətini bilir. Məsih günaha elə nifrət bəsləyirdi ki, buna yalnız qüsursuz paklıq qadirdir, bununla bərabər O, günahkara elə məhəbbət göstərdi ki, buna yalnız hədsiz mərhəmət qadirdir. Çarmıxda ölümqabağı iztirablar içərisində bütün dünyanın günahının [111] dəhşətli yükü altında inildəyərək, Ona işgəncə verənlər və öldürənlər üçün dua edirdi: “Ata! Bağışla onları, çünki nə etdiklərini bilmirlər” (Luka 23:34).

İbrahim haqqında yazılmışdır ki, o, “Allahın dostu” adlanır və “o bütün iman edənlərin atası olmuşdur” (Yaqub 2:23; Romalılara 4:11). Bu sadiq ulu ata haqqında Allah şəhadətində deyilir: “İbrahim sözümə qulaq asıb və Mənim buyuruğuma, əmrlərimə, qanunlarıma və təlimlərimə əməl etdi” (Yaradılış 26:5). Allah əminliyini ifadə edir ki, “öz oğluna və özündən sonrakı nəslinə saleh və ədalətli işlər görmək üçün Rəbbin yolu ilə getməyi tapşırsın. Rəbb də İbrahim barədə dediyi sözü yerinə yetirsin”. Bu, İbrahim üçün böyük şərəf idi ki, o, yüzilliklər ərzində Allah həqiqətini dünya üçün qoruyub saxlayan və vəd olunmuş Məsihin gəlişinin yer üzərində bütün qəbilələr üçün xeyir-duası olacaq xalqın atası olmalı idi. İbrahimi buna Təyin Edən, onu buna layiq görmüşdü. Budur, Allah deyir, insanların qəlblərindəki niyyətlərini Görən və insanın qiymətini Bilən deyir: “Mən onu tanıyıram” (bax Yaradılış 18:19). İbrahim öz tamahkar məqsədləri üçün həqiqəti sata bilmirdi. Allah bilirdi ki, o Onun qanununa riayət edəcəkdir və saleh, ədalətli olacaqdır. Bilirdi ki, nəinki yalnız o özü Allahdan qorxacaqdır, həm də öz evində imanı artıracaqdır, öz ailəsini salehliyə yönəldəcəkdir və öz həyatında Allah qanununu rəhbər tutacaqdır.

İbrahimin evində mindən çox adam var idi. Onun tövsiyələrinə qulaq asanlara və vahid Allaha sitayiş edənlərə onun ailəsində həmişə şad idilər və burada məktəbdə olduğu kimi, insanlar həqiqi imanın nümayəndələri olmağı öyrənirdilər. Onun üzərinə bu cür böyük məsuliyyət düşürdü. İbrahim ailə atalarmı tərbiyə edirdi, onlar da öz evlərindəkiləri tərbiyə edirdilər.

Çox qədimbrdə ata öz aibsinin başçısı və kahini idi, onun uşaqlarının özbrinin uşaqları olduqda da, o, onların üzərində hakimiyyətə malik olurdu. Onun törəməbri dini və dünyəvi işlərdə onu ali nüfuz sahibi hesab etməyə öyrədilirdilər. İbrahim, Allah haqqında biliyi qorumağa kömək edən bu cür patriarxal idarə sistemini əbədibşdirməyə çalışırdı. Yayılmaqda olan bütpərəstliyin qarşısını almaq üçün öz nəslinin bütün üzvbrini birləşdirmək vacib idi. Onun ixtiyannda olan bütün vasitəbrb o çalışırdı ki, öz adamlarını bütpərəstbrb tanışlıqdan və onlann mərasimbrində iştirak etməkdən çəkindirsin, çünki o bilirdi [112] ki, şərə vərdiş müqəddəs prinsipləri hiss olunmadan dağıdar. Ən əsas qayğı yalançı dinlərin bütün formalarına yolları bağlamaq və insanların idraklarında Yaşar Allahın əzəmətini və şöhrətini, Onun sitayişə layiq yeganə Varlıq olduğunu həkk etmək idi.

Bu, Öz xalqını bütün gücü ilə bütpərəstbrlə hər cürə ünsiyyətdən qorumağa çalışan Rəbbin müdrik planı idi, O istəyirdi ki, xalqı ayrı yaşasın və bütpərəstlərlə qarışmasın. Ulu atanın öz ailəsini Mesapotamiyada hökm sürən pozucu təsirdən uzaqda öyrədə bilməsi və tərbiyə edə bilməsi üçün, onun törəmələrinin həqiqi imanı pak saxlaya bilmələri üçün, Allah İbrahimi onun bütpərəst qohumlarından ayırmışdı.

İbrahimin uşaqlara və öz evindəkilərə məhəbbəti onda onların dini əqidələrinin keşiyində durmaq, İlahi qaydalar biliyini onlara və həmçinin bütün dünyaya ən qiymətli miras kimi vermək hissi oyadırdı. Hamıya Səmavi Atadan öz asılılığını yadda saxlamağı öyrədirdilər. Beləliklə, valideynlərin övladlara təzyiq göstərmələrinə ehtiyac qalmırdı, övladların tərəfındən isə tam itaət tələb olunurdu. Allah Qanunu hər bir kəsə onun vəzifələrini göstərirdi və yalnız tam itaətdə xoşbəxtlik və əmin-amanlıq mümkün idi.

İbrahimin şəxsi nümunəsi, onun gündəlik həyatının sözsüz təsiri daimi dərs idi. Onun padşahları heyrətə salan dəyişməz düzgünlüyü, mehribanlığı və könül mərifəti onun evində yaşayanlara da təsirini göstərirdi. Onun həyatı xoş rayihə saçırdı, onun xarakterinin alicənabhğı və gözəlliyi hamının önündə şəhadət edirdi ki, o, Səma ilə ünsiyyətdə olur. O, öz evində ən təvazökar qula da etinasızlıq göstərmirdi. Onun ailəsində ağa üçün bir, qulluqçu üçün isə başqa qanun mövcud deyildi; zəngin də kasıb kimi yaşayırdı. O, hamı ilə həyatın böyük töhfəsinin həmvarisləri kimi ədalətlə və mərhəmətlə rəftar edirdi.

O “öz oğluna və öz nəslinə ağalıq edəcək”. Nə uşaqların inkişaf etməkdə olan pis meyillərinə günahkarcasına laqeydlik, nə də sevimliləri üstün tutmaq istəyinə mühakiməsizcəsinə uymamalı idi; kor məhəbbətin cazibəsinə güzəştə gedərək, öz borcunun prinsipləri qurban verilməmə idi. İbrahimin işi yalnız övladlanna düzgün tərbiyə verməkdən ibarət deyildi, o, ədabtli və saleh qanunların nüfuzunu saxlamalı idi.

Onun nümunəsi ib gedənbr bizim günlərimizdə necə də azdırlar! Çox [113] valideynlər öz uşaqlarının yetişməmiş mühakimələrinə əhəmiyyət verməməyə və onların özbaşına istəklərinə hədd qoymamağa aparan şüursuz eqoist incəliklə, kor məhəbbətlə doludurlar. Valideynlər İbrahim kimi öz bildiklərini uşaqlarına öyrətməlidirlər. Uşaqlara öyrədin ki, valideynlərə itaət İlahi hakimiyyətə itaətə birinci addımdır. Hətta müxtəlif hökmdarlar tərəfındən Allah Qanununa hörmətsiz münasibət çoxlu pisliklər törədir. İlahi qaydaların daha insan üçün məcburi olmadığı haqda geniş yayılmış ideyalar insanların mənəviyyatına bütpərəstlik kimi təsir edir. Müqəddəs Allah Qanununun tələblərinin əhəmiyyətini kiçiltməyə çalışanlar, ailənin əsaslanna və xalqların firavanlığına birbaşa zərbə vururlar. Allahın qanunlanna riayət etməyib iman edən valideynlər öz evlərini Rəbbin yolu ilə getməyə yönəltmirlər. Allah Qanunu onların həyatında əsas olmamışdır. Onların övladları öz ocaqlarını qurmağa başlayanda onlar özbrinin heç vaxt öyrədilmədikləri şeyləri öz uşaqlanna öyrətmək üçün heç bir məsuliyyət hiss etməyəcəklər. Buna görə də allahsız ailələr bu qədər çoxdur. Buna görə də pozğunluq bu qədər dərin və geniş yayılmışdır.

Valideynlər yalnız bütün qəlbləri ilə Allah Qanununa tabe olanda öz övladları üçün layiqli miras qoyacaqlar. Bu münasibətdə əsaslı və çoxcəhətli dəyişikliklər tələb olunur. Valideynlərin dəyişmələri vacibdir. Ailənin kahinbrinin dəyişilməyə ehtiyaclan vardır. Onların öz aibbrində Allahın hüzuruna ehtiyacları vardır. Valideynlər öz ailəbrində Allah Sözünə lazımı yer ayırmalıdırlar və onu ən əsas məsləhətçi etməlidirblər. Onlar öz uşaqlarına təlqin etməlidirlər ki, Müqəddəs Kitab onlara müraciət edən Allah Səsidir və ona tam itaət etmək lazımdır. Allaha xoş getmək üçün necə yaşamağı onlar öz uşaqlarına səbirb öyrətməyə və diqqətlə düz yola yönəltməyə borcludurlar. Bu cür ailədə tərbiyə olunan uşaqlar müxtəlif cür ateist nəzəriyyələrlə görüşə hazırlıqlı olacaqlar, çünki Müqəddəs Kitab onların imanının əsası olacaqdır və onlar şübhə dalğalarının qoparmaqda gücsüz olduqlan dayaq əldə edəcəklər.

Çox aiblərdə duaya əhəmiyyət vermirlər. Valideynlər hiss edirlər ki, onların səhər və axşam ibadətlərinə vaxtları yoxdur. Onlar bir neçə an ayıra bilmirlər ki, Allaha şükür etsinlər, Onun səxavətli mərhəmətləri üçün: mübarək günəş işığı üçün, sayəsində hər şeyin yaşıllaşdığı yağış [114] üçün, müqəddəs mələklərin mühafizəsi üçün; İlahi kömək və rəhbərlik üçün, İsanın onların ailəsində daimi hüzuru üçün, şükür etsinlər. Onlar heyvan kimi heç Səma, Allah haqqında düşünmədən işə gedirlər. Allah Oğlu onların bağışlanması üçün Öz həyatını verdiyinə görə onların canları belə qiymətli olsa da, onlar Onun böyük mərhəməti üçün ölümə məhkum olunmuş heyvanlardan da naşükürdürlər.

Allahı sevdiklərinə şəhadət edənlərin hamısı qədim dövrlərin ulu atası kimi öz çadırlarını qurduqları hər yerdə Ona qurbangah ucaldacaqlar. Əgər hər bir evin dua evi olması vaxtı nə vaxtsa çatmalıdırsa, onda o vaxt indi çatmışdır. Atalar və analar həmişə itaətkar dualarla bütün qəlbləri ilə özləri və öz uşaqları üçün Allaha müraciət etməlidirlər. Qoy ata ailənin kahini kimi Allah qurbangahına səhər və axşam qurbanını gətirsin, bu vaxt onun arvadı və uşaqları da şükür duaları və xahişləri ilə ona qoşulsunlar. Bu cür evdə İsa həmişə olacaqdır.

Hər bir məsihçi evi işıq saçmalıdır. Məhəbbət haqqında bizim əməllərimiz şəhadət etməlidir. O, özünü həssas diqqətlilikdə, zərif və təmənnasız qarşılıqlı hörmətdə göstərərək, ailə üzvlərinin bütün münasibətlərində üzə çıxmalıdır. Elə ailələr vardır ki, bu prinsip orada lazımi yüksəkliyə qaldırılmışdır, orada Allaha pərəstiş edirlər və orada əsl məhəbbət hökm sürür. Bu cür ailələrdə səhər və axşam xoş ətir kimi Allaha dualar yüksəlir və Allahın xeyir-dualan və mərhəmətləri səhər şehi kimi dua edənlərin üzərinə enir.

Düzgün qurulmuş məsihçi ailə həyatı məsihçi dininin lətafətinə canlı sübutdur, imansızlar üçün inkaredilməz dəlildir. Hamı görə bilər ki, bu cür ailədə uşaqlara öz danılmaz təsirini göstərən qüvvə fəaliyyət göstərir və İbrahimin Allahı onlarladır. Əgər məsihçi adlananlann evləri əsl iman ruhu ilə dolu olsa idi, onda məsihçilər güclü xeyirxahlıq mənbəyi olardılar. Onda onlar həqiqətən “dünyaya işıq” olardılar. Səmavi Ata hər bir iman edənə - ataya və anaya - Onun nə vaxtsa İbrahim haqqında dediyi sözlərlə müraciət edir: “Çünki Mən onu seçdim ki, öz oğluna və özündən sonrakı nəslinə saleh və ədalətli işlər görmək üçün Rəbbin yolu ilə getməyi tapşırsın. Rəbb də İbrahim barədə dediyi sözü yerinə yetirsin” (Yaradılış 18:19). [115]

13-cü fəsil
İMANIN SINAĞI

(Yaradılış Kitabı 16; 17:18-20; 21:1-14; 22:1-19)

İbrahim suallar vermədən oğlu olacağı haqqındakı əhdə inandı, lakin o, Rəbbin Öz sözünü təyin etdiyi vaxtda və Öz vasitələri ilə yerinə yetirəcəyini gözləmədi. İbrahimin Allah gücünə imanını sınağa çəkmək üçün əhdin yerinə yetirilməsi gecikdirildi; o, sınağa dözə bilmədi. Sarayın yaşı ötdüyü üçün o fikirləşdi ki, onun uşağı ola bilməz və İlahi planın yerinə yetməsi üçün o, İbrahimə öz qulluqçusu ilə ikinci arvadı kimi evlənməyi təklif etdi. Çoxarvadlılıq o qədər geniş yayılmışdı ki, artıq günah sayılmırdı, lakin buna baxmayaraq, bu, Allah Qanununun pozulmasi idi və nəticədə ailə münasibətlərinin müqəddəsliyinə və əmin-amanlığına öz acı təsirini göstərirdi. İbrahimin Həcərlə nikahı nəinki onun ailəsində, həm də gələcək nəsillərdə öz pis nəticələrini göstərdi.

İbrahimin arvadı olmaq şərəfındən və İbrahimdən törəyəcək böyük xalqın anası olmaq ümidindən Həcərin ayağı yer aldı və məğrur, dikbaş oldu, öz xanımına həqarətlə baxdı. Qarşılıqlı qısqanclıq nə vaxtsa xoşbəxt olan ailənin rahatlığını pozdu. Hər iki arvadın şikayətlərini eşitməyə məcbur olan İbrahim əvvəlki ahəngdarlığı səylə bərpa etməyə çalışırdı. O, məhz Sarayın təkidi ilə Həcərlə evlənsə də, indi o, İbrahimi baş verən hadisədə yeganə təqsirkar hesab etdirdi. O, öz rəqibini qovmaq istəyirdi, lakin İbrahim bunu etməyə icazə vermədi, çünki Həcər onun uşağının, onun çox ümid etdiyi kimi, əhd edilmiş oğlunun [116] anası olmalı idi. Həcər Saranın qulluqçusu idi, İbrahim də heç nəyə baxmayaraq, onu hələ də xanımının sərəncamında saxlayırdı. Təkəbbürlü Həcər öz dikbaşlığına cavab olaraq Sara tərəfindən göstərilən sərtliyə dözmürdü. “Saray qaravaşı ilə sərt rəftar etməyə başladı və qaravaşı onun yanından qaçdı”.

Həcər səhraya qaçdı və o, tənha və tərk edilmiş halda bulağın yanında oturanda Allahın Mələyi insan görkəmində ona göründü və müraciət etdi: “Ey Sarayın qaravaşı Həcər!” - Bununla ona öz mövqeyini və borcunu xatırladaraq əmr etdi: “Xammmın yanına qayıt və ona tabe ol”. Sonra ona irad tutaraq, təsəlliverici sözlər dedi: “Rəbb əziyyət içində fəryadını eşitdi”, “sənin nəslini lap çoxaldacağam, çoxluğuna görə sayı-hesabı bilinməyəcək”. Rəbbin mərhəmətini əbədi xatırlatmaq üçün ona əmr edildi ki, öz oğlunu İsmail adlandırsın, bu, “Allah eşidəcək” deməkdir.

İbrahimin artıq yüz yaşı olanda Allah öz əhdini yenə də təkrar etdi və əmin etdi ki, gələcək varis Saraydan doğulacaqdır. Lakin İbrahim hələ də bunu başa düşmürdü. Onun fıkri yenə də İsmailə yönəlmişdi, inamını artınrdı ki, Allahın mərhəmətli niyyətləri onun vasitəsi ilə yerinə yetəcəkdir. Oğluna zərif məhəbbəti onu nida etməyə təhrik etdi: “Kaş ki İsmail Sənin önündə xeyir-dua alaydı!” Doğruluğunda heç bir səhv olmayan əhd yenidən təkrar edildi: “Xeyr, arvadın Saray sənə bir oğul doğacaq və adını İshaq qoyacaqsan. Onunla və ondan sonrakı nəsli ilə əhdimi əbədi olaraq davam etdirəcəyəm”. Lakin Allah atanın xahişinə biganə qalmadı. O dedi: “İsmail barədə dediyin sözləri də eşitdim. Ona xeyir-dua verəcəyəm, ...nəslini lap çoxaldacağam”.

Uzun illərin üzücü gözbməbrindən sonra ən əziz ümidlərin yerinə yetməsini gətirən İshaqın doğuluşu İbrahimin və Sarayın çadırlarını böyük sevincb doldurdu. Lakin bu hadisə Həcərin bütün şöhrətpərəst niyyətbrıni dağıtdı. İsmail, o vaxta kimi artıq bir gəncə çevrilmişdi və İbrahimin yurdunda onun törəmələrinə vəd edilən sərvətin və xeyir-duaların varisi sayılırdı. İndi isə o, birdən hər şeydən məhrum oldu. Amansızcasına məyus olmuş ana və oğul Sarayın körpəsinə nifrət edirdirlər.

Ümumi sevinc onlarda qısqanclıq oyadırdı və nəhayət İsmail, Allah əhdinin varisinə rişxənd etməyə başladı. Saray İsmailin qeyri-itaətkar mənəviyyatında əbədi çəkişmələrin mənbəyini görürdü və İbrahimə [117] yalvardı ki, Həcər və İsmaili onlardan uzaqlaşdırsın. Ulu atanın qəlbini böyük kədər bürüdü. O, öz hələ də sevimli oğlu İsmaili necə qova bilərdi? O, ümidsizlik içərisində Allaha yalvanrdı ki, ona düz yol göstərsin. Rəbb Öz elçisi vasitəsilə ona əmr etdi ki, Sarayın istəyini yerinə yetirsin; onun İsmailə və Həcərə məhəbbəti buna mane olmamalı idi, çünki o, yalnız bu yolla aibsinə sülh və xoşbəxtliyi qaytara bilərdi. Mələk həmçinin İbrahimə təsəlliverici əhdi də bildirdi ki, İsmail ata evindən uzaq düşsə də, Allah onu çoxsaylı xalqın nəsil başçısı edəcəkdir. İbrahim Mələyin sözlərinə əzabverici iztirabla itaət etdi. O, Həcər və İsmaili izharedilməz ağrı ib öz yurdundan uzaqlaşdırdı.

Ər-arvad münasibətlərinin müqəddəsliyi haqqında İbrahimə veribn tövsiyələr bütün dövrbr üçün dərs olmalı idi. Bu onu göstərir ki, hətta əgər bunun üçün böyük qurban tələb olunsa da, aib ocağmın hüquq və xoşbəxtliyi qayğı ilə qorunmalıdır. Saray İbrahimin yeganə qanuni arvadı idi. Onun zövcəlik və analıq hüququ başqa qadınla bölüşdürülməməli idi. O, öz ərinə hörmət edirdi və buna görə də Yeni Əhddə təqlid olunmağa layiq nümunə kimi göstərilir. Lakin o istəmirdi ki, İbrahim öz məhəbbətini onun və başqa qadının arasında bölsün və buna görə də onun öz rəqibinin qovulmasını tələb etməsinə görə Allah onu günahlandırmırdı. İbrahim kimi Saray da Allahın qüdrətinə şübhə etdi və bu səhv İbrahimin Həcərlə evbnməsinə gətirdi.

Allah ibrahimin üzərinə bütün imanlılann atası olmaq vəzifəsini qoymuşdu və onun həyatı gələcək nəsillər üçün iman nümunəsi olmalı idi. Lakin onun imanı mükəmməl deyildi. Bir dəfə o, Allahın qüdrətinə şübhə etdi; Sarayın onun arvadı olduğunu gizbtdi, sonra o biri dəfə isə Həcərlə evbndi. Onun ruhani inkişafın ən yüksək mərhələsinə çata bilməsi üçün Allah onu nə vaxtsa insanın üzərinə qoyulmuş başqa bir daha çətin sınağa çəkdi. Gecə yuxuda ona əmr edildi ki, Moriya torpağına yola düşsün və oradakı dağda öz oğlunu qurban gətirərək yandırsın.

İbrahim bu əmri aldığı vaxt artıq onun yüz iyirmi yaşı var idi. Hətta öz nəslinin arasında o, qoca sayılırdı. Gənc yaşlarında o, bütün çətinliklərə dözürdü və təhlükənin üzünə cəsarətb baxırdı, lakin indi gənclik atəşi sönmüşdü. Qüvvənin çiçəkləndiyi dövrdə istənilən məhrumiyyətləri və bədbəxtlikləri cəsarətlə qarşılamaq olar, lakin [118] titrək yorğun ayaqlar artıq qəbrin kənarında dayananda ürək onların önündə əsir. Lakin Allah, Öz ən yüksək dərəcədə əzabverici sonuncu sınağını o vaxta təxirə salmışdı ki, illər ağır yük kimi İbrahimin çiyinlərindən asılmışdı və onun canı qayğılardan, zəhmətlərdən istirahət etmək həsrətində idi.

Ulu ata Beer-Şevada əmin-amanlıq və rahatlıq içərisində yaşayırdı. O çox varlı idi və qüdrətli rəis kimi ölkənin hökmdarları arasında böyük hörməti var idi. Onun yurdunun ətrafındakı düzənliklərdə saysız-hesabsız qoyunları və mal-qarası otlayırdı. Ona sadiq olan yüzlərlə qulluqçularının çadırları hər tərəfə səpələnmişdi. Onun əhd olunmuş oğlu onun gözləri önündə böyüyüb həddi-buluğa çatmışdı. Sanki Səma verilən əhdin yerinə yetməsini səbirlə gözləyənin fədakar həyatını xeyir-dualarla əhatə etmişdi.

İbrahim imana itaət edərək doğma vətənini, atalarının uyuduğu yeri və öz yaxınlarının torpağını tərk etmişdi. O, özü varis olduğu torpaqda sərgərdan kimi səyahət edirdi. O, əhd edilmiş varisin doğulmasını çox gözləmişdi. Allahın əmri ilə o, öz oğlu İsmaili özündən uzaqlaşdırmışdı. İndi isə çox gözlədiyi uşağı böyüməyə başlayanda və ulu ata sanki artıq öz ümidlərinin yerinə yetməsini görəndə o, bütün başqalarından çox çətin olan sınağa məruz qaldı.

Əmr dəhşətli əzabla atanın qəlbini parçalayan sözlərlə ifadə edilmişdi: “Sevdiyin yeganə oğlun İshaqı götür... oğlunu yandırma qurbanı olaraq təqdim et”. İshaq onun evinin işığı idi, qocalıq illərinin təsəllisi idi, bundan əlavə, əhd olunmuş xeyir-dualann varisi idi. Əgər onun oğlu xəstəlikdən ölsəydi və yaxud hər hansı bir bədbəxt hadisənin qurbanı olsaydı, bu sevən atanın qəlbini sındırardı; onun saçlan ağarmış başı kədərdən əyilərdi. Lakin ona əmr edilirdi ki, öz əlləri ilə öz yeganə oğlunun qanını töksün. Bu, ona dəhşətli və qeyri-mümkün görünürdü. Şeytan ona pıçıldayırdı ki, o, yəqin yanılır, çünki İlahi qanun əmr edir: “Öldürmə” Allah nə vaxtsa Özü qadağan etdiyini ondan tələb edə bilməz. İbrahim çadırdan çıxaraq öz nəzərlərini buludsuz səmanın sakit ənginliklərinə dikdi və əlli il əvvəl ona verilmiş bu əhdi xatırladı ki, onun zürriyəti ulduzlar qədər çoxsaylı olacaqdır. Əgər bu əhd İshaq vasitəsi ilə yerinə yetməlidirsə, o, necə ölə bilər? İbrahimin yanıldığını fikirləşmək böyük azdırma olardı. Şübhələrdən və amansız əzabdan qovrularaq o, yerə yıxıldı və əvvəllər heç vaxt etmədiyi kimi hərarətb [119] dua etdi ki, Allah Öz hökmünü təsdiqləsin: o, bu dəhşətli işi doğrudanmı yerinə yetirməlidir? O, Sodomun məhv ediləcəyi haqda Allah niyyətini ona açan mələklərin necə göndərildiyini xatırladı. Oğlu İshaq haqqında müjdəni elə həmin mələklər gətirmişdilər və o, səma elçilərini gördüyü həmin уегә yola düşdü, o ümid edirdi ki, onları yenidən görər və onlardan sonrakı göstərişbri alar; lakin heç kim ona köməyə gəlmədi. Sanki zülmət onu hər tərəfdən bürüyürdü. Onun qulaqlannda İlahi əmrin sözləri səslənirdi: “Sevdiyin yeganə oğlun İshaqı götür...”. O bu səsə itaət etməlidir. O, daha təxirə salmayacaqdır. Sübh yaxınlaşırdı və yola düşmək lazım idi.

O, çadıra qayıdaraq, İshaqın dərin, sakit, məsum gənclik yuxusu ilə yatdığı yerə yaxınlaşdı. Ata bir neçə an öz oğlunun əziz simasına baxdı və sonra bütün bədəni əsərək üzünü çevirdi. O, yatan Saraya yaxınlaşdı. Öz balasını bir daha bağrına basmaq üçün onu oyatsınmı? Ona Allah əmri haqda desinmi? O, bu dəhşətli məsuliyyəti onunla bölüşdürməyi necə də istəyirdi. Lakin onun mane ola biləcəyi haqda fikir onu saxladı. İshaq onun sevinci və fəxri idi. O onun həyatı idi və ana məhəbbəti bu qurbanı gətirməyə razı olmaya bilərdi.

Nəhayət İbrahim oğlunu oyatdı və uzaqdakı dağda qurban gətirmək haqda İlahi əmri ona xəbər verdi. İshaq, atasının səyahət etdiyi müxtəlif yerlərdə yerləşən qurbangahlara onunla birlikdə ibadət etmək üçün birinci dəfə deyildi ki getmirdi və atasının bu tələbi onu təəccübləndirmədi. Tez yola hazırlaşdılar. Odun bağlamalarını uzunqulağa yükbdilər və iki qulluqçunun müşayiəti ilə yola düşdübr. Ata və oğul sakitcə yanaşı addımlayırdılar. Ulu ata öz dəhşətli sirrinin əzabı altında danışmağa söz tapmırdı. O, oğlu üçün fərəh hissi ilə dolu olan sevən ana haqqında və onun yanına tək qayıdacağı gün haqqında düşünürdü. O, yaxşı bilirdi ki, oğlunun həyatına qəsd etdiyi anda bıçaq onun da qəlbini parçalayacaqdır.

İbrahim üçün ən uzun görünən həmin gün yavaş-yavaş sona yaxınlaşırdı. Oğlu və gənc qulluqçular yatdıqları zaman İbrahim bütün gecə dua etdi, o hələ də ümid edirdi ki, səma elçisi görünəcək və deyəcəkdir ki, sınaq qurtarmışdır və gənc sağ-salamat anasının yanına qayıda bilər. Lakin onun əzab içirisində olan qəlbinə heç bir yüngüllük göndərilmədi. Daha bir uzun gün, itaətkar dua ilə keçən daha bir gecə, ancaq onu oğlundan məhrum edəcək əmr yenə də qulaqlarında [120] səslənməkdə davam edirdi. Şeytan isə şübhə və imansızlıq səpərək həmişə hazır durmuşdu, lakin İbrahim onun təkliflərinə qarşı durdu. Üçüncü gün onlar yolu davam etdirməyə hazır olanda ulu ata şimala baxaraq vəd olunmuş əlaməti gördü. Şöhrət buludu Moriya dağının üzərində idi. O başa düşdü ki, onunla danışan səs Səmadan gəlirmiş. O, hətta indi də Allaha gileylənmədi, lakin Rəbbin mərhəmət və sədaqət sübutlarına arxalanaraq öz qəlbini möhkəmlətdi. Bu oğul ona elə gözlənilmədən verilmişdi ki, indi ona belə bir qiymətli bəxşişi Bəxş Edənin Ona məxsus olanı geri götürməyə haqqı çatmırdımı? İman səsi ona əhdi xatırlatdı: “sənin nəslin İshaqla davam edəcək”, onlar dəniz sahilindəki qum qədər çoxsaylı olacaqlar. İshaq möcüzə balası idi və ona həyat verən qüvvə onu bərpa edə bilməzdimi? İbrahim bütün ətrafına göz gəzdirərək İlahi sözdən möhkəm tutdu və hesab etdi ki, Allah “qüdrətlidir və ölülərdən də dirildir” (İbranilərə 11:19).

Yenə də Allahdan başqa heç kim başa düşə bilməzdi ki, öz oğlunu ölümə verən atanın qurbanı necə də böyük idi. İbrahim qərara gəldi ki, Allahdan başqa heç kim onun oğlu ilə ayrılığının şahidi olmamalıdır. O, qulluqçulanna yerlərində qalmağı əmr etdi: “Mən uşaqla oraya gedəcəyəm. Səcdə edib, yanınıza qayıdarıq”. Odunları İshaqa yüklədilər, odunlar qurbanın özünə yüklənməli idi, ata bıçaq və od götürdü, onlar birlikdə dağın zirvəsinə yola düşdülər. İshaq sakitcə heyrətlənirdi: qurban üçün heyvanı sürüdən uzaqda haradan götürəcəklər? Nəhayət o danışdı: “Ay ata!... od və odun var; bəs yandırma qurbanı olacaq quzu haradadır?” Ah, bu necə sınaq idi! “Ay ata!” - bu mehriban sözlər İbrahimin qəlbinə necə də sancıldı! Yox, hələ hər şeyi ona açmağın vaxtı deyildi və İbrahim cavab verdi: “Oğlum, yandırma qurbanı olacaq, quzunu Allah Özü hazırlayacaq”.

Təyin olunan yerdə onlar qurbangah qurdular və onun üzərinə odun yığdılar. Onda İbrahim titrək səslə İlahi iradəni oğluna açdı. Dəhşətdən sarsılan İshaq onu gözləyən qisməti bildi, lakin müqavimət göstərmədi. Əgər o istəsəydi, bundan tamamilə yaxa qurtara bilərdi. Üç dəhşətli gün ərzində daxili çarpışmadan və dərddən üzülmüş qoca möhkəm cavan adamla mübarizə etməyə qadir deyildi. Lakin İshaqı uşaqlıqdan etibar etməyə və itaətə hazır olmağa öyrətmişdilər, indi də Allahın niyyətini bilib, o könüllü olaraq tabe oldu. Onun imam İbrahimin imam kimi şübhəsiz idi və öz həyatını Allaha qurban gətirməyi o, özü [121] üçün şərəf bildi. Titrək əlləri ilə oğlunu qurbangaha bağlayan atasının dərdini o, mehribanlıqla yüngülləşdirməyə, onu sakitləşdirməyə çalışırdı.

Budur, artıq sonuncu məhəbbət sözləri deyilmişdir, sonuncu göz yaşları axıdılmışdır, onlar sonuncu dəfə biri-birlərini qucaqladılar. Ata artıq bıçağı qaldırmışdı ki, öz oğlunu öldürsün, birdən onun əli saxlandı. Mələk səmadan ulu ataya səsləndi: “İbrahim, İbrahim! O: “Mən buradayam!” - dedi. Mələk dedi: “Uşağa əl qaldırma və ona bir şey etmə. İndi bildim ki, sən Allahdan qorxursan; öz yeganə oğlunu Məndən əsirgəmədin”.

Onda İbrahim öz buynuzlan ilə kolluğa ilişmiş qoçu gördü. Buradaca “oğlunun əvəzinə” başqa qurbanı gətirdi. İbrahim sevinc və minnətdarlıqla həmin yerə yeni ad verdi: “Yahve-İre” - “Rəbbin dağında hazırlanacaq”.

Moriya dağında Allah İbrahimə onu və onun bütün gələcək nəsillərdəki zürriyətini mübarək qılacağını təntənəli andla vəd edərək Öz əhdini yenidən təkrarladı: “Öz varlığıma and içirəm ki, sən bu işi etdiyinə və yeganə oğlunu əsirgəmədiyinə görə, Mən sənə böyük xeyir-dua verəcəyəm, sənin nəslini göydəki ulduzlar kimi, dəniz kənarındakı qum qədər artırıb çoxaldacağam; sənin nəslin öz düşmənlərinin şəhərlərinə sahib olacaq. Dünyanın bütün millətləri sənin nəslinin vasitəsilə xeyir-dua alacaqlar, çünki sən Mənim sözümə qulaq asdın”.

İbrahimin böyük iman qəhrəmanlığı od sütunu kimi bütün əsrlər boyu Allah qullarınm yollarım işıqlandırır. İbrahim, Allah iradəsini yerinə yetirməkdən bu və ya başqa yolla yaxa qurtarmağa çalışmırdı. Üç günlük səyahət ərzində əgər onun buna meyli var idisə, Allahın sözlərini şübhəyə məruz qoyaraq fikirləşmək üçün kifayət qədər vaxtı var idi. Bu fıkir tam ağlabatan ola bilərdi ki, oğlunun qətli çoxlarını ona qatil, ikinci Qabil kimi baxmağa məcbur edərdi, bu, insanlann onun tövsiyələrini nifrətlə rədd etmələrinə səbəb olardı və beləliklə, o, həmvətənlərinə xeyirxah təsir göstərə bilməzdi. İbrahim insan idi, o da, bizim kimi hisslərə və meyillərə malik idi, lakin o soruşmadı ki, əgər İshaq olmasa, əhd hansı yolla yerinə yetəcəkdir. O öz əzab çəkən qəlbində cavab axtarmırdı. O bilirdi ki, Allah Öz bütün tələblərində ədalətli və salehdir, hər şeydə Onun əmrinə itaət edirdi.

“İbrahim Allaha iman etdi, bu da onun hesabına salehlik kimi qeyd [122] edildi” - və İbrahimə Allahın dostu deyildi” (Yaqub 2:23). Həvari Pavel deyir: “İndi bilin ki, İbrahimin əsl oğulları imanla yaşayanlardır” (Qalatiyalılara 3:7). Lakin İbrahimin imanı əməlləri ilə təsdiqlənirdi. “Məgər atamız İbrahim öz əməlləri ilə saleh sayılmadımı? O, oğlu İshaqı qurbangahın üstündə Allaha təqdim etdi. Görürsən ki, iman onun əməlləri ilə birgə hərəkət edirdi və iman əməllərlə kamil olmuşdur” (Yaqub 2:21,22). Çoxları iman və əməllər arasındakı qarşılıqlı əlaqəni başa düşmürlər. Onlar deyirlər: “Yalnız Məsihə iman edin və siz xilas olacaqsımz. Sizin qanunlara riayət etməyə ehtiyacınız yoxdur”. Lakin əsl iman itaətdə üzə çıxır. Məsih imansız yəhudilərə demişdir: “Əgər siz İbrahimin övladları olsaydınız, onda İbrahimin işlərini görərdiniz” (Yəhya 8:39). Bütün imanlıların atası haqda Allah deyir: “çünki İbrahim sözümə qulaq asıb Mənim buyruğuma, əmrlərimə, qanunlarıma və təlimlərimə əməl etdi” (Yaradılış 26:5). Həvari Yaqub deyir: “İman da bu cürdür: əgər yaxşı əməlləri yox isə, özü-özlüyündə ölüdür” (Yaqub 2:17). Məhəbbətə bu qədər sətirlər həsr edən Yəhya bizə deyir: “Zira, Allahı sevmək Allahın əmrlərinə əməl etmək deməkdir” (1 Yəhya 5:3).

Allah simvollarm və əhdlərin köməyi ilə İbrahimi xoş müjdədən xəbərdar etmişdi (bax Qalatiyalılara 3:8). İbrahimin imanı gələcək Bağışlayanda idi. Məsih yəhudilərə demişdi: “Atanız İbrahim Mənim günümü görəcəyi üçün şad oldu; gördü və sevindi” (Yəhya 8:56). İshaqın əvəzinə qurban gətirilən qoç bizim əvəzimizdən Özünü qurban edəcək Allah Oğlunun simvolu idi. İnsan, Allah Qanununu pozaraq ölümə məhkum ediləndə, Allah Öz Oğluna nəzər salaraq günahkara dedi: “Yaşa, Mən sənin qan bahanı tapdım”.

Allah İbrahimə öz oğlunu öldürməyi əmr etdi ki, Xoş Müjdənin reallığım dərk etsin, həm də onun imanını yoxlasın. O üç zülmətli gün ərzində onun keçirdiyi dəhşətli sınağın əzabına ona görə yol verildi ki, o, öz xüsusi təcrübəsi sayəsində Nəhayətsiz Allahın insanın bağışlanması naminə necə böyük qurban gətirdiyini qismən də olsa başa düşsün. Oğlunun qurban gətirilməsi kimi heç bir başqa sınaq İbrahimə bu qədər iztirablar verməzdi. Allah Öz Oğlunu işgəncələrə və təhqiramiz ölümə verdi. Allah Oğlunun təhqir edilməsinin və ölüm əzablarının şahidi olan mələklərin, İshaqın qurban gətirilməsində olduğu kimi, mane olmağa ixtiyarları yox idi. Heç kim demədi: [123] “Kifayətdir!” Günaha batmış insan nəslini xilas etmək üçün şöhrət Padşahı ölməli idi. Allahın hədsiz mərhəmətinin və Məhəbbətinin bundan güclü sübutu ola bilərmi? “Məgər Öz Oğlunu əsirgəməyib hamımız üçün təslim edən, Onunla bərabər bütün şeyləri bizə ehsan etməyəcəkdirmi? (Romalılara 8:32).

Belə böyük qurban yalnız İbrahimin şəxsi xeyri naminə və ondan olacaq bütün gələcək nəsillərin naminə deyil, bu qurban həm də məsum səma sakinləri və başqa dünyalar üçün də dərs idi. Məsih ilə şeytan arasındakı döyüş meydanı, bağışlanma planının yerinə yetdiyi meydan, bütün Kainat üçün bir dərslikdir. İbrahim, Allah əhdlərinə şübhə etdiyi üçün şeytan onu mələklərin və Allahın qarşısında bunda günahlandırırdı ki, o, əhdin şərtlərini yerinə yetirməmişdir və buna görə də Onun xeyir-dualarına layiq deyildir. Allah istəyirdi ki, bütün Səma Onun qulunun sədaqətini görsün, O, həm də istəyirdi ki, insanlar bilsinlər: O, tam itaətdən az heç nə qəbul edə bilməz. Allah həm də çalışırdı ki, bunun əsasında xilas planını insanların önündə daha geniş açsın.

Səma varlıqları İbrahimin imanınm və İshaqın itaətinin sınağa çəkilməsinin şahidləri oldular. Bu sınaq Adəmin məruz qaldığı sınaqdan çox-çox ağır idi. Bizim ilk əcdadımıza edilən qadağaya itaət heç bir iztirab gətirmirdi. Lakin İbrahimə verilən əmr yüksək dərəcədə əzabverici qurban tələb edirdi. Bütün Səma heyrət və heyranlıqla İbrahimin sözsüz itaətini müşahidə edirdi. İbrahim Allaha sadiq qalanda bütün Səma sevincindən şənləndi. Bu yolla aydın oldu ki, şeytanın ittihamları yalan idi. Allah Öz quluna dedi: “İndi Mən bilirəm ki, sən Allahdan qorxursan və (şeytanın bütün ittihamlarına baxmayaraq) öz oğlunu, öz bircəciyini Mənim üçün əsirgəmədin”. Başqa dünyaların sakinləri önündə andla möhkəmlənən Allahın İbrahimlə əhdi ondan xəbər verir ki, itaət Allah tərəfindən mükafatlandırılır.

Hətta səma mələkləri üçün də bağışlanmanın sirrini - Səma Hökmdannm, Allah Oğlunun günahkar bəşəriyyət uğrunda ölməli olmasım başa düşmək çətin idi. İbrahimə öz oğlunu qurban gətirmək əmr edibndə bütün Səma hər bir incəlikləri böyük diqqətb izləyərək, bu hadisəyə dərin maraq göstərdi. İshaqın sualına: “bəs yandırma qurbanı olacaq quzu haradadır?” - İbrahim cavab verəndə: “yandırma [124] qurbanı olacaq quzunu Allah özü hazırlayacaq”, öz oğlunu öldürmək üçün bıçağı qaldıran atanın əli tutulanda və Allahın hazırladığı qoç İshaqın əvəzinə qurban gətiriləndə, bağışlanma sirrinə işıq saçıldı və hətta mələklər də insanın xilası üçün Allah tərəfindən nəzərdə tutulan heyrətli planı daha dərindən dərk etdilər (bax. 1 Peter 1:12). [125]

14-cü fəsil
SODOMUN MƏHVİ

(Bu fəsil Yaradılış Kitabının 19-cu fəslinə əsaslanır)

İordan diyarının ən gözəl şəhərlərindən biri öz məhsuldarlığı və gözəlliyi ilə “Rəbbin bağına” bənzəyən düzənlikdə yerləşən Sodom idi. Bura qəşəng tropik bitkilər ilə zəngin idi. Bu, palmalar, zeytunlar, üzümlər vətəni idi. Gözəl güllər bütün il boyu hər yeri öz xoş ətirlərinə qərq edirdilər. Tarlalarda bol məhsul yetişirdi, qoyun və mal-qara sürüləri isə təpələrdə dolaşırdılar. İncəsənət və ticarət bu məğrur şəhərin zənginləşməsinə şərait yaradırdı. Şərqin xəzinələri onun saraylarını bəzəyirdilər, səhradakı karvanlar isə onun bazarlanna һәг cürə qiymətli mallar daşıyırdılar. Bütün tələbatlar xüsusi qayğılarsız və zəhmətlərsiz ödənilirdilər və bütün həyat sanki başdan-ayağa bayram idi.

Hər tərəfdə hökm sürən bolluq təmtəraq və məğrurluq doğururdu. Şənliklər və zənginlik heç bir zaman ehtiyac və dərd bilməyən insanların qəlblərini bayağılaşdırırdı. Zənginlik və asudəlik ləzzətlərə qarşı ehtiras doğururdu və insanlar hədd gözləmədən hissi ləzzətlərə uyurdular. Peyğəmbər demişdir: “Bacın Sodomun və onun qızlarının günahı bundan ibarət idi: qürur, toxluq və qayğısızlıq içində yaşayarkən məzluma və fəqirə əl tutmadılar. Qürurlanıb Mənim önümdə iyrənc işlər etdilər. Mən bunu görəndə onlan rədd etdim” (Yezekell6:49,50). İnsanlar zənginlikdən və qayğısız həyatdan başqa [126] heç nəyi belə güclü istəmirdilər, elə bu da onları düzənlik şəhərinin məhvinə gətirən günahlara sürüklədi. Mənasız şənliklərdə keçən qayğısız həyat onlan şeytan şirnikbndirmələrinin qurbanı etdi, onlar Allahdan çox şeytana oxşamağa başlayaraq, Allah surətini itirdilər. Avaralıq - insanın ən böyük lənətlərindən biridir: qüsurlar və cinayətlər onun bəhrəsidir. Avaralıq, qayğısızlıq şüuru zəiflədir, anlayışları təhrif edir, ləyaqətdən məhrum edir. Şeytan öz ovunu izləyir və qayğısız canlan məhv etməyə hazırdır, avaralıq isə bu və ya digər şirnikləndirici tələlərin köməyi ilə onları ələ keçirməyə imkan verir. Avaraçılıq edən insanlara yaxınlaşanda hiyləgərin müvəffəqiyyəti təmin olunur.

Sodomda şənlik hökm sürürdü, qonaqlıqlar və içki məclisbri təşkil edilirdi. Alçaq ehtiraslar heç nə ib cilovlanmırdı. İnsanlar Allaha və Onun qanununa qarşı açıq çıxış edirdibr və zorakılıqdan böyük həzz alırdılar. Onlar bilirdilərsə də ki, Allahın qəzəbi böyük daşqına qədərki dünyanı məhv etmişdir, lakin öz şərəfsiz yollarından dönmürdübr. Lutun Sodomda məskən saldığı vaxtda düşgünlük hələ bu qədər geniş yayılmamışdı və Allah öz mərhəməti sayəsində işıq şüalannın mənəvi zülmət içərisində parlamasına imkan verdi. İbrahim əsir alınmış insanlan elamlıların əlindən qurtaranda xalqın diqqəti həqiqi dinə cəlb edildi. Sodomun sakinləri İbrahimi yaxşı tanıyırdılar, onun gözəgörünməz Allaha xidməti onların arasında istehzaya səbəb olurdu. Lakin onun say cəhətdən üstün olan düşmən üzərindəki qəbbəsi, əsirbrə və qənimətə açıqürəkli münasibəti təəccüb və ümumi heyranlıq doğurdu. Hər yerdə onun çevikliyini və igidliyini tərifləsəbr də, lakin heç kim buna şübhə etmirdi ki, o, bu müharibədən İlahi qüvvənin köməyi ib qalib çıxmışdır. Onun xudbin Sodom sakinlərinə yad olan alicənablığı və təmənnasızlığı onun öz cəsarəti və sədaqəti ilə ucaltdığı dinin üstünlüyünün daha bir sübutu idi.

Melkisedeq İbrahimə xeyir-dua verərək Allahın onun qüwəsinin və qələbəsinin mənbəyi olduğunu etiraf etdi: “Göyün və yerin sahibi Allah-Taala İbrama xeyir-dua versin. Düşmənlərini sənə təslim edən Allah-Taalaya alqış olsun” (Yaradılış 14:19,20). Allahın qabaqgörənliyi bu insanlara yol göstərirdi, lakin əvvəlki kimi işığın sonuncu şüası zülmətdə söndü.

Sodom üçün sonuncu gecə çatdı. Artıq aisas buludlan məhkum [127] olunmuş şəhərin üzərində sıxlaşırdılar. Lakin insanlar heç nə görmürdülər. Məbklər ölümə məhkum olunmuş yerə yaxınlaşdıqları vaxt onlar ləzzətlər və öz firavanlıqlar haqqında xəyallarında davam edirdilər. Çatmış sonuncu gün əvvəlkilərdən heç nə ilə fərqlənmirdi. Axşam toranlığı sakit gözəl şəhəri bürüyürdü. Misilsiz gözəllik mənzərəsi batan günəşin şüaları ilə əhatə olunmuşdu. Axşam sərinliyi şəhərin sakinlərini küçələrə cəzb edirdi və ləzzət axtaranlar dəstə-dəstə ötəri əybncəbr axtanşı ib veyilbnirdibr.

Toranlıqda iki qərib şəhərin qapılarına yaxınlaşdı. Onlar görkəmcə burada gecəbmək istəyən səyahətçilərə bənzəyirdilər. Heç kim bu görkəmcə sadə yolçularda İlahi Haqq məhkəməsinin qüdrətli elçilərini görmədilər və qayğısız şən kütlə heç fıkirbşmirdi ki, həmin gecə onlara qarşı ədəbsizlik edərək, onlar öz azğınlıq kasalarını doldurdular və öz məğrur şəhərlərini ölümə məhkum etdibr. Lakin onların arasında yolçuları nəzakətlə öz evinə dəvət edən adam tapıldı. Lut onların əslində kim olduqlarını bilmirdi, lakin nəzakət və qonaqpərvərlik onun adəti idi. Bu keyfıyyətlər onun dini görüşbrinin tərkib hissəsi idi. O, bunlan İbrahimdən nümunə götürmüşdü. Əgər o, özündə nəzakət ruhu tərbiyə etməsə idi, onda Sodomun qalan sakinləri ilə birlikdə məhv ola bilərdi. Çox aibbr öz evlərinin qapılarını səyahətçibrin üzbrinə bağlayarkən, onları, onlara xeyir-dua, ümid və sülh gətirə bilən allah elçibrinin üzünə bağlayırlar.

Hər bir əməl nə qədər nəzərəçarpacaq olmasa da, özündə xeyir və yaxud şərin zərrəsini daşıyır. Az əhəmiyyətli görünən vəzifəbrin yerinə yetirilməsinə sədaqət və yaxud da etinasızlıq göstərilməsi birinci halda səxavətli xeyir-dua qapılarını, əks halda böyük bədbəxtliklər qapısını aça bilər. Məhz kiçik şeylərdə xarakter sınanılır. Allah sevinclə, təmiz qəlblə edilən gündəlik həqiqi fədakarlığı görəndə gülümsəyir. Biz özümüz üçün deyil, başqalan üçün yaşamalıyıq. Biz öz həyatımızı yalnız özünüinkar yolu ilə xeyir-duaya çevirə bilərik, yalnız bu yolla özümüzdə məhəbbət və canıyananlıq ruhu yetişdirə bibrik. Bir qədər diqqət, bir qədər adi hörmət bizim ümumiyyətlə xoşbəxtliyimizə səbəb ola bilər; onlara etinasızlıq isə insanların bədbəxtliyinə heç də az dərəcədə səbəb olmur.

Yolçuların Sodomda məruz qaldıqları təhqirləri bilərək, onları qapının ağzında qarşılayıb öz evində qalmalarını təklif etməyi Lut özünə borc [128] bildi. O, yolçuları hələ şəhər darvazalarına yaxınlaşdıqları zaman görmüşdü və onların qarşısına çıxıb təzim edərək dəvət etdi: “Ağalarım, qulunuzun evinə girib gecələyin”. Lakin onlar onun təklifınə sanki etiraz edərək dedilər: “Yox, biz gecəni şəhər meydanında keçirəcəyik”. Lutun qonaqpərvərliyini rədd edərkən onlar iki məqsəd güdürdülər: birincisi, onun səmimiliyini sınamaq; ikincisi, özlərinin küçədə gecələmək istəklərini bildirməklə, onlar Sodom sakinlərinin həyat tərzləri haqqında təsəwürləri olmadığını göstərmək istəyirdilər. Onların cavabı Lutun onları qara kütlənin ixtiyanna buraxmamaq qərannı möhkəmləndirdi. O, onlan o vaxta qədər dilə tutdu ki, nəhayət onlar Lutun müşayiəti ilə onun evinə yola düşdülər.

Lut öz niyyətini avaralanan kütlədən gizlətməyə ümid edirdi və yolçulan evinə dolayı yolla apanrdı. Lakin yolçuların tərəddüdü, onların etirazı, Lutun təkidli xahişləri diqqətləri özlərinə cəlb etdi və onlar yatağa uzanmağa macal tapmamış şərəfsiz kütlə evi mühasirəyə aldı. Bu, pozğun ehtiraslar oduna tutulmuş müxtəlif yaşlı insanlar kompaniyası idi. Yolçular Lutdan şəhərin sakinləri haqqında soruşdular, o isə onlan xəbərdar etdi ki, heç vəchlə evdən çıxmasınlar. Bu zaman isə qəriblərin çölə çıxmalannı tələb edən qara kütbnin kinayəli qışqınqları getdikcə daha bərkdən səslənirdi.

Onların qızışaraq evə soxula bibcəkbrini bibrək, Lut onların yanına çıxaraq dib tutmağa çalışdı: “Qardaşlarım, - o dedi, - pislik etməyin”. Qonşular mənasında “qardaşlar” sözünü işlətməkdə, o, onları yumşaltmağa və murdar niyyətbrindən usandırmağa ümid edirdi. Lakin onun sözbri yalnız ocağa yağ tökdü. Onların qızğınlığı azğın tufan kimi coşdu. Onları mühakimə etməyi ağlına gətirən Luta istehza edərək, hədələdilər ki, onun başına qonaqlarına qarşı nəzərdə tutduqlarından da pis oyun gətirərbr. Onlar qızışaraq onun üstünə cumdular və əgər Allah məbkləri mane olmasaydılar, onu parçalayardılar. Səma elçibri “əlbrini uzadıb, Lutu evin içinə - öz yanlarına saldılar və qapını bağladılar”. Sonrakı hadisəbr göstərdi ki, Lutun qonaq kimi qəbul etdikləri əslində kimdirbr. “Evin qapısı arxasında duran adamları kiçikdən tutmuş böyüyə qədər kor etdibr; bu səbəbdən adamlar qapını tapa bilmədilər”. Əgər qəlblərinin qəzəbi ilə hərəkət edənlər qəlbən kor olmasaydılar, Allah cəzası onları qorxudardı və dəhşətli niyyətlərindən imtina etməyə məcbur edərdi. [129] Həmin sonuncu gecə cinayətlər əvvəlkilərdən çox törədilməmişdi, lakin onların bu qədər uzun müddətdə rədd etdikləri lütf nəhayət tükəndi. Sodomun sakinləri İlahi çoxsəbirliliyin sərhəddini, Onun səbri ib qəzəbi arasındakı gözəgörünməz xətti keçdibr. Onun qisas alovu Siddim dərəsində alışmağa hazır idi.

Mələklər Luta öz gəlişlərinin məqsədini açdılar: “çünki biz bu yeri məhv edəcəyik. Bu xalqın əleyhinə qalxan fəryad Rəbbə gəlib çatmışdır, buna görə də Rəbb bizi göndərib ki, onu məhv edək”. Lutun əvvəlcə müdafıə etməyə çalışdığı yolçular onları şərəfsiz şəhərdən uzaqlaşdıraraq onun özünü və bütün ailəsini xilas etməyi vəd etdilər. Kütlə küçədən düşüb dağılışanda Lut öz övladlarını xəbərdar etməyə getdi. O, mələkbrin sözbrini təkrar etdi: “qalxıb, bu yerdən çıxın, çünki Rəbb şəhəri məhv edəcək”. Lakin onlar elə bildibr ki, o zarafat edir. Onlar öz fıkirbrincə vəlvələyə düşmüş atalarına güldübr. Onun qızlan öz ərlərinin təsiri altında idilər. Onlar yaxınlaşan təhlükədən heç bir əlamət görməyərək özbrini burada çox gözəl hiss edirdilər. Elə bil ki, hər şey əvvəlki kimi olacaqdı. Böyük sərvətə sahib olaraq onlar inana bilmirdibr ki, gözəl Sodom dağıdılacaqdır.

Lut kədərlə evə qayıtdı və öz müvəffəqiyyətsizliyindən danışdı. Onda mələklər ona öz zövcəsini və evindəki iki qızını götürüb şəhəri tərk etməjd əmr etdilər. Lakin Lut ləngiyirdi. Baş verən özbaşınalıqları görərək, o, hər gün sarsılsa da, bu pozğun şəhərdə baş verən murdar, iyrənc azğınlıqlar haqqında tam təsəvvürə malik deyildi. O, qanunsuzluğa son qoymaq üçün nəzərdə tutulmuş Allah cəzalarmın tökülməsinin dəhşətli vacibliyini başa düşmürdü. Lutun bəzi övladları Sodoma güclü bağlı idilər, arvadı isə şəhəri onlarsız tərk etməyə razı deyildi. Dünyada onun üçün hər şeydən əziz olanları qoyub getmək haqqındakı fikir ona dözülməz görünürdü. Bəli, öz dəbdəbəli evini və həyatı boyu zəhmətlə yığdığı bütün sərvətini qoyub, yoxsul didərgin kimi getmək Lut üçün ağır idi. Karıxmış və kədərlənmiş halda o yola düşməyi bngidirdi. Əgər Allah mələkləri olmasa idi, hamısı Sodomun xarabalıqları altında həlak olacaqdılar. Səma elçiləri onun, arvadının və qızlarının əlindən tutaraq şəhərdən çıxartdılar.

Mələklər onları burada qoyub öz dağıdıcı işlərini yerinə yetirmək üçün Sodoma qayıtdılar. İbrahimin yalvarmış olduğu Olan isə Luta yaxınlaşdı. Diyarın bütün şəhərlərində hətta on nəfər də saleh olmadı; [130] lakin ulu rəhbərin xahişinə cavab olaraq Allah qorxusu ilə yaşayan ölümdən qurtuldu. Sarsıdıcı gücə malik səslə O ona əmr etdi: “öz canını qurtar, arxana baxma; bu düzənliyin heç yerində qalma, dağa qalx, yoxsa həlak olarsan”. Qətiyyətsizlik və ləngimə indi faciəli ola bibrdi. Məhkum olunmuş şəhərə bircə baxış, atılmış gözəl ev haqqında qısa təəssüf am onlara həyatlan bahasına başa gələ bilərdi. Allah cəzaları qeyri gücb saxlanılırdı ki, bədbəxt qaçqınların təhlükəsiz yerdə gizlənməyə imkanları olsun.

Lakin sarsılmış və qorxmuş Lut tələbi yerinə yetirməyə qadir olmayaraq yalvardı. O qorxurdu ki, yolda hər hansı bir bədbəxtliyə düçar olsun, ölməkdən qorxurdu. O, qanunsuzluqla əhatə olunmuş bu şərəfsiz şəhərdə yaşadığı müddətdə onun imanı sönmüşdü. Səmanın Rəisi onun yanında idi, o isə öz həyatı üçün yalvanrdı, ehtiyat edirdi ki, ona bu qədər qayğı və Məhəbbət göstərən Allah onun həyatını qorumasın. O, öz iradəsini və həyatını Rəbbə heç bir şübhə etmədən tapşıraraq, tamamib İlahi Elçiyə etibar etməli idi. Lakin bir çox başqaları kimi o, özü-özünün qeydinə qalmağa çalışırdı: “Yaxınlıqda qaça bibcəyim kiçik bir şəhər var. Qoy oraya - kiçik şəhərə qaçıb canıma qurtarım”. Burada xatırladılan şəhər Bela adlanırdı, sonra adı dəyişdirilib Soar oldu. O, Sodomdan bir neçə mil aralı idi, onun qədər pozğun və ölümə məhkum idi. Lakin Lut öz xahişinin əhəmiyyətsizliyini qeyd edərək xahiş edirdi ki, bu şəhəri əfv etsinbr; onun arzusu yerinə yetirildi. Rəbb onu əmin etdi: “Sənin xatirinə bunu da edərəm; dediyin şəhəri dağıtmaram”. Ah, Allahın öz azmış bəndələrinə mərhəməti necə də böyükdür!

Tələsmək haqqında təntənəli əmr yenidən səsləndi, çünki odlu tufan indicə coşmağa hazır idi. Lakin qaçanlardan biri geriyə, məhkum olunmuş şəhərə dönüb baxdı - və Allah məhkəməsinin abidəsinə çevrildi. Əgər Lut özü heç bir tərəddüd etmədən mələyin xəbərdarlığına itaət etsəydi və heç bir etiraz və xahiş etmədən tezcə dağlara qaçsa idi, onun arvadı da xilas ola bilərdi. Onun nümunəsi arvadının taleyini həll edən günahdan onu xilas edərdi. Lakin ərinin qətiyyətsizliyi və tərəddüdü, mələyin əmrinə lazımi ciddilikb yanaşmağa ona imkan vermədi. O, şəhəri tərk etsə də, lakin qəlbi orada idi və onunla birlikdə məhv oldu. O, Allaha qarşı üsyan etdi, çünki Onun cəzası onun sərvətini və övladlarını məhv etmişdi. Allahın mərhəməti sayəsində [131] şərəfsiz şəhərdən xilas olaraq, o, fıkirləşirdi ki, uzun illər boyu yığdığı sərvətdən onu məhrum etməkdə Allah ədalətsiz iş görmüşdür. Qurtuluşu minnətdarlıqla qəbul etmək əvəzinə İlahi xəbərdarlığı rədd edənlərin qismətinə təəssüflənərək, o, özünə güvənməklə geriyə baxdı. Onun günahı onu göstərirdi ki, o, xilası üçün bu qədər az şükranlıq hiss etdiyi həyata layiq deyildi.

Biz çox ehtiyatlı olmalıyıq və Allahm bizim xilasımız naminə nəzərdə tutduğu mərhəmətli ehtiyat tədbirlərinə yüngül münasibət göstərməməliyik. Elə imanlılar var ki, elan edirlər: “Əgər mənim həyat yoldaşım və uşaqlarım mənimlə birlikdə xilas olmayacaqlarsa, mənə heç bir xilas lazım deyildir”. Onlar hesab edirbr ki, onların əzizləri olmadan səma onlar üçün səma olmayacaq. Lakin bu cür fikirləşənbr Allaha öz münasibətləri haqqında və onun onlar üçün çəkdiyi zərif və mərhəmətli qayğı haqqında düzgün təsəvvürə malikdirlərmi? Onlar böyük məhəbbət, şərəf və sədaqətlə onları Yaradana və Bağışlayana xidmət borclarmı unutmamışlarmı? Mərhəmət çağırışı hamıya yönəlmişdir və əgər bizim yaxınlanmız onları öz yanına çağıran Xilaskann Məhəbbətini rədd edirlərsə, biz də ondan dönməliyikmi? Canın bağışlanması çox bahadır. Məsih bizim xilasımız üçün ölçüyəgəlməz böyük qiymət ödəmişdir və bu böyük qurbanı və insan canının ləyaqətini qiymətləndirənlərdən heç biri Allah mərhəmətini yalnız ona görə rədd etməyəcəklər ki, başqaları belə etmişlər. Əksinə, əgər kim isə Onun ədalətli tələblərini qəbul etməzsə, biz Allahı öz həyatımızla daha şöhrətləndirməliyik və kimə təsir edə biliriksə, onlara Allah Məhəbbətini qəbul etməkdə kömək etməliyik.

“Günəş doğanda Lut Soara gəldi”. Parlaq səhər şüaları sanki diyann bütün şəhərlərinə sülh və əmin-amanlıq gətirirdi. Küçələrdə adi gündəlik vurnuxma başladı, hərə öz işi ilə məşğul idi: kimsə işə tələsirdi, kim isə öz gününü şən keçirməyə. Lutun kürəkənləri “ağlını itirmiş qocanın” qorxusuna və xəbərdarlığına rişxənd etməkdə davam edirdilər. Birdən qəflətən, aydın səmada ildınm kimi, tufan coşdu. Odu və kükürdü Allah şəhərlərin və məhsuldar düzlərin üstünə tökdü: saraylar və təpəbr, zəngin evbr, bağlar və üzümlükbr, hələ keçən gecə səma elçibrini ələ salan qayğısız kütb, - hamısı odla məhv edildi. Tüstü, eb bil ki, böyük sobadan göyə qalxırdı. Nə vaxtsa gözəl olan Sodom diyan bir daha heç vaxt öz əvvəlki görkəmini almayan səhraya [132] çevrildi, bütün nəsillərə Allah qanununu pozmağa görə Allah cəzasının qaçılmazlığının sübutu kimi qaldı.

Diyann şəhərlərini məhv edən atəş bizim günlərdə də xəbərdaredici püskürmələri ilə işıqlandırır. Bu hadisədə bizim üçün sərt və təntənəli dərs vardır. Baxmayaraq ki, Allah günahkarlara münasibətdə çoxsəbirlidir, insanların günah etməkdə davam edərək keçə bilmədikləri hədd mövcuddur. İnsanlar bu həddə çatanda lütfdən məhrum olurlar və Allah cəzası qızışır.

Dünyanı Bağışlayanın sözlərinə görə, Sodom və Homorranın məhv edilməsinə səbəb olan günahlardan da ağırları mövcuddur. Günahkarları tövbəyə səsləyən xoş müjdəçi çağınşını eşidib, onu qəbul etməyən insanlar Allah qarşısında Siddim diyarının sakinlərindən də günahkardırlar. Allahı tanıdıqlarını və Onun əmrlərinə riayət etdiklərini deyib, lakin öz xarakterləri və gündəlik həyatları ilə Məsihə dönük çıxanlar özlərinə daha böyük mühakiməni cəlb edirlər. Xilaskar tərəfındən edilən xəbərdarlığın işığında Sodomun taleyi yalnız qatı günahkarlar üçün deyil, həm də Səmadan göndərilən işığa və üstünlüklərə yüngül münasibət göstərənlər üçün də təntənəli xəbərdarlıqdır.

Sadiq Şahid Efes məbədinə müraciət edərək deyir: “Ancaq səndən bir şikayətim vardır: sən ilk məhəbbətindən əl çəkmisən. Beləliklə, haradan düşdüyünü yadda saxla, tövbə et və əvvəlcə etdiklərinə əməl et. Əks halda, əgər tövbə etməsən, yanına gəlib, çıraqdanını yerindən götürüb aparacağam” (Vəhy 2:4,5). Öz azmış əzab çəkən oğlunu çağıran valideynlərin hisslərindən qat-qat üstün olan həssas canıyananlıqla Xilaskar Öz Məhəbbətinin və bağışlamasının çağınşına cavab gözləyir. O, azmış olanı çağırır: “Mənə tərəf dönün, Mən də sizə tərəf dönərəm” (Malaki 3:7). Lakin əgər günahkar onu bu cür rəhmdil zərif Məhəbbətlə dəvət edən səsi eşitməkdən inadla imtina edirsə, onda lap axırda zülmətdə qalacaqdır. Allah mərhəmətini bu qədər vaxt ərzində rədd edən qəlb günahdan qəddarlaşır və Allah lütfünün təsirini hiss etmir. Dəhşətli qismət o canı gözləyir ki, Xilaskar nəhayət onun haqqında deyəcəkdir: “Bütlərindən yapışdı. Burax onu!” (Huşə 4:17). Məhkəmə günündə İordan düzünün şəhərlərinin halı Məsihin Məhəbbətini dərk edib, lakin günahkar dünyanın ləzzətləri xatirinə onu rədd edənlərin halından şükürlü olacaqdır. [133]

Ey sizlər, mərhəmət çağırışım bu cür yüngüllüklə rədd edənlər, səmavi kitablarda sizin əleyhinizə şəhadət edən işlərin uzun siyahısı haqqında düşünün; çünki orada xalqların, ailələrin və aynca hər bir insanın qanunsuz hərəkətləri əks olunur. Kitab yazılarla dolduğu vaxta qədər Allah uzun müddət hər şeyə dözə bilər. O, insanlan tövbə etməyə çağırır və onlara Öz əfvini təklif edir. Lakin vaxt gələcək ki, bizim işlərimizin siyahısına yekun vurulacaqdır, insan artıq heç nəyi dəyişdirməyə qadir olmayacaqdır və hər kəsin qisməti öz şəxsi seçkisinə görə həll olunacaqdır. Onda Allah məhkəmələrinin yerinə yetəcəyi vaxt çatacaqdır.

Müasir dünyanın dini siması ciddi həyəcan doğurur. İlahi mərhəmətə yüngül münasibət göstərirlər. Çoxları Allah qanununu inkar etmişlər, “Ehkam olaraq insan əmrlərini öyrədərək” (Matta 15:9). İmansızlıq bizim ölkənin məbədlərinin bir çoxunda üstünlük təşkil edir - sözün geniş mənasında imansızlıq deyil, İncilin aşkar inkar edilməsi deyil, lakin məsihçilik donuna bürünmüş imansızlıq, İncilin Allah vəhyi olduğuna imanı qıran imansızlıq. Səmimi sədaqət, ikiüzlü olmayan lütfkarlıq öz yerlərini boş formalizmə vermişlər. Bunun da nəticəsi olaraq, dönüklük və hissi ləzzətlərə məhəbbət ön plana keçir: Məsih deyir: “Lutun günlərində də belə oldu:... İnsan Oğlunun zühür edəcəyi gündə də belə olacaqdır” (Luka 17:28-30). Keçmişin hər gün təkrarlanan hadisələri Onun sözünün yerinə yetməsinə dəlalət edir. Dünya tezliklə məhv olmaq üçün yetişəcəkdir. Tezliklə Allah cəzaları kükrəyəcək və onda həm günah, həm də günahkarlar məhv ediləcəklər.

Xilaskanmız deyir: “Fəqət saqının ki, ürəkləriniz qannqululuq və sərxoşluqla və bu həyatın qayğıları ilə ağırlaşmasm və o gün sizi qəflətən yaxalamasın: zira o gün bir tor kimi yer üzündə yaşayanların hamısına rast gələcəkdir”. Dünyanm diqqəti elə Məsih tərəfındən sadalanan günahlara cəmləşmişdir. “Buna görə də bütün baş verəcək bu fəlakətlərdən qaçınmağa layiq olmaq və İnsan Oğlunun hüzuruna çıxa bilmək üçün, hər an dua edin və oyaq olun” (Luka 21:36). Sodomun dağıdılmasından qabaq Allah elçisini Lutun yanına göndərdi: “Öz canını qurtar, arxana baxma; bu düzənliyin heç yerində qalma, dağa qalx, yoxsa həlak olarsan”. Elə həmin xəbərdarlıq səsini Məsihin şagirdləri də Yerusəlimin dağıdılmasından əvvəl eşitmişdilər. [134] “Qoşunların Yerusəlimi mühasirə etdiyini gördüyünüz zaman bilin ki, onun viranəliyinin vaxtı yaxınlaşmışdır. O zaman Yəhudeyada olanlar qoy dağlara qaçsınlar” (Luka 21:20,21). Mülkiyyətdən özlərinə nə isə götürməyə onlar vaxt itirə bilməzdilər, öz xilasları naminə hər anın qədrini bilməli idilər.

Bu, qanunsuzlar mühitindən çıxış, onlardan qəti surətdə ayrılmaq, həyatın xilası idi. Nuhun, Lutun günlərində belə olmuşdur, Yerusəlimin dağıdılmasından əvvəl də Məsihin şagirdləri ilə belə olmuşdur, sonuncu günlərdə də belə olacaqdır. Bizim dövrdə Allah Səsi yenidən xəbərdarlıq sözünü söyləyir, Öz xalqına artan qanunsuzluqdan çəkinməyi əmr edir.

Son günlərdə imanlıların düşkünlüyü və dönüklüyü Yəhya peyğəmbərə “yer üzünün hökmdarları üzərində şahlıq edən böyük şəhər” Babil haqqındakı vəhydə görünmüşdü (Vəhy 17:18). Onun dağıdılmasından əvvəl səmadan əmr səslənəcəkdir: “Ey xalqım, oradan çıxın ki, onun günahlanna şərik olmayasınız və onun bəlalarının birinə düçar olmayasınız” (Vəhy 18:4). Nuhun və Lutun günlərində olduğu kimi, günahdan və günahkarlardan qəti ayrılma baş verəcəkdir. Allahla dünya arasında heç bir güzəşt, geriyə heç bir baxış və dünya xəzinələrini xilas etməyə heç bir cəhd ola bilməz. “Siz Allaha və həm mamona (mamin - Arami sözüdür, bütpərəstlərdə: sərvət tannsı) qulluq edə bilməzsiniz” (Matta 6:24).

Siddim diyarının sakinləri kimi xalq sülh və əmin-amanlıq haqqında arzulara qərq olmuşdur. “Öz canını qurtar” - Allah məbklərinin xəbərdarlığı eşidilir, lakin başqa səsbr də eşidilir: “Həyəcanlanmayın, çünki narahatçılığa heç bir əsas yoxdur”. Səma tezliklə qanunsuzların qisməti olacaq ölüm haqqında xəbərdarlıq etdiyi halda çox insanlar “sülh və təhlükəsizlik” bəyan edirbr. Ölüm ərəfəsində düzənlik şəhərlərinin sakinləri əyyaşlığa uyaraq, Allah elçilərinin xəbərdarlıqlarına rişxənd edirdilər, lakin allahsızlar odda həlak oldular, məhz həmin gecə lütf qapıları şərəfsiz, qayğısız Sodom sakinləri üçün həmişəlik bağlandı. Allah əbədi olaraq istehzalara və etinasızlıqlara dözməyəcəkdir. “Budur Rəbbin amansız, qəzəbli və qeyzb dolu günü yaxınlaşır ki, yeri səhraya döndərsin, oradakı günahkarları məhv etsin” (Yeşaya 13:9). Yer sakinlərinin böyük hissəsi Allah mərhəmətini rədd edəcəklər və qəfil ölüm onları yaxalayacaqdır. [135] Lakin xəbərdarlığı qəbul edənlər, “Haqq-Təalanın pənahında yaşayan”lar ona sığınacaqlar və “Külli-İxtiyann kölgəsində oturan”lar onda rahatlanacaqlar. Onun həqiqəti onların örtüyü və müdafıəsi olacaqdır. Çünki onlara əhd edilmişdir: “Onu doyuracağam uzun ömürlə Mən, göstərəcəyəm qurtuluşumu ona” (Məzmur 91:1,16).

Lut Soarda az yaşadı. Sodomda olduğu kimi, orada da hər yerdə qanunsuzluq hökm sürürdü. O, şəhərin dağıdılacağından ehtiyat edərək, orada qalmaqdan qorxurdu və Allahın qabaqcadan müəyyən etdiyi kimi tezliklə belə də oldu. Onda Lut dağlara getdi və orada mağarada yaşadı, o, nəyin naminə ki öz ailəsini şərəfsiz şəhərin tamahlanna məruz qoymuşdu, hamısından məhrum olmuşdu. Lakin Sodomun lənəti onu orada da tapdı. Onun qızlarının ləyaqətsiz hərəkəti həmin pozğun yerlərin pis insanlan ilə ünsiyyətin nəticəsi oldu. Sodomun mənəvi düşkünlüyü onların idrakını o qədər dərindən zəhərləmişdi ki, onlar xeyri şərdən seçə bilmirdilər. Lutun yeganə törəmələri moavitlər və ammonitlər Allaha qarşı üsyan edən və Onun xalqının qəddar düşmənlərinə çevrilən nadan bütpərəst qəbilələr idilər. İbrahimin həyatı Lutun həyatından necə də kəskin fərqlənirdi. Nə vaxtsa onlar dost idilər, ibadəti eyni qurbangahda yerinə yetirirdibr, köçəri çadırlarda böyür-böyürə yaşayırdılar; lakin indi onlar bir-birbrindən necə də kəskin fərqbnirdilər! Lut Sodomu onun ləzzətbrinə və üstünlükbrinə görə seçmişdi. İbrahimin qurbangahını və orada canlı Allaha edilən gündəlik ibadəti tərk edərək, o, öz övladlarına pozğun bütpərəst xalqa yaxınlaşmağa imkan verdi. Yenə də onun qəlbində Allah qorxusu var idi, çünki onun haqqında Müqəddəs Yazıda deyilmişdir ki, o, saleh idi; qarşısını almaqda gücsüz olduğu murdar danışıqları eşidərək və zorakılığı, cinayətləri görərək, o, öz saleh qəlbinin dərinliklərində əzab çəkirdi. Ən nəhayət o, “oddan çıxarılmış, yansı yanmış odun parçası kimi” (Zəkəriyyə 3:2) xilas edildi, lakin sərvətdən, həyat yoldaşından və övladlarından məhrum oldu, ağ saçlarını biabır edərək vəhşi heyvanlar kimi mağaralarda yaşadı. O, dünyaya saleh insanlar nəsli deyil, iki bütpərəst xalq qoyub getdi, bunlar Allaha qarşı düşmənçilik etdilər və Onun xalqı ilə o vaxta qədər mübarizə etdilər ki, onların qanunsuzluq kasası doldu və ölümə məhkum olundular. Bir düşüncəsiz addımın necə dəhşətli nəticələri olur. [136]

Müdrik məsləhət edir: “Sərvət qazanmaq üçün özünü əldən salma, idraklı ol, bu fıkirdən vaz keç”. “Tamahkar külfətini əzaba salar, rüşvətə nifrət edənin ömrü uzun olar” (Məsəllər 23:4; 15:27). Həvari Pavel deyir: “Varlanmaq istəyənlər isə yoldan çıxır və tora düşürlər və insanları fəlakətə və həlaka aparan bir çox mənasız və ziyanverici ehtiraslara qapılırlar” (1 Timoteyə 6:9).

Lut Sodomda məskən salanda özünü qanunsuzluqlardan qətiyyətlə təcrid etmək niyyətində idi və özündən sonra bunu öz ev adamlarına tövsiyə etmək niyyətində idi. Lakin o, amansızcasma yanılmışdı. Pozğun mühit onun öz imanına öldürücü təsir göstərdi, onun övladlarının Sodom sakinləri ilə ünsiyyəti isə ümumi maraqların yaranmasına gətirib çıxartdı. Bütün bunların nəticələri isə bizə məlumdur.

Çoxları bu cür səhvi indi də edirlər. Yaşayış yeri seçərkən onlar daha çox müvəqqəti üstünlükləri nəzərə alırlar, nəinki onları və onların aibbrinin yaşamalı olacaqları mənəvi və ictimai mühiti. Onlar varlanmaq ümidi ilə gözəl məhsuldar yeri seçirbr və yaxud da hər hansı bir çiçəklənən şəhərə gedirbr; lakin tamahlar onların övladlarını əhatə edir və onlar, çox vaxt olduğu kimi, eb tanışlıqlar edirlər ki, bu onların dini hissbrinin inkişafında və xarakterbrinin formalaşmasında öz xoşagəlməz əksini tapır. Pozğun mənəviyyatsızlıq mühiti, imansızlıq, dini məsəbbrə biganəlik valideynlərin təsirini heçə endirir. Gəncliyin gözbri önündə həmişə valideyn nüfuzuna və İlahi nüfuza qarşı üsyan nümunəsi durur. Çoxları şərəfsizbrlə çox yaxın münasibətdə olurlar və nəticədə öz talebrini Allah düşmənləri ilə bağlayırlar.

Allah istəyir ki, yaşayış yeri seçərkən, biz hər şeydən əvvəl aibmizin duyacağı mənəvi və dini təsiri nəzərə alaq. Biz xoşagəlməz vəziyyətə düşə bibrik, çünki çoxları istədikbri mühiti əldə edə bilmirlər, lakin əgər borcumuz bizi səsləyirsə, onda Allah bizə ləkəsiz qalmaqda kömək edəcəkdir, əgər biz Məsihin lütfünə arxalanaraq ayıq olsaq və dua etsək, Allah Özü köməyimiz olar. Lakin ehtiyac olmadan bizim məsihçi xarakterimizin inkişafmda xoşagəlməz surətdə özünü göstərə bibcək təsirə özümüzü məruz qoymamalıyıq. Əgər biz allahsızların cəmiyyətində könüllü olaraq iştirak ediriksə, onda biz Allahı kədərləndiririk və müqəddəs mələkləri öz evlərimizdən qovuruq. [137]

Əbədi maraqlar bahasına öz övladlarını dünyəvi sərvət və şöhrətlə təmin edənlər nəticədə anlayırlar ki, bu qazanclar dəhşətli itkilərə çevrilmişlər. Lut kimi çoxları öz övladlarını həlak olmuş, özlərini isə güclə xilas olunmuş görürlər. Onların bütün həyatlarının zəhmətbri hədər getmişdir, onların həyatı qəmgin müvəffəqiyyətsizlikdir. Əgər onlar həqiqətən ağıllı hərəkət etsəydilər, onda onların nisbətən az dünyəvi nemətlərə malik olsalar da, əvəzində ölməz mirası alacaqlarına inamları olardı.

Allahın Öz xalqına vəd etdiyi miras bu dünyada mövcud deyildir. İbrahim bu dünyada sərvətə malik deyildi: “Orada ona miras olaraq, ayaq qoymağa yer belə vermədi” (Həvarilərin işləri 7:5). Onun böyük var-dövləti var idi, lakin ondan Allahın şöhrəti naminə və öz həmvətənlərinin rifahı naminə istifadə etdi. Lakin o bu yeri öz vətəni hesab etmirdi. Rəbb ona Kənan torpağını əbədi olaraq vəd edərək, onu öz bütpərəst həmqəbilələrini tərk etməyə səslədi. Lakin nə o, nə oğlu, nə də nəvəsi onu almadılar. Mərhumu dəfn etmək üçün yer lazım olanda, o, bu yeri kənanlılardan satın aldı. Əhd olunmuş yerdə onun sahib olduğu yeganə yer Maxpela mağarasında qazılmış məzar idi. Lakin Allah Sözünə sadiq qaldı. Hətta yəhudi xalqı Kənanda məskən salanda da bu, əhdin tam yerinə yetirilməsi demək deyildi. “Vədlər İbrahimə və onun nəslinə verildi” (Qalatiyalılara 3:16). Vərəsəni İbrahim özü bölməli idi. Elə görünə bibrdi ki, Allah əhdinin yerinə yetirilməsi uzun müddətə təxirə salınır, çünki “Rəbbin gözündə bir gün min il, min il də bir gün kimidir” (2 Peter 3:8), lakin müəyyən olunmuş vaxtda “hökmən gələcək, gecikməyəcək” (Habaqquq 2:3). İbrahimin və onun törəmələrinin vərəsəsi yalnız Kənanı deyil, bütün yeri əhatə edirdi. Həvari beb deyir: “Dünyanın varisi olmaq vədi İbrahimə və yaxud onun nəslinə Müqəddəs Qanun vasitəsi ilə deyil, imanla saleh sayılmaq vasitəsi ilə verildi” (Romalılara 4:13). Müqəddəs Kitab aydın öyrədir ki, İbrahimə verilən əhdlər Məsih vasitəsi ilə yerinə yetməlidir. Məsihin bütün ardıcılları “İbrahimin nəslisiniz və vədə görə varissiniz”, “göybrdə sizin üçün saxlanmış, çürüməz, ləbkəsiz, solmaz bir mirasın” - günahın lənətbrindən təmizbnmiş yerin varisbridirlər (Qalatiyalılara 3:29; 1 Peter 1:4). Çünki “padşahlıq, hakimiyyət və göylərin altındakı bütün padşahlıqların əzəməti Allah-Taalanın müqəddəs xalqına veribcək” və “məzlumlar ölkəni mülk olaraq alacaq, əmin-amanlığın [138] bolluğundan zövq tapacaq” (Daniel 7:27; Məzmur 37:11)

Allah İbrahimə onun ölməz mirasını göstərdi və o bu ümidlə yaşadı. “O, iman vasitəsilə vəd edilmiş ölkədə yad və qərib kimi məskən saldı və vəd edilən eyni şeyin həmvarisləri olan İshaq və Yaqubla birlikdə çadırlarda yaşadı; zira o, memarı və banisi Allah olan, möhkəm təmələ malik şəhəri gözləyirdi” (İbranilərə 11:9,10).

İbrahimin törəmələri haqqında yazılmışdır: “Onların hamısı vəd edilmiş şeyləri almadan imanlı olaraq öldü, amma bu şeyləri uzaqdan görüb, xoş qarşıladılar və etiraf etdilər ki, onlar yer üzündə yad və qəribdirlər” (İbranilərə 11:13). Əgər biz daha yaxşısını, səmavi olanı arzu ediriksə, burda, yerdə yad və qərib kimi yaşamalıyıq (bax İbranilərə 11:16). İbrahimin övladları “memarı və banisi Allah olan”, öz atalarının səyləri cəmləndiyi şəhərə can atacaqlar. [139]

15-ci fəsil
İSHAQIN EVLƏNMƏSİ

(Bu fəsil Yaradılış Kitabının 24-cü fəslinə əsaslanır)

İbrahim qocalmışdı və yaxınlaşan ölümü gözləyirdi, lakin hələ əhdin yerinə yetməsi üçün öz törəmələrinin xeyrinə olacaq tamamlanmamış iş qalmışdı. İlahi təyinata görə İshaq İbrahimin yerinə Allah Qanununun qoruyucusu və seçilmiş xalqm atası olmalı idi. Lakin o, hələ evli deyildi. Kənanın sakinləri bütpərəst idibr və Allah Öz xalqına nikah əlaqələri vasitəsib onlara qanşmağı qadağan etmişdi, çünki bilirdi ki, bu cür nikahlar dönüklüyə aparır. Ulu ata öldürücü təsirlə əhatə olunmuş oğlu üçün ehtiyat edirdi. İbrahimin dəyişməz imam və Allah iradəsinə itaəti həssas sevən qəlbə malik, güzəştə getməyə hazır olan İshaqın xarakterində özünü göstərirdi. Əgər o, Allahdan qorxmayan qadın ib evbnsə idi, onda ailədə sülh naminə o, öz imanının prinsipbrini də qurban verə bibrdi. İbrahim üçün öz oğluna həyat yoldaşı seçmək böyük əhəmiyyətə malik iş idi. O çox ehtiyat edirdi ki, oğlunun həyat quracağı qadın onu Haqq yolundan döndərməsin.

Qədim dövrlərdə nikah müqavilələri valideynlər tərəfindən bağlanırdı və bu, həmçinin Allah xalqının da adəti idi. Heç kimi sevmədiyi adama evbnməyə və ya ərə getməyə məcbur etmirdilər, lakin həyat dostunun seçilməsində gənclər məsləhət üçün təcrübəli, Allahdan qorxan valideynlərinə müraciət edirdilər. Əgər kim isə öz istədiyi kimi hərəkət edirdisə, bu, valideyn üçün şərəfsizlik, hətta cinayət sayılırdı. [140]

İshaq atasınm müdrikliyinə və məhəbbətinə arxalanaraq bu işi ona həvalə etməyə şad oldu, o inanırdı ki, Allah Özü lazım olan adamı seçməkdə ona kömək edəcəkdir. Ulu atanın fıkirləri öz atasının Aram-Naharayimdə yaşayan qohumlarına yönəldi. Onlar bütpərəstlikdən tam azad olmasalar da, Allah haqqında həqiqi biliyi yenə də saxlayır və Ona xidmət edirdibr. İshaq Kənanı tərk edib onların yanına getməli deyildi; lakin yəqin ki, onların arasından eb qız tapılacaqdı ki, öz evini tərk edəcəkdi və onunla müqəddəs Allaha müqəddəs xidmətdə birbşəcəkdi. İbrahim bu vacib işi öz baş quluna tapşırdı, o, uzun müddət ona şərəf və sədaqətlə xidmət edən xeyirxah, təcrübəli və sağlam əqidəli insan idi. O öz qulunu Rəbb qarşısında təntənəli and içməyə məcbur etdi ki, o, İshaq üçün həyat yoldaşını kənanlıların arasından deyil, ancaq Aram-Naharayimdə yaşayan Naxorun evindən seçəcəkdir. O, həm də ona İshaqı özü ib götürməməyi əmr etdi. Əgər qul öz atası evini tərk etməyə razı olan qız tapmazsa, onda o, anddan azad olacaqdır. Ulu ata qulunu bu çətin və incə işdə ruhlandıraraq onu əmin etdi ki, Allah onun səfərini müvəffəqiyyətə uğradacaqdır. “Məni atamın evindən və doğulduğum yerdən çıxaran... Öz mələyini sənin önündə göndərəcək”.

Xidmətçi bngimədən yola düşdü. O, həm öz adamları üçün, həm də geri qayıdanda toy dəstəsi üçün özü ilə on dəvə götürdü, İshaqın gələcək arvadı və onun rəfıqəbri üçün hədiyyələr hazırladı və Dəməşqə uzun səyahətə yola düşdü, oradan isə daha uzaqlara, Şərqin böyük çayına qədər uzanan məhsuldar çölbrə səyahət etdi. “Naxorun şəhəri” Xarana çatdıqda o, şəhər divarları yaxmlığındakı quyunun yanında dayandı, axşamüstü qadınlar buraya su üçün gəlirdibr. Yalnız onun ağasının ailəsinin deyil, həm də bütün gələcək nəsillərin rifahının asılı olduğu həlledici saat çatmışdı. Bəs ona tamamilə tanış olmayan insanlar arasından ağıllı seçkini o necə edə bilərdi? Allahın Öz Mələyini onun önündə göndərəcəyi haqqında İbrahimin sözbrini xatırlayaraq o, kömək üçün ürəkdən dua etdi. Öz ağasının ailəsində o daimi hörmətə və qonaqpərvərliyə öyrəşmişdi və indi dua edirdi ki, Allah tərəfındən seçibn qız nəzakət göstərməklə seçilsin.

O, duasım təzəcə qurtarmışdı ki, artıq cavab aldı. Quyunun yanına yığışan qadınların arasında bir qız öz nəzakətli davranışı ilə onun diqqətini cəlb etdi. Bu qız quyudan aralanan kimi naməlum adam ona [141] yaxınlaşdı və onun çiynində saxladığı kuzədən bir qədər su verməsini xahiş etdi. Qız nəzakətlə cavab verdi. O, həmçinin onun dəvələrinə də su verdi - adətən rəislərin qızları belə atalarına məxsus olan heyvanlara özləri su verirdilər. Beləliklə, xidmətçinin gözlədiyi əlamət ona verildi. Qız çox gözəl idi və onun nəzakətlə xidmət etməyə hazır olması onun xeyirxah qəlbinə və eneıjili, canlı təbiətinə şəhadət edirdi. İlahi əl bu vaxta qədər xidmətçiyə istiqamət verirdi. Onun mehribanlığına minnətdarlıq əlaməti olaraq, ona qiymətli hədiyyələr verib, qızdan valideynləri haqqında soruşdu və biləndə ki, o, İbrahimin qohumu Betuelin qızıdır, o “əyilib Rəbbə səcdə etdi”.

İbrahimin xidmətçisi soruşdu ki, onun atasının evində gecələyə bilərmi və minnətdarlığını ifadə edərək, özünün İbrahimin evinə məxsus olduğunu söylədi. Qız evə qayıdaraq bütün baş verənlər haqqında danışdı və onun qardaşı Lavan dərhal həmin adamı və onun yoldaşlarını evə dəvət etmək üçün tələsdi.

Eliezer öz tapşınğı haqqında, quyunun yanında etdiyi dua haqqında və sonra baş verən bütün hadisələr haqqında damşmayınca bir tikə də yemədi. Sonra o dedi: “İndi mənə deyin görüm, siz ağama xeyirxahlıq və sədaqət göstərmək istəyirsiniz, ya yox? Bunu mənə bildirin ki, mən də nə edəcəyimi bilim”. Cavab bu oldu: “Bu iş Allahdan oldu; sənə yaxşı, yaxud pis bir söz deyə bilmərik. Bax, Rivqa qarşmdadır; onu götürüb get və qoy o, Rəbbin söylədiyi kimi ağanın oğluna arvad olsun”.

Ailənin razılığı alınandan sonra Rivqanı çağırıb soruşdular ki, İbrahimin oğlunun arvadı olmaq üçün öz atası evindən bu qədər uzaq olan yerə düşməyə razıdırmı? Bütün baş verənləri götür-qoy edərək Rivqa inandı ki, Allah onu İshaqm arvadı seçmişdir və cavab verdi: “Gedirəm”.

Onun səfərinin bu cür xoşbəxt nəticəsindən öz ağasının necə sevinəcəyini qabaqcadan görən xidmətçinin evə yola düşməyə səbri çatmırdı. Səhər açılan kimi karvan geriyə yola düşdü. İbrahim Bəer-Şevədə yaşayırdı və öz atasınm qonşu otlaqlarda otlayan sürülərinə baxan İshaq xidmətçinin Xarandan gəlməsini gözləyərək evə qayıtdı. “Axşam düşəndə İshaq bir qədər düşünmək üçün çöllüyə getdi. O, başını qaldırıb baxanda gördü ki, dəvələr gəlir. Rivqa da başını qaldırıb İshaqı görəndə dəvədən düşdü. O, nökərdən soruşdu: “Bizi qarşılamaq [142] üçün çöllüyə gələn bu adam kimdir? Nökər: “Ağamdır”, - dedi. Rivqa rübəndini üzünə çəkib örtündü. Nökər bütün işləri barədə İshaqa danışdı. İshaq Rivqanı anası Saranın yaşadığı çadıra apardı və Rivqa onun arvadı oldu. İshaq onu sevdi və anasının ölümündən sonra onunla təsəlli tapdı”.

İbrahim, Qabilin günlərindən onun dövrünə qədər, Allahdan qorxanlarla Allah qorxusu olmayanların nikahlarının nəticələrini müqayisə etdi. Onun Həcərlə olan nikahının nəticələri, İsmailin və Lutun evlənmələrinin nəticələri ona aydın idi. İbrahimin və Sarayın imansızlığı İsmailin doğulması ilə - saleh toxumun şərəfsiz toxumla qarışması ilə nəticələndi. Atanın oğula təsiri ananın bütpərəst qohumları və İsmailin imansız arvadları tərəfindən sərt müqavimətə rast gəldi. Həcərin qısqanclığı və onun İsmail üçün seçdiyi arvadların qısqanclıqları onun ailəsinin ətrafında İbrahimin səylə dəf etməyə çalışdığı divar yaratmışdı.

İsmailin uşaq vaxtı ata evində aldığı tərbiyə izsiz qalmamışdı, lakin öz arvadlarının təsiri altında o, bütpərəstliyi öz ailəsinə buraxdı. Atasından ayrılan və Allaha məhəbbətin, Allah qorxusunun olmadığı evdəki daimi mübahisələrdən və ziddiyyətlərdən gic olan İsmail vəhşi həyat tərzi keçirərək səhrada quldur dəstəsinin başçısı oldu. “O hamıya, hamı isə ona qarşı çıxacaq” (Yaradılış 16:12). Nəticədə o, öz qanunsuzluqlarından peşman oldu və öz atasının Allahına qayıtdı, lakin onun xarakterinin cizgiləri onun törəmələrinə miras qaldı. Ondan törəyən qüdrətli xalq qızğın xasiyyətə malik idi, bunlar bütpərəstlərdi -İshaqın törəmələri üçün daimi bədbəxtlik və narahatçılıq mənbəyi idilər.

Lutun arvadı xudbin, imansız qadın idi, Lut onun təsiri altında İbrahimdən ayrıldı. Əgər o olmasa idi, Lut müdrik və Allahdan qorxan ulu rəhbərin məsləhətlərindən məhrum olaraq Sodomda qalmazdı. Əgər onun vaxtilə İbrahimdən aldığı müqəddəs tövsiyələr olmasa idi, arvadının və şərəfsiz şəhərin sakinlərinin təsiri onu Allaha dönük çıxmağa gətirərdi. Lutun evlənməsi və onun Sodomda məskən salması çoxlu nəsillər boyunca dünyanı çoxsaylı bədbəxtliklərə düçar edən hadisələr zəncirinin ilk halqaları idi.

Öz canını təhlükəyə məruz qoymadan, Allahdan qorxanlardan heç kim Ondan qorxmayanlarla öz həyatlarını bağlaya bilməzlər. “İki nəfər [143] razılaşıb görüşməsə, birgə yol gedərmi?” (Amos 3:3). Ailə ittifaqının xoşbəxtliyi və rifahı hər iki tərəfın baxışlarının birliyindən asılıdır. İmanlı ilə imansız arasında meyillərdə, zövqlərdə, səylərdə böyük fərq vardır. Onlar aralarında ümumi heç bir şey olmayan iki ağaya qulluq edirlər. Həyat yoldaşlarının birinin prinsipləri nə qədər müqəddəs və ədalətli olsa da, imansız həyat yoldaşının təsiri həmişə onu Allahdan uzaqlaşdıracaqdır.

Əgər kimsə hələ imana gəlməzdən əvvəl nikah bağlamışdırsa, onda o, ailəyə sədaqəti qorumaq üçün bununla üzərinə daha böyük məsuliyyət götürmüş olur, baxmayaraq ki onların dini baxışlan arasındakı fərq nə qədər böyükdür. Lakin sınaqlar və təqiblərlə nəticələnsə də, Allahın tələbləri həmişə hər bir dünyavi əlaqədən yüksək tutulmalıdır. İmanlı ər və yaxud arvad tərəfindən edilən məhəbbətli, həlim münasibət imansız qəlbi Allaha gətirə bilər. Lakin imanlı insanların imansızlarla nikahı Müqəddəs Kitabda qadağan edilmişdir. Allahın əmrində deyilir: “İmansızlarla eyni boyunduruğa girməyin” (2 Korinflilərə 6:14).

Dünyada xeyir-dua gətirən əhdlərin varisi olmaqla İshaq Allah tərəfindən xüsusi şərəfə layiq görülmüşdü. Onun artıq 40 yaşı olsa da, onun üçün həyat yoldaşı seçməyi təcrübəli və Allahdan qorxan xidmətçiyə etibar edən atasmın iradəsinə tabe oldu. Müqəddəs Yazının şəhadət etdiyi kimi, bu nikahın nəticəsi ailə xoşbəxtliyinin riqqətəgətirici gözəl səhnəsi oldu. “İshaq Rivqanı anası Saranın yaşadığı çadıra apardı və Rivqa onun arvadı oldu. İshaq onu sevdi və anasının ölümündən sonra onunla təsəlli tapdı”.

İshaq ilə müasir gənclərin davranışı arasında necə də fərq vardır! Hətta özlərini məsihçi adlandıranlarla da! Gənclər çox vaxt fıkirləşirlər ki, həyat yoldaşınm seçilməsi elə məsələdir ki, bunu yalnız onlar özləri həll etməlidirlər və nə Allah, nə də valideynlər də qarışmamalıdırlar. Gənc oğlan və qızlar hələ yetkinliyə çatmamışdan valideyn köməyindən istifadə etmədən müstəqil seçmək üçün özlərini tam yetkin hesab edirlər. Adətən, bir neçə il ailə həyatı kifayət edir ki, öz səhvlərini başa düşsünlər, lakin çox vaxt məhvedici nəticənin qarşısını almaq həddindən artıq gec olur. Çünki onları tələsik seçkiyə sövq edən müdrikliyin və özünü ələ almağm həmin yoxluğu, ailə həyatı nəhayət dözülməz işgəncəyə çevrilənə qədər edilən səhvi daha da dərinləşdirir. Çoxlan bu qayda ilə bu həyatda tam qəzaya uğramışlar və əbədi həyata [144] olan bütün ümidlərini itirmişlər.

Əgər böyüklərin, daha təcrübəli adamlarm ən diqqətli götür-qoyunu və məsləhətlərini tələb edən məsələ vardırsa, onda bu, nikah haqqında məsələdir. Əgər Müqəddəs Kitabın köməyinə təlabat yaranırsa, əgər dualarda İlahi rəhbərliyi axtarmaq vacibdirsə, onda bu, hər şeydən əvvəl o vaxt lazımdır ki, insanlar onları ömürlük bağlayan addımı atmaq niyyətindədirlər.

Valideynlər övladlarının gələcək xoşbəxtliyi üçün öz məsuliyyətlərini həmişə dərk etməlidirlər. İshaqın atasının rəyinə hörməti oğlunu itaətə öyrədən tərbiyənin bəhrəsidir. İbrahim öz övladlarından valideyn nüfuzunun tanınmasını tələb edirdi, onun gündəlik həyatı isə şəhadət edirdi ki, atanın hakimiyyəti eqoizm və qəddarlığa deyil, onlar üçün xeyir-dua və xoşbəxtlik axtaran məhəbbətə əsaslanır.

Övladlarının özbrinə byaqətli həyat yoldaşı seçə bilmələri üçün atalar və analar öz övladlarının hissbrinə rəhbərlik etmək məsuliyyətini öz üzərlərində hiss etməlidirlər. Onlar Allah lütfünün köməyi ilə tövsiyələr verməli və şəxsi nümunə vasitəsilə öz övladlarının xarakterlərini ilk yaşlanndan elə formalaşdırmalıdırlar ki, onlar təmiz və alicənab olsunlar, yalnız xeyirxah və həqiqi şeylər onların diqqətini cəlb etsin. Oxşar oxşarına can atır, tay tayına hörmət edir. Öz uşaqlarımzın qəlblərində ilk yaşlarından həqiqətə, paklığa və xeyirxahlığa məhəbbət tərbiyə edin və onlar böyüyəndə bu cür keyfıyyətə malik olanların cəmiyyətlərini axtaracaqlar.

Qoy, valideynlər öz ailə həyatları və öz xarakterləri ilə Səmavi Atanın Məhəbbətini və xeyirxahlığını göstərməyə çalışsınlar. Qoy, ev günəş işığı ilə dolu olsun. Bu, sizin övladlarmız üçün puldan və yerdən də qiymətli olacaqdır. Qoy, onların öz ailələrində gördükləri məhəbbət həmişə onların qəlblərində canlansın ki, onlar öz uşaqlıq evlərini bizim əbədi vətənimizdən bir qədər geri qalan ən xoşbəxt yer kimi xatırlaya bilsinbr. Ailədə hərənin öz xarakteri vardır, bu isə artıq səbir və güzəşt etmək kimi keyfiyyətləri daim məşq etdirmək üçün əsasdır; qoy məhəbbət və təmkin ailənin bütün üzvbrini bir yerə bağlayan zərif tellər olsunlar.

Əsl Məhəbbət, ağır sınaqlar zamanı o saat sönən ötəri coşqunluqla heç bir oxşarlığı olmayan, uca və müqəddəs hissdir. Valideynbrin evində vəzifələrini sədaqətlə yerinə yetirmək, gəncləri öz xüsusi ocaqları üçün [145] hazırlayır. Qoy, onlar burada fədakarlığa, nəzakətliliyə, şərikliyə və məsihçi mərhəmətinə öyrəşsinlər. Onda məhəbbət heç vaxt qəlbdə sönmür və öz ailəsini qurmaq üçün bu cür ailədən çıxan kəs artıq seçdiyi həyat dostunu necə xoşbəxt etməyi biləcəkdir. Onda nikah məhəbbətin sonuna çatmaq əvəzinə, onun başlanğıcı olacaqdır. [146]

16-cı fəsil
YAQUB VƏ ESAV

(Bu fəsil Yaradılış Kitabının 25:19-34; 27-ci fəsillərinə əsaslanır)

İshaqın övladları əkizlər - Yaqub və Esav bir-birlərindən həm həyat tərzinə və həm də xarakterlərinə görə çox fərqlənirdilər. Bu uyğunsuzluq hələ onların doğulmasından qabaq Allah mələyi tərəfındən deyilmişdi. Rivqanın həyəcanla dolu duasına cavab olaraq mələk xəbər vermişdi ki, onun iki oğlu olacaqdır, o, həmçinin onların gələcəyini də ona açmışdı. O, Rivqaya demişdi ki, onlardan hər biri qüdrətli xalqın başçısı olacaqdır, lakin onlardan biri digərindən böyük olacaqdır və kiçik böyükdən üstün olacaqdır.

Esav böyüdükdən sonra özünün bütün arzularını yerinə yetirməyə adət etdi və onun bütün maraqları indiki zamanda cəmləşmişdi. Məhdudiyyətlərə dözməyərək o, vəhşi ovçu yürüşlərini sevirdi və çox erkən ovçu olmağı qərara aldı. O, atasının sevimlisi idi. Sakit, sülhsevər çobanı böyük oğlunun cəsarəti və gücü özünə cəlb edirdi, bu oğlu dağlarda və çöllərdə qorxmadan gəzərək, evə atası üçün ovla qayıdırdı və ona öz macəra dolu həyatından maraqlı hadisələr danışırdı. İndiki zamandan daha çox gələcəyi fıkirləşən düşüncəli, çalışqan Yaqubu heyvanlara qulluq etdiyi və torpağı becərdiyi evdəki həyatı təmin edirdi. Anası onun təmkinini, ehtiyatlılığını və tədbirliliyini qiymətləndirirdi. Onun hissləri daimi və güclü idi; onun zərif və tükənməz diqqəti, anasına Esavın təsadüfı coşqun oğul [147] məhəbbəti izharlanndan daha çox xoşbəxtlik bəxş edirdi. Rivqa Yaqubu daha çox sevirdi.

İshaqın və Rivqanın bütün ümid və arzuları İbrahimə verilmiş və onun oğluna təsdiqbnmiş əhdlərdə cəmləşmişdi. Esav və Yaqub bu əhdlər haqqında bilirdibr. Onlara ilkinliyi böyük əhəmiyyətə malik iş hesab etməyi öyrədirdilər, çünki o, özünə yalnız dünyəvi sərvət mirasını deyil, həm də ruhani üstünlüyü daxil edirdi. Bu hüququ alan öz ailəsinin kahini olurdu və onun törəmələrinin nəslindən dünyanı Bağışlayan çıxmalı idi. Digər tərəfdən, bu hüquqa malik olanın üzərinə düşən vəzifələr mövcud idi. Bu xeyir-dualara varis olan öz həyatını Allaha xidmətə həsr etməli idi. O, İbrahim kimi İlahi tələblərə itaət etməli idi. Ailədə və cəmiyyətdə o, Allah iradəsini yerinə yetirməli idi.

İshaq oğullarını ilkinlik hüququnun üstünlükləri və şərtləri ilə tanış etmişdi və dəqiq izah etmişdi ki, bu, böyük oğul kimi Esava məxsusdur. Lakin Esav özünü həsr etməyə məhəbbət bəsləmirdi və dini həyata meyli yox idi. İlkinliyin ruhani tərəfi ilə şərtlənən göstərişlər onun üçün xoş deyildilər və hətta nifrət etdiyi məhdudiyyət idi. İbrahimlə İlahi əhdin şərti olan Allah Qanununa Esav qul zülmü kimi baxırdı. İstədiyini yerinə yetirməyə adət edərək o, ağlına gələni etmək azadlığı kimi heç nəyi istəmirdi. Onun üçün həyatın bütün xoşbəxtliyi hakimiyyətdə və sərvətdə, qonaqlıqlarda və şənliklərdə təcəssüm edirdi. O, özünün vəhşi, coşğun, macəralarla dolu sərgərdan həyatının qeyri-məhdud azadlığı ilə fəxr edirdi. Rivqa mələyin sözlərini xatırlayırdı və öz oğullannm xarakterlərini ərindən yaxşı dərk edirdi. O əmin idi ki, İlahi əhdlərin mirası Yaqub üçün nəzərdə tutulmuşdur. O, mələyin sözbrini İshaqa təkrar edirdi, lakin atanın hissləri böyük oğluna yönəlmişdi və o öz niyyətində tərəddüd etmirdi.

Yaqub anasından öyrəndi ki, İlahi sözə əsasən ilkinlik hüququ ona məxsus olacaqdır və onun qəlbi vəd edilmiş üstünlüklərin həsrəti ilə alışdı. Yaqub həsrətlə ata sərvətini istəmirdi; o, ruhani ilkinliyi əldə etməyə çalışırdı. Saleh İbrahim kimi Allahla ünsiyyət etmək, öz ailəsi üçün əfv qurbanını gətirmək, seçilmiş xalqın və əhd edilmiş Məsihin ulu atası olmaq, mübarək əhdin ölməz xəzinələrini miras almaq - onun ən ehtiraslı arzularım alovlandıran üstünlüklər və şərəflər budur. Gözəgörünməz xeyir-duaları dərk etmək üçün onun düşüncələri daim gələcəyə yönəlmişdi. [148]

O, gizli arzu ilə atasının ilkinliyin ruhani mahiyyəti haqqındakı hekayətlərini dinləyirdi; o, anasından öyrəndiyi hər şeyi öz qəlbində ehtiyatla qoruyurdu. Bu haqqda fıkir onun həyatının ən əziz arzusu olana qədər onu nə gündüz, nə də gecə tərk etdi. Yaqub əbədi olanı müvəqqəti xeyir-dualardan uca tutsa da, o, hörmət etdiyi Allahı dərk etmək üçün şəxsi təcrübəyə malik deyildi. Onun qəlbi İlahi lütflə dirçəlməmişdi. O inanırdı ki, onun haqqındakı əhd ilkinlik hüququnun Esava aid olduğu müddətdə yerinə yetə bilməz və daim fikirləşirdi ki, onun qardaşının bu qədər az qiymətləndirdiyini hansı üsulla alsın.

Bir dəfə Esav ovdan taqətsiz, ac halda qayıdaraq Yaqubdan yemək verməsini xahiş edəndə, yalnız bir fikirlə yaşayan Yaqub fürsəti əldən qaçırmamağı qərara aldı və qardaşına onun aclığını ilkinlik bahasına dəf etməyi təklif etdi. Mühakiməsiz, özünü heç bir şeydən məhrum etməməyə adət etmiş ovçu qışqırdı: “Mən acından ölürəm, ilk oğulluq haqqı mənim nəyimə lazımdır?” O, bir nimçə mərcimək şorbası üçün ilkinlik hüququndan ayrıldı və bunu andla təsdiq etdi. Əgər o, bir qədər gözləsə idi, onda öz atasının çadırında yeyərdi, lakin kükrəyən istəyini təmin etmək üçün o, Allahın onun atalarına vəd etdiyi şanlı mirası yüngülcəsinə əldən buraxdı. O, yalnız indiki zamanla yaşayırdı. O, dünyəvi şeylər naminə səmavi olanı qurban verməyə, şərəfli gələcəyi bir dəqiqəlik istəyi təmin etməklə dəyişməyə hazır idi.

“Esav ilk oğulluq haqqına etinasızlıq etdi”. Ondan azad olaraq o, yüngüllük hiss etdi. İndi o, istədiyini edə bilərdi. öz istəklərini cilovlamağa qadir olmayaraq, çoxları ötəri azadlıq naminə indi göylərdəki müqəddəs, pak, əbədi miraslarını satırlar!

Dünyəvi gözəlliklərin zahiri parıltısına təslim olaraq, Esav Xetin iki qızı ilə evləndi. Onlar bütpərəst idilər və onların bütpərəstliyi İshaqa və Rivqaya acı kədər gətirirdi. Esav qanunun seçilmiş xalqla bütpərəstlər arasındakı nikahı qadağan edən şərtini pozmuşdu. Lakin İshaq ilkinlik xeyir-dualarını ona vermək qərarında hələ də tərəddüd etmirdi. Nə Rivqanın gətirdiyi dəlillər, nə xeyir-dua almaq istəyən Yaqubun hərarətli arzusu, nə də Esavın öz vəzifələrinə biganəliyi atanın niyyətini dəyişdirə bilmədi.

İllər ötdü və nəhayət gözləri görməyən qoca İshaq ölümün yaxınlaşmasını hiss edib, təxirə salmadan böyük oğluna xeyir-dua verməyi qərara aldı. Lakin Rivqanın və Yaqubun narazılığını bilərək, o, [149] bu təntənəli mərasimi gizli yerinə yetirməyi qərara aldı. Bu cür hallarda ziyafət düzəltmək adətinə əsasən ulu ata Esava əmr etdi: “İndi silahını, yayını və ox qabını götür, çöllüyə get və mənim üçün heyvan ovla. Sonra da mənim üçün xoşladığım ləzzətli yeməyi hazırla və gətir... Onda ölməmişdən qabaq mən sənə xeyir-dua verərəm”.

Rivqa onun niyyətini başa düşdü. O əmin idi: onlar Allahın onlara açdığına zidd gedirlər. İshaq bu yolla Allahın qəzəbinə düçar ola bilərdi və öz kiçik oğlunu Allahın onun üzərinə qoyduğu vəzifədən məhrum edə bilərdi. Onun İshaqı buna əmin etmək cəhdbri əbəs oldu və nəhayət hiyləyə əl atmağı qərara aldı.

Esav atasının tapşırığım yerinə yetirməyə gedən kimi Rivqa öz planını yerinə yetirməyə başladı. Esava xeyir-dua vermək istəyən İshaqın yanlış etməyin vacibliyini xəbər verdi. O, oğlunu əmin etdi ki, əgər o onun göstərişləri ilə hərəkət etsə, onda Allah tərəfindən vəd olunanı alacaqdır. Yaqub anasının təklif etdiyi planla tezcə razılaşmadı. Atasını aldadacağı haqqındakı fıkir onu məyus etdi. O hiss etdi ki, bu günah xeyir-duadan çox lənət gətirəcəkdir. Lakin vicdan əzabını boğaraq anasının göstərişbrini yerinə yetirməyə yola düşdü. O, birbaşa yalan söyləmək niyyətində deyildi, lakin atasının qarşısında duranda fıkirbşdi ki, geriyə çəkilmək artıq gecdir və arzuladığı xeyir-duanı yalanla əldə etdi.

Rivqanın və Yaqubun niyyəti baş tutdu, lakin yalan onlar üçün həyəcanlara və kədərə səbəb oldu. Allah demişdi ki, Yaqub ilkinlik xeyir-duasmı alacaqdır və əgər imanla bunu gözləsəydilər, Onun sözü öz vaxtında yerinə yetəcəkdi. Lakin indi Allah övladları adlanan bir çoxlan kimi onlar özlərini Allaha təslim etmək istəmədilər. Rivqa çox peşman oldu ki, oğluna beb pis məsbhət vermişdir, çünki bu onların aynlığına səbəb oldu və o öz oğlunu artıq bir daha görmədi. Yaqub ilkinlik hüququnu əldə etdiyi saatdan sonra vicdanı daim ona əzab verdi. O, öz atasına, qardaşına, özünə və Allaha qarşı günah işbtmişdi. Bu işi o, çox qısa müddətə etdi, lakin onun peşmançılığını bütün ömrü boyu çəkdi. Nəticədə bu səhnə onun önündə də canlandı, onun oğulları öz şər əməlləri ilə onun qəlbinə zülm etdilər.

Yaqub atasının çadırından çıxandan bir qədər sonra Esav gəldi. O, öz ilkinliyini sataraq bunu andla möhkəmlətmişdisə də, indi qardaşının etirazlarına baxmayaraq, bu xeyir-duaları almaq qərarına gəlmişdi. [150] İlkinlik hüququ ruhani üstünlüklərdən əlavə maddi mənfəətlər də verirdi. O, ailənin başçısı olmağa və ata mülkünün ikiqat hissəsinə sahib olmağa imkan verirdi. O, bu xeyir-duaları qiymətləndirməyə bilməzdi. O dedi: “Qalx otur və maral ətindən ye ki, mənə xeyir-dua verəsən”.

Qəzəbdən və məyusluqdan əsərək qoca, kor ata başa düşdü ki, onu aldadıblar. Onun bu qədər vaxt ərzində əzizləyib bəslədiyi ümidlər dağılmışdı və o, çox aydın hiss edirdi ki, onun böyük oğlunu necə məyusluq gözləyir. Lakin onda belə bir yəqinlik yarandı ki, onun niyyətlərini Allahın qabaqgörənliyi dağıtmışdır və onun etmək istəmədiyini etmişdir. O, mələyin Rivqaya dediyi sözləri xatırladı və indi təqsirkar olan Yaqubun cinayətinə baxmayaraq, Allah niyyətini ən yaxşı onun yerinə yetirəcəyini gördü. Xeyir-dua sözləri onun dilinin ucunda olduğu vaxt o, Müqəddəs Ruhun xüsusi təsirini hiss etdi və indi bildi ki, nə baş vermişdir və Yaquba verdiyi xeyir-dua sözlərini təsdiqlədi: “Xeyir-dua da onunku oldu”.

İlkinlik xeyir-duası onun üçün nəzərdə tutulanda Esav ona az əhəmiyyət verirdi, lakin indi ondan həmişəlik alınmış olanı almağı həsrətlə arzu edirdi. Onun bütün coşqun, çılğın təbiəti qəzəblənmişdi, onun kədər və acığı dəhşətli idi. O, acı fəryadla atasının üstünə atıldı və ona yalvardı: “Səndə yalnız bir xeyir-dua varmı, ata? Mənə də xeyir-dua ver, ata”. Lakin söylənən xeyir-duanı artıq geri götürmək olmazdı. O, bu cür qayğısızlıqla dəyişdirdiyi ilkinlik hüququnu artıq qaytara bilməzdi. Esav heç vaxt cilovlamadığı istəklərinə uyaraq bir loxmaya vərəsəni satdı, öz səhlənkarlığını görəndə isə, artıq xeyir-duanı qaytarmaq çox gec idi. “Xeyir-duanı göz yaşları ilə axtardısa da, atasının fikrini dəyişməyə müvəffəq olmadı” (İbranilərə 12:17). Esavın tövbə vasitəsilə Allahdan güzəşt almasına imkanı var idi, lakin ilkinlik hüququnu özünə qaytarmağı artıq bacarmadı. Onun kədəri öz günahını dərk etməyi doğurmadı, - o, Allahla barışmaq istəmirdi. O, öz günahınm nəticələrindən sarsılmışdı, ancaq günahın özündən yox. İlahi xeyir-dualara və tələblərə biganəliyinə görə Esav Müqəddəs Yazıda “allahsız” adlanmışdır (İbranilərə 12:16). O, Məsihin təklif etdiyi əfvi qiymətləndirməyənləri, bu dünyanın fani nemətləri üçün səmavi mirası qurban verənləri təcəssüm etdirir. Minlərlə can gələcəyin fıkir və qayğısın çəkmədən yalnız indiki anla yaşayırlar. Onlar Esav kimi [151] qışqırırlar: “Gəlin yeyək və içək, çünki sabah öləcəyik!” (1 Korinflilərə 15:32). Onların şüuru istəklərinə tabedir və əgər onlar özlərində fədakarlığı inkişaf etdirməsələr, onda ən qiymətlisindən məhrum olacaqlar. Azğın iştahlarının ləzzətini təmin etmək və yaxud yalnız Allahdan qorxan fədakarlara vəd edilən səmavi xeyir-dualardan imtina etmək seçkisinin vacibliyi yarananda alçaq istəklər qalib gəlir, Allah və Səma isə mahiyyətcə rədd edilir. Nə qədər insanlar, hətta özlərini məsihçi adlandıranlar, sağlamlıq üçün zərərli və canın həssaslığını kütləşdirən vərdişlərə ehtirasla bağlanmışlar. Borcları onları Allah qorxusu ilə müqəddəsləşərək bədənin və ruhun bütün çirkablarından təmizlənməyə çağıranda, onlar özlərini təhqir olunmuş hesab edirlər. öz zərərli vərdişlərindən əl çəkmədən əbədi həyatı əldə edə bilməyəcəklərini dərk edərək, onlar bu nəticəyə gəlirlər ki, əgər əbədi padşahlığa gedən yol bu qədər dardırsa, onunla getməsələr yaxşıdır. Çoxları öz ilkinliklərini hissi ləzzətlərə satırlar. Bu ləzzətləri seçməklə onlar sağlamlıqlarını qurban verirlər, öz əqli qüvvələrini zəiflədirlər, Səmanı itirirlər, - bunlar hamısı da özü ilə bədənin dağılmasına və canın məhv olmasına gətirən ani ucuz ləzzətlər naminə. Artıq gec olanda, özünə gəlib düşünülməmiş hərəkətlərinin bütün ağılsızlıqlarını görən Esav və səmavi mirası öz xudbin istəklərinin təmin olunmasına dəyişənlər kimi, onlar Rəbbin gələcəyi gün sarsılacaqlar. [152]

17-ci fəsil
YAQUBUN QAÇMASI VƏ SƏRGƏRDANLIĞI

(Bu fəsil Yaradılış Kitabının 28-31-ci fəsillərinə əsaslanır)

Onu ölümlə hədələyən Esavın qəzəbindən xilas olmaq üçün Yaqub atası evini tərk etdi və qaçdı, lakin atasının xeyir-duasını özü ilə apardı. İshaq ona əhd xeyir-duasını verdi və vans ona əmr etdi ki, həyat yoldaşını öz anasının Paddan-Aramdakı ailəsindən alsın. Yaqub əzabverici ehtiyaclarla dolmuş qəlblə yola düşdü. Əlindəki bircə əsa ilə 0, vəhşi quldur qəbilələrlə məskunlaşmış ölkə ilə yüzlərlə mil yol getməli idi. Vicdan əzabından və qorxudan üzülmüş halda o insanlardan qaçmağa çalışırdı ki, qəzəblənmiş Esav onun izinə düşməsin. Yaqub ehtiyat edirdi ki, Allahın ona vəd etdiyindən həmişəlik məhrum olmuşdur; şeytan isə onun qəlbini tamahlarla üzmək üçün buradaca hazır idi.

O birisi gün axşam artıq o, öz atasınm çadırlanndan çox uzaqda idi. Yaqub özünü didərgin kimi hiss edirdi, lakin dark edirdi ki, onun bütün həyəcanları öz günahı üzündəndir. Ümidsizlik zülməti onun canını bürümüşdü və dua etməyə güclə cəsarət edirdi. O, tamamilə tənha idi və heç vaxt olmadığı kimi Allahın müdafıəsinə ehtiyac hiss edirdi. Hönkürərək və dərindən sarsılaraq, 0, öz günahını etiraf etdi və Rəbbə yalvardı ki, onu tərk etmədiyi haqqında ona hər hansı bir əlamət [153] versin. Onun çaşqın qəlbi rahatlıq tapmırdı. O, özünə bütün inamı itirmişdi və qorxurdu ki, atalarının Allahı onu rədd etsin.

Lakin Allah Yaqubu tərk etmədi. Onun mərhəməti hələ də azmış, şübhə edən qulunun üzərində idi. Mərhəmətli Rəbb, Yaquba onun məhz bu qədər ehtiyacı olduğu xilaskan göstərdi. Yaqub günah etmişdi, lakin Allahın mərhəmətini qaytarmaq yolunu gördükdə onun qəlbi minnətdarlıqla doldu.

Səyahətdən üzülmüş sərgərdan başının altına yastıq əvəzinə daş qoyaraq yerə uzandı. Yataraq o, yuxusunda əsası yerə söykənən, zirvəsi isə səmaya çatan gözqamaşdırıcı parlaq pilləkən gördü. Bu pilləkənlə mələklər qalxıb-enirdi. Pilləkənin yuxarısında şöhrət Rəbbi oturmuşdu və Yaqub səmadan Onun səsini: “Mən baban İbrahimin və İshaqın Allahı Rəbbəm”. Onun didərgin və sərgərdan kimi yatdığı yer ona və onun törəmələrinə əhdlə vəd edildi: “Yer üzünün bütün qəbilələri sənin və nəslinin vasitənlə xeyir-dua alacaq”. Bu əhd nə vaxtsa İbrahimə və İshaqa verilmişdi və indi Allah onu Yaquba təkrar edirdi. Çaşmış və tənha Yaqubu daha da ruhlandırmaq və təsəlli vermək üçün Allah ona dedi: “Mən həmişə səninləyəm, gedəcəyin hər yerdə səni qoruyacağam və bu torpağa qaytaracağam. Dediyimi edənə qədər səni tərk etməyəcəyəm”.

Rəbb bilirdi ki, Yaqub pis mühitə düşəcəkdir və onu təhlükələr hədələyəcəkdir. Öz mərhəməti sayəsində O, tövbə edən qaçqına gələcəyi açırdı ki, o, özü haqqında İlahi niyyətləri başa düşə bilsin və bütpərəst və hiyləgər insanların arasına tək düşən kimi onu gözləyən tamahlan dəf etməyə hazır olsun. Onun önündə həmişə izləmək lazım olan nümunə ucalacaqdır, Allahın ondan Öz niyyətlərini yerinə yetirmək üçün istifadə etməsini dərk etməsi isə onu dönmədən sədaqətə təhrik edəcəkdir.

Həmin yuxuda Yaquba tam olmasa da, o vaxt ona lazım olan dərəcədə Xilas planı da açıldı. Ona yuxuda göstərilən sirli pilləkən o pilləkən idi ki, Məsih Nakdimonla söhbətində ona işarə edib deyirdi: “Göyün açıldığını və Allahın mələklərinin İnsan Oğlu üzərinə enib qalxdıqlarını görəcəksiniz” (Yəhya 1:51). İnsan Allah idarəsinə üsyan etməyənə qədər o, Allahla sərbəst ünsiyyət edə bilirdi. Lakin Adəm və Həvvanın günahı səmanı yerdən ayırdı və insan öz Yaradanı ilə ünsiyyət edə bilmədi. Lakin dünya ümidsiz halda buraxılmadı. Pilləkən Allaha [154] aparan müəyyən yol kimi İsanı simvolizə edir. Əgər O Öz xidmətləri ilə günah uçurumu üzərindən körpü salmasa idi, onda Allahın mələkləri günaha batmış insanla ünsiyyət edib ona xidmət edə bilməzdilər. Məsih zəif və məyus olan insanı hədsiz güc Mənbəyinə aparır.

Bütün bunlar Yaquba yuxuda göstərildi. Xilas planının bir hissəsini ona elə həmin saat açsalar da, lakin böyük və sirli həqiqətləri o, bütün həyatı boyu öyrəndi və onlar ona getdikcə daha tam açıldılar.

Yaqub oyandı... Onu gecənin dərin sükutu əhatə edirdi. Röyanın gözəl səhnələri itmişdi. O, yalnız yetim kimi durmuş təpələrin qeyri-aydın cizgilərini görürdü, onların üzərində isə səmanı və parlaq ulduzları. Lakin Allah hüzurunun təntənəli təması onu tərk etmirdi. Uca Allah bu tənha yerdə gözə görünmədən onun yanında idi. “Doğrudan da, Allah buradadır; mən isə bunu bilmirdim...Bu, Allahın evindən başqa bir şey ola bilməz, bura göylərin qapısıdır”.

“Yaqub səhər tezdən qalxdı. O, başının altına qoyduğu daşı götürüb sütun kimi qoydu və üstünə zeytun yağı tökdü”. Mühüm hadisələri əbədiləşdirmək adətinə görə Yaqub Allah mərhəmətinə abidə ucaltdı ki, hər dəfə bu yerlərə gələndə bu müqəddəs yerdə dayansın və Allaha səcdə etsin. O, bu yeri “Bet-El” və yaxud “Allahın evi” adlandırdı. Dərin minnətdarlıq hissi ilə o, əhdi təkrar etdi ki, Allah onunla olacaqdır və sonra da təntənəli surətdə əhd etdi: “Əgər Allah mənimlə olsa, getdiyim bu yolda məni qorusa, mən yemək üçün çörək və geymək üçün paltar versə, sağ-salamat atamın evinə dönsəm, o zaman Rəbb mənə Allah olacaq. Sütun olaraq qoyduğum bu daş da Allahın evi olacaq. Ay Allah, mənə verəcəyin hər şeyin onda birini Sənə verəcəyəm”.

Yaqub burada Allaha heç bir şərt qoymurdu. Rəbb hələ buna qədər onu qorumağı və ona kömək etməyi vəd etmişdi və indi onun etdiyi əhd məhəbbət və mərhəmət əminliyinə cavab olaraq, onun Allaha duyduğu könül minnətdarlığına şəhadət edirdi. Yaqub hiss edirdi ki, Allahın ona qarşı müəyyən tələbləri vardır və o, onlan tanımalıdır, İlahi lütfün xüsusi təzahürlərinə nə iləsə cavab verməlidir. Beləcə, bizə verilən hər bir xeyir-dua bizdə bizim bütün nemətlərimizin Mənbəyinə minnətdarlıq hissi doğurur. Məsihçi öz həyatına tez-tez nəzər salmalıdır, Rəbbin iradəsi ilə baş verən, sınaqlarda dayaq olan, hər şey sanki qatı zülmətə büründüyü anda yol açan, ümid sönərkən ruhlandıran möcüzəli qurtuluş anlarını minnətdarlıqla xatırlamalıdır. [155] Bütün bunları insan onu qoruyan səma mələklərinin qayğısının təzahürləri kimi qəbul etməlidir. Allah xeyir-dualannın nə qədər hədsiz olduğunu dərk edərək, o, tez-tez özündən itaətkar və minnətdar qəlblə soruşmalıdır: “Mənə etdiyi comərdliyə görə mən Rəbbin borcunu necə qaytara bilərəm?” (Məzmurl 17:12).

İstedadları, mülkiyyəti öz vaxtında bütün bu xeyir-duaları bizə Etibar Edənə həsr etməliyik. Hər dəfə Allah bizi xüsusi möcüzəli şəkildə qurtaranda və yaxud da biz Onun xeyirxahlığının yeni və gözlənilməz dəlillərini alanda öz minnətdarlığımızı yalnız sözlərlə deyil, həm də Yaqub kimi Ona bəxşişlər gətirməklə izhar edərək, Allahın xeyirxahlığını tanımalıyıq. Biz daim Allahın xeyir-dualanrını qəbul edirik və buna görə də daim Ona öz bəxşişlərimizi qurban gətirməliyik.

“Ay Allah, mənə verəcəyin hər şeyin - Yaqub demişdi - onda birini hökmən sənə verəcəyəm”. Məgər Xoş Müjdənin tam işığına və üstünlüklərinə sevinən biz daha əvvələr daha az xoş olan dövrlərdə yaşayanlardan az bəxşiş etməklə razı qala bilərikmi? Yox, əgər biz daha böyük xeyir-dualardan istifadə ediriksə, buna uyğun olaraq bizim vəzifələrimiz də artmırmı? Lakin bu cür ölçüyəgəlməz Məhəbbəti və belə hədsiz dərəcədə qiymətli bəxşişi zamanın riyazi hesablamaları ilə, pul və bizim məhəbbətimizlə ölçmək və qiymətləndirmək cəhdləri necə də miskindir. Məsih üçün onda bir hissə! Ay, miskin quruşlar, qiyməti olmayan üçün nə qədər alçaq qiymət! Məsih Qolqota çarmıxından tam həsr olunmaya çağınr. Biz malik olduğumuz hər şeyi, bütün təbiətimizi Allaha həsr etməliyik.

İlahi əhdlərə yeni möhkəm imanla və səma mələklərinin hüzurunda olduğuna inamla Yaqub “şərq xalqlarının torpağına” səyahətini davam etdirirdi (Yaradılış 29:1). Lakin onun bura gəlişi 100 il əvvəl İbrahimin qulunun gəlişindən nə qədər çox fərqlənirdi! Qul dəvə karvanı, insanlar, zəngin qızıl və gümüş hədiyyələri ilə gəlmişdi. İshaqın oğlu isə tənha, sürtülmüş ayaqlarla, əsadan başqa heç nəyi olmadığı halda, nə vaxtsa İbrahimin qulu kimi quyunun yanında oturdu və burada o, birinci dəfə Lavanın kiçik qızı Rəhilə ilə rastlaşdı. İndi Yaqub öz xidmətini birinci təklif etdi: quyudakı daşı aşırdı və heyvanları suvardı. Öz nəslindən danışaraq o, Lavanın evinə dəvət edildi. O, heç bir mülksüz və tək gəlsə də, bir neçə həftə ərzində hamı onun çalışqanlığına və bacarığına əmin oldu və ondan qalmasını təkidlə [156] xahiş etdilər. Razılığa gəldilər ki, o, Rəhilə üçün Lavana yeddi il xidmət etməlidir.

Qədim zamanlardakı adətə görə bəy gəlinin atasına müəyyən miqdar pul, ya da vəziyyətə uyğun olaraq, bu pul dəyərində başqa qiymətli şeylər verməli idi. Bu ənənə nikahın zəmanəti sayılırdı. Valideynləri öz ailəsini maddi cəhətdən təmin edə bilməyən ərlərə öz qızlarının talelərini etibar etməyi təhlükəsiz hesab etmirdilər. Əgər onlar kifayət qədər qənaətcil, təsərrüfatın idarə edilməsində çalışqan, sürüyə və torpağa qulluq etməkdə fəal olmasaydılar, bu, onların öz həyatlarında heç nəyə nail olmayacaqları təhlükəsini doğururdu. Lakin gəlin üçün ödəməyə heç nəyi olmayanlar üçün başqa şərtlər nəzərdə tutulurdu. Onlara sevdiyi qızın atası üçün vacib olan pulun dəyəri miqdarında işləməyə imkan verilirdi. Bu cür gənc oğlan özünü bütün münasibətlərdə şərəfli və ləyaqətli aparanda qızı ona ərə verirdilər, atanın qızı üçün aldığı başlığı isə, bir qayda olaraq, toyda gəlinə təqdim edirdilər. Rəhilə və Lea iləsə başqa cür alındı. Lavan onların almalı olduqları başlığı tamahkarcasına saxladı; Əram-Nəhərəyimdən çıxarkən dedikləri bu sözlərdə onlar məhz bunu nəzərdə tuturdular: “o, bizi satıb, bizim üçün ödənmiş pulu da xərclədi”.

İnsanların hərdən Lavan kimi sui-istifadə etdikləri bu qədim adət mahiyyətcə çox yaxşı idi. Gənc oğlandan nişanlısı üçün işləmək tələb olunanda, nikah təxirə salmanda bu onun hisslərinin sınanması üçün, həm də ailəni təmin etmək qabiliyyətini yoxlamaq üçün imkan verirdi. Bizim dövrdə çoxlu pisliklər məhz ona görə baş verir ki, tərsinə edirlər. Çox vaxt elə olur ki, gənclər nikaha qədər bir-birlərinin vərdişlərini və meyllərini, nişanlısının məişət həyatını necə təsəvvür etməsini öyrənmək üçün çox az imkana malik olurlar, onlar nikah gününə qədər bir-birlərini faktiki olaraq tanımırlar. Çoxları həddindən gec bu nəticəyə gəlirlər ki, onlar bir-birlərinə uyğun gəlmirlər və onların ittifaqının nəticəsi ömürləri boyu bədbəxtlik olur. Çox vaxt arvadlar və uşaqlar atalarınm və ərlərinin tənbəlliyindən və bacarıqsızlığından, ya da pozğun vərdişlərindən iztirab çəkirlər. Əgər qədim adətdə olduğu kimi gənclərin xarakteri nikaha qədər sınansa idi, onda çox bədbəxtliklərdən qaçmaq olardı.

Yaqub yeddi il Rəhilə üçün sədaqətlə xidmət etdi və bu illər “onu sevdiyi üçün gözünə bir neçə gün kimi göründü”. Lakin tamahkar, [157] xəsis Lavan belə bir qiymətli işçini öz yanında saxlamaq istəyərək, Rəhiləni böyük qızı Lea ilə dəyişib onu qəddarcasına aldatdı. Lea da bu yalanda iştirak etdiyi üçün Yaqub hiss etdi ki, onu sevə bilməyəcəkdir. Yaqubun səmərəsiz iradlarına Lavan yeddi il də Rəhilə üçün xidmət etmək təklifı ilə cavab verdi. Bununla bərabər ata təklif etdi ki, öz ailəsinə şərəfsizlik gətirməmək üçün Lea da onun arvadı olaraq qalsın. Yaqub dözülməz dərəcədə əzabverici vəziyyətə düşmüşdü. Nəhayət o, qərara gəldi ki, Leanı öz yanında saxlayıb Rəhiləyə evbnsin. Rəhilə həmişə yeganə sevimli idi; lakin ona göstəribn artıq hörmət paxıllıq və qısqanclıq doğururdu və Yaqubun həyatı bu bacı-arvadlar arasındakı rəqabətdən zəhərlənmişdi.

Yaqub Lavan üçün işləyərək, iyirmi il Əram-Nəhərəyimdə yaşadı, Lavan qohumluq tellərinə heç bir etina etmədən onların müqavibsindən hər cür istifadə etməyə çalışırdı. O, öz iki qızı üçün on dörd üzücü ilin ağır zəhmətini tələb edirdi, qalan illərdə isə o, Yaqubun mükafatını on dəfə dəyişdi. Lakin Yaqub səylə və sədaqətlə çalışırdı. Onlann sonuncu görüşü zamanı onun Lavana dediyi sözlər onun öz sərt ağasının maraqlarını qoruduğu tükənməz diqqətliliyini canlı surətdə təsvir edir: “Ötən iyirmi il sənin yanında işlədim, qoyunların və keçibrin balalarını salmadılar və sürübrindəki qoçlarını yemədim. Vəhşi heyvanların parçaladığı heyvanı sənin yanına gətirməzdim, zərərini özüm çəkərdim. İstər gündüz, istərsə də gecə oğurlanan hər heyvanı məndən tələb edərdin. Gündüzün istisi, gecənin soyuğu məni əldən salardı, yuxum gözümdən tökübrdi”.

Çoban sürünü gecə-gündüz quldurlardan, həm də çoxlu vəhşi heyvanlardan qorumalı idi, bu vəhşi heyvanlar cəsarətlə sürüyə hücum edirdilər və əgər sürünü pis qoruyurdularsa, hərdən böyük qırğın edirdilər. Yaqubun Lavanın böyük sürüsünü qoruyan çoxlu köməkçiləri var idi, lakin bütün məsuliyyət onun üzərinə düşürdü. Vaxtaşın o daim sürünün yanında olmalı idi; quraqlıq aylarında gözbyirdi ki, heyvanlar susuzluqdan həlak olmasınlar, ən soyuq aylarda isə - güclü gecə şaxtalanndan. Yaqub baş çoban idi. Sürüdəki hər bir itki baş çobandan alınırdı, o isə öz növbəsində, əgər sürüyə pis baxılmışdısa, ona tabe olan çobanlardan ciddi surətdə tələb edirdi. Çobanın həyatı qayğı və həyəcanlarla doludur. Onun himayəsinə etibar edibn köməksiz varlıqlara zərif mərhəmət Xoş Müjdənin ən [158] qiymətli həqiqətlərinin təsvirinə xidmət etmişdir, - Müqəddəs Ruhun Müqəddəs Yazını yazmağa ruhlandırdığı şəxslər bu surətdən həvəslə istifadə etmişlər. Öz xalqının qayğısına qalan Məsih çobanla müqayisə edilir. Günah işlədiləndən sonra o gördü ki, Onun qoyunları günahın zülmət səhrasında məhvə məhkumdurlar. Bu azmışları xilas etmək üçün O, Ata evinin şərəf və şöhrətini tərk etdi. O deyir: “İtəni axtaracaq, azanı geri qaytaracaq, yaralı olana sarğı qoyacaq, xəstə olana qüvvət verəcəyəm”. “Mən sürümü xilas edəcəyəm. Onlar daha qarət malı olmayacaq” və “vəhşi heyvanların yemi olmayacaq” (Yezekel 34:16,22,28). Məsih onları Öz məskəninə çağırır və “Bu, bir çardaq, qızmar istidə kölgə, yağışa, fırtınaya qarşı sığınacaq, daldalanma yeri olacaq” (Yeşaya 4:6). O, yorulmadan Öz qoyunlarının qayğısına qalır. O, zəiflərə dayaq olur, iztirab çəkənlərə kömək edir, quzuları əlinə götürür və onları bağrına basır. Onun qoyunlar Onu sevirlər. “Yad adamın ardınca isə getməzlər, lakin ondan qaçarlar; çünki yadların səsini tanımazlar” (Yəhya 10:5).

Məsih deyir: “Yaxşı çoban qoyunlar uğrunda canını verər. Qoyunların çobanı və sahibi olmayan muzdur, qurdun gəldiyini gördükdə, qoyunları atıb qaçar, qurd da onları qapar və parçalar. Adam qaçar, çünki muzdurdur və qoyunların qayğısına qalmaz. Yaxşı çoban Mənəm; Mənimkiləri tanıyıram. Mənimkilər də Məni tanıyırlar” (Yəhya 10:11-14).

Məsih - Baş Çoban - Öz sürüsünün qayğısına qalmağı xidmətçilərə, kiçik çobanlara etibar etmişdir. O, onlara əmr etmişdir ki, tapşırılmış iş üçün müqəddəs məsuliyyəti hiss edərək, Onun özü kimi diqqətlə çalışsınlar. O, onları təntənəli surətdə sadiq olmağa, sürünü yedizdirməyə, zəiflərə dayaq olmağa, yorğunları ruhlandırmağa və yırtıcı canavarlardan qorumağa çağırmışdır.

Məsih Öz qoyunlarının xilası üçün həyatını vermişdir və O, bu həqiqi Məhəbbəti kiçik çobanlara nümunə kimi götürməyi təklif edir. Lakin “muzdur, çoban deyildir, çünki qoyunlar özünün deyil” və sürüyə həqiqi marağı yoxdur. O, yalnız pul naminə çalışır və öz qayğısını çəkir. Sürünün qeydinə qalmadan yalnız öz şəxsi mənfəətini güdərək o, çətinliklər və təhlükələr zamanı sürünü qoyub qaçacaqdır.

Həvari Peter kiçik çobanlara deyir: “Allahın sizə həvalə olunan sürüsünü otann. Ona məcburi deyil, könüllü və Allaha məqbul olan [159] şəkildə, biabırçı qazanc üçün deyil, şövqlə ona nəzarət edin. Sizə tapşınlanlara qarşı zülmkar yox, sürüyə nümunə olun” (1 Peter 5:2,3). Pavel deyir: “Özünüzə və bütün sürüyə diqqət edin. Müqəddəs Ruh sizi o sürünün içində nəzarətçi təyin etmişdir ki, Rəbbin və Allahın cəmiyyətini, Öz qanı bahasına əldə etdiyi cəmiyyəti güdəsiniz. Bilirəm ki, mən getdikdən sonra sürüyə rəhmi gəlməyən azğın qurdlar aranıza girəcəkdir” (Həvarilərin işləri 20:28,29).

Sadiq çobanın qismətinə düşən zəhməti və çətinlikləri xoşagəlməz ağır yük hesab edənləri Həvari töhmətləndirərək deyir: “Allahın sizə həvalə olunan sürüsünü otarın. Ona məcburi deyil, könüllü və Allaha məqbul olan şəkildə, biabırçı qazanc üçün deyil, şövqlə ona nəzarət edin”.(l Peter 5:2). Bu cür imansız xidmətçilərin hamısını Baş Çoban həvəslə işdən azad edəcəkdir. Məsihin cəmiyyəti Onun qanı bahasına bağışlanmışdır və hər bir çoban başa düşməlidir ki, ona etibar edilən qoyunlar üçün hədsiz qurban verilmişdir. O, onların hər biri ilə qiymətsiz xəzinə kimi davranmalıdır və onların sağlamlığı üçün yorulmadan çalışmalıdır. Daxilində Məsih ruhu olan çoban Onun fədakar nümunəsini təqlid edəcəkdir, onun himayəsi altında olan sürünün rifahı naminə çalışacaqdır.

Hamı öz işi haqqında ətraflı hesabat verməli olacaqdır. Ağa hər bir çobandan soruşacaqdır: “Sənə verilən sürü, sənin gözəl sürün haradadır?” (Yeremya 13:20). Kim imanlı olacaqsa, böyük mükafat alacaqdır. “Baş Çoban zühur etdiyi zaman, siz solmayan izzət çələngi alacaqsımz” (1 Peter 5:4).

Lavanın yanında xidmət etməkdən əzab çəkən Yaqub Kənana qayıtmaq istəyəndə öz qaynatasına dedi: “Məni göndər, öz torpağıma və ölkəmə gedim. Onlara görə sənə xidmət etdiyim arvadlarımı və uşaqlarımı da ver, gedim, çünki sənə necə xidmət etdiyimi yaxşı bilirsən”. Lakin Lavan onun qalmasını təkid edərək dedi: “sənə görə Rəbbin mənə xeyir-dua verdiyini gördüm”. O görürdü ki, onun sərvəti kürəkəninin qayğılan sayəsində artmışdır.

Yaqub dedi: “Çünki mən gəlməmişdən əvvəl sənin malın az idi, sonra isə xeyli çoxaldı”. Lakin vaxt ötürdü və Lavan Yaqubun böyük sərvətinə paxıllıq etməyə başladı, Yaqub “çox varlandı, onun çoxlu sürüsü, cariyəsi, qulu, dəvəsi və eşşəyi oldu”. Lavanın oğulları öz atalarının qısqanclığına şərik çıxırdılar və onların şər danışıqları Yaquba çatdı. [160] “Yaqub atamıza məxsus olan hər şeyə sahib oldu; bütün bu var-dövləti atamıza məxsus olan əmlakdan əldə etdi. Yaqub Lavanın münasibətini də gördü; o da Yaqubla əvvəlki kimi rəftar etmirdi”.

Yaqub öz hiyləgər qohumlarını çoxdan tərk edərdi, lakin o, Esavla görüşdən qorxurdu. İndi o, Lavanın oğulları tərəfındən təhlükə hiss etdi, onlar onun sərvətinə özlərininki kimi baxırdılar və onu güclə almağa cəhd edə bilərdilər. Güclü çaşqınlıq və həyəcan içərisində olan Yaqub bilmirdi ki, nə etsin. Lakin Beyt-Eldə mərhəmətli əhdləri xatırlayaraq, o, öz bədbəxtliyi haqqında Rəbbə müraciət etdi və Ondan kömək istədi. O, yuxuda öz duasına cavab aldı: “Atalarının ölkəsinə, öz qohumlarının yanına qayıt. Mən səninlə olacağam”.

Lavan olmayanda yola çıxmaq üçün münasib vaxt yaranmışdı. Tezcə heyvanları yığıb onları qabaqca yola saldılar, Yaqub özü isə arvadları, uşaqları və xidmətçibri ilə Fəratdan keçib Kənan sərhəddində yerləşən Gileada yola düşdü. Üç gündən sonra Lavan onların qaçmasını bildi və onların arxasınca təqibə başladı, yeddinci gün onlara çatdı. Qəzəblənmiş Lavan qaçaqları güclə qaytarmağa hazır idi, əlbəttə, o bunu edə bilərdi, çünki güc onun tərəfındə idi. Qaçaqları böyük təhlükə hədələyirdi.

Yalnız Öz xidmətçisini qoruyan Allahın bu işə qarışması sayəsində Lavanın düşmən niyyətləri baş tutmadı. “Sizə pislik edə bilərdim, -Lavan dedi, - ancaq atanızın Allahı dünən gecə mənə belə söylədi: Özünü gözlə, Yaquba nə yaxşı, nə də pis söz de”. Buna görə də o, Yaqubu geri dönməyə məcbur etməməli və ya yalana əl ataraq tovlamamalı idi.

Lavan öz qızlanna onların başlıqlarını vermədi və Yaqubla həmişə hiyləgər və qəddar davrandı. İndi isə ona məxsus olan ikiüzlülükb o, kürəkəninə irad tuturdu ki, guya onun gizli qaçması onu, atan, vida qonaqlığı təşkil etməkdən, ya da heç olmasa öz qızları və nəvələri ib vidalaşmaq imkanından məhrum etmişdir.

Yaqub cavab olaraq birmənalı surətdə Lavanın mərhəmətsizliyini və tamahkarlığını ifşa etdi və öz sədaqətliliyini və şərəfliliyini tanımağa onu məcbur etdi. Yaqub dedi: “Atamın və İbrahimin Allahı, İshaqın sitayiş etdiyi Allah mənimlə olmasaydı, indi yəqin məni əliboş yola salardın. Allah əzabımı və əlimin zəhmətini gördü və dünən gecə sənə xəbərdarlıq etdi”. [161]

Lavan heç bir etiraz edə bilmədi və işi sülhlə qurtarmağı qərara aldı. Yaqub bu təkliflə razılaşdı və tezliklə onların ittifaqının abidəsi olaraq daşlardan təpə ucaltdılar. Lavan bu qurğunu Mispa, yəni “keşikçi qülləsi” adlandırdı və dedi: “Bir-birimizdən ayrılan zaman qoy Rəbb səninlə mənim aramda gözətçi olsun”.

“Lavan yenə Yaquba dedi: Bax, bu da öz aramızda düzəltdiyimiz qalaq və sütun! Bu qalaq və sütun şahid olsunlar ki, nə man sənin tərəfınə - qalağın o tayına gedəcəyəm, nə də sən pislik etmək üçün mənim tərəfımə - qalağın və sütunun bu tayına gələcəksən. Qoy İbrahimin, Naxorun və onların atalarının Allahı aramızda hökm etsin! Yaqub atası İshaqın sitayiş etdiyi Allaha and içdi”. İttifaq bağlayaraq onlar qonaqlıq təşkil etdilər. Gecə dostcasına ünsiyyətlə keçdi. Sübh tezdən Lavan öz adamlan ilə geri qayıtdı. İbrahimin övladları ilə Paddan Aram sakinləri arasındakı hər cür əlaqə bununla da kəsildi. [162]

18-ci fəsil
MÜBARİZƏ GECƏSİ

(Bu fəsil Yaradılış Kitabının 32-ci və 33-cü fəsillərinə əsaslanır)

Yaqub İlahi əmrə itaət edərək Paddan-Aramı tərk etdi və iyirmi il əvvəl Esavdan qaçdığı yol ilə getdi. Öz atasını aldadaraq etdiyi günah həmişə onu əzirdi. O başa düşürdü ki, onun uzun müddət sürgün olunması bu günahın birbaşa nəticəsidir. O bu haqda gecə-gündüz düşünürdü, vicdan əzabı onun bu səfərini daha kədərli edirdi. Uzaqdan görünən doğma təpələr ulu atanın qəlbini titrətdi. Bütün keçmiş aydın surətdə onun önündə durdu. Lakin etdiyi günah haqqındakı xatirələrlə yanaşı ona Allah mərhəməti haqqında, Allahın kömək və bələdçilik əhdləri haqqında fıkirlər meydana gəldi.

Yaqubun safari sona çatırdı və Esavla görüş haqqındakı tutqun fıkirlər ona getdikcə daha tez-tez əzab verirdi. Yaqubun qaçmasından sonra Esav özünü ata sərvətinin yeganə varisi hesab edirdi. Yaqubun qayıtması haqqındakı şayiələr onu mirasin taleyi üçün qorxmağa məcbur edə bilərdilər. Onun üzərinə yalnız qisas hissindən deyil, həm də artıq çoxdan özününkü hesab etdiyi sərvətə tam sahib olmaq üçün hücum edərək Esav öz qardaşına indi çox pislik edə bilərdi.

Rəbb yenidən Yaquba Öz İlahi qayğısınm əlamətini göndərdi. O, Gilead dağından cənuba səfər edəndə səma mələkləri sanki karvanı əhatə edib onu etibarla qoruyurdular. Yaqub Bet-Eldə öz çoxdankı yuxusunu xatırladı və İlahi elçiləri görəndə onun çaşqın qəlbi bir qədər [163] yüngülləşdi, bu mələklər onda da, Kənandan qaçanda da, ona ümid və ruh verirdilər, indi də qayıtdığı vaxtda, onu qoruyurdular. O dedi: “bu, Allahın ordugahıdır”. Həmin yeri “Maxanayim” - “iki mələk dəstəsi”, yaxud “iki ordugah” adlandırdı.

Lakin Yaqub hiss edirdi: öz təhlükəsizliyinin qayğısına qalmalıdır. Buna görə də o öz adamlarını dostluq salamı ilə qardaşının yanına göndərdi və onların Esava müraciət etməli olacaqları sözləri dəqiq başa saldı. Hələ iki qardaşın doğulmasından əvvəl qabaqcadan deyilmişdi ki, böyük kiçiyə tabe olacaqdır və bu haqda xatirələrin münaqişələrə səbəb olmaması üçün Yaqub öz qulluqçulanna dedi ki, onları “öz ağası Esavın yanına” göndərir və onlar onun qarşısında Yaquba əsaslanaraq deməli idilər: “qulun Yaqub”. Guya öz vərəsəlik payını qoparmaq istəyən yoxsul sərgərdanın qayıtması ehtimalını yox etmək üçün Yaqub onlara belə deməyi əmr etdi: “Mal-qaram, eşşəklərim, qoyun-keçim, qullarım və qaravaşlarım oldu. Mən ağama xəbər vermək üçün yanına qasidlər göndərdim ki, sənin gözündə lütf tapım”.

Lakin xidmətçilər bu xəbərlə qayıtdılar ki, Esav onların dost sözlərinə heç bir cavab vermədi, ancaq dörd yüz adamla onların qarşısına gəlir. Aydın idi ki, o qisas almaq istəyirdi. Bütün köçü dəhşət bürüdü. “Yaqub çox qorxub həyacanlandı”. O artıq geriyə qayıda bilmirdi, irəli getməyə isə ehtiyat edirdi. Onun silahsız və müdafıəsiz adamları bu cür görüşə tamamilə hazır deyildilər. Buna görə də o onları iki dəstəyə ayırdı: əgər onlardan biri zərbəni öz üzərinə götürsə idi, digəri gizlənmək imkanı əldə edəcəkdi. Çoxsaylı sürü və dost salami ilə birlikdə o, Esava səxavətli bəxşlər göndərdi. O, əlindən gələn hər şeyi etdi ki, qardaşı onu bağışlasın və təhlükə sovuşsun. İtaət və peşmançılıqla o, İlahi müdafıə üçün yalvarırdı: “Sən mənə demişdin: “Öz ölkənə və qohumlarının yanına qayıt. Mən sənə yaxşılıq edəcəyəm”. Quluna göstərdiyin bütün xeyirxahlığa və sədaqətə layiq deyiləm; bu İordan çayını təkcə dəyənəyimlə keçdim, indi isə iki dəstə köçüm var. Yalvanram, məni qardaşım Esavın əlindən qurtar. Çünki onun gəlib məni, uşaqlanmla analarını öldürməsindən qorxuram”.

Budur onlar Yabboq çayına çatdılar və gecə düşəndə Yaqub öz ailəsini çaydan keçirtdi, özü isə geridə qaldı. O, gecəni dua ilə geçirtmək qərarına gəldi və Allahla təklikdə qalmaq istədi. Çünki yalnız Rəbb Esavın qəlbini yumşalda bilərdi, ulu atanın yeganə ümidi yalnız Ona idi. [164]

Bura çox vaxt vəhşi heyvanların dolaşdığı, quldurların və qatillərin gizləndiyi dağlarla əhatə olunmuş qapalı yer idi. Gecəyarı idi. Müdafıəsiz və tənha Yaqub dərin ümidsizlik içərisində yerə yıxıldı. Onun üçün həyatda ən əziz olan şeylərin hamısı indi uzaqda ölüm təhlükəsi içərisində idi. Hər şeydən ağır fikir bu idi ki, onun günahı üzündən təqsiri olmayanlar zərər çəkirlər. Ürəkdən gələn fəryad və göz yaşları ilə o dua etməyə başladı. Birdən kiminsə güclü əli onu tutdu. Hansı bir quldurunsa onu öldürmək istədiyini güman edən Yaqub rəqibin əlindən qurtarmağa çalışdı. Mübarizə tam qaranlıq içərisində, sözsüz keçirdi, lakin Yaqub bütün gücünü toplamışdı; bir an da zəifləmirdi. O, öz həyatını qoruyaraq mübarizə edəndə günahını dərk etməsi onu sıxırdı, bütün günahlar onun qarşısında duraraq onu Allahdan ayırırdı. O, tam ümidsizlik içərisində İlahi əhdləri xatırladı və bütün qəlbi ilə Allahı yalvardı ki, ona rəhm etsin. Mübarizə sübhə kimi davam etdi, birdən naməlum şəxs gözlənilmədən Yaqubun ombasına toxundu və o o saat axsamağa başladı. Ulu ata yalnız indi başa düşdü ki, onun mübarizə etdiyi Şəxs Kim idi. İndi o bilirdi ki, az qala fövqəlinsani səylər göstərməsinə baxmayaraq nə üçün Ona qalib gələ bilməmişdir. O, Səma Elçisi ilə mübarizə etmişdi. Bu, Məsih idi, Yaqubun yanına gələn “əhd Elçisi” idi. Şikəst olmuş, kəskin ağrı hiss edən ulu ata Onu buraxmadı. Tam yorğunluq və peşmanlıq içərisində o, Mələyə sıxılaraq “ağlayıb Ondan xeyirxahlıq istədi”. O, yəqinlik almalı idi ki, onun günahı bağışlanmışdır.’Hətta bədən ağrısı da onu bu fikirdən daşındıra bilmədi. Həddinə çatana kimi qətiliyi getdikcə artır, imanı möhkəmlənirdi. Mələk azad olmağa çalışaraq təkid etdi: “burax gedim, çünki səhər açılır”, lakin Yaqub cavab verdi: “Mənə xeyir-dua verməsən, səni buraxmaram”. Əgər Yaqubun sözlərində lovğa, özündənrazılıq səslənsə idi, o, həmin an məhv edilərdi, lakin bu, öz xüsusi miskinliyini dərk edən insanın və Öz əhinə sədaqəti qoruyan Allahın sadiqliyinə şübhə etməyən insanın inamı idi.

Yaqub “Mələklə güləşib ona üstün gəldi” (Huşə 12:4). Bu günahkar, azmış, fani insanın iltaəti, peşmançılığı və fədakarlığı Səmanın Əzəmətinə qalib gəldi. O, titrək əlləri ilə Allah əhdindən yapışmışdı və Hədsiz Məhəbbət günahkarın xahişini təxirə sala bilmədi.

İlkinliyi yalan yolu ilə əldə etmək üçün Yaqubu günah etməyə məcbur [165] edən yanılma indi ona aydın idi. O, Allahın əhdinə əmin olmadı, lakin Allahın öz saatında və öz vaxtında edəcəyini öz səyləri ilə həyata keçirməyə çalışdı. Onun indiyə qədər günah haqqında xatırladan adı indi, bağışlanma əlaməti olaraq, onun qələbəsini əbədiləşdirən başqası ilə əvəz edildi. “Artıq sənə Yaqub deyil, İsrail deyiləcək; çünki sən Allahla, insanlarla güləşmisən və üstün gəlmisən”.

Nəhayət Yaqub həsrətində olduğu xeyir-duanı aldı. Hiyləgərliyə və yalana əl ataraq etdiyi günah bağışlandı. Böhran keçdi. Onun həyatını zəhərləyən şübhələr, qəzəblər, vicdan əzabı itdi. Dünyada Allahla olmaq necə də şirin idi! Yaqub qardaşı ilə görüşməkdən daha qorxmurdu, onun günahını bağışlayan Rəbb onun peşmançılığım və itaətini qəbul etmək üçün Esavın da qəlbini yumşalda bibrdi.

Yaqub Mələklə mübarizə etdiyi vaxt Esavın yanına başqa səma elçisi göndərildi. O, yuxuda artıq iyirmi il ata evindən uzaqda didərgin olan qardaşını gördü. O onu həyatını dəyişmiş anası üçün ağlayan gördü. O, Allah ordusunun onu necə əhatə etdiyini gördü. Esav öz döyüşçübrinə bu yuxu haqqında danışdı və onlara Yaquba heç bir pislik etməməyi əmr etdi, çünki onun atasının Allahı onunla idi.

Nəhayət iki dəstə bir-birinə yaxınlaşdılar - sənanmaş başçılarının rəhbərliyi altında döyüşçübr və Yaqub öz arvadları, uşaqları, çobanları, xidmətçibri, böyük sürübri ib birlikdə. Ulu ata əsasına söykənərək döyüşçüləri qarşılamaq üçün qabağa çıxdı. Onun rəngi solğun idi, bir qədər əvvəlki çarpışmadan sonra axsayırdı və asta yeriyirdi, ağnya üstün gəlmək üçün hər addımda dayanırdı, lakin onun üzü sevinc və sülh saçırdı.

Bu şikəst əzabkeşi görəndə “Esav qardaşını qarşılamaq üçün qaçıb onu qucaqladı və boynuna sarılıb öpdü; onlar ağlaşdılar”. Hətta Esavın kobud döyüşçübrinin qəlbləri də bu səhnədən riqqətə gəldi. Baxmayaraq ki, Esav onlara öz yuxusu haqqında danışmışdı, onlar öz hökmdarlarında baş verən dəyişikliyi izah edə bilmirdibr. Ulu atanın gücsüzlüyünü görüb onlar heç ağıllarına da gətirə bilmədilər ki, bu zəiflik onu güclü etmişdir.

Yəbboq sahilindəki əzabverici iztirablar gecəsində sanki artıq ölümün gözlərinə baxan Yaqub insan səybrinin əbəsliyini və insan gücünə inamın davamsızlığmı dark etdi. O başa düşdü ki, köməyi yalnız Ondan - Kimə qarşı ki, bu qədər ağır günah etmişdir - gözləmək olar. [166] O, köməksiz və layiq olmadığı halda, Allaha yalvarırdı ki, tövbə edən günahkara Onun mərhəməti haqqında əhd versin. Bu əhd onda inam yaratdı: Allah onu bağışlayacaq və qəbul edəcəkdir. Göy və yer heç olsa da, bu sözlər heç olmaz və bu, bütün dəhşətli çarpışma ərzində ona dayaq oldu.

Yaqubun mübarizə və iztirablar gecəsi yaşadığı təcrübəsi Məsihin İkinci gəlişi ərəfəsində Allah xalqının keçməli olacaqı smaqları simvolizə edir. Səmavi röyada bu dövrü görən Yeremya peyğəmbər deyir: “Qorxu səsi eşitdik, asayiş deyil, dəhşət səsi.... Nə üçün hamının bənizi solub? Ah, bu nə dəhşətli gündür! Bir daha belə gün olmayacaq, Yaqub nəsli üçün sıxıntı dövrü olacaq, ancaq yenə də bundan qurtulacaq” (İrməyə 30:5-7).

Məsihin insanlar üçün vəsatətçiliyi başa çatanda bu ağır dövr başlayacaqdır. Onda hər bir canın qisməti həll olunacaqdır və günahların təmizlənməsi üçün bağışlayan qan artıq bir daha olmayacaqdır. İsa insanlar üçün Allah qarşısında xahiş etməyi dayandıranda qəzəbli hökm çıxarılacaqdır: “Haqsızlıq edən, bir də haqsızlıq etsin. Murdar olan, bir də murdar olsun. Saleh isə, yenə saleh işlər görsün. Müqəddəs də, bir də müqəddəs olsun” (Vəhy 22:11). Onda yer şəri cilovlayan Müqəddəs Ruhun gücündən məhrum olacaqdır. Yaqubu öz doğma qardaşı tərəfındən ölüm hədələdiyi kimi Allah xalqı da onu məhv etməyə çalışan şərəfsizlərin təhlükəsi ilə üzbşəcəkbr. Ulu ata bütün gecə Esavın əlindən qurtulmaq üçün mübarizə etdiyi kimi salehbr də gecə-gündüz onları əhatə edən düşmənlərdən qurtulmaq üçün Allahı çağıracaqlar.

Şeytan Yaqubu Allah məbkləri qarşısında ittiham edib, etdiyi günah üçün onun məhv edilməsini tələb edirdi. O, Esavı onun qarşısına çıxmağa təhrik etdi. Bütün uzun mübarizə gecəsi ərzində şeytan ulu ataya onun günahkar olduğunu təlqin etməyə çalışırdı ki, onu qətiyyətdən məhrum etsin və Allahdan uzaqlaşdırsın. Yaqub ümidsizlik içərisində Mələkdən yapışanda və göz yaşı içərisində Ona yalvaranda Səma Elçisi də onun imanını sınamaq üçün ona günahını xatırlatdı və ondan azad olmağa çalışdı. Lakin bu, Yaqubu dayandırmadı. O bilirdi ki, Allah mərhəmətlidir və Onun rəhminə arxalandı. O öz peşmançılığmı xatırlatdı və qurtuluşu üçün yalvardı. O öz keçmiş həyatını xatırlayanda ümidsizliyə qapıldı, lakin Məbyi [167] buraxmadı, qalib gələnə qədər qəlb fəryadı və göz yaşı ilə Ona yalvardı. Şər qüvvələri ilə özünün sonuncu mübarizəsində Allah xalqı da bu cür sınaqlara məruz qalacaqdır. Allah onun qətiliyini və Özünün xilasedici qüvvəsinə imanını sınayacaqdır. Şeytan çalışacaq ki, Allah övladlarını qorxutsun və onlara vəziyyətlərinin ümidsiz olduğunu, günahlarının çox ağır olduğunu və bağışlanmayacaqlarını təlqin etsin. Allah xalqı özünün bütün qüsurlarını görəcəkdir və yaşadığı həyatı xatırlayaraq ümidini itirəcəkdir, lakin Allah mərhəmətinin hədsizliyini yada salaraq, səmimi peşmançılıq duyaraq tövbə edən günahkara Məsih ilə verilən əhdlər üçün Ona yalvaracaqdır. Onlar öz dualarına ani olaraq cavab almasalar da, imanları sarsılmayacaqdır. Mələkdən yapışan Yaqub kimi onlar Allah qüvvəsindən yapışacaqlar və canları fəryad edəcək: “Mənə xeyir-dua verməsən, səni buraxmaram”.

Əgər Yaqub ilkinliyi yalanla əldə etdiyinə əvvəlcə peşman olmasaydı, Allah onun dualarını eşitməzdi və ona həyat verməzdi. Kədər vaxtı da beləcə, əgər Allah övladları əvvəlcə öz günahları üçün peşman olmayacaqlarsa, dəhşət və əzaba düçar olanda sınacaqlar. Ümidsizlik onların imanını öldürəcək və onlar azad olmaq üçün Allaha övladları öz ləyaqətsizliklərinin dərinliyini dərk edəcəklərsə, onda onların ifşa olunası gizli günahları qalmayacaqdır. Onların cinayətləri Məsihin bağışlayıcı qanı ilə silinəcəkdir və onlar bir daha bu günahlan yada salmayacaqlar.

Şeytan çoxlarını inandırır ki, Allah nəzərə çarpmayan cinayətlərə heç bir fikir vermir, lakin Allah Yaqubla olan hadisədə göstərdi ki, günah Onun tərəfındən heç cür təqdir oluna bilməz. Öz günahlanna haqq qazandıranların, ya da onları gizlədənlərin hamısı bu qayda ilə etirafsız və bağışlanmamış qalırlar və hiyləgər tərəfındən təqlub edilirlər. Onların öz imanlarına şəhadətləri nə qədər yüksəkdirsə, nə qədər hörmətli mövqe tuturlarsa, Allahın nəzərində onların qismətləri bir qədər acınacaqlıdır və şeytanın öz qələbəsinə inamı bir o qədər çoxdur. Yaqubun hadisəsi şəhadət edir ki, günaha batmış olan, lakin tövbə edərək Ona qayıdanları Allah tərk etməyəcəkdir. Fədakarlıq və sarsılmaz iman sayəsində Yaqub öz gücü ilə əldə edə bilmədiklərini aldı. Bu qayda ilə Allah Öz xidmətçisinə göstərdi ki, onun həsrətlə almaq istədiyi xeyir-duanı yalnız İlahi güc və mərhəmət bəxş edir. Son dövrdə yaşayanlarla da bu cür olacaqdır - təhlükələrlə əhatə olunaraq [168] və ümidsizliyə qapılaraq onlar yalnız bağışlayıcı qurbana arxalanmalı olacaqlar. Biz öz səylərimizlə heç nəyə nail ola bilmərik. Öz köməksizliyimiz və miskinliyimizlə biz çarmıxa çəkilmiş və dirilmiş Xilaskarın xidmətlərinə ümid bəsləməliyik. Bu cür hərəkət edəni ölüm hədələmir. Bizim cinayətlərimizin uzun qara siyahısı Sonsuz Olanın gözləri önündədir. Bu, tam siyahıdır: bizim həyatımızdan heç nə nəzərdən qaçırılmamışdır. Lakin qədimlərdə Öz qullarının fəryadlarını Eşidən iman dualarını eşidəcək və günahlarımızı bağışlayacaqdır. O vəd etmişdir və Öz sözünü yerinə yetirəcəkdir.

Yaqub ona görə qalib gəldi ki möhkəm və qətiyyətli idi. Onun nümunəsi təkidli duanın təsirinə şəhadət edir. İndi biz bu qalib gəlmiş duadan, bu sarsılmaz inamdan öyrənməliyik. Həm Məsihin imanlılar icmasmdakı, həm də hər bir məsihçinin həyatındakı böyük qələbələr qabiliyyətlərin, savadlılığın, var-dövlətin, ya da ətrafdakılann xoş münasibətlərinin sayəsində baş vermir. Məsihçi bu qələbələri Ən Güclünün qüdrətli əlinə öz səmimi və mübariz imanını arxalanaraq Allahla tənhalıqda qazanır.

Hər cür günahı tərk edib, Allahın xeyir-duasının bütün qəlbi ilə axtarmayan onu əldə etməyəcəkdir. Lakin Allah əhdinə Yaqub kimi möhkəm və səmimi ümid bəsləyənlərin hamısı onun kimi qələbə qazanacaqlar. “Məgər Allah Öz seçdiklərini gecə-gündüz Ondan imdad istəyənləri müdafıə etməyəcəkmi? Onlar üçün çoxlu gecikəcək? Sizə deyirəm ki, onları tezliklə müdafiə edəcəkdir. Bəs İnsan Oğlu gəldiyi zaman yer üzərində iman tapacaqmı?” (Luka 18:7,8). [169]

19-cu fəsil
YAQUBUN KƏNANA QAYITMASI

(Bu fəsil Yaradılaş Kitabının 34,35,37-ci fəsillərinə əsaslanır)

Yaqub İordanı keçərək “sağ-salamat Kənan torpağında olan Şekem şəhərinə gəldi və şəhərin qarşısında məskən saldı” (Yar.33:18). Beləliklə, Rəbbin onu doğma torpağa sülhlə qaytarmasını xahiş edən ulu atanın Bet-Eldəki duası yerinə yetdi. O, bir müddət Şekem vadisində yaşadı. Bu məhz həmin yer idi ki, yüz il əvvəl İbrahim öz köçünü salmışdı və əhd olunmuş toraqda birinci qurbangahını ucaltmışdı. Yaqub burada “şəhərin qarşısında məskən saldı. O, çadırlarını qurduğu tarlanın bir hissəsini Şekemin atası Xamorun oğullarından yüz parça gümüşlə satın aldı. Yaqub orada bir qurbangah qurub, adını El-Elohe-İsrail qoydu”. İbrani dilində Allah, İsrailin Allahı. İbrahim kimi Yaqub da öz çadırının yanında Allaha qurbangah tikdi və bütün ev əhlini səhər və axşam qurbangətirmə mərasiminə topladı. O orada quyu da qazdı, bu quyuya on yeddi əsr sonra Yaqubun Oğlu - Xilaskar gəldi və qızmar gündə onun yanında dincələrək Öz məftun dinləyicilərinə “əbədi hayata axan su çeşməsindən” danışdı (Yəhya 4:14).

Yaqubun və onun oğlullarının Şekem gəlişi zorakılıq və qan tökülməsi ilə qurtardı. Onun ailəsindən yeganə qızın namusuna təcavüz edildi. İki qardaş qətldə iştirak etdi və bütün şəhər ehtiyatsız gəncin cinayətinə qarşı qisas üzündən dağıdıldı və məhv edildi. Bu dəhşətli [170] hadisələr zənciri ondan başladı ki, Yaqubun qızı “o ölkənin qızlarını görməyə çıxdı” və beləliklə şərəfsizlərlə ünsiyyətə girmək qərarına gəldi. Allahdan qorxmayan insanlar arasında ləzzət axtaran şeytanın ərazisinə daxil olur və özünü tamahlara düçar edir.

Şimeonun və Levinin xain qəddarlığı səbəbsiz deyildi, lakin Şekemin sakinlərinə divan tutaraq onlar ağır günah işlətdilər. Onlar öz niyyətlərini Yaqubdan səylə gizlətdibr və onların qisası haqqındakı xəbər onu dəhşətə gətirdi. Öz oğlullarının yalanından və qəddarlığından sarsılaraq o dedi: “Şimeonla Levi qardaşdır, qəddarlıq qılıncları ilə silahlanıblar. Ey qəlbim, onların məclisinə getmə, ey şərəfım, onların toplantısında olma. Çünki onlar qəzəblənəndə qətl etdilər, əylənəndə öküzlərin ayaq vətərini kəsdilər. Lənət olsun vəhşi qəzəblərinə, lənət olsun qəddar hiddətbrinə. Onları Yaqubda ayıracağam, İsrailə səpələyəcəyəm” (Yaradılış 49:5-7).

Baş verən hadisə Yaqubu dərindən düşünməyə təhrik etdi. Onun oğullarının xasiyyətlərində qəddarlıq və yalançılıq nümayiş olunmuşdu. Onun düşərgəsində bütlər var idi və bütpərəstlik hətta onun ailəsində də kök atmaqla hədələyirdi. Allah onlarla layiq olduqlan kimi rəftar edib onları qisas üçün ətraf xalqların əllərinəmi verəcəkdir?

Lakin narahat hisslərdən əzab çəkən Yaquba Rəbb cənuba, Bet-Elə getməyi əmr etdi. Bu yer haqqındakı fikir ulu ataya yalnız mələklər haqqındakı röyanı və Allahın mərhəmət əhdlərini deyil, həm də onun orada Rəbbə verdiyi sədaqət andını xatırlatdı. O, qərara gəldi ki, bütün ev əhli bu müqəddəs yerə yola düşməzdən əvvəl onlar bütlərin çirkablarından təmizlənməlidirlər. Buna görə də o, düşərgədə olanların hamısına əmr etdi: “Yanınızda olan özgə büt allahlarını atın və özünüzü pak edib, paltarlarınızı dəyişin. Qalxıb Bet-Eb gedək. Dərdli günümdə mənə cavab verən və getdiyim yolda mənimlə olan Allaha orada bir qurbangah düzəldəcəyəm”.

Yaqub dərin həyəcan hissi ilə özünün Bet-Eb birinci gəlişinin tarixçəsini söybdi: atası evini necə tərk etmişdi və öz həyatını xilas etmək üçün tənha didərgin kimi necə qaçmışdı, gecə röyasında Rəbb ona necə görünmüşdü. Allahın onunla necə qeyri-adi rəftar etdiyini xatırlayanda onun cam isindi və Onun övladları da bu hər şeyə qalib gələn qüvvədən riqqətə gəlməbri üçün Yaqub onları ən fəal surətdə [171] hazırlaşdırdı. “Onlar yanlarında olan bütün özgə büt allahlarını və qulaqlarındakı sırğaları Yaquba verdilər. Yaqub bunları Şekem yaxınlığında olan palıdın altında basdırdı”.

Rəbb bu torpağın sakinlərini elə qorxutdu ki, onlar Şekemdə tökülən qan üçün qisas almağa heç bir cəhd göstərmədibr. Səyahətçilər tam müvəffəqiyyətlə Bet-Elə çatdılar. Burada Rəbb Yaquba yenidən göründü və onunla əhdi yenilətdi. “Yaqub Allahın onunla danışdığı yerdə bir sütun qoydu”.

Bet-Eldə Yaquba ağır itki üz verdi. Onun anasının dayəsi, öz xanımını Paddan-Aramdan Kənan torpağına ötürən Devora öldü. O, uzun müddət onun atasının ailəsində yaşamışdı və orada hamı ona hörmət edirdi. Bu qoca qadının hüzuru Yaqub üçün xüsusi olaraq əziz idi, çünki onu ona uşaqlıq və xüsusi olaraq onu zərif və güclü məhəbbətlə sevən anası haqqında xatirələr bağlayırdı. Devora o qədər səmimi kədərlə ağlandı ki, altında dəfn edildiyi palıd “ağlaşma palıdı” adlandı. Qeyd etməmək olmaz ki, həyatı sədaqətli xidmət qəhrəmanlığı olan bu qadının xatirəsi, bu ailənin köhnə dostunun xatirəsi izsiz itmədi, Allah Sözünün səhifələrində saxlandı.

Bet-El Xevronda cəmi iki günlük məsafədə yerbşir, lakin burada Yaquba dəhşətli kədər üz verdi: onun arvadı Rəhilə öldü. O, onun naminə on dörd il xidmət etmişdi və yalnız məhəbbət onun ağır zəhmətini bəzəyirdi. Bu məhəbbətin necə dərin və güclü olması ondan görünür ki, bir çox il sonra Yaqub Misirdə ölüm yatağında olanda Yusif öz atasına baş çəkməyə gəbrkən o, keçmişə nəzər salıb dedi: “Mən Paddandan gələndə Kənan torpağında yolda Efrata yaxm yerdə Rəhilə yanımdaca öldü. Onu eb orada - Efrat yolunda, yəni Bet-Lexemdə basdırdım” (Yaradılış 48:7). Öz aibsinin uzun və həyacanlarla dolu bütün tarixindən Yaqub yalnız Rahilənin ölümünü xatırladı. Rəhilə ikinci oğlunu doğdu və ölərkən onun adını Ben-Oni qoydu, yəni “kədərimin oğlu”. Lakin atası onu Binyamin adlandırdı, yəni “sağ əlimin oğlu”, yaxud “mənim gücüm”. Rəhibni öldüyü yerdə dəfn etdibr. Onun qəbrinin üstünə dirək şəklində abidə qoydular ki, onun xatirəsini əbədibşdirsin.

Efratdan çıxan yolda başqa ağır cinayət Yaqubun ailəsini ləkələdi və Ruveni ilk oğul kimi üstünlü hüququndan və ilkinlik şərəfındən məhrum etdi. [172]

Nəhayət Yaqubun səfərləri çatdı. “Yaqub Qiryat-Arbada, yəni Xevronda olan Məmreyə, atası İshaqın yanına gəldi. İbrahim və İshaq Məmredə qərib idilər. O burada öz atasının ölümünə qədər qaldı. Gücsüz, kor İshaq üçün tənha və ağır itkilərlə dolu illərdə bu qədər il uzaqda olan oğlunun həssas diqqəti əsl təsəlli idi.

Yaqub və Esav öz atalarının ölüm yatağı yanında yenidən görüşdülər. Kiçik qardaşından qisas almaq üçün böyük qardaş nə vaxtsa bu anı gözləyirdi, lakin o vaxtdan onun hissləri kəskin surətdə dəyişmişdi. Yaqub ilkinliyin ruhani xeyir-duaları ilə xoşbəxt olaraq ata sərvətini böyük qardaşına verdi, Esavın qiymətləndirdiyi və can atdığı yeganə miras da elə bu idi. Onlar bir-birlərinə daha qısqanclıq və nifrət bəsləmirdilər, lakin ayrılıqda yaşamağı yenə də üstün tutdular. Esav Seir dağma tərəf hərəkət etdi. Öz xeyir-dualarında bu qədər səxavətli olan Allah Yaqubun can atdığı ruhani sərvətlərə əlavə olaraq dünyəvi sərvətlərdən də bəxş etdi. Hər iki qardaşın var-dövləti o qədər böyük idi ki, “bir yerdə yaşaya bilmədilər; sürüləri çox olduğu üçün qaldıqları torpağa sığmırdılar”. Bu aynlıq Yaqub haqqında İlahi niyyətə əsasən baş verdi. Qardaşlann imanlan bir-birindən kəskin surətdə fərqləndiyi üçün onların aynlıqda yaşamaları daha yaxşı idi.

Esav və Yaqub Allah haqqında bilgiləri eyni dərəcədə almışdılar, hər ikisi Allah əmrlərinə riayət edib Onun xeyir-dualarını qazana bilərdilər; lakin onlardan biri bu yolla getmək istəmədi. Qardaşlar müxtəlif yollarla getdilər, bu yollar getdikcə ayrılırdılar.

Allahın etdiyi seçki Esavı xilas xeyir-dualanndan məhrum etmirdi. Onun lütfünün bəxşləri Məsih vasitəsilə hamıya təmənnasız təklif edilir. Hər bir insan onu xilasa, yaxud da ölümə aparan seçkini özü edir. Rəbb Öz Sözündə şərtlər irəli sürmüşdür ki, bunlara riayət etməklə hər bir can əbədi həyat ala bilər. Bu şərtlər Məsihə iman vasitəsilə Onun əmrlərinə itaətdən ibarətdir. Allah o şəxsləri üstün tutur ki, onların xarakterləri Onun qanunu ilə harmoniyadadır və Onun tələblərinin normalarına cavab verənlər şöhrət padşahlığına daxil olmaq hüququ alacaqlar. Məsih Özü demişdir: “Oğula iman edənin əbədi həyatı vardır; lakin Oğula itaət etməyən, həyat görməyəcəkdir” (Yəhya 3:36). “Mənə: “Ya Rəbb, Ya Rəbb” - deyən hər kəs Səmavi Səltənətə girməyəcəkdir; ancaq göylərdə olan Atamın iradəsini yerinə yetirən oraya girəcəkdir” (Matta 7:21). Vəhy kitabında [173] O deyir: “Öz paltarlarını yuyanlar və bebliklə, həyat ağacından yeməyə haqq qazanaraq, qapılardan keçib, şəhərə girənlər bəxtiyardırlar!” (Vəhy 22:14). Allah Sözünə əsasən insanı xilas edən yeganə prinsip budur.

Öz xilası üçün qorxu və səylə çalışan hər bir can əbədi həyat üçün seçilmişdir. Daim iman zirehini geyinən və imanı uğrunda vuruşan kəs seçilmişdir. Daim duada sayıq duran, Yazıları araşdıran və imtahandan qaçan kəs seçilmişdir. Daim inanan və Allah ağzından çıxan hər bir sözə itaət edən kəs seçilmişdir. Bağışlanma hamı üçün təmin edilmişdir, lakin yalnız bu şərtlərə itaət edənlər onun nəticələrindən həzz alacaqlar.

Esav əhdin xeyir-dualarına etinasızlıq göstərdi. O, ötəri sərvətləri ruhani nemətbrdən çox qiymətləndirdi və nəyə can atırdısa, onu da aldı. Onun Allah xalqından ayrılması öz düşünülmüş qərarı idi. Yaqub iman mirasını seçdi. O onu hiylə və yalan bahasına almaq istədi. Lakin Allah elə etdi ki, onun etdiyi günah onun düzəlməsində müəyyən rol oynadı. Sonrakı illərin bütün acı duyğulanna baxmayaraq Yaqub öz məqsədini heç vaxt unutmadı. O başa düşdü ki, xeyir-duanı almaq üçün insan hiyləgərliyinə və yalana əl atmaqla o, Allaha qarşı çıxmışdır. Yabboq sahilindəki gecə mübarizəsindən sonra o, başqa adam oldu. Onun özünə arxayınçılığı itdi və əvvəlki hiyləgərliyindən iz də qalmadı. Onun bütün sonrakı həyatı hiyləgərliyin və yalanın yerinə sadəlik və düzgünlüklə seçilir. O, Qüdrət Sahibinin əlinə söykənməyi öyrəndi və sınaqlar, bədbəxtliklər içərisində itaətlə Allah iradəsinə tabe oldu. Onun xarakterinin alçaq cəhətləri odlu sobada məhv oldu, xalis qızıl təmizbndi və İbrahimin və İshaqın imanı onun həyatında tam əks olundu.

Yaqubun günahı və onun nəticəsi olan müxtəlif hadisəbr kədərli izbrsiz qalmadılar və onun oğullarının xasiyyəti və həyatlarında öz acı bəhrəbrinin göstərdibr. Yetgin yaşa çatanda onlar ciddi qüsurlar gördübr. Çoxarvadlılığm nəticələri aib həyatında öz əksini tapdı. Bu dəhşətli şər əsl məhəbbət çeşməsini qurutdu və ən müqəddəs telbri zəfilətdi. Bir neçə ananın qısqanclığı aib həyatını zəhərlədi; uşaqlar nadinc və özbaşına böyüdübr, aib başçısının həyatı həyacan və kədərə büründü.

Lakin onların arasında biri - Rəhilənin böyük oğlu Yusif xaraktercə [174] kəskin surətdə fərqlənirdi, onun nadir gözləlliyi sanki əqlinin və qəlbinin daxili gözəlliyini əks etdirirdi. Ürəyi təmiz, enerjili, şən gənc həm də mənəviyyat cəhətcə ciddi və möhkəm idi. O, atasının tövsiyələrini dinləyirdi və Allah iradəsinə həvəslə itaət edirdi. Sonralar onu Misirdə fərqləndirən mənəvi keyfiyyətləri: yumşaqlıq, sadiqlik, düzgünlük - artıq onun gündəlik həyatında üzə çıxırdılar. Onun anası öləndə o, bütün mehrini atasına salmışdı və Yaqub bütün qəlbilə bu gec doğulmuş uşağa bağlanmışdı. O, “Yusifı bütün oğullarından çox sevirdi”.

Lakin hətta bu məhəbbət münaqişəyə və kədərə səbəb oldu. Yaqub ehtiyatsızlıq edib Yusifə olan sevgisinin söyləmişdi və bu onun digər oğullarının qısqanclığını oyatmışdı. Yusif öz qardaşlarının kinini görəndə bu onu çox narahat etdi, o yumşaqcasına qardaşlarına xəbərdarlıq etməyə cəsarət edəndə bununla onların nifrət və qəzəbini daha da gücləndirdi. O, qardaşlarının Allaha qarşı günah etməsinə sakintcə baxa bilmirdi və atasının nüfuzunun onlan ağıllandıracağına ümid edərək hər şeyi atasına danışdı.

Yaqub kobudluq və sərt münasibətlə oğullarının qəzəbini oyatmamağa çox diqqət göstərirdi. O, dərin həyəcan və qayğı ilə onlara yalvarırdı ki, onun ağ saçlarına hörmət etsinlər və onun adına ləkə gətirməsinlər, ən əsası isə - Allahın hökmbrinə etinasızlıq göstərməkb Ona qarşı şərəfsizlik etməsinlər. Qanunsuz hərəkətlərinin aşkar olmasından utanaraq gənclər sanki peşman olmuşdular, lakin həqiqətdə isə onlar öz əsl hisslərini gizlədirdilər, tövbə etdikdən sonra daha da qəddarlaşmışdılar.

Yaqub ehtiyatsızlıq edərək Yusifə bahalı paltar bəxş etmişdi, bu paltarı adətən çox hörmətli adamlar geyirdilər. Yaqubun bu hərəkəti onun Yusifə qarşı xüsusi mövqeyini oğullanna göstərən daha bir sübut oldu və onlar şübhələndilər ki, Yaqub öz böyük oğullarını qoyub ilkinlik xeyir-duasını Rəhilənin oğluna verəcəkdir. Bir dəfə bu oğlan öz gördüyü yuxunu danışanda onların kini daha da artdı. O onlara dedi: “Gördüyüm bu yuxuya qulaq asın: biz zəminin ortasında dərz bağlayırdıq; mənim dərzim qalxıb dik durdu, sizin dərzləriniz isə mənim dərzimi əhatəyə alıb, ona səcdə etdilər”.(Yar.37:6-7) “Doğrudanmı, sən bizə padşah olacaqsan, hökmranlıq edəcəksən?” -deyə onun qardaşlan qəzəb və paxıllıqla nida etdibr. [175]

Tezliklə o, əvvəlkinə bənzəyən başqa bir yuxu gördü və bunu da onlara danışdı: “yenə bir yuxu gördüm, gördüm ki, günəş, ay və on bir ulduz mənə səcdə edirlər”. Bu yuxu da əvvəlki kimi tələsik yozuldu. Burada olan atası da iradla dedi: “Bu gördüyün yuxu nə deməkdir? Doğrudanmı, mən, anan və qardaşlann əyilib sənə təzim etmək üçün gələcəyik?”. Sözlərinin ciddi səslənməsinə baxmayaraq Yaqub inandı ki, Allah Yusifə gələcəyi açır.

Bu gənc oğlan qardaşlarının qarşısında öz yuxusunu danışanda onun ilhamverici Müqəddəs Ruhdan ziyalanan gözəl üzü nur saçırdı və onlar ona heyrətsiz baxa bilmirdilər. Lakin onlar öz şər yollarından əl çəkmək istəmirdilər və onların günahına irad olan paklığa nifrət edirdilər. Qabilə rəhbərlik edən ruh onların qəlbində məskən salmışdı. Sürülər üçün otlaqlar axtararaq qardaşlar bir yerdən başqa yerə köçməli olurdular və çox vaxt aylarla evdə olmurdular. Buna görə də onlar atalarının Şekemdən aldığı torpağa tərəf hərəkət etdilər. Vaxt keçdi, lakin onlardan heç bir xəbər yox idi və onların Şekem sakinlərinə əvvəlki nifrətbrini bibn ataları həyəcanlanmağa başladı. Buna görə də, o Yusifı onların yanına göndərdi ki, o onlan axtarsın və hər şeyin yaxşı olduğuna əmin olsun. Əgər Yaqub qardaşlann Yusifə olan həqiqi münasibətini bilsə idi, onu heç vaxt onların yanına tək göndərməzdi, lakin onlar öz kinlərini səyb gizbdirdilər.

Yusif şən qəlbb atası ib vidalaşdı. Nə qoca, nə də gənc heç ağıllarına da gətirmirdilər ki, onlar bir daha görüşməzdən əvvəl nələr baş verəcəkdir. Yusif uzun və tənha səyahətdən sonra Şekemə çatanda o orada nə öz qardaşlarını, nə də heyvanları tapdı. Onları soraqlayaraq Dotana yola düşdü. O artıq əlli mildən çox yol getmişdi və hələ on beş mil də yol getməli idi, lakin o, yorğunluğu unudaraq təbsirdi, atasının həyəcanım xatırlayaraq ona qarşı yad münasibət göstərmələrinə baxmadan əvvəlki kimi sevdiyi qardaşlarını tezliklə görmək istəyirdi. Qardaşlar onun yaxınlaşdığını gördübr və nə onların xatirinə uzun yol gəlməsi haqqında fikir, nə də onun yorğunluğu və aclığı, qonaqpərvərlik borcu və qardaş məhəbbəti onların qızğın nifrətini yumşaltmadı. Yusifın ona qarşı xüsusi ata məhəbbətinə dəlalət edən paltarını görən kimi onlar qəzəbbndilər. “Budur, yuxu görənimiz gəlir!” - kinayə ilə qışqırdılar. Bu qədər vaxt qəlblərində gəzdirdikbri qısqanclıq və qisas hissi onlan bürüdü. Onlar dedilər: “İndi gəlin, onu [176] öldürüb bir quyuya ataq, sonra da deyək ki, vəhşi bir heyvan onu parçaladı. Onda görərək, yuxulan necə çin çıxır”.

Əgər Ruven olmasa idi, onlar öz niyyətlərini yerinə yetirərdilər. O, qardaşının qətlində iştirak etmək istəmədi və qardaşlarına Yusifı diri-diri xəndəyə atmağı təklif etdi ki, xəlvətdə onu xilas edib atasına qaytarsın. Ruven hamını onun təklif etdiyi kimi hərəkət etməyi dilə tutaraq onları tərk etdi, o ehtiyat edirdi ki, özünü ələ ala bilməz və qardaşları onun əsl niyyətini başa düşərlər.

Yusif təhlükədən xəbərdar olmayaraq qardaşlarına yaxınlaşdı və sevindi ki, üzücü axtanşlarmın məqsədinə çatmışdır, lakin gözlədiyi salamların əvəzində o, dəhşət içərisində qardaşlarınm qəzəbdən və qisas hissindən alışan gözlərini gördü. Onu tutdular və paltarmı dartıb çıxartdılar. Kinli kinayələr və hədələr ölüm təhlükəsindən xəbər verirdi. Onun yalvarışlarına heç kim fıkir vermirdi. O, ağlını itirmiş insanların əlinə keçmişdi. Onlar onu kobudcasına sürüyərək dərin bir xəndəyin yanına gətirdilər və onu ora atdılar, əmin oldular ki, oradan çıxa bilməz. Qardaşlar onu orada acından ölmək üçün buraxıb, “çörək yemək üçün oturdular”.

Lakin onlardan bəziləri özlərində deyildilər, onlar, hesab etdikləri kimi, qisasdan həzz almırdılar. Tezliklə uzaqda ticarət karvanı göründü. Bunlar Yordanın o biri sahilində yaşayan və ədviyyatla və sair mallarla Misirə gedən ismaillilər idilər. Yəhuda qardaşlarına Yusifi bu tacirlərə satmağı təklif etdi. O dedi ki, beləcə Yusifi öz yollarından həmişəlik götürərlər, lakin onun qanına bulaşmazlar: “Çünki, - o təkid edirdi, -bizimlə bir bədəndir”. Bu təklifə hamı razı oldu və Yusifi xəndəkdən çıxartdılar.

Tacirləri görəndə o hər şeyi başa düşdü. Qul olmaqdansa, ölmək yaxşıdır. O, ümidsizlik içərisində gah bu, gah da o qardaşının üstünə atılaraq onu satmamaları üçün yalvarırdı lakin əbəs yerə. Bəziləri tərəddüd edirdilər, lakin məsxərəyə qoyulmaq qorxusu onları susmağa məcbur etdi. Hər biri dark edirdi ki, geri qayıtmaq gecdir. Yusifə rəhm etsələr, o, atasına deyəcək, o isə öz sevimli oğlu ilə qəddarcasına rəftarı bağışlamayacaqdır. Ürəklərini bərkidərək, Yusifın yalvanşlarına fikir verməyərək onlar onu bütpərəst tacirlərin əllərinə verdilər. Karvan yola düşdü və tezliklə gözdən itdi.

Ruven xəndəyin yanına qayıtdı, lakin Yusif orada görünmədi. Güclü [177] vicdan əzabından həyəcana gələrək o öz paltarını çırdı və qardaşlarını taparaq qışqırdı: “Uşaq yoxdur, bəs mən nə edim?” Sonra Yusifın taleyini öyrənərək və ona kömək etməkdə öz gücsüzlüyünü dərk edərək, törədilmiş cinayəti gizlətmək üçün Ruven öz qardaşlarına qoşulmağa məcbur oldu. Çəpişi öldürərək və Yusifın paltarını qana bulayaraq onlar atalarının yanına gəldilər və dedilər ki, onu çöldən tapmışlar və ehtiyat edirlər - bu onların qardışanın paltan deyil ki? “Gör, oğlunun paltandır, ya yox?” Onlar bu anı qabaqcadan qorxu ilə görürdülər, lakin yenə də atalarının düşdüyü qəlb parçalayan kədəri və çıxılmaz ümidsizliyi görməyə hazır deyildilər. “Bu, oğlumun paltandır; yəqin onu vəhşi bir heyvan yemişdir, Yusif, həqiqətən, parçalanmışdır”. Oğulları və qızları əbəs yerə onu sakitləşdirməyə çalışırdılar. “Yaqub öz paltarını cırdı və belinə çul bağladı; o, uzun müddət oğlu üçün yas tutdu”. Zaman sanki onun kədərinə yüngüllük gətirmirdi. Ümidsiz fəryadla deyirdi: “Kədərlə oğlumun yanına - ölülər diyarına enəcəyəm”. Gənclər öz etdiklərindən dəhşətə gəlirdilər və yenə də atalarının danlaqlarından qorxaraq hətta özələrinə ölçüyəgəlməz dərəcədə böyük görünən günahlarını gizlətməkdə davam edirdilər. [178]

20-ci fəsil
YUSİF MİSİRDƏ

(Bu fəsil Yaradılış Kitabının 39-41 fəsillərinə əsasların)

Yusif məxsus olduğu adamlarla birlikdə Misirə gedirdi. Karvan cənub istiqamətində Kənan sərhədinə tərəf gedəndə oğlan uzaqdan arasında atasının çadırları qurulmuş təpələri gördü. O, öz tənhalığı və kədəri içində tərk edilmiş sevən atasını düşünərək acı-acı hönkürdü. Dotandakı bütün yaşantıları yenidən gözləri önündən keçdi. O öz qardaşlarının qəzəbli üzlərini və vəhşi gözlərini gördü. Onun ehtiraslı yalvarışlarının rastlaşdığı yaralayıcı təhqirlər qulaqlarında səsləndi. O, titrək qəlblə öz gələcəyini düşündü. Vəziyyət necə də dəyişmişdi -zərifcəsinə sevilən oğul yazıq, köməksiz qul olmuşdu! Tənha, dostlarsız və yaxınlarsız olduğu halda onu yad ölkədə nə gözləyirdi? Yusif bir müddət çıxılmaz kədərə və zülmətə qərq oldu.

Lakin Allahın qabaqgörənliyi ilə hətta bu həyacanlar da onun xeyrinə olmalı idi. Bir neçə saatın ərzində o, uzun illər boyunca başa düşə bilməyəcəyi şeyləri dark etdi. Atanın güclü və zərif məhəbbəti ayrıseçkiliyə gətirib gənci korlamışdı. Atası ona xüsusi rəğbət bəsləyərək onun istəklərinə göz yumurdu. Bu ağılsız üstüntutma onun qardaşlarını qəzəbləndirdi və onu ailəsindən qoparan qəddar əmələ sövq etdi. Atanın övladlanna ədalətsiz münasibəti onun xarakterində də öz əksini tapmışdı. Göz yumulan qüsurlar indi düzəldilməli idilər. O, müstəqil və inadcıl olmalı idi. Atasınm incə qayğısına öyrəşərək o, qəribin və qulun acı taleyini ağırlaşdıran çətinliklərin öhdəsindən [179] gəlməkdə acizlik hiss edirdi.

Getdikcə onun fıkri atasının Allahına yönəlirdi. O lap uşaqlıqdan Allahı sevməyə və Ondan qorxmağa öyrədilmişdi. O öz atasının çadınnda evini didərgin və qaçqın kimi tərk edin Yaqubun yuxusu haqqında az eşitməmişdi. Allahm Yaquba etdiyi əhdlər haqqında və bu əhdlərin onun həyatında necə yerinə yetməsi haqqında, Allah mələklərinin ehtiyac saatında ona tövsiyə və təsəlli vermək üçün, onu qorumaq üçün necə gəlmələri haqqında ona danışmışdılar. Rəbbin Məhəbbəti sayəsində insanları Bağışlayanın meydana gəlməsindən də ona danışmışdılar. İndi bütün bu qiymətli dərslər onda canlandılar. Yusif inanırdı ki, atalarının Allahı onun da Allahı olacaqdır. Onda o özünü tamamilə Allaha təslim etdi və dua etdi ki, İsrailin Himayəçisi onu didərgin olduğu torpaqda tərk etməsin.

O, həyacanla özü qarşısında yüksək məqsəd qoydu - Allaha sadiq qalmaq və bütün vəziyyətlərdə Səmavi Padşahın təbəəsi kimi hərəkət etmək. O, bütün qəlbilə Rəbbə xidmət etməyi arzu edirdi. O, taleyin bütün sınaqlarını dəyanətlə qarşılamaq və hər işində düzgün olmaq istəyirdi. Bir gün baş verən bir hadisə onun bütün həyatını dəyişdi, bu günün dəhşətli hadisələri onu ərköyün gəncdən düşüncəli, cəsarətli və təmkinli insana çevirdi.

Misirə çatanda Yusifı Potifara satdılar, o, fıronun keşikçilərinin başçısı idi və on il sarayda xidmət etmişdi. Yusif burada qeyri-adi imtahanlara məruz qaldı. Bütpərəstlərin arasında yaşadı. Padşah sarayının dəbdəbəsinə uyğun gələn bütpərəstlik o dövrdə yaşayan ən yüksək sivilizasiyalı xalqların sərvətinə və mədəniyyətinə arxalanırdı. Lakin Yusif həyat sadəliyini və Allaha sədaqətini qorudu. Onun ətrafında hər tərəfdən günahın şirnikləndirici şirin səsi gəlirdi, lakin o onlara qarşı kar və kor idi. O öz düşüncələrinə qadağan olunmuş şeylər üzərində dayanmağa imkan vermirdi. Misirlilərin hörmətini qazanmaq istəyi onu öz əqidəsini gizlətməyə məcbur edə bilmədi. Əgər o bunu etməyə cəhd etsə idi, onda tamah qurbanı olardı, lakin o öz atalarının imanı üçün utanmırdı və vahid Allaha sədaqətli olduğunu gizlətməyə az da olsa çalışmırdı.

“Rəbb Yusiflə idi; o işlərində uğur qazanırdı. Ağası gördü ki, Rəbb onunladır və elədiyi hər işdə ona uğur verir”. Potifarın Yusifə etibarı gündən-günə artdı və nəhayət o, Yusifı özünün bütün mülkünün [180] idarəçisi etdi. “Ağası özünə məxsus olan hər şeyi Yusifın ixtiyarına vermişdi; yediyi yeməkdən başqa, evində olan heç nədən xəbəri yox idi”.

Yusifin hər bir işini müşayiət edən qeyri-adi müvəffəqiyyətlər hər hansı bir möcüzənin nəticəsi deyildi: onun əməksevərliyi, qayğısı və enerjisi İlahi xeyir-dua ilə şöhrətlənirdi. Yusif özünün bütün nailiyyətlərini Allah mərhəmətinin nəticəsi hesab edirdi və hətta onun bütpərəst ağası da bunu öz sərvətinin qeyri-adi dərəcədə artmasının sirri hesab edirdi. İnadkar, məqsədyönlü səylər olmadan heç bir nailiyyət ola bilməz. Allah Öz xidmətçisinin sədaqəti ilə şöhrətləndi. Allahın niyyəti bu idi ki, Öz qulunun paklığını və düzgünlüyünü bütpərəstlərə qarşı qoyaraq bütpərəst zülməti içərisində səma mərhəməti nurunu parlatsın.

Yusifın qəlb yumşaqlığı və düzgünlüyü saray xadiminin qəlbini fəth etdi və o nəhayət Yusifə qul kimi yox, oğul kimi baxdı. Alimlər və yüksək mövqeli adamlarla ünsiyyət edərək gənc oğlan dilləri öyrənirdi, elm və ticarət sahəsində biliklər əldə edirdi və beləliklə də Misirin gələcək baş nazirinə lazım olacaq biliklər qazanırdı.

Lakin Yusifın müdrikliyi və imanı odlu sınaqdan keçməli idi. Ağasının arvadı bu gənci Allah Qanununu pozmağa sövq etməyə çalışırdı. Bu vaxta qədər Yusifə həmin bütpərəst ölkəsində geniş yayılmış günah təsir etməmişdi. Lakin bu şirnikləndirmə o qədər gözlənilməz, güclü və azdırıcı idi ki - ona qarşı necə dursun. Yusif yaxşı başa düşürdü ki, müqavimət göstərmək nə ilə nəticələnəcəkdir. Güzəştə getsə idi, onu mükafatlar, himayələr, mərhəmətlər gözləyirdi, etiraz etsə idi, təhqir, zindan, ola bilsin ki, ölüm qaçılmazdı. Onun bütün gələcəyi bu dəqiqədən asılı idi. Salehlik zəfər çalacaqmı? Yusif əvvəlki kimi Allaha sadiq qalacaqmı? Mələklər təsviredilməz həyacanla bütün baş verənləri izləyirdilər.

Yusifın cavabı dini prinsiplərin möhkəmliyinə dəlalət edirdi. O özünün dünyəvi ağasının etibarına xəyanət edə bilməzdi və nə olsa da öz Səmavi Hökmdarına sadiq qalacaqdı. Çoxları hər şeyi görən Allahın və müqəddəs mələklərin qarşısında o şeyi edirlər ki, bunu öz dostlarının yanında etməyə cəsarət etmirlər; lakin Yusif birinci Allahı düşünürdü. “Bəs mən necə bu böyük pisliyi edib, Allahın önündə günaha bata bilərəm?” - o dedi. [181]

Əgər biz həmişə dərk etsəydik ki, Allah bizim etdiyimiz və dediyimiz hər şeyi görür və eşidir, O bizim bütün sözlərimizi və işlərimizi dəqiq qeyd edir və nəticədə bütün bunlar bizə göstəriləcəkdir, onda biz günah etməkdən ehtiyat edərdik. Qoy gənclər həmişə xatırlasınlar -onlar harada olsalar və nə etsələr də həmişə Allahın qarşısındadırlar. Bizim heç bir əməlimiz nəzərdən qaçmayacaqdır. Biz öz yollarımızı Uca Allahdan gizlədə bilmərik. İnsan qanunları həddən sərt olsalar da, çox vaxt gizli pozulurlar və nəticədə günahkarlar cəzasız qalırlar. Lakin Allah Qanunu başqa cürdür. Ən zülmət gecə də günahkarın cinayətini gizlədə bilməz. Ola bilsin ki, o düşünür ki, onu heç kim görmür, lakin gözəgörünməz şahid onun hər addımını qeyd edir. Hətta ürəklərdəki fıkirlər də İlahi nəzərdən qaçmırlar. İnsanın hər bir əməli, sözü və fikri elə dəqiqliklə qeydə alınır ki, elə bil bütün dünyada mövcud olan bircə nəfərdə bütün Səmanın diqqəti cəmləşmişdir.

Yusif öz düzgünlüyündən zərər çəkdi, çünki onu yoldan çıxartmaq istəyən qadın onu bu mənfur cinayətdə təqsirləndirdi və onun zindana düşməsinə səbəb oldu. Əgər Potifar onun arvadının ittiham etdiyi kimi Yusifin günahkar olduğuna inansaydı onu öldürtdürərdi, lakin gənc ibranini həmişə fərqləndirən təvazökarlıq və düzgünlük onun məsumluğunu sübut edirdi; lakin ağa evinin şərəfini xilas etmək üçün o öz şərəfindən və öz azadlığından məhrum edildi.

Zindançılar əvvəlcə Yusiflə qəddar rəftar etdilər. Zəbur oxuyan deyir: “Ayaqlarım zəncirbyib əzdilər, boğazına dəmir halqa keçirdilər. Yusifın sözü düz çıxanadən Rəbbin sözü onu təmizlədi” (Məzmur 105:18-19). Lakin Yusifın əsl mahiyyəti hətta zindan zülmətində də parladı. O, möhkət imanını və səbrini qorudu. O, sədaqətli xidmət illəri üçün bu cür qəddərlıqla mükafatlandınlsa da, bu onu qəmli və inamsız etmədi. Onun qəlbi məsulmuş hissindən gələn sülhlə dolu idi və o özünü Allaha təslim etdi. Uğursuzluqlar onu sarsıtmadı. Başqalarınan iztirablarını yüngülləşdirərək o öz dərdini unutdu. O özü üçün hətta zindanda da məşğuliyyət tapdı. Kədərlər məktəbində Allah onu böyük iş üçün hazırladı və o bu zərurətə tabe oldu. Zindanda zorakılığın, zülmkarlığın və cinayətlərin nəticələrini görərək o, ədalət, mərhəmət və rəhmdillik dərsləri aldı - bu gələcəkdə dövlət işlərini müdriklik və rəhmdilliklə icra etməkdə ona kömək etdi.

Yusif tədricən zindançıların etibarını qazandı və ən nəhayətdə bütün [182] dustaqları onun nəzarətinə tapşırdılar. Onun zindanda necə hərəkət etməsi: gündəlik həyatdakı düzgünlüyü, bədbəxtlik və ümidsizlik içərisində olanlara mərhəməti - Yusifın önündə sərvət və şərəf yolunu açdı. Başqalarını isitdiyimiz hər bir işıq şüası özümüzdə əks olunacaqdır. Bədbəxtə deyilən hər bir mehriban və mərhəmətli söz, dustağın qismətini yüngülləşdirmək üçün hər bir cəhd, ehtiyacı olana verilən hər bir bəxş bunu səmimi qəlbdən edən üçün xeyir-dua olacaqdır.

Zindanda hansısa səbəbdən padşahın çörəkçisi və saqisi yatırdı, Yusif isə onların gözətçisi olmuşdu. Bir səhər onların qəmli üzlərini görüb Yusif mərhəmətlə kədərin səbəbini xəbər aldı. Məlum oldu ki, onlardan hər biri qəribə yuxu görmüşdür, onlar bu yuxuların mənasını bilmək istəyirbr. “Yuxu yozmaq Allahın işi deyilmi? - Yusif dedi. - Mənə söybyin”. Hər biri öz yuxusunu danışanda Yusif onlara belə yozdu ki, üç gündən sonra saqi öz əvvəlki yerini tutacaqdır və əvvəlki kimi firona şərab badəsi verəcəkdir, çörəkçini isə fıronun fərmanına əsasən öldürəcəklər. Hər şey qabaqcadan söybndiyi kimi oldu.

Padşahın saqisi Yusifə həm yuxusunun ruhlandırıcı şəkildə yozulması üçün, həm də xeyirxah münasibəti üçün dərindən minnətdar idi. Yusif cavab olaraq ədabtsiz ittihama işarə edib həyəcanla xahiş etdi ki, onun haqqında hökmdara bir söz desin. O dedi: “Ancaq sənin vəziyyətin yaxşılaşanda məni yadına sal və xeyirxahlıq göstər; haqqımda fırona danışıb məni bu yerdən çıxart. Doğrudan da, mən İbranibrin topağından oğurlanmışam və burada da zindana salınmağa layiq bir iş görməmişəm”. Saqinin yuxusu bütün təfərrüatı ilə yerinə yetdi, lakin öz əvvəlki yerinə qayıtdıqdan sonra o, daha öz xeyirxahı haqqında fikirbşmədi. Yusif daha iki uzun il zindanda əzab çəkdi. Onun qəlbində qızınan ümid getdikcə sönürdü və başqa həyəcanlarına insan naşükürlüyünün acısı da əlavə olunurdu.

Lakin İlahi əl zindan qapılarını açmaq üçün artıq uzanmışdı. Bir dəfə gecə Misir hökmdarı iki yuxu gördü, bunlar sanki eyni hadisəyə işarə edirdilər və yəqin ki, hər hansı böyük bədbəxtlikdən xəbər verirdibr. O bunları mənasını aça bilmədi, lakin onlar onu narahat etməyə davam edirdibr. Onun padşahlığının yozuculan və müdrikləri bu yuxulan yoza bilmirdibr. Padşahın çaşqınlığı və ümidsizliyi artırdı və bütün sarayı dəşhət bürüdü. Ümumi həyəcan saqiyə öz yuxusunu xatırlatdı, [183] öz unutqanlığı və naşükürlüyü üçün onun qəlbi əzabverici xəcalətlə doldu. O tezcə öz yuxusunun və çörəkçinin yuxusunun tarixçəsini padşaha danışdı, qeyd etdi ki, zindanda əzab çəkən gənc ibraninin dedikləri tam dəqiqliklə yerinə yetmişdir.

Öz padşahlığında çoxlu falçılar və müdriklər olmasına baxmayaraq yuxusunu yozmaq üçün yadelliyə, üstəlik də qula müraciət etməsi fıron üçün alçaldıcı olsa da, öz qəlbini rahat etmək üçün istənilən adamın xidmətindən istifadə etməyə hazır idi. Tezcə Yusifi gətirmək üçün adam göndərdilər. Yusif zindan paltarını atdı, üzünü qırxdı və saçını vurdu, çünki zindanda olduğu vaxt tükləri çox uzanmışdı. Bundan sonra onu padşahın yanına apardılar.

“Firon Yusifə dedi: “Bir yuxu görmüşəm, ancaq onu yozan yoxdur. Mən sənin barəndə eşitmişəm ki, yuxulan eşidib yoza bilirsən”. Yusif firona cavab verdi: “Bu məndən deyil, Allah fıronun xeyrinə cavab verəcək””.. Padşaha cavab verərkən Yusif öz təvazökarlığını və Allaha imanını duydu. O, itaətlə ali müdriklik şərəfindən imtina edib dedi: “Bu məndən deyil”. Bu sirrləri yalnız Rəbb izah edə bilər.

Onda fıron öz yuxularını söylədi: “Yuxumda gördüm ki, Nil çayının sahilində durmuşam. Çaydan kök və bəslənmiş yeddi inək çıxdı. Onlar qamışlıq içində otlamağa başladılar. Onlardan sonra halsız, çox cılız və arıq olan başqa yeddi inək çıxdı; bütün Misir ölkəsində bunlar kimi cılız inək görməmişəm. Arıq və cılız inəklər əvvəlki yeddi kök inəyi yedilər. Kök inəklər onların qarınlarına girdiklərinə baxmayaraq, bu bilinmirdi; əvvəlki kimi onlar arıq idilər. Onda oyandım. Yenə yuxumda gördüm ki, bir saplaqdan yeddi dolu və böyük sünbül çıxdı. Onlardan sonra solğun, cılız və şərq küləyindən yanmış yeddi sünbül bitdi. Cılız sünbüllər yeddi dolu sünbülü uddular; bunları sehrbazlara danışdım, ancaq mənə cavab verən tapılmadı”.

Yusif dedi: “Fironun yuxularının mənası eynidir. Allah etmək istədiyi işi fırona göstərir. Bütün Misir torpağında yeddi il böyük bolluq olacaq. Bundan sonra yeddi il qıtlıq olacaq; Misir ölkəsində olan bütün bolluq yaddan çıxacaq və qıtlıq ölkəni əldən salacaq. Ölkədəki bolluq ondan sonra gələn qıtlıq üzündən görüməyəcək, çünki qıtlıq çox ağır olacaq. Firon yuxunu iki dəfə görüb; çünki Allah belə qərara gəlmişdir və tezliklə bu işi görəcək. Buna görə də fıron ağıllı və müdrik bir adam axtarsın və onu Misir ölkəsinə başçı təyin etsin. Firon ölkədə məmurlar [184] qoymağı əmr etsin və yeddi il bolluq zamanı Misir torpağının məhsullarının beşdə birini yığsın. Qoy onlar uğurlu olan bu illərin bütün məhsullarını toplasınlar. Taxılı isə azuqə olaraq şəhərlərdə fironun nəzarəti altında yığıb saxlasınlar. Bu azuqə Misir torpağına gələn yeddi il qıtlıq dövrü üçün ehtiyat olacaq, ta iki ölkə əhalisi aclıqdan qırılmasın”.

İzah elə ağıllı və məntəqli idi ki, Yusifin verdiyi məsləhət isə elə sağlam və müdrik idi ki, onun həqiqiliyi heç bir şübhə doğurmurdu. Lakin bu planın icrasını kimə etibar etmək olar? Seçkinin düzgünlüyündən xalqın həyatı asılı idi. Bu, padşahı çox narahat edirdi və bir müddət belə bir məsul vəzifəyə kimin təyin edilməsi sarayda müzakirə edildi. Hökmdar saqidən Yusifin zindanda nəzarətçi olduğu vaxt onun müdrikliyi və ağlı haqqında öyrəndi; aydın oldu ki, o, qeyri-adi təşkilatçılıq qabiliyyətinə malikdir. Saqi öz əvvəlki naşükürlüyündən utanaraq indi öz xeyirxahı haqqında xoş sözlər söyləyirdi və onun qarşısında öz təqsirini silməyə çalışırdı. Padşahın Yusif haqqındakı sonrakı sorğuları saqinin sözlərini təsdiqlədi. Padşahlığı hədələyən təhlükəni dəf etmək və onun qarşısını almaq, lazımi tədbirlər görmək üçün bütün padşahlıqda yalnız Yusif bu müdrikliyə malik idi; padşah gördü ki, Yusifdən başqa heç kim təklif olunan planları yerinə yetirə bilməyəcəkdir. Aydın idi ki, o, İlahi qüvvəyə malik idi və padşah xidmətçilərinin arasında bu ağır zamanda dövlət işlərini belə ağıllı idarə edə bilən adamı tapmaq mümkün deyildir. Onun ibrani və qul olması isə onun aydın müdrikliyi və sağlam mühakiməsi ilə müqayisədə bir şey deyildi. “Bu adam kimi Allahın Ruhuna malik olan bir rəs tapa biləcəyikmi?” - padşah öz məsləhətçilərinə dedi.

Qərar qəbul edildi və Yusif üçün gözlənilməz olan bu təyinat haqqında ona xəbər verdilər. “Sarayına ağa təyin elədi onu, varidatı üçün cavabdeh etdi onu. Başçılar üstündə səlahiyyət verdi ona, qoy uzaqgörənlik öyrətsin ağsaqqallarına” (Məzmur 105:21,22). Yusif zindadan bütün Misir torpağının rəisi vəzifəsinə yüksəldildi. Bu çox hərmətli vəzifə idi, lakin burada da çətinliklər və təhlükələr gözləyirdi. Yüksək vəzifədə olan, tələlərdən qaçmaq iqtidarında deyildir. Tufan çöllərin adi güllərinə heç bir zərər vurmayaraq, dağların zirvələrindəki əzəmətli ağacları kökündən qopardığı kimi, bəzən adi vəzifədə Rəbbə sədaqəti qoruyan şöhrətə və dünyəvi müvəffəqiyyətə çatanda tamah [185] qurbanı olur. Lakin Yusif bəxtiyarlıq günlərində də bədbəxtlik vaxtında olduğu kimi idi. O, zindanda olduğu kimi fıronun sarayında da Allaha sadiq idi. Rəbbin ardıcılları olan öz doğmalarından ayrılaraq bütpərəst torpağında qərib olan Yusif səmimi olaraq inanırdı ki, İlahi əl onu yönəldir və həmişə Allaha arxalanaraq öz vəzifələrini düzgün yerinə yetirirdi. Yusifin sayəsində padşah və onun məsləhətçiləri həqiqi Allah haqqında düşündülər; onlar bütpərəst olaraq qalsalar da, Allah pərəstişkarının həyatına rəhbərlik edən prinsiplərə hörmət etməyi öyrəndilər.

Yusifdə bu möhkəmlik, düzgünlük və müdriklin haradandır? O, ilk yaşlarından vəzifə borcu səsinə daha çox tabe olurdu, nəinki öz istəklərinə. Gəncin düzgünlüyü, uşaq imanı, xeyirxah təbiəti yetkin çağında ləyaqətli bəhrələrini gətirdi. Qüsursuz və sadə həyat fiziki və əqli qüvvələrin inkişafına gömək edir. Allahın məxluqu ilə ünsiyyət vasitəsilə Allahla ünsiyyət, iman varislərinə verilən əzəmətli həqiqətlər üzərində düşüncələr heç bir başqa savadın edə bilmədiyi kimi şüuru genişləndirərək və möhkəmləndirərək onun ruhani təbiətini yüksəldir və zənginləşdirirdi. Ən aşağıdan tutmuş ən yüksəyə qədər istənilən mövqedə vəzifələrinə şərəfli münasibət Yusifı öz yüksək təyinatını yerinə yetirməyə qadir etdi. Yaradanın iradəsi ilə harmoniyada yaşayan özündə şərəfli, xeyirxah xarakteri inkişaf etdirəcəkdir. “Allah qorxusu əsl müdriklik və şüurun şərdən təmizlənməsidir” (Əyyub 28:28).

Şəxsiyyətin formalaşmasında xırdalıqların təsirini yalmz bəziləri başa düşür. Etdiyimiz her şeyin mənası vardır. Bizim hər gün düşdüyümüz müxtəlif vəziyyətlər bizim sadiqliyimizi sınamaq və böyük tapşırıqları yerinə yetirməyə hazırlaşdırmaq üçün bizə göndərilmişdır. Adi həyatda göstərilən prinsipiallıq insanı vəzifə tələblərini şəxsi isteklərindən və meyillərindən yüksək yüksək tutmağı öyrədir. Bu cür tərbiyə olunan can küləyin istənilən tərəfə əydiyi qamış kimi xeyir və şər arasında tərəddüd etməyəcəkdir. Belə insanlar öz vəzifələrinə sadiqdirlər, çünki onlar özlərində sadiqlik və salehlik vərdişləri tərbiyə etmişlər. Onlar ən nəzərəçarpmaz işləri tərbiyə etmişlər. Onlar ən nəzərəçarpmaz işləri şərəflə yerinə yetirərək böyük işlər üçün qüvvə qazanırlar.

Düzgünlük Ofır qızılından qiymətlidir. Onsuz heç kim yüksək səyiyyəyə qalxa bilməz. Bu cür xarakter irsən keçmir. Onu pulla almaq [186] mümkün deyildir. Yüksək mənəviyyat və gözəl qəlb keyfiyyətləri təsadüfi tapıntı deyildir. Ən görkəmli qabiliyyətlər əgər kamilləşmirsə, öz qiymətini itirir. Xeyirxah xarakterin formalaşması bütün ömür boyu baş verir. Onu inadkar və mətin səylər nəticəsində əldə edirlər. Allah imkanlar yaradır, müvəffəqiyyət isə onlardan necə istifadə etməkdən asılıdır. [187]

21-ci fəsil
YUSİF VƏ ONUN QARDAŞLARI

(Bu fəsil Yaradılış Kitabının 41:54-56; 42-50-ci fəsillərinə əsaslanır)

Məhsuldar illərin başlanğıcından yaxınlaşan aclığa hazırlıqlar başlandı. Yusifın rəhbərliyi altında Misirin bütün əsas şəhərlərində nəhəng anbarlar yaratdılar, bol məhsulun qorunması üçün bütün tədbirləri gördülər. Bütün yeddi bolluq ili ərzində bu cür hərəkət etməkdə davam etdilər, ta ki, anbarlara o qədər buğda yığdılar ki, hesabı itirdilər.

Sonra isə Yusifın xəbərdar etdiyi kimi yedd qıtlıq ili başlandı. “Misir torpağında yeddi il bolluq qurtardı. Yusifın söylədiyi kimi yeddi il aclıq başladı. Bütün ölkələrdə aclıq oldu, lakin Misir torpağının hər yerində ərzaq var idi. Bütün Misir əhalisi aclıq çəkəndə çörək üçün fırona fəryad etdi. Firon bütün Misirlilərə dedi: “Yusifın yanına gedin, onun dediyini edin”. Bütün yer üzündə aclıq oldu. Yusif məhsul olan bütün anbarları açıb, Misirlilərə taxıl satırdı. Misir torpağında aclıq gücləndi. Bütün ölkələrin adamları taxıl almaq üçün Misirə, Yusifın yanına gəlirdilər”.

Açlıq Kənan torpağına qədər yayıldı və diyarın Yaqub yaşayan hissəsində xüsusilə kəskin hiss olunurdu. Misir padşahının yığdığı bol ehtiyat haqqında eşidərək Yaqubun on oğlu buğda almaq ümidi ilə оrауа yola düşdülər. Misirə gələndə onlan başqaları ilə bərabər padşah müdirinin yanına göndərdilər. “Yusif ölkənin başçısı idi və ölkənin [188] bütün əhalisinə də taxılı özü satırdı. Yusifın qardaşlan gəlib onun önündə üzlərini yerə qoyub səcdə etdilər”. “Yusif qardaşlarını tanıdı, amma onlar Yusifı tanımadılar”. Onun ibrani adı padşah tərəfındən başqası ilə əvəz olunmuşdu və Misirin indiki rəisi ilə onların İzmaillilərə satdıqları yeniyetmə arasında heç bir oxşarlıq yox idi. Yusif onun qarşısında alçalaraq baş əyən qardaşlarını görəndə öz yuxularını xatırladı, və keçmişin səhnələri onun gözləri önündə canlandı. Xahişçilərə diqqətlə nəzər salaraq o gördü ki, Binyamin onlanrın arasında deyildir. O da bu kobud insanların imansız qəddarlıqlarının qurbanı olmamışdır ki? O, həqiqəti öyrənməyi qərara aldı. O onlara sərt dedi: “Siz casussunuz, ölkənin zəif yerlərini öyrənmək üçün gəlmisiniz”.

Onlar isə cavab verdilər: “Xeyr, ey ağamız, qulların yalnız ərzaq almaq üçün gəliblər. Biz hamımız bir adamın oğullarıyıq. Biz təmiz adamlarıq, qulların casus deyil”. O çox istəyirdi başa düşsün ki, onlar əvvəlki kimi təkəbbürlüdürlərmi, həm də evləri haqqında bir şey öyrəkmək istəyirdi. Lakin o gözəl başa düşürdü ki, onlar ona bütün həqiqəti deməyə də bilərlər. O öz ittihamını təkrar etdi və onlar cavab verdilər: “Biz qulların on iki qardaşıq və Kənan torpağında bir adamın oğullarıyıq. Kiçik qardaşımız indi atamızın yanındadır, bir qardaşımız isə yoxa çıxıb”.

Rəis özünü elə göstərdi ki, onların sözlərinin həqiqiliyinə hələ də şübhə edir və elan etdi ki, onlann cəsus olduğundan şübhələndiyi üçün hamısını Misirdə saxlayır, onlardan biri isə qoy gedib kiçik qardaşı bura gətirsin. Əgər onlar bu şərti yerinə yetirməsələr, onlarla cəsus kimi rəftar edəcəklər. Lakin Yaqubun oğulları bununla razılaşa bilmədilər - belə səyahətə çox vaxt tələb olunacaqdır, onların ailəsi isə ac qalacaqdır, ikincisi isə, öz qardaşlarını zindanda qoyaraq onlardan kim tək yola çıxmağa qərar verər? O, atasına nə deyər? Aydın olurdu ki, yəqin onları öldürəcəklər, ya da qul edəcəklər, əgər Binyamin bura gəlsə, onda onların qismətinə şərik olacaqdır. Onlar qalıb bir yerdə iztirab çəkməyi üstün tutdular, nəinki atanı qalan bircə oğlundan məhrum edərək onu yenidən kədərləndirməyi. Onlar, əlbəttə ki, zindana atıldılar və orada üç gün qaldılar.

Yusif qardaşlarından uzaqda, Misirdə yaşadığı vaxt ərzində onlar çox dəyişmişdilər. Əvvəl paxıl, itaətsiz, yalançı, qəddar, qisasçı idilər, indi, [189] bədbəxtliyə rast gələndə isə, onlar fədakarlıq, bir-birinə sadiqlik, atalanna sədaqət göstərdilər və artıq özləri böyük kimi olduqları halda onun nüfuzuna tabe oldular.

Misir zindanında keçirilən üç gün qardaşlar üçün keçmiş günahlarına görə acı sarsılma günləri idi. Əgər Binyamin gətirilməsə, onları cəsusluqda təqsirləndirəcəklər, onlar isə ümid etmirdilər ki, Binyamini buraxmaq üçün atalarını dilə tuta bilsinlər. Üçüncü gün Yusif qardaşlan öz yanına gətirtdi. O onları daha ləngitmək istəmirdi. Onun atası və evdəkilər yəqin ki onsuz da aclıqdan iztirab çəkirlər. O dedi: “Dediyimə əməl edib canınızı qurtarın, çünki mən Allahdan qorxuram. Əgər siz təmiz adamsınızsa, qoy qardaşlarınızdan biri həbs olunduğunuz yerdə qalsın, siz isə gedib ailələrinizi aclıqdan qurtarmaq üçün taxıl aparın. Sonra kiçik qardaşımzı mənim yanıma gətirin. Beləcə düz dediyinizi biləcəyəm və canımzı qurtaracaqsınız”. Qardaşlar bu təklifı qəbul etdilər, lakin atalarının Binyamini onlarla buraxacığına az ümid edirdilər. Yusif onlarla tərcüməçi vasitəsilə damşırdı və onlar rəisin onları başa düşməsindən heç şübhələnməyərək onun yanında öz aralarında sərbəst danışırdılar. Onlar özlərini Yusiflə qəddar rəftar etməkdə ittiham edirdilər: “Doğrudan da, biz qardaşımızın qarşısında təqsirkarıq. O bizə yalvardığı vaxt çəkdiyi əziyyəti gördük, ancaq ona qulaq asmadıq. Buna görə də başımıza bu bəla gəldi”. Onu Dotanda azad etmək istəyən Ruven onlara belə cavab verdi: “Mən demədimmi uşağa pislik etməyin, lakin siz mənə qulaq asmadınız. İndi isə onun qanına görə cəza çəkirik”. Yusif bu danışıqları eşidərək göz yaşını saxlaya bilmirdi. Sonra o, Şimeonı bağlayıb zindana aparmağı əmr etdi. Yusifə qarşı qəddar rəftarın əsas səbəbkarı olduğu üçün Şimeon seçildi.

Yusif göstəriş verdi ki, qardaşları buğda ilə təmin etsinlər və hər birinin pulunu gizlicə qaytarsınlar. Yusifın əmri ilə onlara həm də heyvanları üçün yem verdilər. Yolda onlardan biri çuvalını açdı və içərisində gümüş dolu bağlamasını tapıb təəccübləndi. O bu haqda qardaşlarına danışanda onlar hamısı həyəcanlandılar və təəccüblə bir-birlərinə dedilər: “Allah bizim başımıza nə iş gətirdi?” Bu, Allah mərhəmətinin əlaməti idi, yoxsa Rəbb beləliklə onları daha böyük bədbəxtliyə düçar etmək istəyir ki, günahları üçün cəzalandırsın? Onlar bildilər ki, Allah onlann bütün günahlarını görmüşdür və indi onlar üçün cəzalandırır. [190] Yaqub öz oğullarının qayıtmasını narahatçılıqla gözləyirdi və onlar gələndə bütün düşərgə onların ətrafına yığışıb hərisliklə onların hekayətlərini dinləyirdilər. Hər bir qəlbi həyəcan bürüyürdü. Misir rəisinin hərəkətləri arxasında sanki nəsə bəd niyyət gizlənirdi və qardaşlar öz çuvallarına atılmış pulları tapanda onların ehtiyatlanması özünü doğrultdu. Qocalmış ata ümidsizliklə nida etdi: “Siz məni övladsız qoydunuz. Yusif yox, Şimeon yox, Binyamini də aparacaqsınız. Bütün bunlan mənim başıma gətirmək istəyirsiniz”. Ruven öz atasına cavab verdi: “Əgər onu sənin yanına gətirməsəm, iki oğlumu öldürərsən. Onu mənim ixtiyanma ver, mən də onu qaytarıb yanına gətirəcəyəm”. Lakin bu mühakiməsiz sözlər Yaqubu sakitləşdirmədi; çünki onun qardaşı ölmüşdür və o, tək qalmışdır. Onun cavabı bu oldu: “Oğlum sizinlə getməyəcək, çünki onun qardaşı ölüb və tək qalıb. Əgər getdiyiniz yolda onun başına bir iş gəlsə, mənim ağ saçlı başımı kədər içində ölülər diyarına endirəcəksiniz”.

Lakin qıtlıq gücbnirdi və Misirdən gətirilən buğda ehtiyatı getdikcə tükənirdi. Yaqubun oğulları bilirdilər ki, Binyaminsiz getmək olmaz. Onlar az ümid edirdilər ki, ataları öz qərarını dəyişəcəkdir və sakitcə düyünün açılmasını gözləyirdilər. Yaxınlaşan aclığın kölgələri getdikcə daha da qatılaşırdı; öz yaxınlarının üzlərindən qoca onların ehtiyaclarını oxudu və nəhayət dedi: “Yenə gedib, bizə bir az ərzaq alın”.

Yəhuda cavab verdi: “O adam bizə ciddi xəbərdarlıq edib dedi ki, əgər qardışınız sizinlə gəlməsə, gözümə görünməyin. Əgər sən qardaşımızı bizimlə göndərsən, gedib ərzaq alarıq. Ancaq onu göndərməsən, getməyəcəyik, çünki o Adam bizə dedi ki, qardaşınız sizinlə gəlməsə, gözümə görünməyin”. Atasının tərəddüd etdiyini görüb o davam etdi: “Uşağı mənimlı göndər ki, qalxıb gedək. Sən də, biz də, uşaqlarımız da ölməyib sağ qalarıq”. O, qardaşı üçün bütün məsuliyyəti öz üzərinə götürməyi və Binyamini qaytara bilməsə təqsiri öz üzərinə qəbul etməyi təklif etdi.

Yaqub daha inad edə bilmədi və oğullanna yola hazırlaşmağı əmr etdi. O həm də həmin ölkənin rəisinə quraqlıq şəraitində əldə edibn töhfələri aparmağı əmr etdi: “bir qədər balzam, bal, ədviyyat ətriyyat, püstə və badam götürün”, həm də ikiqat miqdarda pul. “Qardaşlarınızı götürüb gedin və o adamın yanına qayıdın”. Yaqubun oğulları bu [191] təhlükəli səyahətə çıxmağa hazır olanda qoca ata qalxdı, əllərini göyə qaldırıb dua etdi: “Külli-İxtiyar Allah o adamda sizə qarşı mərhəmət oyandırsın, o da digər qardaşınızı və Binyamini sizə təhvi versin. Mən uşaqlarımdan məhrum olacağamsa, qoy olum”.

Qardaşlar yenidən Misirə gəldilər və Yusifın hüzurunda durdular. Binyamini, öz anasının oğlunu görəndə onu dərin həyəcan bürüdü. Öz hisslərini gizlədərək, onları öz evinə nahara dəvət etməyi əmr etdi. Qardaşlar rəisin sarayına gələndə çox qorxurdular ki, xurcunlarından tapılan pullar üçün onlan sorğuya çəkərlər. Onlar güman edirdilər ki, pullar ona görə atılıbdır ki, onları qula çevirmək üçün bəhanə olsun. Onlar ümidsizliklə Yusifın ev nəzarətçisi ilə məsləhətləşdilər, ona Misirə gəlmələri ilə əlaqədar olan öz vəziyyətləri haqqında xəbər verdilər və öz günahsızlıqlarının sübutu olaraq dedilər ki, çuvallarında tapılan pulu geri gətirmişlər, həm də buğda almaq üçün də özləri ilə pul gətirmişlər, bununla bərabər əlavə etdilər: “O pulu isə çuvallarımıza kimin qoyduğunu bilmirik”. Həmin adam onlara cavab verdi: “Narahat olmayın, qorxmayın. Özünüzün və atanızın Allahı sizə çuvallarınızda xəzinə verdi. Pulunuz mənə gəlib çatdı”. Onların narahatlığı aradan qalxdı və zindandan azadlığa buraxılan Şimeon da onlara qoşulanda onlar Allahın mərhəmətinin həqiqətən də onların üzərində olduğunu hiss etdilər.

Başçı ilə yenidən görüşən zaman onlar öz hədiyyələrini təqdim etdilər və “onun önündə yerə qədər əyilib səcdə etdilər”. O, yenə də öz yuxulannı xatırladı və salamlardan sonra tezcə soruşdu: “O dediyiniz qoca atanız salamatdırmı? Hələ də yaşayırmı?” “Sənin qulun atamız salamatdır, hələ də yaşayır” - cavab verərək onlar yenidən ona baş əydilər. Onun nəzəri Binyaminin üzərində dayananda o soruşdu: “Mənə söylədiyiniz kiçik qardaşınız budurmu?... Ey oğlum, Allah sənə lütf etsin”. İncə duyğularına üstün gələ bilməyərək o daha heç nə deyə bilmədi, “otağa girib, orada ağladı”.

Yusif özünü ələ alaraq qayıtdı və hamı süfrə ancasında əyləşdi. Kastalar qanuna görə, misirlilərə yadellilərlə bir yerdə yemək yeməyə icazə verilmirdi. Buna görə də Yaqubun oğullarını ayrı stolun arxasında oturtmuşdular. Yusif öz yüksək mövqeyinə uyğun olaraq аупса yeyirdi, qalan misirlilərin də ayrıca stolları var idi. Hamı oturanda qardaşlar onlara yeməyin yaşda böyüklüyə əsasən verildiyini [192] görüb çaşdılar. Yusif “önündəki yeməklərdən onlara pay ayırdı”, lakin Binyaminin payı onların hər birinin payından beş qat artıq idi. Binyaminə xüsusi üstünlük verməklə Yusif bilmək istəyirdi ki, onlar kiçik qardaşa da bir vaxtlar ona göstərdikləri paxıllıq və nifrətlə yanaşırlarmı? Yusifin onların dilini başa düşdüyünü hələ də bilməyərək qardaşlar öz aralarında sərbəst danışırdılar. Beləliklə onun onların əsl hissləri haqqında bilmək imkanı var idi. O onları yenə də sınamaq istəyirdi və onları yola salmazdan əvvəl öz gümüş badəsini kiçik qardaşın çuvalına qoymağı əmr etdi.

Qardaşlar sevinclə geriyə yola düşdülər. Şimeon və Binyamin onlarla idi. Heyvanlar buğda ilə yüklənmişdilər və hamı hiss edirdi ki, sanki onları əhatə edən təhlükələrdən müvəffəqiyyətlə yaxa qurtarmışlar. Lakin onlar şəhərin kənarına çatan kimi Yusifın ev nəzarətçisi onları haqladı və sərt soruşdu: “Nə üçün yaxşılığa pisliklə cavab verdiniz? Bu kasa ağamın içdiyi və onunla baxıcılıq etdiyi kasa deyilmi? Siz çox pis iş tutdunuz?”. Güman edilirdi ki, bu kasa istənilən zəhəri üzə çıxartmaq xüsusiyyətinə malikdir. O vaxtlar bu cür qablar ölümcül zəhərlənmələrdən yaxa qurtarmaq vasitəsi kimi yüksək qiymətləndirilirdilər.

Səyahətçilər ev nəzarətçisinin ittihamına etiraz etdilər: “Nə üçün ağam belə sözlər söyləyir? Bu iş qullarından uzaq olsun. Biz çuvalımızın içində tapdığımız pulu Kənan torpağından sənə geri qaytardıq. Ağanın evindən necə qızıl, yaxud gümüş oğurlaya bilərik? Qoy bu şey qullarından kimdə tapılsa, o adam öldürülsün və biz də ağamıza qul olaq”.

“Yaxşı, qoy siz deyən kimi olsun; bu kimin yanında tapılsa, o mənə qul olsun, qalanlarınız isə təqsirkar olmayacaqsımz”.

O saat da axtaraşı başladı. “Onların hər biri tələsik çüvalım yerə endirdi və çuvalının ağzını açdı”, ev nəzarətçisi Ruvenin çuvalından başlayaraq ən kiçiyin çuvalına qədər hər birini axtardı. Piyalə Binyaminin çuvalında tapıldı.

Qardaşlar ümidsizlik içərisində öz paltarlarını çırdılar və məyus halda şəhərə qayıtdılar. Onların öz vədlərinə əsasən Binyamin qul olmağa məhkum idi. Onlar nəzarətçinin arxasmca saraya getdilər və rəisi orada görüb, onun qarşısında üzü üstə yerə döşəndilər. “Bu nə işdir, görmüsünüz?” - o dedi. “Güman etmədiniz ki, mənim kimi bir adam [193] baxıcılıq edə bilər?” Yusif bu sözlərlə onlara günahlarını etiraf etdirmək istəyirdi. O heç vaxt İlahi qüvvəyə malik olmaq iddiasında deyildi, lakin istəyirdi ki, onlar inansınlar ki, guya o onların həyatlarının gizli sirlərini oxuya bilir.

Yəhuda cavab verdi: “Ağama nə deyim, nə söyləyim? Özümüzü necə təmizə çıxara bilərik? Allah öz qullarında təqsir gördü.İndi biz də, yanında kasa tapılan adam da ağamızın quluyuq”.

“Yox, mən belə etməyəcəyəm” - cavab verildi. “Yalnız yanında kasa tapılan adam mənə qul olacaq, siz isə sağsalamat atanızın yanına gedin”.

Yəhuda dərin ümidsizliklə rəisə yaxınlaşdı və nida etdi: “Ey ağam, xahiş edirəm ki, qulunun dediyi sözlərə qulaq as və quluna qarşı qəzəbin alovlanmasm, çünki sən fıron kimi bir adamsan”. Riqqətli sözlərlə o, Yusifı itirən atasının dərdini və onun Binyamini Misirə buraxmaq istəməməsini təsvir etdi, çünki o, Yaqubun çox sevdiyi Rəhildən qalan yeganə oğlu idi. “İndi sənin qulun atamın yanına qayıtdığım zaman uşaq bizimlə olmasa, və ürəyi bütün sevgisi ilə uşağa bağlanan atamız onu görməsə, ölə bilər. Onda biz qulların, qulun atamızın ağ saçlı başını kədər içində ölülər diyarına endirərik. Mən qulun, atama uşaq üçün zamin dumb dedim: “Əgər onu sənin yanına gətirməsəm, atamın önündə ömrüm boyu təqsirkar olacağam”. İndi xahiş edirəm, qoy uşağın əvəzinə mən ağama qul olmaq üçün qalım, uşaq isə qardaşlarımla birgə getsin. Çünki o mənimlə olmasa, necə atamın yanına gedə bilərəm? Onda mən atamın başına fəlakət gəldiyini görərəm”.

Yusif razı qaldı. O öz qardaşlarında əsl peşmançılığın bəhrəsini gördü. Yəhudanın alicənab təklifini dinləyərək o əmr etdi ki, onlardan başqa hamı çıxsın və onda özünü saxlaya bilməyərək hönkürtü ilə qışqırdı: “Mən Yusifəm. Atam hələ sağdırmı?”.

Qardaşlan qorxu və heyrətdən yerbrində donub qalmışdılar. Misirin başçısı - bir vaxtlar onların paxıllıq etdikbri, öldürmək istədikləri, nəhayət qul kimi satdıqlan qardaşları Yusif idi! Ona göstərdikləri pis münasibət gözbrinin önünə gəldi. Onun yuxularını necə nifrətlə qarşıladıqlarını və bu yuxuların gerçəkləşməsinin qarşısını almağa çalışdıqlarını xatırladılar. Bununla beb onlar bu yuxuların gerçək olmasında öz üzərbrinə düşən işi görmüşdübr; indii isə tamamilə [194] onun hakimiyyəti altında idilər və heç şübhəsiz, Yusif çəkdiyi əziyyətlərin qisasını alacaqdı.

Onların heyrətini görüb, o mehribanlıqla dedi: “Mənə yaxın gəlin”. Onlar yaxınlaşanda isə davam etdi: “Misirə satdığınız qardaşınız Yusif mənəm. İndi məni buraya satdığınız üçün kədərlənməyin və təəssüflənməyin, çünki Allah həyatınızı qorumaq üçün məni sizdən qabaq buraya göndərdi”. Qardaşlarının onunla amansız davrandıqları üçün artıq kifayət qədər əziyyət çəkdiklərini hiss edən Yusif onların qorxusunu aradan qaldırmaq və özlərini günahlandırmaq acısını azaltmaq istəyirdi.

“Artıq iki ildir ki, ölkədə qıtlıqdır; hələ beş il də əkin-biçin olmayacaq”, o, davam etdi, “Allah məni sizdən qabaq buraya göndərdi ki, sizi yer üzündə saxlasın və böyük bir qurtuluşla həyatınızı qorusun. Ona görə də məni buraya göndərən siz deyilsiniz, Allahdır. O məni fırona ata, onun bütün saray adamlarına ağa, bütün Misir ölkəsinə isə başçı etdi. Tez atamın yanına gedib ona söyləyin ki, oğlun Yusif belə deyir: “Allah məni bütün Misir ölkəsinə ağa etdi. Daha durma, yanıma gəl. Qoşen vilayətində yaşayarsan. Özün, oğulların, nəvələrin, qoyun-keçin, mal-qaran - sənin hər şeyin mənə yaxın olar. Orada sənin qayğina qalaram, çünki daha beş il qıtlıq olacaq. Yoxsa özün, ailən və bütün yaxın adamların yoxsulluq çəkəcək. İndi sizin və qardaşım Binyaminin gözləri görür ki, bu sözbri dilimb sizə deyirəm”. Yusif qardaşı Binyaminin boynuna sarılıb ağladı; Binyamin də onun boynuna sarılıb ağladı. Yusif bütün qardaşlarını öpdü və onların boynuna sarılıb ağladı. Bundan sonra qardaşları onunla söhbət etdibr”. Onlar itaətlə öz günahlarını etiraf etdibr və bağışlanmaları üçün ona yalvardılar. Onlar peşman olaraq uzun müddət vicdan əzabı çəkmişdilər və indi sevinirdibr ki, qardaşları sağdır.

Baş verən hadisələr haqqında xəbər tezcə padşaha çatdı, o, Yusifə öz minnətdarlığmı ifadə etməyi çox istəyərək onun dəvətini təkrar etdi: “Sizə Misir ölkəsində ən yaxşı torpağı verəcəyəm”. Qardaşlar çoxlu araba və aibbrini, xidmətçilərini gətirmək üçün vacib olan hər şeyi aldılar. Yusif Binyaminə hamıdan çox qiymətli hədiyyəbr bəxş etdi. Evə getdikbri yolda onların mübahisələri düşəcəyindən ehtiyat edərək onlara tapşırdı: “Yolda dava etməyin”.

Yaqubun oğulları öz atalarının yanına xoş xəbərlə qayıtdılar: “Yusif [195] sağ-salamatdır, özü də bütün Misir ölkəsinə başçılıq edir”. Əvvəlcə bu xəbər qoca adamı bərk heyrətə saldı; o, eşitdiyinə inana bilmirdi; lakin heyvanlara bağlanan böyük yükləri görəndə, Binyamini öz yanında görəndə qeyri-adi sevincdən coşaraq nida etdi: “İndi inandım ki, oğlum Yusif sağ-salamatdır. Qoy ölməmişdən qabaq gedib onu görüm”.

On qardaş hələ başqa bir alçalmaya da məruz qalmalı idilər. İndi onlar neçə illər həm atalarının, həm də özlərinin həyatlarını zəhərləyən həmin yalan və qəddarlıqlarını ataları önündə etiraf etdilər. Yaqub onların belə alçaq cinayətbrindən şübhəbnmirdi, lakin o gördü ki, hər şey xeyirlə nəticələnmişdir, öz günah etmiş övladlarını bağışladı və onlara xeyir-dua verdi.

Tezliklə ata və onun oğulları öz ailələri, heyvan sürüləri və çoxlu xidmətçiləri ilə birlikdə Misirə yola düşdülər. Onlar şad könüllə öz səyahətlərini davam etdirirdilər və Beer-Şevaya çatanda ulu ata şükranlıq qurbanı gətirdi və Rəbbə dua etdi ki, Onun onları müşayiət edəcəyi haqda ona yəqinlik göndərsin. Gecə yuxuda o, İlahi səs eşitdi: “Misirə getməkdən qorxma, çünki orada səndən böyük bir millət törədəcəyəm. Mən də Səninlə birgə Misirə gedəcəyəm. Səni yenə oradan çıxaracağam”.

“Misirə getməkdən qorxma, çünki orada səndən böyük bir milbt törədəcəyəm” əhdinin çox böyük mənası var idi. İbrahimə vəd edilmişdi ki, onun törəməbri göydəki ulduzlar qədər saysız-hesabsız olacaqlar, lakin seçilmiş xalq həb az artırdı. Kənan torpağında qabaqcadan deyilmiş kimi çoxlu insanlar üçün o vaxt yer yox idi. Orada güclü bütpərəst qəbilələr yaşayırdılar, onlar oradan “dördüncü nəslə qədər” qovulmamalı idibr. Əgər İsrailin törəmələri burada beb çoxsaylı xalq olmalı olsaydılar, onlar ya onun sakinlərini qovmalı idibr, ya da onların arasında yayılmalı idibr. İlahi müəyyənetməyə görə onlar bütpərəstliyə uymaq təhlükəsi ib üzləşərdilər. İlahi niyyətin yerinə yetməsi üçün Misir ən əlverişli yer idi. Onlara verilən, ölkənin məhsuldar, bol sulu hissəsi əhalinin tez artması üçün gözəl imkanlar yaradırdı. Misirlibrin onların məşğuliyyətlərinə ikrah etməsi - çünki hər bir çoban onlar üçün alçaq bir şey idi - onlara ayrıca xalq kimi qalmağa imkan verirdi ki, bu onların Misirin bütpərəst mərasimbrinə cəlb olunmasının qarşısının alırdı.

Səyahətçibr Misirin sərhədbrinə çatanda birbaşa Qoşen torpağına [196] yola düşdülər. Yusif də arabada padşah adamları ilə birlikdə ога gəldi. Sanki o hər şeyi unutmuşdu: onu əhatə edən dəbdəbəni də, yüksək rütbəni də; yalnız bir fikir onun bütün varlığına hakim idi, yalnız bir odlu istəklə dolu idi onun qəlbi. O, yaxınlaşan yolçuları görəndə bu qədər vaxt saxladığı məhəbbəti daha cilovlaya bilmədi. Arabadan sıçrayıb tez atasının qarşısına qaçdı.

“Özünü atasına tanıtdırıb onun boynuna sarıldı və uzun müddət onu qucaqlayıb ağladı. İsrail Yusifə dedi: “İndi ölə bilərəm, çünki üzünü gördüm”. Sən sağ-salamatsanmış”.

Yusif beş qardaşını özü ilə götürdü ki, onlan fırona təqdim etsin və Qoşen torpağında məskən salmaları üçün icazə alsın. Öz rəisinə minnətdarlıq hissi padşahda onun qardaşlarını dövlət vəzifələrinə layiq görmək hissi doğura bilərdi. Lakin Allahın sadiq xidmətçisi Yusif qardaşlannı bütpərəstbrin arasında məruz qalacaqları tamahlardan xilas etmək istəyərək onlara məsləhət verdi ki, padşahın suallarına necə cavab vermək lazımdır, həm də tapşırdı ki, öz məşğuliyyətləri haqqında açıq danışsınlar. Yaqubun oğulları onun məsləhəti ilə hərəkət etdilər, həm də deməyi yaddan çıxartmadılar ki, onlar bu torpağa yalnız müvəqqəti gəlmişlər və burada həmişəlik qalmaq istəmirlər, beblikb özləri üçün buradan istənilən vaxt getmək hüququnu saxlayırdılar. Padşah onların məskən salmalan üçün, təklif etdiyi kimi, “Misir ölkəsində ən yaxşı torpağı” - Qoşen diyarını verdi.

Onların Misirə gəlməsindən az sonra Yusif öz atasını da fırona təqdim etdi. Ulu ata özünü padşah sarayında qeyri-münasib hiss edirdi; lakin əzəmətli təbiətin arasında o, dahi Qüdrətli Hökmdarla ünsiyyət edirdi və indi öz üstünlüyünü dərk edərək əlini qaldırdı və firona xeyir-dua verdi.

Yusiflə birinci görüşü zamanı Yaqub eb danışırdı ki, eb bil bu saat, həyəcanları və kədərləri bitən kimi, ölməyə hazırlaşırdı, lakin hələ o, Qoşendə sülh içərisində ayrıca on yeddi il də yaşadı. Bu ilbr əvvəlkilərin əksinə olaraq xoşbəxt idi. O öz oğullarında əsl peşmançılıq görürdü. O görürdü ki, onun qəbiləsi qüdrətli milbt olacağına kömək edən şəraitə düşmüşdür və imanla onların gəbcəkdə Kənanda məskən salacaqları əhdinə arxalanırdı. Onun özü elə məhəbbət və qayğı ilə əhatə olunmuşdu ki, bunu yalnız Misirin rəisi ona göstərə bibrdi və öz [197] itirilmiş və yenidən tapılmış oğlu ilə ünsiyyətdən həzz alaraq rahat qəbrə getdi.

Ölümün yaxınlaşdığını hiss edərək o, Yusifı yanına çağırtdırdı. Kənan torpağında məskən salacaqları haqqında Allah əhdindən bərk yapışaraq o dedi: “Əgər gözlərində lütf tapmışamsa, xeyirxahlıq və sədaqət göstərib, məni Misirdə basdırmayacaqsan, atalarınla birgə uyumaq üçün öləndə məni Misirdən aparıb, onların məqbərəsində basdıracaqsan”. Yusif elə də edəcəyini ona vəd etdi, lakin Yaqub bununla kifayətlənmədi. O tələb etdi ki, oğlu onu əcdadlarınm qəbri Maxpela mağarasında dəfn edəcəyinə təntənəli and içsin.

Daha bir vacib iş də diqqət tələb edirdi. Yusifın oğlulları rəsmi surətdə Yaqubun oğullan sırasına daxil olmalı idilər. Axırıncı dəfə atasının yanına gələndə Yusif özü ilə oğulları Efrayim və Menaşşe da gətirmişdi. Bu oğlanlar ana tərəfdən Misir kahinlərinin ən yüksək təbəqəsinə mənsub idilər, atalarının mövqeyi isə, əgər onlar Misirdə qalmaq istəsəydilər, onlara sərvətə və şöhrətə yol açırdı. Lakin Yusif istəyirdi ki, onlar onun xalqına birləşsinlər. O, əhdin yerinə yetəcəyinə inanırdı və çalışırdı ki, onun oğullan Allah vəhylərinin etibar edildiyi miskin çoban qəbilələri arasındakı həyatı Misir sarayının dəbdəbələrindən üstün tutsunlar.

Yaqub dedi: “İndi sənin yanına, Misirə gəlməzdən əwəl Misir torpağında doğulan iki oğlun da mənimdir; Efrayim və Menaşşe Ruvenlə Şimeon kimi mənimki olacaq”. Onlar onun xüsusi övladları kimi oğulluğa layiq idilər. Bebliklə, Ruvenin etinasızlıq göstərdiyi ilkinlik üstünlükləri İsraildə ikiqat hissə ib Yüsifə keçməli idi. Yaqubun qocalıqdan gözləri tutulmuşdu və bu oğlanları görmürdü, lakin nəhayət onların cizgibrini tutqun şəkildə görəndə soruşdu: “Bunlar kimdir? Onlan yanıma gətir, xeyir-dua verim”. Onlar ona yaxınlaşanda ulu ata oğlanlan qucaqladı və öpdü. Sonra xeyir-dua vermək üçün əlini təntənəli surətdə onlann başına qoydu və dua etdi: “Atalarım İbrahimin, İshaqın xidmət etdiyi Allah, bu günə qədər mənim qayğıma qalan Allah, məni bütün pisliklərdən xilas edən Mələk qoy bu uşaqlara da xeyir-dua versin!”. Onda artıq insan müdrikliyinə və hiyləgərliyinə inam və yaxud özünəarxayıncılıq yox idi. Allah onun Qoruyucusu və Dayağı idi. O, keçmiş çətinlikbrindən şikayətbnmirdi. O daha hesab etmirdi ki, sınaqlar və qəmlər iztirab mənbəbri idibr. O, [198] bütün sərgərdan həyatı ərzində onu müşayiət edən Rəbbin yalnız mərhəmətini və zərif xeyirxahlığını xatırlayırdı.

Yaqub xeyir-dualarından sonra öz oğluna əhd etdi, bu əhd öz imanının sübutu kimi uzun qulluq və kədər illəri boyunca yaşayacaq nəsillər üçün qaldı. “Artıq mən ölürəm, amma Allah sizinlə olacaq, sizi atalannızın torpağına qaytaracaq”.

Axır ki, Yaqubun bütün oğulları onun ölüm yatağının yanına yığışmışdılar, o dedi: “Yanıma toplaşın, gələcəkdə başınıza gələnləri sizə söybyim: ey Yaqub oğulları, yığılıb, eşidin, atanız İsraib qulaq asın”. Müxtəlif qolların gələcək tarixini özü üçün təsəvvür etməyə çalışaraq o tez-tez həyacanla öz övladlarının gələcəyi haqda düşünürdü. İndi, onun övladları Yaqubun sonuncu xeyir-dualarını gözləyəndə gələcək peyğəmbərcəsinə ona açılırdı. O hər birinin xarekterini təsvir edərək öz oğullarının adını bir-bir sadaladı və hər qolun gələcəyi haqqında qısaca xəbər verdi.

“Ey Ruven, ilk oğlum, gücümün və qüdrətimin mənbəyi sənsən. Ləyaqətin hamıdan üstündür, qüvvətin hamıdan çoxdur”.

Bu cür sözbrb ata Ruven ilkin oğul kimi tuta biləcəyi mövqeyi təsvir edirdi; lakin onun Ederdə etdiyi ağır günah onu ilkinlik xeyir-dualarından məhrum etdi. Yaqub davam etdi:

“Amma sən su kimi oynaqsan, artıq üstün olmayacaqsan”.

Kahinlik Levi üçün nəzərdə tutuldu, padşahlıq və gələcək Məsih haqqındakı əhd isə Yəhuda üçün; mirasın ikiqat hissəsi Yusif üçün. Ruvenin soy qulu İsraildə heç vaxt yüksək mövqe tutmadı, Yəhuda, Yusif və ya Dan kimi çoxsaylı olmadı və birinci olaraq əsir oldular. Yaşa görə Ruvendən sonra Şimeon və Levi gəlirdi. Onlar ikilikdə Şekem sakinbrindən qəddarcasına qisas almışdılar, həm də Yusifin satılmasında başqalarında çox təqsirkar olmuşdular. Onlar haqqında deyilmişdir:

“Onları, Yaqubdan ayıracağam İsraildə səpəcəyəm”.

Kənana çıxan zaman İsrail hesablananda Şimeon soy qolu ən azsaylı idi. Musa öz sonuncu xeyir-duasında Şimeonun heç adını da çəkmir. Kənanda məskən salanda bu soy qolu Yəhuda bölməsində yalnız kiçik bir yer almışdı, sonralar gücbnən aibbr isə ayrı-ayrı kolonnalarda qruplaşdılar və əhd edilmiş yerin hüdudlarından kənarda məskunlaşdılar. Yerin müxtəlif tərəflərinə səpəbnmiş qırx səkkiz [199] şəhərdən başqa Levi də heç bir miras almadı. Lakin başqa qollar Allahdan dönəndə onların Tanrıya sədaqəti məbəddə müqəddəs xidmətə təyin olunmasına səbəb oldu və bebliklə də lənət xeyir-duaya çevrildi.

İlkinlik xeyir-duaları çələngi Yəhudaya keçdi. Bu adın mənası - “alqış” - bu nəslin peyğəmbərcəsinə söylənilən gələcəyində açılır.

“Yəhuda, qardaşların səni mədh edəcək, düşmənbrin boynu əlində olacaq, atanın oğulları önündə səcdə edəcək. Yəhuda bir aslan balasıdır, ey oğlum, sən şikara çıxanda bir şir kimi yerə əyilirsən,dişi Aslan kimi torpağa yatırsan. Kim səni yerindən qaldıra bibr? Padşahlıq əsası Yəhudanın əlindən getməyəcək, hökmdarlıq əsası onun nəslindən itməyəcək. O vaxt qədər ki əsanın Sahibi gələcək, onda xalqlar ona itaət edəcək”.

Aslan, meşəbrin şahı - bu qola yaraşan simvoldur, bu qoldan Davud və Davud oğlu - Barışdırıcı, əsl “Yəhuda qolunun Aslanı” çıxmışdır, bütün qüvvələr ən nəhayət ona səcdə edəcəkbr və bütün xalqlar onu şöhrətləndirəcəkbr.

Yaqub öz övladlarının əksəriyyətinə xoşbəxt gələcək söylədi. Nəhayət o, Yusifə çatdı və “qardaşlar arasında başçı olanın üstündə olsun” xeyir-dualar yağdıranda atanın qəlbi izharedilməz hisslə doldu.

“Yusif barlı bir ağac, çeşmə kənarında meyvəli bir ağac, budaqları divann üstündən aşar. Oxçular ona güclü hücum etdilər, düşmənçilik edib üstünə ox yağdırdılar. Amma Yaqubun qüdrətli Allahı - İsrailin Daşı və Çobanı olan Allahın sayəsində Onun kamanı möhkəm, qolları qüvvətli oldu. Sənə kömək edən Atanın Allahıdır, sənə xeyir-dua verən Külli-İxtiyardır. Yuxarıda göylərin bərəkəti ilə, dərinlikdə olan su mənbəbrinin bərəkəti ib, döşlərin və bətnlərin bərəkəti ib sənə xeyir-dua verəcək. Atanın xeyir-duası Atalarımın xeyir-duasından daha ucadır; əbədi qalan təpələrin Zirvəsinə çatar. Qoy xeyir-dualarım Yusifın - qardaşlar arasında başçı olanın üstündə olsun”.

Yaqub qəlbi həmişə hərarətli və dərin məhəbbətlə dolu olan insan idi. O öz oğullarmı güclü və incə məhəbbətlə sevirdi və onun ölümqabağı şəhadəti qərəz və inciklik ifadəsi deyildi. O hamısını bağışlamışdı və ömrünün axırına kimi onları sevdi. Onun ata zərifliyi yalnız ruhlandıncı və ümid sözlərində ifadə edib bilərdi, lakin Allah qüwəsi onda bərqərar olmuşdu və Onun təsiri altında o, həqiqəti, bəzən də acı [200] həqiqəti söyləməyə məcbur oldu.

Yaqub sonuncu xeyir-dua sözlərini qurtarandan sonra özünün dəfn ediləcəyi yer haqqındakı tapşırığını təkrar etdi. “Mən ölüb əcdadlarıma qoşulacağam. Məni atalarımın yanında... mağarada basdırın; ... Məmre qarşısındakı Maxpela tarlasındadır”. “İbrahimlə arvadı Sara və İshaqla arvadı Rivqa orada basdınlmışdı. Mən Leanı da orada basdırdım”. Beləliklə, sonuncu arzu İlahi əhdə iman haqqında şəhadət edirdi.

Yaqubun sonuncu illəri həyacanlı üzücü gündən sonra gələn sakit axşama bənzəyirdi. Qara buludlar onun həyat cığırı üzərində sıxlaşırdılar, lakin batan şəfəq aydın idi və səmavi şüalar onun ölümqabağı saatlarını nurlandırırdı. Müqəddəs Yazıda deyilir: “Axşam vaxtı işıqlı olacaq” (Zəkəriyyə 14:7). Kamil Adama bax, əməlisaleh insana nəzər yetir, gələcək sülh sevən Adama bəxş ediləcək” (Məzmur 37:37).

Yaqub günah etmişdi və bunun üçün ağır iztirab çəkmişdi. Böyük günah edərək ata çadırlarından qaçmağa məcbur olduğu gündən üzücü zəhmət, qayğılar və kədərlə dolu uzun illər onun qisməti olmuşdu. Bir daha görmədiyi anasından ayrılan evsiz sərgərdan öz sevdiyi qız üçün yeddi il xidmət etdi, yalnız ona görə ki, qəddarcasına aldanmış olsun; iyirmi il ərzində o, xəsis və tamahkar qohumunun yanında işlədi; öz sərvətinin necə artdığını, övladlarının böyüyüb onu əhatə etməsini görürdü, lakin evindəki mübahisə və parçalanma sevincinə mane olurdu. Qızının başına gələn fəlakətdən, qardaşların qisasından, Rəhibnin ölümündən, Ruvenin dəhşətli cinayətindən, Yəhudanın günahından, amansız yalandan və Yusifın başına gətirilən pislikdən əzab çəkirdi - onun gözü önündə bədbəxtliklərin nə qədər uzun və qaranlıq siyahısı açılırdı! O, yenə də öz birinci yanlış əməlinin bəhrəsini biçirdi! Özünün təqsirkar olduğu günahın oğulları arasında təkrarlanmasmı yenidən görürdü. Bu qanun nə qədər acı olsa da öz işini gördü. Nə qədər əzabverici olsa da, təmizlənmə “salehliyin dinclik səmərəsini hasil edir” (İbranilərə 12:11).

Müqəddəs Yazı Allahın lütfü ilə dolu yaxşı insanların səhvləri haqqında dəqiq xəbər verir; həqiqətən bu səhvlərdən daha çox danışılır, nəinki onların şücaətindən. Bu vəziyyət çoxlarını heyrətə salır və imansız insanlara Müqəddəs Kitaba istehza etməyə əsas verir. Lakin bu, [201] Müqəddəs Yazının həqiqiliyinə inandırıcı sübutlardan biridir, Müqəddəs Yazı faktlar barədə susmur və onun qəhrəmanlarının məruz qaldıqları günahları gizlətmir. İnsanların şüuru yanlış fikirlərə o qədər uymuşdur ki, onların söybdikləri fıkirbrin tam obyektiv olması qeyri-mümkündür. Əgər Müqəddəs Kitab Allahdan ilhamlanmayan insanlar tərəfındən yazılma idi, onda, əlbəttə, heç bir şübhəsiz, onlar Müqəddəs Kitabın qəhrəmanlarını daha sərfəli boyalarla təsvir edərdilər. Lakin İncil, olduğu kimi, qəhrəmanlarının yaşantıları haqqında bizə düzgün təsəvvür verir.

Allahın lütfündən istifadə edən və Rəbbin üzərlərinə böyük məsuliyyət qoyduğu ərlər bəzən yollarını azıb günah edirdibr. Eyni ib biz indi mübarizə etdiyimiz, büdrədiyimiz və səhvlər etdiyimiz kimi. Onların həyatı bütün səhvbri və yanlış davranışları ib qarşımızda açılır ki, bizim üçün həm təsəlli, həm də xəbərdarlıq olsun. Əgər onlar səhvsiz insanlar kimi təqdim edilsəydibr, onda biz öz günahkar təbiətimiz ilə öz səhvlərimizin və uğursuzluqlarımızın təsiri altında məyuslaşardıq. Lakin başqalarının da bizim kimi mübarizə edərək məyusluq keçirdiy-ini, onların necə tamaha uyduqlarını və günah etdiklərini, lakin özbrini ələ alaraq Allahın mərhəməti sayəsində qalib gəldiklərini görəndə biz salehlik uğrunda mübarizəyə rühlanırıq. Onlar kimi bəzən məğlubiyyətə məruz qalaraq, lakin yenidən mübarizə üçün güc əldə edərək və Allahdan xeyir-dua alaraq biz də Məsihin qüvvəsilə əhatə olunub qalib ola bibrik. Digər tərəfdən, onların həyatının tarixi bizim üçün xəbərdalıq ola bibr. O sübut edir ki, Allah günaha heç bir halda göz yummayacaqdır. O, xüsusi iltifat göstərdiyi insanların günahlannı görür və hətta onların günahına biliyi az olan və az məsuliyyət daşıyanların günahına nisbətən daha sərt münasibət göstərir.

Yaqub dəfn edildikdən sonra Yusifın qardaşlarını qorxü yenidən bürüdü. Onun mehribanlığına baxmayaraq günahkarlıq hissi onların qəlbinə etibarsızlıq və şübhə salmışdı. Onlar fıkirbşirdibr ki, bəlkə o, atasına hörmət üzündən öz qisasını təxirə salmışdır, indi isə o öləndən sonra özünün bütün niyyətlərini yerinə yetirəcəkdir. Onlar onun yanına getməyə cürət etmədilər və bu sözləri ona çatdıqmaq üçün adam göndərdilər: “Atan ölümündən qabaq bizə vəsiyyət etdi ki, gedin Yusifə beb deyin: “Bax səndən ricam budur ki, qardaşlarının bütün günahını və təqsirini bağışlayasan. Axı onlar sənə pislik edibbr”. [202] “Xahiş edirik, sən atanın Allahının qulları olan biz qardaşlarının günahını bağışla”. Bu sözlərdən riqqətə gələn Yusifın gözləri yaşla doldu və bundan ruhlanan qardaşları onun yanına gəlib ayaqlarına döşənərək dedilər: “Biz sənin qullarınıq”. Yusif öz qardaşlarırı dərin və təmənnasız sevirdi və onların onun qisasından ehtiyat etmələri haqqında fıkir onun qəlbini ağır yaraladı. “Məgər mən Allaham ki, məndən qorxursunuz? Baxın siz mənə qarşı pis fıkrə düşdünüz, lakin Allah onu yaxşı işə çevirdi ki, bu gün gördüyünüzü etsin və çoxlu adamın həyatını qorusun. Daha qorxmayın; man həm sizi, həm də övladlarınızı saxlayacağam”.

Yusifın həyatı Məsihin həyatını simvolizə edir. Paxıllıq Yusifin qardaşlannı onu qul kimi satmağa təhrik etdi; bu cür onlar onun yüksəlməsinə mane olmağa ümid edirdilər. O, Misirə apanlanda isə onlar belə ümid edirdilər ki, onun yuxuları onları daha narahat etməyəcəkdir, onlar bu yuxuların hər bir yerinə yetmək imkanını aradan qaldırmışlır. Lakin Rəbb onların taleyinə elə bir istiqamət verdi ki, onlar bu qədər mane olmaq istədikləri şeyi özləri həyata keçirdilər. Xatırlayın ki, yəhudi kahinləri və başçıları Məsihə paxıllıq edirdilər və çox qorxurdular ki, xalqın bütün diqqəti Onda cəmləşər. Onlar Onu öldürtdülər ki, Onun Padşah olmağına mane olsunlar, lakin məhz bununla da onlar mane olmaq istədikləri şeyin özünün yerinə yetməsinə kömək etdilər.

Misirdə qul olan Yusif öz atasının ailəsinin xilaskarı oldu; lakin bu onun qardaşlarının günahını yumurdu. Düşmənlər Məsihi çarmıxa çəkərək Onu bəşəriyyətin Zəmanətçisi, günaha batmış nəslin Xilaskarı, bütün dünyanın Hökmdarı etsələr də, Allahın qabaqgörənliyi hadisələri Rəbbin şanına və bəşəriyyətin xeyrinə olaraq idarə etsə də, lakin Onun qatillərinin cinayəti dəhşətli olaraq qalır. Öz qardaşları Yusifı bütpərəstlərə satdıqları kimi, Məsih də qəddar düşmənbrinə Öz şagirdbrindən birinin əli ib satıldı. Yusifı yalandan ittiham edib zindana ona görə saldılar ki, o, xeyirxah idi; Məsihə də ona görə nifrət etdilər və rədd etdikbr ki, O, saleh idi və Onun fədakar həyatı onların günahını ifşa edirdi; Onun heç bir təqsiri olmasa da, lakin yalançı şahidlikb onu ittiham etdilər. Yusiflə ədalətsiz və qəddarcasına rəftar etdikləri zaman onun səbri və həlimliyi, onun mərhəmətlə bağışlaması və öz qəddar qardaşlarına alicənab münasibət [203] Xilaskarı simvolizə edir, Xilaskar qanunsuzların bütün əzablarına və təhqirlərinə sakitcə dözdü və yalnız Öz qatillərini deyil, Onun yanına gəlib öz günahlarını etiraf edən və Ondan əfv diləyən hər kəsi bağışladı. Yusif öz atasından sonra əlli dörd il yaşadı. “Yusif yüz on il ömür sürdü. O, Efrayimin üç nəsil övladlarını gördü. Menaşşenin oğlu Makirin övladları da Yusifm yanında doğuldular”. O öz xalqının necə artdığını və fıravanlığa çatdığını gördü, bütün həyatı boyu tərəddüd etmədən inandı ki, Allah əhd etdiyi torpağa İsraili qaytaracaqdır.

Sonunun yaxmlaşdığını hiss edərək o, qohumlarını ətrafına topladı. Fironun torpağında yüksək mövqeyinə baxmayaraq Misir onun üçün yalnız qərib yer olaraq qalırdı. Onun sonuncü istəyi öz taleyini İsraillə bağlamasının sübutu idi. Onun axırıncı sözləri bu oldu: “Allah mütləq sizə nəzər salacaq. O sizi bu ölkədən İbrahimə, İshaqa və Yaquba and içdiyi torpağa aparacaq”. O, İsrail oğullarına təntənəli and içdirdi ki, onlar sümüklərini Kənan torpağına aparacaqlar. “Yusif yüz on yaşında öldü: Onu Misirdə mumiyalayıb, bir tabuta qoydular”. Sonrakı bütün məşəqqətli yüzilliklərdə bu qəbir Yusifm ölümqabağı sözlərinin abidəsi kimi həmişə İsrail xalqına onu xatırladırdı ki, onlar Misir torpağında yalnız qəribdirlər və onların ümid dolu baxışlarını əhd edilən yerə yönəldərək azadlıq vaxtının mütləq gələcəyinə inam təlqin edirdi. [204]

22-ci fəsil
MUSA

(Bu fəsil Çıxış Kitabının 1 -4-cü fəsillərinə əsaslanır)

Aclıq vaxtı özlərini dolandırmaq üçün misirlilər öz heyvanlarını və torpaqlarını fırona satdılar və nəhayət özləri də həmişəlik onun qulu oldular. Yusif ağıllı surətdə beşinci hissəsini ödəmək şərti ilə onların torpağı icarəyə götürməsinə icazə verdi.

Lakin Yaqubun övladlarının bu cür müqavilələr bağlamasına ehtiyac yox idi. Yusifın Misirə göstərdiyi böyük xidmətə minnətdarlıq əlaməti olaraq onlara məskən salmaq üçün nəinki ölkənin bir hissəsini verdibr, üstəlik onlar vergilərdən azad edildibr və aclıq vaxtı vacib olan bütün şeybrb kifayət qədər təchiz edildibr. Padşah ellikb tanıdı ki, yalnız Yusifın Allahının mərhəmətli himayəsi sayəsində onun ölkəsində bolluq hökm sürmüşdür, halbuki o vaxt başqa xalqlar acından ölürdübr. O həm də gördü ki, Yusifın idarəsi onun padşahlığının çiçəkbnməsinə səbəb olmuşdur və Yusifə xüsusi minnətdarlıq əlaməti olaraq Yaqubun aibsini öz padşahlıq mərhəməti ib əhatə etmişdi.

Lakin zaman keçirdi və Misir xalqının çox şeyb borclu olduqları böyük ər və onun əməlbrindən xeyir görən nəsillər məzara girdi. “Misirdə Yusifı tanımayan yeni bir padşah taxta çıxdı”. Məsəb onda deyildi ki, Yusifın onun xalqına göstərdiyi xidmətlər haqqında bilmirdi, onda idi ki, o daha bununla hesablaşmaq istəmirdi və onları unutmaq istəyirdi. “Baxın İsrail övladlan sayca bizdən çox və daha qüvvətlidirlər. Gəlin onlarla ağılla rəftar edək, yoxsa çoxalar və müharibə vaxtı [205] düşmənlərimizlə birləşib bizə qarşı vuruşar, sonra isə ölkəni tərk edərlər”.

Bu vaxt ərzində israillilər artıq çox artmışdılar; onlar “çoxalıb böyüdülər, sayları artırdı onlar qüvvətləndilər; ölkə onlarla doldu”. Yusifın tükənməz qayğısı və onun yanında hökmdarlıq edən padşahın himayəsi sayəsində onlar ölkədə tezcə artdılar. Lakin onlar ayrı yaşayırdılar və misirlilərin adət və dinlərinə heç də qarışmırdılar, onların artan sayı padşahı və onun xalqını qorxudurdu, onlar ehtiyat edirdilər ki, müharibə olarsa, israillilər Misirin düşmənləri ilə birləşərlər. Lakin onların ölkədən çıxmasına ciddi əsaslar mane olurdu. Onların arasında istedadlı və ağıllı insanlar az deyildi, bunlar çox şeydə dövlətin çiçəklənməsinə kömək edirdilər; gözəl sarayların və məbədlərin ucaldılması üçün padşahın bu cür işçilərə ehtiyacı var idi, buna görə də o onların hüquqlarını özbrini bütün mülkbri ilə dövlətə satan misirlilərlə bərabərləşdirdi. Tezliklə onlara nəzarətçilər təyin etdilər və onlar sözün əsl mənasında padşahın qulları oldular. “Onları sıxıntılı əsarətdə saxladılar. Misirlibr İsrail övladlarını ağır işlərlə -palçıq tapdalamaq, kərpic kəsməklə və hər cür tarla işləri ilə amansızcasına işlədib onların həyatını acı etdilər”. “Ancaq İsrail övladlarına əziyyət verməbrinə baxmayaraq, onlar çoxalıb artırdılar”. Firon öz yaxınları ib birlikdə ümid edirdi ki, israilliləri ağır zəhmətlə üzsün və bebliklə onların sayını azaltsın və müstəqil ruhlarını qırsın. Bunda uğursuzluğa uğrayaraq misirlilər daha dəhşətli tədbirlərə əl atdılar. Doğuşu qəbul edən qadınlara əmr edildi ki, doğulan vaxt israilli oğlan uşaqlarını öldürsünbr. Bu dəhşətli təşəbbüs şeytana məxsus idi. O bilirdi ki, tsrail xalqının arasından Xilaskar çıxmalıdır və padşahı uşaqları öldürməyə təhrik etməklə İlahi planı pozmağa ümid edirdi. Lakin mamalar Allahdan qorxurdular və dəhşətli əmri yerinə yetirməyə cürət etmirdibr. Buna görə Rəbb onlara səxavətlə xeyir-dua verdi. Uğursuzluqdan qəzəblənən padşah daha qəti və geniş tədbirlərə əl atdı. Bütün xalq köməksiz qurbanlan təqib etməyə və onları öldürməyə çağrıldı. “Firon bütün xalqına əmr edib dedi: “İbranilərdən hər doğulan oğlan uşağını Nil çayına atın! Hər bir qız uşağını isə sağ qoyun””.

İsraillibrin Levi qoluna mənsub olan Amram və Yokebedin ailəsində oğlan doğulanda bu əmr tam gücündə idi. Körpə çox gözəl idi və onun [206] valideynləri inanırdı ki, İsrailin azadlıq vaxtı yaxınlaşır və Allah Öz xalqının Xilaskarını irəli çıxaracaqdır, onlar öz körpələrini xilas etməyi qərara aldılar. Allaha iman onları möhkəmlətdi və onlar “hökmdann fərmanından qorxmadılar” (İbranilərə 11:23).

Üç ay ərzidə ana öz körpəsini gizlədə bildi. Sonra gördü ki, daha onu gizlətməyə imkan yoxdur, qamışdan səbət toxudu, ona yapışqan və qətran sürtdü ki, su keçirməsin və körpə oğlanı səbətin içinə qoyaraq onu çay sahilindəki qamışların arasına buraxdı. Uşaqla birlikdə həyatından keçməmək üçün ana özü onu qorumağa cəsarət etmədi, lakin oğlanın bacısı Məryəm guya təsadüfən yaxınlıqda oynayaraq öz balaca qardaşına diqqətlə göz qoyurdu. Orada başqa qoruyucular da var idi. Ana hərarətli dualarla körpəsini Allah himayəsinə tapşırdı və gözəgörünməz mələklər onun sadə sığınacağı üzərində uçurdular. Mələklər fıronun qızını ora yönəltdilər, balaca səbət onda maraq oyatdı və onun içərisində qəşəng körpəni görən kimi hər şeyi başa düşdü. Körpənin göz yaşları onda mərhəmət oyatdı, öz uşağını xilas etmək üçün bu cür vasitəyə əl atan anaya onun yazığı gəldi. O, körpəni xilas etmək və oğulluğa götürmək qərarına gəldi.

Məryəm onun hər bir hərəkətini izləyirdi və görəndə ki, onun qardaşı ilə incə rəftar edirlər, yaxınlaşmağa cəsarət etdi və nəhayət dedi: “Bəlkə gedib sənin üçün İbrani qadınlarından bir dayə çağırım ki, körpəni əmizdirsin?”. Razılıq alındı.

Bacı xoş xəbərlə ananın yanına qaçdı və dərhal onunla fıronun qızının yanına qayıtdı. “Bu körpəni götürüb mənim üçün əmizdir, sənə bunun haqqını verərəm”.

Allah ananın dualarını eşitdi, onun imanı mükafatlandırıldı. O, dərin minnətdarlıq hissi ilə indi özünün təhlükəsiz və xoşbəxt vəzifəsini yerinə yetirməyə başladı. Allahdan qorxan qadın bu imkandan uşağı Rəbb üçün tərbiyə etməkdən ötrü istifadə etdi. O inanırdı ki, oğlunun həyatı hansına böyük missiyanı yerinə yetirmək üçün hifz olunmuşdur və bilirdi ki, tezliklə oğlu öz şahzadə analığına qaytarılacaqdır və orada şirnikləndirmələr onu Allahdan ayırmağa çalışacaqlar. Bütün bunlar ananı bu oğlunu özünün başqa uşaqlarından da böyük səy və diqqətlə tərbiyə etməyə sövq edirdi. O, oğluna Allah qorxusu və haqq-ədalətə məhəbbət təlqin etməyə çalışırdı, hərarətlə dua edirdi ki, onun oğlu hər bir məhvedici təsirdən [207] uzaqlaşdıra bilən və bütün çətinliklərdə ona gömək edə bilən canlı Allaha diz çökərək dua etməyi öyrənsin.

O nə qədər mümkün idi oğlunu öz yanında saxladı, lakin onun on iki yaşı tamam olanda ayrılıq vaxtı çatdı. Uşaq öz sadə evindən götürülüb firon qızını şahanə otaqlarına gətirildi və “onun oğlu oldu”. Lakin hətta burada da uşaqlıq təəssüratları itmədi. Ananın dərsləri unudula bilməzdi. Onlar dəbdəbəli padşah sarayında çiçəklənən məğrurluğa, imansızlığa və günaha qarşı onun qalxanı idilər.

Əsir qul olan İbrani qadının təsiri necə də böyük olmuşdur! Musanın bütün gələcək həyatı, İsrail xalqının rəhbəri kimi yerinə yetirdiyi böyük missiya məsihçi-ananın işinin vacibliyinə şəhadət edir. Heç bir başqa iş bununla müqayisə edilə bilməz. Öz uşaqlarının taleyi əsasən ananın əllərindədir. O yalnız bu həyat üçün deyil, həm də əbədiyyət üçün ağlın və xarakterin inkişafı üçün çalışır. Onun səpdiyi toxumlar böyüyür və xeyir, yaxud da şər meyvələri gətirirlər. Ana kətan üzərində rənglərlə gözəl surət çəkmir, onu mərmərdən yonmur, lakin uşağın qəlbində İlahi surət həkk edir. Xüsusilə uşaqların həyatının ilk illərində onların xarakterinin formalaşmasında o, böyük məsuliyyət daşıyır. İnkişaf edən şüurun aldığı təəssüratlar ömürlük qalır. Valideynlər övladları məsihçi olana qədər onları tərbiyə edib düz yol göstərməlidirlər. Onlar bizim himayəmizə tapşırılmışlar və biz onları dünyəvi padşahlıq taxtının varisləri kimi deyil, Allahın padşahlan kimi tərbiyə etməliyik, əbədiyyət boyunca idarə edən padşahlar kimi.

Qoy hər bir ana təntənəli məhkəmə günündə hesabat verəcəyi işinin əvəzsiz qiymətini dərk etsin. Onda görünəcəkdir ki, insanların uğursuzluqlarının və cinayətlərinin çoxu vəzifələri uşaq qəlblərini düz yola yönəltmək olanların biganəliklərinin və ehtiyatsızlıqlarının nəticəsidir. Onda görünəcəkdir ki, dünyanı öz dahiliyini, həqiqətin və müqəddəsliyin nuru ilə işıqlandıraraq onun xeyir-duası olanların çoxu öz nüfuzları və uğurları üçün imanlı ananın dualanna bocrludurlar. Fironun sarayında Musa çoxlu bilik əldə etdi. Monarx oğulluğa götürülən nəvəsini taxtın varisi etmək qərarına gəldi və gənc bu yüksək vəzifə üçün tərbiyə edildi. “Musa misirlilərin hər bir elminə öyrədilmiş, sözündə və əməllərində qüdrətli idi” (Həvarilərin işləri. 7:22). öz sərkərdəlik qabiliyyəti sayəsində o, döyüşçülərin sevimlisi oldu və hamının tanıdığı görkəmli insan oldu. Şeytan məğlub oldu. [208] İbrani uşaqlarını ölümə məhkum edən əmr Allah tərəfındən Öz xalqının gələcək rəhbərinin təlim və tərbiyəsi üçün istifadə olundu. Mələklər İsrailin ağsaqallarına xəbər verdilər ki, qurtuluş vaxtı yaxınlaşır və Musa Allahın bu vəzifəni yerinə yetirmək üzərinə qoyduğu həmin adamdır. Musa da mələklərdən öyrəndi ki, o, Tanrı tərəfındən Onun xalqının köləlik zəncirini qırmaq üçün seçilmişdir. İsrail xalqının öz azadlığını silahlı üsyan yolu ilə əldə edəcəyini güman edərək, o, İbrani qüwələrini Misir ordusuna qarşı aparacağı anı gözləyirdi. Bu cür düşünərək o öz hisslərini cilovlayırdı ki, analığına və fırona bağlılıq onun Allah iradəsini yerinə yetirməsinə mane olmasın.

Misir qanunlarına əsasən, fironun bütün varisləri kahinlər sülaləsindən çıxırdılar və Musa da tac-taxtm qanuni varisi kimi dini həyatın sirlərindən agah olmalı idi. Bu vəzifə kahinlərin üzərinə düşürdü. Lakin Musanın çalışmaq və yorulmaz şagird olmasına baxmayaraq onlar onu öz dini mərasimlərində iştirak etməyə məcbur edə bilmirdilər. Onu taxt-tacı itirməklə hədələyirdilər, xəbərdarlıq edirdilər ki, əgər İbrani dininə tərəfdarlığında inadkarlıq etsə öz anası, fıronun qızı, tərəfındən rədd ediləcəkdir. Lakin Musa özünün yeri və göyü Yaradan Allahdan başqa heç kimə xidmət etməmək qərarında möhkəm idi. O, kahinlərlə və sadə duaçılarla söhbət edərək hissiz əşyalara mövhumatçıcasına pərəstiş etməyin cəfəngliyini göstərirdi. Heç kim onun dəlillərini inkar etmək, yaxud onun niyyətlərini dəyişdirmək iqtidarında deyildi və onun yüksək mövqeyini, fıronun və xalqın ona xoş münasibətini nəzərə alaraq müəyyən vaxta qədər onun inadkarlığına dözürdülər.

“Musa böyüdükdə Fironun qızının oğlu adlanmağı iman vasitəsilə rədd etdi. Günah ilə müvəqqəti olaraq zövq almaqdansa, Allahın xalqı ilə əzab çəkməyi tərcih etdi, Məsih üçün çəkdiyi sitəmi Misirin xəzinələrindən daha böyük sərvət saydı; çünki əvəzində alacağı mükafatı gözləyirdi” (İbranilərə 11:24-26). Musa kifayət qədər qabiliyyətli idi ki, yerin böyükləri arasında birincilər sırasında dursun, ən şöhrətli padşahlığın saraylarında parlasın və hakimiyyət əsasına sahib olsun. Onun dahi ağlı onu bütün dövlərin böyük ərlərindən yüksəklərə qaldırdı. Tarixçi, şair, mütəfəkkir, mahir sərkərdə, qanunverici kimi onun tayı-bərabəri yox idi. Bütün dünya onun ayaqları altıda olsa da, yenə də o, kifayət qədər möhkəmliyə malik idi [209] ki, sərvətin, əzəmətin və şöhrətin aldadıcı perspektivlərini rədd etsin və “Allahın xalqı ilə əzab çəkməyi tərcih etdi”.

Musa Allahın təvazökar, itaətkar xidmətçilərinin alacaqları sonuncu mükafat haqqında bilirdi, bu mükafatla muqayisədə müvəqqəti şöhrət kül idi. Fironun gözəl sarayı və padşahlıq taxtı Musa üçün tələ yemi kimi istifadə olunurdu, lakin o bilirdi ki, dəbdəbəli saraylarda insanları Allahı unutmağa məcbur edən günahkar ləzzətlər yuva salmışlar. O, dəbdəbəli saraydan və padşah tacından yuxarı, günahla murdarlanmamış sarayda Uca Tanrının müqəddəslərinin layiq görüləcəkləri böyük şərəflərə baxırdı. O, Səma Padşahının qalibin başına qoyacağı solmaz çələngə inamla baxırdı. Bu iman ona yerin böyüklərinin cəmiyyətini tərk etməyə və günaha xidmət etməkdənsə, Allaha itaət etmək istəyən təvazökar, yoxsul və miskin xalqla birləşməyə kömək etdi.

Musa qırx yaşına kimi fıronun sarayında qaldı. O öz xalıqının köləliyi haqqında tez-tez düşünürdü və öz qardaşlan ilə görüşərək, onları inandınb ruhlandırırdı ki, Allah öz xalqını azad edəcəkdir. Əzabkeş xalqa zülm edənlərdən intiqam almaq üçün onun qəlbi səbirsizliklə alışırdı. Bir dəfə misirlinin israillini döydüyünü görüb o, işə qarışdı və misirlini öldürdü. İsraillidən başqa bir şahid yox idi və Musa tezcə cəsədi qumda basdırdı. O beləliklə göstərdi ki, öz xalqınm hüquqlarını müdafiə etmək üçün çıxış etməyə hazırdır. “O elə düşünürdü ki, qardaşları onun əli ilə Allahın onlara nicat vermək istədiyini anlayacaqlar; lakin onlar başa düşmədilər” (Həvarilərin işləri 7:25). Onlar hələ azadlığa hazır deyildilər. O birisi gün o, iki ibraninin necə dalaşdığını gördü və onlardan biri açıq-aydın haqsız idi. Musa təqsirkarı danladı, o isə cavabında onun onların işinə qarışmaq haqqını inkar etdi və həyasızcasına onu cinayətdə təqsirləndirərək soruşdu: “Səni bizim üstümüzə kim başçı və hakim qoyub? Yoxsa Misirlini öldürdüyün kimi məni də öldürmək fıkrindəsən?”

Bu hadisə tezliklə misirlilərə agah oldu və çox şişirdilmiş şəkildə fırona çatdı. Bu, padşaha çox mühüm iş kimi təsvir edildi. Musanı öz xalqını misirlilərə qarşı qaldırıb mövcud hakimiyyəti devirmək və taxt-tacı ələ keçirmək niyyətində ittiham edirdilər. Monarx dərhal Musaya ölüm hökmü çıxardı. Musa onu hədələyən təhlükədən xəbər tutanda gizləndi və Midyana qaçdı. [210]

Allah Musanı yönəltdi və o, canlı Allaha sitayiş edən kahin və Midyan rəisi Yetronun yanında sığınacaq tapdi. Bir müddətdən sonra Musa onun qizlarından biri ilə evləndi və burada qırx il qalaraq öz qaynatasına çobanlıq etdi.

Misirlini öldürməklə Musa öz atalarının səhvlərini təkrar etdi, onlar da Allahın onlara vəd etdiyini özləri yerinə yetirmək istəmişdilər. Musanın fikirləşdiyi kimi, Rəbb Öz xalqının müharibə nəticəsində azad olmasını istəmirdi. Onlar Allahın qüdrəti ilə azad olmalı idilər ki, şöhrət Ona məxsus olsun. Lakin hətta bu ehtiyatsız hərəkəti də Rəbb öz niyyətinin həyata keçməsinə yönəltdi. Musa öz böyük işini yerinə yetirməyə hələ hazır deyildi. O da İbrahimin və Yaqubun aldığı dərsləri almalı idi, - Allahın əhdlərinin yerinə yetməsi üçün insan gücünə və müdrikliyinə deyil, Allahın gücünə arxalanmalı idi. Musa dağlar arasında tənhalıqda bir çox başqa şeyləri də dərk etməli idi. Fədakarlıq və məhrumiyyətlər məktəbində o, səbirliliyi və təmkinliliyi öyrənməli idi. Başqalarını müdriklikb idarə etməzdən əvvəl o özü itaətə öyrəşməli idi. İsrail xalqına Allah iradəsini öyrətməzdən əvvəl onun qəlbi Allahla tam harmoniyada olmalı idi. Onun üçün hazırlanan həyat təcrübəsi ona bütün ehtiyacı olanlara ata qayğısı ib yanaşmağı öyrədəcəkdi. İnsan mühakiməsinə görə, bunu həddindən artıq böyük vaxt itkisi hesab edərək, bu uzun ilbr ərzində çəkilən ağır zəhmət və qeyri-müəyyənlikb də ötüşmək olardı. Lakin Hədsiz Müdriklik Onun xalqının rəhbəri olmalı olanı qırx il davam edən sadə çoban zəhmətinə çağırdı. Fədakarlıq, diqqətlilik və sürüyə həssas qayğıkeşlik kimi keyfıyyətbrin inkişafı Musanı İsrailin mərhəmətli, çoxsəbirli çobanı edəcəkdi. Musanın bu məktəbdə əldə etdiyini heç bir insan elmi və mədəniyyəti əvəz edə bilməz.

Musa başa düşdü ki, nə vaxtsa öyrəndiklərinin çoxunu indi unutmalıdır. Onu Misirdə əhatə edən hər şey: analığının məhəbbəti, padşah nəvəsi kimi onun yüksək mövqeyi, pozğun şənlikbr, nəfislik, incəlik, yalancı dinin əsrarəngizliyi, bütpərəst mərasimlərinin təntənəsi, arxitektura və heykəltəraşlığın dəbdəbəli əzəməti - bütün bunlar gənc qəlbdə dərin iz buraxmışdı və onun vərdişbrini və xarakterini müəyyən dərəcədə formalaşdırmışdı. Zaman, şəraitin dəyişməsi, Allahla ünsiyyət bu təəssüratları sib bibrdibr. Yalanı rədd edib həqiqəti qəbul etmək üçün Musanın özündən ölüm-dirim [211] mübarizəsi tələb olunurdu, lakin mübarizə insan üçün həddindən artıq sərt olanda Allah ona kömək etməyi vəd etdi.

Allah işini yerinə yetirməyə çağınlanların hamısınm bu və ya digər çatışmamazlıqları vardır. Lakin onlar öz vərdişlərindən yapışmamışlar, özlərindən razı qalmaqda inadkarlıq etməmişlər. Onlar Allahın müdrikliyini dərk etməyi və Onun üçün işləməyi öyrənməyi səmimi qəlbdən istəyirdilər. Həvari deyir: “Əgər sizlərdən birinin hikməti əksikdirsə, hər kəsə comərdliklə və gileylənməyərək verən Allahdan diləsin, ona veriləcəkdir” (Yaqub 1:5). Lakin nə qədər ki insanlar zülmət içərisində qalmaqdan razıdırlar, Allah onlara İlahi işıq bəxş etmir. Səmavi kömək almaq üçün insan öz zəifliklərini və qüsurlarını dərk etməlidir. Onun diqqəti onda baş verəcək böyük dəyişikliklərə cəmlənməlidir, o, qəlbdən gələn inadkar dua ilə alışmalı, səylə çalışmalıdır. Ləyaqətsiz vərdişlər və adətlər tərk edilməlidirlər; yalnız durmadan öz qüsurlarından qurtularaq və müqəddəs prinsiplərə tabe olaraq qalib gəlmək olar. Çoxları tuta biləcəkləri səviyyəyə heç vaxt çatmırlar, çünki özləri yerinə yetirməli olduqları işi Allahın yerinə yetirəcəyini gözləyirlər, O isə bunun üçün onlara güc vermişdir. Bu və ya digər qabiliyyətlər bəxş edilənlərin hamısı əqli və mənəvi intizam məktəbindən keçməlidirlər və Allah İlahi qüvvəni insan səyləri ilə birləşdirərək onlara kömək edəcəkdir.

Musa əlçatmaz dağların əhatəsində Allahla təklikdə idi. Misirin dəbdəbəli məbədləri öz illüziyalan və yalanları ilə daha ona təsir etmirdilər. Əbədi dağların əzəmətli gözəlliyində o, Qadir Allahın əzəmətini dark etdi və Misir allahlarının gücsüzlüyünü və miskinliyini gördü. Hər şeydə Yaradanın möhürü var idi. Musaya elə gəlirdi ki, o, Allahın önündədir, Onun gücünün kölgəsindədir. Əvvəlki məğrurluqdan və özündən razılıqdan əsər də qalmamışdı. Sadə, sərt, tənha həyat onu Misirdəki yüngül və dəbdəbəli həyatı unutmağa məcbur etdi. Musa səbirli, hörmətli və itaətkar, “yer üzərində yaşayan bütün adamlardan daha təvazökar bir insan” oldu (Saylar 12:3), onun Yaqubun qüdrətli Allahına imanı sarsılmaz idi.

İllər ötürdü, Musa öz xalqının ağır vəziyyəti haqqında düşünərək sürülərlə birlikdə çöllük yerlərdə gəzirdi, o, öz atalarına göstərilən Allah mərhəmətini və seçilmiş xalqın mirası olan əhdləri xatırlayırdı, gecə-gündüz İsrail üçün dua edirdi. Səma mələkləri onu öz işıqları ilə [212] əhatə edirdilər. Müqəddəs Ruhdan ilham alaraq o burada Yaradılış Kitabını yazdı. Tənhalıqda keçirilən uzun illər yalnız Musa və onun xalqı üçün deyil, həm də bütün gələcək nəsillər üçün bol xeyir-dualar gətirdi.

“Xeyli vaxt keçəndən sonra Misir padşahı öldü. İsrail övladaları ağır zəhmət çəkdikləri üçün fəryad edib inlədilər; ağır zəhmətlərinə görə etdikləri nalələri Allaha çatdı. Allah onların iniltisini eşitdi; İbrahimlə, İshaqla və Yaqubla olan əhdini xatırladı. Allah İsrail övladlarının qul olduqlarını gördü və onlara nəzər saldı”. İsrailin azad olması vaxtı çatmışdı. Lakin Allah planı elə yerinə yetməli idi ki, insan məğururluğunu cəzalandırsın. İsraili azad edən adi çoban kimi yalnız əlində əsa ilə çıxış etməli idi, lakin Allah bu əsanı Öz qüdrətinin simvoluna çevirmək istəyirdi. Bir dəfə sürünü Xorev, “Allahın dağı”, yaxınlığında otararkən Musa alova bürünmüş kol gördü, - budaqları, yarpaqları, gövdəsi alovlanırdı, lakin yanmırdılar. Bu qeyri-adi mənzərəyə daha yaxşı baxmaq üçün yaxınlaşanda alovdan onun adını çağıran səs eşitdi. O, titrək dodaqlarla cavab verdi: “Mən buradayam”. Sitayişsiz yaxınlaşmaması üçün o xəbərdar edildi: “Ayaqlarından çarıqlarını çıxart, çünki durduğun yer müqəddəs torpaqdır... Mən atanın Allahı, İbrahimin Allahı, İshaqın Allahı və Yaqubun Allahıyam”. Bu, keçmiş əsrlərdə onun atalarına Əhd Mələyi kimi Görünən idi. “Musa üzünü örtdü, çünki Allaha baxmağa qorxurdu”.

Rəbbin hüzuruna gələn hər kəs itaət və pərəstiş duymalıdır. İsa naminə biz inamla onun önünə gələ bilərik, lakin heç bir vəchlə biz ona dikbaş özündənrazılıqla, Onunla bərabər səviyyəli kimi yaxınlaşmamalıyıq. Elə insanlar var ki, Böyük Qüdrətli Allaha, əlçatmaz işıqda olan Allaha bərabər kimi, hətta aşağı səviyyəli kimi müraciət edirlər. Ebbri də var ki, Allah evində özbrini eb aparırlar ki, dünyəvi rəisin qəbul otağında özbrini o cür aparmağa cəsarət etməzbr. Bu cür insanlar unutmamalıdırlar ki, onlar məbkbrin səcdə etdikləri və qarşısında öz üzbrini örtdükləri Allahın önündədirlər. Allah hər kəsdən çox səcdəyə layiqdir və Onun hüzürunu dərk edən hamı Ona itaətlə sitayiş etməlidirlər və Allahdan yuxu görən Yaqub kimi nida etməlidirlər: “Bu yer necə də qorxuludur. Bu, Allahın evindən başqa bir şey ola bilməz, bura göybrin qapısıdır”.

Musa pərəstişli qorxu içərisində Allahın qarşısında durmuşdu, səs isə [213] davam etdi: “Həqiqətən, Mən Misirdə olan xalqımın əziyyətini gördüm, nəzarətçilərin əlindən etdikbri fəryadlarını eşitdim və dərdlərinə nəzər saldım. Mən ona görə gəldim ki, onları Misirlilərin əlindən qurtarıb bu ölkədən çıxarım və geniş, nemətli bir diyara, bal və süd axan torpağa aparım... Bu yerə də get. Səni fironun yanına göndərirəm ki, xalqım İsrail övladlarını Misirdən çıxarasan”.

Bu əmrdən heyrətlənən və qorxan Musa belə dedi: “Axı mən kiməm ki, fıronun yanına gedib İsrail övladlarını Misirdən çıxarım?” Lakin cavab gəldi: “Səninləyəm. Mənim səni göndərdiyimə əlamət bu olacaq: sən xalqı Misirdən çıxaranda bu dağda Mənə ibadət edəcəksiniz”.

Musa onu gözbyən çətinliklər haqqında düşündü: korluq, imansızlıq və Allah haqqında bilginin, demək olar ki, çoxusu tərəfindən itirildiyi həmqəbiləlibrinin məlumatsızlığı haqqında düşündü. “İsrail övladlarının yanına gedib “məni sizin yanınıza atalarınızın Allahı göndərib” deyəndə onlar məndən soruşa bibrbr: “Bəs Onun adı nədir?” Onda mən nə deyim?” Cavab gəldi:

“Var olan Mənəm... İsrail övladlanna beb söylə: “Mənəm” sizin yanınıza məni göndərdi”.

Musaya əmr edildi ki, hər şeydən əvvəl İsrail xalqının ağsaqqallarını, ən əsilzadələri və salehbri, köblikdə çox iztirab çəkənləri toplasın və onlara Allah əmri və gəbcək qurtuluş haqqında elan etsin. Bundan sonra o, ağsaqqallarla birlikdə fıronun yanına getməli və ona deməlidir:

“İbranibrin Allahı Rəbb bizə göründü. İndi bizə izin ver ki, çöldə birlikdə üç günlük yol gedək və orada Allahımız Rəbb qurban gətirək”. Musa xəbərdar edildi ki, firon müqavimət göstərəcək və İsraili buraxmayacaqdır. Lakin Allah xidmətçisi məyus olmamalı idi, çünki Allah Öz qüdrətini misirlilərə və Öz xalqma göstərəcəkdir. “Mən də əlimi uzadıb orada hər cür möcüzələr edərək Misiri vuracağam; bundan sonra Misir padşahı sizi buraxacaq”.

Özbri ib yola nə götürmək haqqmda da göstərişbr verildi. Rəbb dedi: “Bu xalqa qarşı Misirlibrin gözündə lütf qazandıracağam ki, yola düşdüyünüz zaman əliboş getməyəsiniz. Hər qadın öz qonşusundan, yaxınlıqda qalan qadından qızıl-gümüş əşya və paltar istəsin”. Misirlibr israillilərin ağır zəhməti sayəsində varlanmışdılar və indi, uzaq yola çıxdıqları vaxt, uzun ilbr üzücü iş üçün onların mükafat [214] tələb etməyə haqlan vardı. Onlar özləri ilə aparmağa çətin olmayan cəvahirat götürməli idilər, Allah isə misirlilərin onlara güzəştə gedəcəyini vəd etdi. Onlarm azad olmaları naminə yerinə yetiriləcək qüdrətli möcüzələr onların zülmkarlarını elə qorxudacaq ki, onların qullarının xahişləri yerinə yetiriləcəkdir.

Musanı əhatə edən çətinliklər ona keçilməz kimi görünürdü. Xalqa necə sübut etsin ki, o, həqiqətən Allah tərəfindən onların yanına göndərilmişdir? “Bəlkə onlar mənə inanmayaraq sözümə qulaq asmayıb “Rəbb sənə görünməyib deyəcəklər”?”. Onda onun özünə də inandıncı görünən sübut verildi. Ona öz əsasını yerə atmaq təklif olundu. O bunu edəndə “əsa ilan oldu. Musa onun qabağından qaçdı”. Ona ilanı tutmaq əmr edildi və ilan əlində əsaya çevrildi. Sonra ona əlini qoynuna salmaq əmr edildi. O, əmri yerinə yetirdi və “çıxaranda cüzama tutulub qar kimi ağappaq oldu”. Onda əlini yenidən qoynuna qoymaq və sonra çıxarmaq əmr edildi, bundan sonra əli əvvəlki görkəmini aldı. Bu əlamətlə Allah Musanı əmin etdi ki, Onun xalqı da, fıron da inanacaqlar ki, Misir padşahından da güclü Hökmdar vardır. Lakin Allah xidmətçisi onun üzərinə qoyulmuş qeyri-adi heyrətamiz iş haqqında fıkirdən hələ də sıxılırdı. Ümidsizlik və qorxu içərisində o dedi ki, asan və tez danışa bilmir. “Ya Xudavənd, mən nə keçmişdə, nə də qulunla danışdığın vaxt natiq olmamışam, çünki dilim ağır, səlis danışmayan bir adamam”. O, misirliləri o qədər çoxdan görmürdü ki, özünü əvvəlki kimi onların dilində tez və asan danışmağa qadir hiss etmirdi.

Allah ona dedi: “Ağzı insana kim verib? İnsanı lal, kar, kor yaxud gözlü edən kimdir? Bunu edən, Man - Rəbb deyiləmmi?” Həm də Öz köməyinə əmin etdi: “İndi get, Mən ağzınla danışacağam və deyəcəyin sözü sənə öyrədəcəyəm”. Lakin Musa yalvarmaqda davam edirdi ki, Allah bu məsuliyyəti daha münasib adamın üzərinə qoysun. Əvvəlcə bütün bu bəhanələr təvazökarlıq və utancaqlıqla izah olunurdu, lakin Rəbbin bütün bu maneələri aradan qaldıracığını və onun missiyasını axırda uğurla nəticələndirəcəyini vəd etməsindən sonra bütün sonrakı yayınmalar və qabiliyyətsizliklərindən şikayətlər Allaha etibar etməməyi göstərirdi. Bu, Musanın ehtiyatlandığını sübut edirdi, o şübhə edirdi ki, Allah çağırdığı bu cür böyük iş üçün onu hazırlaya bilər və məhz onu seçməkdə səhv etməmişdir. [215]

Musa öz böyük qardaşı Harunun yanına göndərildi, Harun hər gün misirlilərlə ünsiyyət edərək onların dilini mükəmməl bilirdi. Musaya deyildi ki, Harun onun qarşısına çıxacaqdır. Rəbbin sonrakı sözləri təkzibedilməz əmr kimi səsləndi:

“Mən isə sənin və onu ağzı ilə danışacağam. Sizə nə etməyi öyrədəcəyəm. Sənin əvəzinə xalqla Harun danışacaq. O sənin üçün ağız kimi, sən isə onun üçün Allah kimi olacaqsan. Bu əsanı əlinə götür, onunla əlamətlər göstərəcəksən”. O daha müqavimət göstərə bilmədi, çünki bəhanə üçün hər bir əsas yox edilmişdi.

Allah əmri özünü cəsarətsiz, pəltək və istedadsız hesab edən Musaya verilmişdi. İsrail üçün Allahın dodağı ola bilməməsini dərk etmək ona əzab verirdi. Lakin bir dəfə bu məsuliyyəti öz üzərinə götürdükdən sonra o, Allaha tam etibar edərək özünün bütün qəlbini onun həyata keçməsinə həsr etdi. Bu işin əzəməti ondakı bütün yaxşı duyğuları oyatdı. Allah onun Ona itaət etməyə hazır olmasına xeyir-dua verdi və o, gözəl nitqli, ümid və təmkinlə dolu, nə vaxtsa insan üzərinə qoyulmuş ən böyük iş üçün tamamilə münasib oldu. Bu ona nümunədir ki, Allah Ona tamamilə etibar edən və Onun əmrlərinə danışıqsız tabe olan insanların qüvvəsini necə möhkəmlədir.

İnsan Allah tərəfindən onun üzərinə qoyulan məsuliyyəti qəbul edərsə və bütün qəlbilə onu yerinə yetirməyə çalışarsa, qüvvə və bacanq əldə edəcək. Mövqeyinin nə qədər aşağı və bacarığınm nə qədər az olmasından asılı olmayaraq, Allahın gücünə etibar edərək öz işini sədaqətlə yerinə yetirməyə çalışan insan həqiqi əzəmətə çatacaqdır. Əgər öz böyük missiyasını yerinə yetirərkən Musa öz gücünə, müdrikliyinə və enerjisinə ümid etsə idi, o, uğursuzluğa düçar olardı. İnsan öz miskinliyini etiraf edəndə bu onu göstərir ki, o, üzərinə qoyulmuş işin vacibliyini dərk edir və Rəbbin köməyinə ümid bəsləyir. Musa öz qaynatasınm yanına qayıdaraq öz Misirdəki qardaşlarmın yanına getmək niyyətində olduğunu söylədi. Yetron ona xeyir-dua verdi: “Salamat get”. Musa öz həyat yoldaşı və uşaqları ilə yola düşdü. Ailəsinin onunla getməsinə mane olmasınlar deyə, öz səyahətinin məqsədi haqqında danışmağa o cəsarət etmədi. Lakin hələ Misirin hüdudlanna çatmamış Musa yenə fıkirləşdi ki, təhlükəsizlik məqsədilə öz ailəsini Madiam torpağına qaytarsa daha yaxşı olar.

Qırx il öncə qəzəbləndirdiyi fıron və misirlilər önündə gizli qorxu [216] Musanı Misirə qayıtmaqdan hələ də ehtiyat etməyə təhrik edirdi, lakin o, İlahi əmrə itaət edərək ora yola düşəndən sonra Rəbb ona göründü və dedi ki, onun bütün düşmənləri ölmüşlər.

Midyan torpağından yola düşəndə Musa belə bir sarsıdıcı, qəzəbli xəbərdarlıq aldı ki, Allah ondan narazıdır. O sanki onu öldürmək məqsədilə hədələyici görkəmlə onun üzərinə gələn mələyi gördü. O bunu heç nə ilə izah edə bilmirdi, lakin Musa xatırladı ki, Allahın bir tələbini yerinə yetirməmişdir. Arvadmm sözlərinə güzəştə gedərək o, öz kiçik oğluna sünnət eləməmişdi. Yerinə yetirilməsi sayəsində onun oğluna İsrailb Allah əhdinin xeyir-dualarını almaq hüququna malik olması şərtinə o etinasızlıq etmişdi və seçilmiş rəhbər tərəfındən bu cür etinasızlıq xalqın gözündə İlahi qaydaların əhəmiyyətini azalda bilərdi. Sippora ərinin öldürüləcəyindən ehtiyat edərək özü oğlu üçün bu mərasimi yerinə yetirdi və onda səyahətlərini davam etdirməyə mələk icazə verdi. Fironun yanına getmək missiyasmı öz üzərinə götürməklə Musa özünü böyük təhlükəyə məruz qoyurdu və onun həyatı yalnız müqəddəs məbklərin müdafıəsi sayəsində qoruna bilərdi. Lakin ona məlum olan vəzifənin yerinə yetirilməsinə etinasızlıq etdikdə o, təhlükəsizlikdə olmazdı, çünki bu halda mələklər onu qoruya bilməzdibr.

Kədər zamanında, Məsihin gəlişi ərəfəsində, salehbrin həyatı səma məbklərinin sayəsində qorunacaqdır; lakin Allah Qanununu pozanlar onlarm müdafiəsindən məhrum olacaqlar. İlahi göstərişbrdən bircəciyinə də etinasızlıq edənləri mələklər onda qoruya bilməyəcəklər. [217]

23-cü fəsil
MİSİR CƏZALARI

(Bu fəsil Çıxış Kitabının 5-10-cü fəsillərinə əsaslanır)

Mələklər tərəfındən göndərilən Harun neçə illərdi görmədiyi qardaşının qarşısına çıxdı və Xoriv yaxınlığında, səhranın sakitliyində, onlar görüşdülər. Onların söhbəti çox uzandı və Musa “Rəbbin bütün sözlərini və ona göstərmək üçün əmr ediyi bütün əlamətləri barədə Haruna danışdı” (Çıxış 4:28). Onlar birlikdə Misirə yola düşdülər və Goşen torpağında gələrək İsrailin bütün ağsaqqallarını topladılar. Allahın Musaya dediklərinin hamısını Harun onlara təkrar etdi və sonra Rəbbin Musaya verdiyi əlamətlər bütün xalqa göstərildi. “Xalq bunlara inandı. Onlar Rəbbin İsrail övladlarının əziyyətini görüb nəzər saldığını eşidəndə əyilib ona səcdə etdilər” (Çıxış 4:31).

Musaya da padşaha aid xəbər verildi. İki qardaş padşahlar Padşahının elçiləri kimi fironun sarayına daxil oldular və Onun adından danışdılar: “İsrailin Allahı Rəbb belə deyir: “Səhrada Mənim üçün bayram keçirmək üçün xalqımı burax!””.

“Rəbb kimdir ki, Onun səsinə qulaq asıb İsrail övladlarını buraxım?” Monarx tələb etdi. “Rəbb tanımıram, İsrail övladlarını də buraxmıram”.

Onlar isə cavab verdilər: “İbranilərin Allahı bizə göründü. Qoy səhrada üç gün yol gedək və Allahımız Rəbbə qurban gətirək ki, bizə vəba göndərməsin, yaxud da qılıncla məhv etməsin”.

Onlar haqqında və onların xalq arasında necə maraq doğurduqları [218] haqqında şayiəbr artıq padşaha çatmışdı. Onun qəzəbi kükrədi. “Ey Musa və Harun, nə üçün xalqı işindən ayınrsınız? Gedin, işinizi görün” - o dedi. Ölkə bu naməlum şəxslərin işə qarşımasından artıq zərər çəkmişdi və bunu nəzərə alaraq o əlavə etdi: “Artıq ölkədə xalq çoxdur, siz isə onları zəhmətlərindən ayırıb istirahət verirsiniz”.

İsrail xalqı köləlikdə Allah Qanunu haqda biliklərini qismən itirmişdi və Onun göstərişlərindən dönmüşdü. Şənbə, bir qayda olaraq, pozulurdu, nəzarətçilərin sərt tələbləri onu bayram etməyə, demək olar ki, imkan vermirdi. Lakin Musa xalqa izah etdi ki, Allah iradəsinə itaət etmək azadlıq əldə etməyin ən birinci şərtlərindən biridir və xalqın şənbəni bərpa etmək cəhdləri onları sıxışdıranlardan gizli qalmadı. Narahat olan padşah israillibrin ona qarşı üsyan etmək niyyətindən şübhələndi. O fikirləşirdi ki, narazılıq boşluğun nəticəsində meydana çıxmışdır və elə etmək lazımdır ki, onların qəsd haqqında düşünməyə heç boş vaxtları da olmasın. Onların işini artırmaq və beləliklə də onların müstəqillik ruhunu sındırmaq üçün o dərhal ölçülər götürdü. Elə həmin gün xalqın zəhmətini daha sərt və ağır edən qəddar qərarlar çıxanldı. O ölkədə ən geniş yayılmış tikinti materialı günəş altında qururdulmuş kərpic idi; ən gözəl tikintilərin divarları bu materialdan tikilirdi, sonra isə daşdan üzlük çəkilirdi; kərpic istehsalı çoxlu sayda qul tələb edirdi. Kərpicin çatlamaması üçün doğranmış samanı gillə qarışdırırdılar və bunun üçün saman tələb olunurdu; indi padşah göstəriş verdi ki, fəhlələrə saman gətirməsinlər, samanı özləri hazırlasınlar, kərpic hazırlama norması isə əvvəlki kimi qalırdı.

Bu əmr bütün hər yerdə israillilər arasında böyük həyəcan doğurdu. Misir nəzarətçiləri ibranilərdən təhkimçi adlanan köməkçilər təyin etdilər, bu köməkçilər işə nəzarət etməli idilər və onun yerinə yetirilməsinin bütün məsuliyyəti onların üzərində idi. Padşahın əmri qüvvəyə minəndə xalq bütün ölkəyə səpələndi ki, saman əvəzinə küləş yığsın, lakin aydın oldu ki, adi iş normasını yerinə yetirmək mümkün deyil. İşbrin yerinə yetirilməməsinə görə ibrani təhkimçibri qəddarcasına döyülürdülər.

Təhkimçilər fikirləşirdilər ki, bu qərarı padşah deyil, nəzarətçilər özləri çıxartmışlar və ona şikayət etməyə getdibr. Onların etirazı fıron tərəfın istehza ilə qarşılandı: “Tənbəlsiniz, tənbəl, buna görə də “gedək Rəbbə qurban gətirək” deyirsiniz”. Onlara əmr edildi ki, öz işlərinə qayıtsınlar [219] və heç bir yüngülləşdirmə haqqında fikirləşməsinlər. Qayıdarkən onlar Musa və Harunla rastlaşdılar və deyindilər: “Qoy Rəbb sizin nə etdiyinizi görsün və sizi məhkum etsin! Siz bizi fıronla əyanlarının gözündə iyrənc etdiniz və bizi öldürmək üçün əllərinə qılınc verdiniz”. Bu iradları eşidərək Musa çox kədərləndi. Xalqın iztarabları daha ağır olmuşdu. Bütün ölkədə qocaların və cavanlann iniltisi eşidilirdi və hamı onların həyatında baş verən dəhşətli dəyişikliklərin təqsirini Musada görürdü. Musa qəlb ağrısı ilə ağlayaraq Rəbbə müraciət etdi: “Ey Xudavəna, nə üçün xalqı belə bəlaya saldın? Məni niyə göndərdin? Sənin adınla fıronla danışmaq üçün gələndən bəri o bu xalqı bəlaya salır, Sən isə onların heç azad etmirsən”. Rəbb ona cavab verdi: “Mənim firona nə edəcəyimi görəcəksən: məcbur olub onları buraxacaq, bir də məcburiyyət qarşısında onları ölkədən qovacaq”. Allahın Musanın atalan ilə bağladığı əhdi Musaya yenə xatırlatdı və onu əmin etdi ki, bu əhd yerinə yetəcəkdir.

Bütün Misir köləliyi illəri ərzində israillilərin arasında elə adamlar var idi ki, Tanrıya sadiq qalmışdılar. Öz övladlarını bütpərəst murdarçılıqlarını əhatəsində və hətta yalançı allahlara pərəstiş edən görərək onlar dərin iztirab çəkirdilər. Onlar ümidsizlik içərisində Allaha yalvarırdılar ki, bütpərəstliyin pozucu təsirindən qurtulmaq üçün onları Misir köləliyindən azad etsin. Onlar öz imanlarını gizlətmirdilər, misirlilərə açıq elan edirdilər ki, göyü və yeri Yaradana -vahid əsl canlı Allaha səcdə edirlər. Onlar yaradılışdan Yaqubun günlərinə qədər Allahın varlığı və qüdrəti haqqında aydın dəlillər gətirirdibr. Beləliklə misirlilərin ibranilərin dini ilə tanış olmaq imkanları var idi, lakin qullardan öyrənməyi alçaqlıq hesab edərək onlar Allaha səcdə edənləri mükafatlar vəd etməklə yoldan çıxırtmağa çalışdırdılar, buna nail olmadıqda isə, qəddarlığa və qorxutmağa əl atırdılar.

Onların atalarına veribn əhdbri və Yusifın ölümqabağı peyğəmbərlik sözbrini, onların Misirdən qurtulacağı sözbrini təkrar edərək İsrailin ağsaqqalları öz qardaşlarının zəifləyən imanlarını möhkəmbtməyə çalışırdılar. Bəzibri həvəslə dinbyir və buna inanırdılar, başqaları isə ətraflarında baş verənləri görüb ümid etməkdən imtina edirdilər. Qullarının nə müzakirə etdiklərindən xəbər tutan misirlilər onların bu ümidlərinə gülürdülər və onların Allahının qüdrətini ikrahla inkar [220] edirdilər. Onlar söyləyirdilər ki, israillilər qul xalqdır və rişxəndlə deyirdilər: “Əgər sizin Allahınız ədalətli və mərhəmətlidirsə, Misir allahlarından çox güclüdürsə, nə üçün O sizi azad xalq etmir?” Bununla onlar öz mövqelərini göstərirdilər. İsraillilərin fıkrincə, misirlilər yalançı allahlara səcdə etsələr də, çiçəklənirdilər. Onlar deyirdibr ki, misirlilərin allahları onlara dünyanın bütün nemətlərini vermişlər və israilliləri onlara qul etmişlər. Misirlilər Tanrı tərəfdarları üzərindəki hakimiyyətləri ilə fəxr edirdilər. Firon özü lovğalıqla deyirdi ki, ibranilərin Allahı onları onun əlindən azad edə bilmir.

Bu cür sözlər çox israillilərin qəlbindəki ümidi öldürürdü. Onlar elə hesab etməyə başlayırdılar ki, hər şey misirlilərin onlara təlqin etdiyi kimidir. Həqiqətən, onlar qul idilər və qəddar nəzarətçilərin işgəncələrinə dözməli idilər. Onların övladlarını təqib edirdilər və öldürürdülər, öz həyatları isə onlar üçün ağır yük idi. Lakin onlar Səmavi Allaha xidmət edirdilər. Əgər Tanrı həqiqətən bütün başqa allahlardan ucadırsa, O onları bütpərəstlərin köləliyində saxlamayacaq. Lakin Allaha sadiq qalanlar başa düşürdülər: köləlik İsrailin Allahdan dönməsinin nəticəsidir, çünki yəhudilər bütpərəstlərlə nigaha girərək bütlərə səcdə etdilər və Allah imkan verdi ki, onlar qul olsunlar. Onlar öz qardaşlarını hərarətlə əmin edirdilər ki, Rəbb tezliklə istismarçıların buxovlarını dağıdacaqdır.

İbranilər fıkirləşirdibr ki, imanları hər hansı xüsusi sınaqlara çəkilmədən, iztirablarsız və məhrumiyyətlərsiz azadlığı alacaqlar. Onlar hələ azadlığa hazır deyildibr, onların Allaha imanı çox az idi və Allahın onlar üçün fəaliyyət göstərməyə dəydiyini görənə qədər çətinliklərə səbirlə dözmək istəmirdilər. Çoxları naməlum ölkəyə köçməklə bağlı olan çətinliklərə dözməkdənsə qul qalmağı üstün tuturdular; bəziləri isə misirlibrin adətbrini o qədər mənimsəmişdilər ki, Misirdə yaşamağa üstünlük verirdibr. Buna görə də Allah onları azad etməzdən əvvəl Öz qüdrətini fıronun önündə göstərdi. O, hadisələri eb yönəltdi ki, Özünü Öz xalqına açsın və fıronun despot ruhunu tam göstərsin. Nə vaxt ibranibr Onun ədalətini, gücünü, onlara Məhəbbətini görəcəklər, onda onlar Misiri tərk etməyi və özlərini Rəbbə xidmətə həsr etməyi qərara alacaqlar. Əgər israillilərin çoxusu Misir köləliyindən qurtulmağa can atsaydılar, Musanın işi bu qədər çətin olmaz idi. [221]

Allah Musaya əmr etdi ki, yenidən xalqın yanına getsin və İlahi lütfə yenidən əmin edərək azadlıq haqqındakı əhdi təkrar etsin. Ona əmr edildiyi kimi o getdi, lakin onu eşitmək istəmədilər. Müqəddəs Yazı deyir: “Ancaq onlar ruhdan düşdüklərinə və ağır əsarət çəkdiklərinə görə Musaya qulaq asmadılar”. Musaya yenidən İlahi əmr verildi: “Misir padşahı fironun yanına gedib söylə ki, İsrail övladlarını ölkəndən buraxsın!” Məyus olmuş Musa cavab verdi: İsrail övladları mənə qulaq asmadı; fıron mənə necə qulaq asacaq?” Ona tapşırıldı ki, Harunu özü ilə götürüb birlikdə fıronun yanına getsin və ona təkrar müraciət etsin ki, “İsrail övladlarını Misir torpağından çıxartsın”.

Musaya məlum idi ki, öz qüdrətini xüsusi surətdə göstərərək Allah Öz cəzaları ilə Misirə gəlməyincə və İsraili köləlikdən qurtarmayınca, firon onları buraxmayacaq. Padşahın uyğun gələn seçim etmək imkanı olması üçün Musa yaxınlaşan hər bir bəlanın meydana çıxması və nəticələri haqqında danışmalı idi. Fironun məğrur qəlbi itaət edənə və o, göyü və yeri Yaradanı həqiqi və canlı Allah kimi qəbul edənə qədər hər cəzadan sonra daha sərt cəza gələcək. Allah istəyirdi ki, misirlilər Tanrınm əmrlərinə zidd getsələr, öz allahlannm gücünün necə miskin olduğunu öz gözləri ilə görsünlər. O, Misir xalqını bütpərəstliyinə görə cəzalandıracaq və öz cansız allahlarından aldıqları xeyir-dualar haqqında lovğa boşboğazlıqlan susmağa məcbur edəcəkdir. Allah Öz adını elə şöhrətləndirəcəkdir ki, başqa xalqlar Onun qüdrəti haqda eşidəcəklər və qorxacaqlar, Onun xalqı isə xilas olunacaqdır ki, bütpərəstlikdən qurtulsun və Ona müqəddəs xidməti yerinə yetirsin. Musa və Harun yenidən fıronun gözəl imarətinə gəldilər. Orada, əzəmətli sütunların və parlayan bəzəklərin, dəbdəbəli şəkillərin və bütpərəst allahlarının bütləri arasında, yer üzərində ən qüdrətli padşahlığın hökmdarı önündə qul olmuş xalqın adından iki adam durdu ki, İsrailin azad olunması haqqında Rəbbin əmrini təkrar etsinlər. Onların tapşırığınm İlahiliyinin sübutu olaraq padşah möcüzə tələb etdi. Bu cür tələb zamanı nə cür hərəkət etmək Musaya və Haruna deyilmişdi və indi Harun əsanı götürdü və onu fıronun önünə atdı - əsa ilana çevrildi. Padşah öz “müdrik adamları və cadugərlərini” çağırtdırdı, onlar da “öz sehrləri ilə belə etdilər. Hər biri öz əsasını yerə atıb ilana döndərdi, ancaq Harunun əsası onların əsalarını uddu”. Onda padşah əvvəlkindən daha inadkar olaraq dedi ki, onun kahinləri [222] gücdə Musaya və Haruna bərabərdirlər; o onların tövsiyələrinə qorxusuz olaraq etinasızlıq edib Rəbbin xidmətçilərini yalançı adlandırdı. Lakin xəbərə xor baxsa da, o, İlahi qüvvə tərəfındən saxlanıldı və onlara heç bir zərər edə bilmədi.

Musanın və Harunun fıronun önündə göstərdikləri möcüzələr Allahın əli ilə olmuşdur, insanlar buna qanşmamışlar. Bu əlamətlər və möcüzələr fironu inandırmalı idi ki, böyük “Mənəm” Musanı göndərmişdir və padşahın borcu İsraili canlı Allaha xidmət etməyə buraxmaqdır. Kahinlər də əlamətlər və möcüzələr göstərdilər, çünki onlar çox mahir idilər və həm də öz allahları şeytanın gücündən istifadə edirdilər, şeytan onlara Tanrının işini yamsılamağa kömək edirdi.

Həqiqətdə isə kahinlərin əsaları heç də ilana çevrilməmişdilər, sadəcə olaraq böyük azdırıcının sehrinin köməyi ilə bu cür təəssürat yaratmaq mümkün olmuşdu. Şeytanın gücü çatmazdı ki, əsaları canlı ilana çevirsin. Şər rəisi günaha batmış mələyin bütün müdrikliyinə və qüdrətinə malik olsa da, yaratmaq, yaxud həyat vermək hakimiyyətinə malik deyildi. Bu hüquq ancaq Allaha məxsusdur. Lakin şeytan saxta təəssürat yaradaraq qadir olduğu hər şeyi etdi. İnsan nəzərində əsalar ilana çevrildilər. Onlar fırona və onun ətrafındakılara belə göründülər. Heç nə Musanın əsasının çevrildiyi ilanı onların ilanından fərqbndirmirdi. Baxmayaraq Rəbb elə etdi ki, əsl ilan saxtaları uddu, lakin fıron hətta bunu da Allah qüdrətinin təzahürü hesab etmədi, ancaq öz xidmətçilərinin sehrinin bəzi üstünlüyünün olduğunu hesab etdi.

Firon İlahi əmrə qarşı öz inadkar müqavimətinə haqq qazandırmaq istəyirdi və buna görə də Allahın Musa vasitəsilə etdiyi möcüzələrə əhəmiyyət verməmək üçün bəhanə axtarırdı. Şeytan bunda da ona kömək etdi. Kahinlərin əlilə möcüzə göstərərək o, misirliləri inanmağa məcbur etdi ki, Musanın və Harunun hamıdan Uca Olana dəxli yoxdur. Beləliklə şeytan misirliləri həvəsləndirərək və fironun qəlbini Allah iradəsinə qarşı qəddarlaşdıraraq öz yalanına nail oldu. Şeytan həm də Musanın və Harunun onların missiyasının İlahi təyinatına olan inamlarını sarsıtmağa ümid edirdi. O istəmirdi ki, İsrail xalqı köblikdən azad olsun və canlı Allaha xidmət etsin.

Kahinlər vasitəsilə möcüzəbr göstərərək şər rəisi daha dərin məqsəd [223] güdürdü. O yaxşı bilirdi ki, Musa İsrail xalqının köləlik buxovunu dağıtmaqla günahın insan nəsli üzərində ağalığını sarsıtmalı olan Məsihi simvolizə edir. O bilirdi ki, Məsih gələndə Onun dünyaya Allah tərəfindən göndərildiyini sübut edən böyük möcüzələr baş verəcəkdir. Şeytan Onun gücü önündə titrəyirdi. Lakin Musa vasitəsilə fəaliyyət göstərən Rəbbi yamsılamaqla, o nəinki İsrailin azad olunmasının qarşısını almağa, həm də Məsihin möcüzələrinə inamı qırmaq üçün gələcəyə təsir göstərməyə ümid edirdi. Şeytan həmişə Məsihi yamsılamağa, öz hakimiyyətini qurmağa və öz iddiasını yerinə yetirməyə çalışır. O, insanları Məsihin möcüzələrinə insan əlinin məharəti və gücü kimi baxmağa məcbur edir. Bu yolla o, çox insanda Məsihə Allah Oğlu kimi inamı dağıtmışdır və onlan əfv məqsədilə göstərilən mərhəmətin lütfkar bəxşlərini rədd etməyə təhrik edir.

Musaya və Haruna əmr edildi ki, gələn səhər padşahın adəti üzrə getdiyi çayın sahilinə getsinlər. Nil Misirə qida və sərvət mənbəyi kimi xidmət edirdi, bu çaya allah kimi səcdə edirdilər və firon hər gün bura dua etməyə gəlirdi. Burada iki qardaş yenidən Allahın əmrini təkrar etdilər və əsanı suya vurdular. Müqəddəs axının suları qana döndü, balıqlar məhv oldu və çay pis qoxu verdi. Evlərdəki və hovuzlardakı su da qana döndü. Lakin “Misir sehrbazları da öz sehrləri ilə belə etdilər” və “Firon qayıdıb öz sarayına gəldi; bu işi də ürəyinə salmadı”. Bu bəla yeddi gün davam etdi, nəticəsi olmadı.

Əsa yenidən sular üzərinə qaldınldı və qurbağalar çaydan çıxıb bütün torpağa yayıldılar. Onlar evlərə, yataq otaqlarına doldular, hətta sobalara və xəmir təknələrinə girdilər. Misirlilər qurbağaları müqəddəs hesab edirdilər və onları öldürmürdülər; axırda bu sürüşkən heyvanlar dözülməz oldular. Onlar hətta fıronun sarayında qaynaşırdılar və o səbirsizliklə onlardan azad olmağın həsrətini çəkirdi. Kahinlər gəldilər ki, möcüzə etsinlər, lakin qurbağalan qova bilmədilər. Bunu görərək fıron bir qədər barışdı. O, Musa ilə Harunu çağırtdırdı və dedi: “Rəbbə yalvann ki, məndən və xalqımdan qurbağalan rədd etsin, onda Rəbbə qurban gətirmək üçün xalqı buraxaram”. Lakin padşahın əvvəlki lovğalığını xatırlayaraq ibranilər tələb etdilər ki, bəlanın qurtarması üçün onların dua etməli olduqları vaxtı o özü təyin etsin. Padşah o biri günə təyin etdi, xəlvəti ümid edirdi ki, qurbağalar özləri itər və beləliklə o, İsrailin Allahına itaət etmək kimi əzabverici alçalmadan qurtular. [224] Lakin bəla təyin edilən vaxta qədər davam etdi, sonra Misir torpağında bütün qurbağalar öldülər, lakin onların çürüyən qalıqları havanı zəhərləyirdi.

Allah bir göz qırpımında onları toza çevirə bilərdi, lakin O bunu etmədi ki, padşah və onun xalqı bunu kahinlərin işləri kimi cadugərlik və sehrbazlıq hesab etməsinbr. Ölü qurbağa yığınları qalaq-qalaq toplandı. Bu fıron və bütün Misirin boş fəlsəfəsinin dana bilməyəcəyi bir sübut oldu ki, bu, sehr deyil, Səmavi Allahın göndərdiyi cəzadır. “Ancaq firon vəziyyətin yüngülləşdiyini görəndə, Rəbbin söylədiyi kimi ürəyində inad etdi və onlara qulaq asmadı”. Allahın əmri ilə Harun əlini uzatdı və bütün Misir torpağında yerin tozu mığmığalara çevrildi. Firon kahinləri həmin şeyi etməyə çağırdı, lakin onlar bacarmadılar. Beləlikb göstərildi ki, Allahın işləri şeytanınkından üstündür. Hətta kahinlər özləri etiraf etdilər ki, “bunda Allahın əli var”. Lakin padşah əvvəlki kimi tərslik edirdi.

Xahiş və xəbərdarlıqlar cavabsız qalmışdı və buna görə də başqa bəla qaçılmaz idi. Onun yerinə yetəcəyi vaxt qabaqcadan deyildi ki, onun baş verməsini təsadüfü hesab etməsinlər. Mozalanlar evləri doldurdular və hər yerdə elə qaynaşdılar ki, “mozalanların əlindən ölkə viran oldu”. Bunlar böyük, zəhərli milçəklər idilər, onların sancması həm insanlara, həm də heyvanlara çox ağrıdıcı təsir edirdi. Qabaqcadan deyildiyi kimi, bu cəza Qoşen torpağına yayılmadı. Nəhayət firon israillilərə təklif etdi ki, sitayişi Misirdə etsinlər, lakin onlar fıronun şərtini qəbul etməkdən imtina etdilər. “Belə etmək olmaz” - Musa dedi, - “Çünki bizim Allahımız Rəbbə qurban kəsməyimiz misirlibrdə ikrah hissi oyadacaq. Misirlilərin qabağında ikrah oyadan qurbanlar kəssək, onlar bizi daşqalaq etməzlərimi?” İbranibrin qurban gətirməli olduqları heyvanları misirlibr müqəddəs hesab edirdibr və onlarda bu inam o qədər böyük idi ki, onlardan birini hətta təsadüfən öldürmək, ölümlə cəzalandırılırdı. İbranibrin Misirdə qurban gətirməsi bu torpağın sakinbrini təhqir edəcəyinə görə, Musa öz xalqını səhraya üç günlük yola buraxmağı yenidən padşaha təklif etdi. O razı oldu və Allah qullarına yalvardı ki, bu bəlanın uzaqlaşması üçün dua etsinbr. Onlar bunu etməyi vəd etdilər, lakin xəbərdarlıq etdilər ki, onlan aldatmaqdan əl çəksin. Bəla dayandı, lakin fironun qəlbi daimi inadkarlıqdan qəddarlaşdı və əvvəlki kimi, güzəştə getməkdən imtina etdi. [225]

Daha dəhşətli zərbə baş verdi: misirlilərin bütün heyvanları arasında taun yayıldı. Həm müqəddəs heyvanlar, həm də yük heyvanları: inəklər, öküzlər, qoyunlar, atlar, dəvələr və eşşəklər - hamısı öldülər. Hələ bu fəlakət başlamazdan əvvəl deyilmişdi ki, bəla ibranilərin heyvanlarına toxunmayacaqdır və fıron israillilərin yanına adamlar göndərərək Musanın dediklərinin həqiqiliyinə əmin oldu. “İsrail övdladlarının heyvanlarından heç biri ölmədi”. Padşah əvvəlki kimi inadkarlıq edirdi.

Sonra Musaya əmr edildi ki, kürədən kül götürüb onu “fironun gözü önündə göyə səpsin”. Bu, olduqca çoxmənalı hərəkət idi. Dörd yüz il ondan əvvəl Allah röyada İbrahimə Öz xalqının zülmünü kürə tüstüsü və atəş alovu ilə simvolizə etmişdi. O zaman O demişdi ki, zalımları cəzalandıracaq və əsirləri böyük mülkiyyətlə çıxaracaqdır. İsrail xalqı Misirdə iztirablar sobasında çox əzab çəkmişdi. Musanın bu hərəkəti onlara təsdiq edərək göstərirdi ki, Allah Öz əhdini xatırlayır və onların qurtuluş vaxtı çatmışdır.

Musa külü göyə atanda onun xırdaca hissəcikləri bütün Misir torpağına yayıldı və onlar hara düşürdülərsə, orada “insanların və heyvanların” bədənində çibanlar əmələ gəlirdi. Bu vaxta qədər kahinlər və sehrbazlar fırona onun inadkarlığında tərəfdar çıxırdılar, lakin indi bəla onlara da toxunmuşdu. Xoşagəlməz, əzabverici xəstəliyə tutularaq onlar daha İsrailin Allahına qarşı mübarizə edə bilmirdilər. Bütün xalq hətta özlərini qoruya bilməyən sehrbazlara öz inamlarının ağılsızlığını görməli idi.

Lakin fıronun qəlbi daha da qəddarlaşdı. Allah indi onun yanma elçi göndərib dedi: “çünki Mən bu dəfə sənin ürəyinə, əyanlarının və xalqının da üzərinə bütün bəlalarımı göndərəcəyəm. Bundan biləcəksən ki, bütün dünyada Mənə bənzər yoxdur... Ona görə səni qoruyub saxladım ki, Öz gücümü sənə göstərim”. Elə fıkirləşmək lazım deyildir ki, Allah fıronu bu məqsəd üçün yaratmışdır, lakin Onun qabaqgörənliyi hadisələri elə idarə edirdi ki, fıronun padşahlıq illəri İsrailin azad olma vaxtı ilə eyni dövrə düşürdü. Bu təkəbbürlü tiran öz cinayətləri üzündən Allah mərhəmətinə olan hüququnu itirmişdisə də, lakin onun həyatını saxlayırdılar ki, onun inadkarlığı sayəsində Rəbb Misir torpağında Öz möcüzələrini göstərə bilsin. Hadisələri Allah [226] qabaqgörənliyi idarə edir. Allah taxta daha yumşaq qəlbli padşah qoya bilərdi ki, o, İlahi qüvvənin təzahürünə qarşı durmağa cəsarət etməzdi. Lakni bu halda Allahın niyyətləri həyata keçməzdi. O öz xalqının misirlilərin qəddarlığına məruz qalmasına imkan verdi ki, insanlar bütpərəstliyin öldürücü təsiri haqqında yanılmasınlar. Firona qarşı rəftarı ilə Rəbb bütpərəstliyə ikrahını və qəddarlığı, zorakılığı cəzalandırmağa hazır olduğunu göstərdi.

Firon haqqında Allah demişdi: “Onun ürəyini inadkarlışdıracağam və o, xalqı buraxmayacaq” (Çıxış 4:21). Padşahın qəlbini qəddarlaşdırmaq üçün heç bir fövqəladə qüvvə tətbiq edilmədi. Rəbb fırona İlahi qüvvənin ən güclü dəlillərini verdi, lakin padşah inadla bu işığı qəbul etməkdən imtina etdi. Hədsiz qüdrətin hər bir təzahürünü rədd etdikcə o, Allaha qarşı üsyanda daha da möhkəmlənirdi. Birinci möcüzəni rədd edəndə onun səpdiyi qiyam toxumları öz bəhrələrini gətirdi. Nə qədər ki, o getdikcə inadkarlaşaraq öz yolunu tutmaqda davam edirdi, onu ilkinlərin soyuq ölü sifətlərinə baxmağa çağırana qədər onun qəlbi daha da qəddarlaşırdı.

Allah insanlara xəbərdarlıqlar göndərərək, günahı məzəmmət edərək Öz xidmətçiləri vasitəsilə onlara müraciət edir. Səhvlər kök ataraq xarakter cizgisinə çevrilməmişdən əvvəl Allah hər kəsə öz səhvini düzəltməyə imkan verir, lakin kimsə düzəlməkdən imtina edirsə, onda İlahi qüvvə onun pis meyillərinin inkişafına mane olmur. Eyni yolla davam etmək bu cür insan üçün getdikcə asan olur. O öz qəlbini Müqəddəs Ruh önündə bağlayır. İşığın sonrakı rədd edilməsi ona gətirib çıxanr ki, hətta daha güclü təsir də lazımi dəyişikliklər edə bilmir.

Bir dəfə tamaha uyan, bunu ikinci dəfə daha asanlıqla edəcəkdir. Günahın hər bir təkrar edilməsi insanın ona müqavimət göstərmək qabiliyyətini zəiflədir, gözlərini tutur və vicdan səsini boğur. Günaha güzəştin hər bir toxumu öz bəhrələrini gətirir. Onların yetişməsinə mane olmaq üçün Allah heç bir möcüzə etmir. “İnsan nəyi əkərsə, onu biçəcəkdir” (Qalatiyalılara 6:7). İlahi həqiqətə dikbaş inamsızlıq, küt biganəlik göstərək mütləq özü nə əkibsə, onu da biçəcək. Buna görə də çoxlan nə vaxtsa qəlblərinin dərinliklərinə qədər toxunan həqiqətlərə çox biganəlik göstrərirlər. Onlar həqiqətə etinasızlıq və müqavimət səpmişlər və buna görə də belə məhsul biçirlər. [227]

Öz vicdanlarını bununla sakitləşdirərək ki, istənilən vaxt günahkar həyat tərzindən əl çəkə bilərlər və lütfün mərhəmət çağınşına öz yüngül münasibətlərinə baxmayaraq onu yenə də qəbul edə bilərlər, belə insanlar məhvə aparan yola qədəm qoyurlar. Özlərini böyük araqarışdırana etibar edərək onlar fıkirləşirlər ki, onları təhlükə əhatə edəndə, son ehtiyac anında onlar rəhbərlərini dəyişəcəklər. Lakin bunu etmək o qədər də asan deyil. Tərbiyə, yaşanılmış təcrübə, günahkar arzulara uyaraq keçirilən həyat onların xarakterini o qədər əsaslı surətdə formalaşdırmışdır ki, onlar bundan sonra İsanın surətini qəbul edə bilməzlər. Əgər işıq onların yolunda nur saçmasa idi, məsələ başqa cür olardı. Lakin onların həyatı lütfün kölgəsindədir və onun bəxşlərini qəbul etmək imkanı verilmişdir, lakin bu işıq uzun müddət rədd edilir və nifrət olunur, nəhayətdə isə onu insanların əlindən alırlar.

Firona dolu şəklində olan növbəti bəla haqqında xəbərdar edildi: “İndi heyvanlarını və çöldə olan hər şeyini apar, çünki tarlada qalan bütün insanlar və heyvanlar evə gətirilməsə, onların üzərinə dolu yağacaq və öləcəklər”. Yağış, yaxud dolu Misirdə tamamilə görünməmiş iş idi və haqqında deyilən tufanı orada heç kim, heç zaman görməmişdi. Bu xəbər tezcə yayıldı və Rəbbin Sözünə inananlar öz heyvanlarını topladılar, bu xəbərdarlığa etinasızlıq edənlər isə onları çöldə qoydular. Bu yolla Allah mərhəməti cəzalarda da göründü. Xalq sınandı və bu göstərdi ki, onlardan nə qədəri Allah qüdrətinin təzahürü sayəsində Allah qorxusu əldə etmişlər.

Qabaqcadan deyildiyi kimi tufan qopdu, odla qarışıq şimşək, dolu başladı, “beləliklə, çox güclü bir dolu yağdı. Dolu içində od alışırdı; Misir milləti mövcud olduğu vaxtdan bəri burada belə bir dolu olmamışdı. Dolu bütün Misir torpağında insandan heyvana və tarla bitkilərinə qədər hər şeyi məhv etdi. Çöldə bitən bütün otlar və ağaclar tələf oldu”. Məhvedici mələyin yolunda hər şey viran və məhv oldu. Yalnız Qoşen torpağına rəhm edildi. Beləliklə misirlilərə göstərildi ki, dünyanı canlı Allah idarə edir və təbiət qüvvələri Onun səsinə itaət edirlər və yalnız Onun iradəsinə itaət etməklə salamat qalmaq olar. Allah cəzasmın dəhşətli axını önündə bütün Misir titrəyirdi. Firon tələsik qardaşlan çağırtdırdı və onlar gələndə qışqırdı: “Bu dəfə günah etdim. Rəbb ədalətlidir, mən və xalqım isə haqsızıq. Kifayətdir! Rəbbə [228] yalvann ki, bu dəhşətli ildırım və dolu dayansın. Sizi azad edərəm, daha burada qalmayın”. Musa ona cavab verdi: “Şəhərdən çıxanda əlimi Rəbbə tərəf qaldıracağam, ildırım dayanacaq və daha dolu yağmayacaq. Bundan biləcəksən ki, dünya Rəbbə məxsusdur. Ancaq man bilirəm ki, sən və əyanların yenə də Allahdan qorxmursunuz”.

Musa bilirdi ki, mübarizə hələ qurtarmamışdır. Fironun etirafı və vədi fikrində və ya ürəyində kəskin dəyişikliklərin nəticəsi deyildi, onu bunu etməyə məcbur edən qorxu və iztirab idi. Musa onun xahişini yerinə yetirməyi vəd etdi, çünki onun növbəti inadkarlığına bəhanə vermək istəmirdi. Fəlakətin coşqunluğundan qorxmayaraq peyğəmbər şəhərin kənarına çıxdı və fıron öz əhatəsindəkilərin hamısı ilə birlikdə gördü ki, Tanrının gücü ilə Onun elçisi necə qorundu. Musa şəhərdən çıxıb “əlini Rəbbə tərəf qaldırdı; ildırım və dolu dayandı və yerə yağış yağmadı”. Lakin padşah qorxudan sonra özünə gələn kimi, qəlbi yenidən qəddarlaşdı.

Onda Allah Musaya dedi: “Fironun yanına get. Man fironun və əyanlarının ürəyini ona görə inadkar etmişəm ki, onların arasında Öz əlamətlərimi göstərim. Sən isə Misirdə nə cür işlər etdiyimi və onlara göstərdiyim əlamətləri oğluna və nəvənə nəql edərsən. Onda biləcəksizin ki, Rəbb Mənəm”. Rəbb Öz gücünü göstərdi ki, İsrailin Ona vahid həqiqi və canlı Allah kimi imanını təsdiqləsin. O istəyirdi ki, hamının önündə İsrail xalqı ilə misirlilər arasında qoyduğu şübhəsiz fərqlərə şəhadət etsin və bütün xalqları xəbərdar etsin ki, onların nifrət və zülm etdikləri ibranilər səmavi Allahın müdafıəsi altındadırlar.

Musa monarxa xəbərdarlıq etdi ki, o, inadkarlıq etməkdə davam etsə, bütün torpağın üstünü doludan sonra salamat qalan yaşıllığı yeyən çəyirtkə örtəcəkdir və evlərə, hətta padşah otaqlarına dolacaqlar; belə fəlakəti, o dedi, “nə ataların, nə də babaların bu torpaqda məskən saldıqları gündən indiyə qədər görməmişdilər”.

Fironun ətrafındakılar dəhşətdən dondular. Heyvanların ölümü ölkəyə böyük zərər vurmuşdu. Çox adamlar doludan ölmüşdülər. Ağaclar yıxılmışdılar, məhsul məhv olmuşdu. Misirlilər ibranilərin zəhmətləri ilə qazandıqlarının hamısını tezcə itirmişdilər. Bütün ölkəni aclıq hədələyirdi. Məsləhətçibr və saray xadimləri padşahı dövrəyə aldılar və qəzəblə tələb etdilər: “Nə vaxta qədər bu adam bizə tələ quracaq? Bu adamları burax, qoy onlar özlərinin Allahı Rəbbə ibadət etsinbr. Məgər [229] sən hələ bilmirsən ki, Misir məhv olur?”

Musanı və Harunu yenidən çağırdılar və fıron onlara dedi: “Gedin, Allahınız Rəbbə ibadət edin. Ancaq deyin görək kimlər gedəcək?”

Onlar cavab verdilər: “Uşaq, qoca, oğul, qızlarımız, qoyun-keçi və mal-qaramızla birgə gedəcəyik, çünki Rəbbə bayram etməliyik”.

Padşah qəzəblə doldu. “”Əgər mən sizi arvar-uşağınızla birgə buraxsam, qoy Rəbb sizə kömək olsun! Yəqin sizin pis niyyətiniz var. Belə olmaz! Siz kişilər gedin və Rəbbə ibadət edin. Məgər bunu istəmirsiniz?” Sonra fıron onları öz hüzurundan qovdu”. Firon İsraili ağır işlərlə əldən salmaq niyyətində idi, indi isə özünü elə göstərirdi ki, guya onların rifahında dərindən maraqlıdır və onların uşaqlarına zərif qayğı bəsləyir. Əslində isə o, uşaqları və qadınları kişilərin qayıtması üçün girov kimi saxlamaq istəyirdi.

Musa öz əsasını yerin üzərinə qaldırdı, şərq küləyi əsdi və özü ib çəyirtkələr gətirdi. “Çəyirtkəbr Misir ölkəsinə hücum etdilər və saysız-hesabsız miqdarda bütün Misir torpağına yayıldılar. Əvvəllər beb ağır çəyirtkə hücumu olmamışdı, bundan sonra da olmayacaq”. Çəyirtkə buludları göyün üzünü örtmüşdü və yerə qaranlıq çəkmüşdü, çəyirtkələr qalan bütün yaşıllığı yedilər. Firon tələsik peyğəmbərləri çağırtdırdı və onlar gələndə onlara dedi: “Allahımz Rəbbə və sizə qarşı günah etdim, indi yenə də günahımı bağışlayın və Allahımz Rəbbə yalvann ki, ölümcül bəla məni tərk etsin”. Onlar beb də etdilər. Güclü qərb kübyi əsib çəyirtkələri Qırmızı dənizə tərəf apardı. Lakin padşah öz qərarında inadkarlıq etməkdə hələ də davam edirdi.

Misirlibr ümidsizlik içərisində idilər. Onların düçar olduqları cəza dözülməz görünürdü və onlar gələcək qarşısında dəhşətlə dolmuşdular. Xalq fırona öz allahlarının nümayəndəsi kimi pərəstiş edirdi, lakin indi çoxları əmin oldular ki, o, təbiətin bütün qüwəbrini Öz iradəsinə tabe edənə müqavimət göstərmişdir. Köbbşmiş ibranibr onların naminə bu qədər möcüzələr göstərildikdən sonra öz qurtuluşlarına inanmağa başladılar. Nəzarətçibr əvvəlki kimi onları sıxışdırmağa cəsarət etmirdibr. Bütün Misir gizli qorxuya bürünmüşdü ki, əzabkeş xalq qalxıb öz intiqamını alacaqdır. Hər yerdə insanlar qorxu içərisində soruşurdular: “Sonra nə olacaq?”

Birdən yeri elə qatı bir zülmət bürüdü ki, sanki qara qətran idi. İnsanlar nəinki heç nə görmürdülər, həm də hava elə qatılaşmışdı ki, [230] nəfəs almaq çətin idi. “Üç agün heç kəs bir-birini görmədi və heç kəs yerindən tərpənə bilmədi. Bütün İsrail övladlarının yaşadıqları yerlər isə işıqlıq idi”. Misirlilər günəşə və aya səcdə edirdilər; bu sirli zülmətdə qulları qorumaq və azad etmək üçün xalqa və onun allahlarına sarsıdıcı zərbə vuran qüvvə fəaliyyət göstərirdi. Lakin bu cəza nə qədər dəhşətli olsa da, o, Rəbbin mərhəmətinə və Onun məhv etmək istəməməsinə şəhadət edirdi. Onları axınncı və ən dəhşətli bəlaya düçar etməzdən əvvəl O, insanlara düşünmək və tövbə etmək üçün vaxt vermək istəyirdi.

Nəhayət qorxu fıronu sonrakı güzəştlərə getməyə məcbur etdi. Üçüncü zülmət günün axırında o, Musanı çağırdı və israilliləri bu şərtlə buraxmağa razılıq verdi ki, onlar xırda və iri heyvanlarını saxlasınlar. “Bir dırnaqlı da qalmamalıdır” - qətiyyətli ibrani cavab verdi “ancaq oraya gedib çatmamış Rəbbə nəyi qurban gətirəcəyimizi bilmirik”. Padşah daha özünü ələ ala bilməyərək qışqırdı. “Rədd ol, özünü gözlə və bir də mənim gözümə görünmə; yenə də gözümə görünsən, öləcəksən”.

Musa ona cavab verdi: “Düz deyirsən; bir daha gözünə görünmərəm”. “Musa özü də Misir ölkəsində fıronun əyanlarının və xalqın gözündə çox böyük adam idi”. Misirlilər Musaya pərəstişkar qorxu ilə baxırdılar. Padşah ona pislik etməyə cəsarət etmirdi, çünki bütün xalq onda bəlaları dayandıran qüvvəyə malik olan yeganə insanı görürdü. Hamı istəyirdi ki, israillilərin Misirdən çıxmasına icazə versinlər. Yalnız padşah və kahinlər Musanın sonuncu tələblərinə müqavimət göstərdilər. [231]

24-cü fəsil
PASXA

(Bu fəsil Çıxış Kitabının ll;12:l-32-ci fəsillərinə əsaslanır)

Misir padşahına israilin azad olunması haqda tələbi birinci dəfə bildirəndə, onu həm də ən dəhşətli bəla haqda xəbərdan etmişdilər. Musaya əmr edilmişdi ki, fırona desin: “Rəbb belə deyir: İsrail Mənim oğlum, Mənim ilkimdir. Sənə dedim ki, Mənə ibadət etmək üçün oğlumu burax! Sən isə onu buraxmaqdan boyun qaçırdın. Onda mən sənin ilk oğlunu öldürəcəyəm!” (Çıxış 4:22,23). Misirlilər tərəfindən nifrət edilsələr də, İsrail xalqı Allah tərəfindən Onun qanununun qoruyucusu olmağa layiq görülmüşdü. Xüsusi iltifatdan və üstünlükdən istifadə edərək israillilər, öz qardaşları arasında ilk oğul kimi, başqa xalqlar arasında görkəmli yer tuturdular.

Misirin lap əvvəldə xəbərdar edildiyi cəza sonuncu olmalı idi. Allah çoxsəbirli və çoxrəhmlidir. O Öz surətində yaradılan varlıqların qayğısına nəvazişlə qalır. Əgər heyvanların və məhsulun itkisi Misiri tövbəyə gətirsə idi, uşaqlar zərər çəkməzdilər, lakin xalq İlahi əmrə müqavimət göstərməyə inadla davam edirdi və sonuncu zərbə artıq onların üzərində çaxmağa hazır idi.

Musaya ölüm hədəsi ilə yenidən fırona görünmək qadağan edilmişdi; lakin inadkar monarxa Allahın sonuncu iradəsini elan etmək lazım idi və Musa dəhşətli sözlərlə yenidən onun yanına gəldi: “Rəbb belə deyir: “Gecə yarısı Man Misirin ortasından keçəcəyəm; Misir torpağında [232] taxtda oturan fironun oğlundan tutmuş dəyirman arxasında olan kəniz oğluna qədər hamının ilk oğulu öləcək. Hətta bütün heyvanların da ilk balaları öləcək. Bütün Misir torpağında elə böyük fəıyad qopacaq ki, indiyədək beləsi olmamışdır və bundan sonra da olmayacaq. Lakin bütün İsraillilərin arasında nə insanların, nə də heyvanların üstünə heç it də hürməyəcək. Bundan biləcəksiniz ki, Rəbb İsrail övladları ilə Misirlilər arasında fərq qoymuşdur”. Sonra bütün bu qulların yanıma gələcək və mənə təzim edib deyəcəklər: “Sən və ardınca gələn bütün xalq buradan çıxın!” Bundan sonra mən çıxacağam”.

Bu hökmün yerinə yetirilməsinə qədər Allah Musa vasitəsilə İsrail xalqına Misirdən çıxış yolunu göstərməklə gələcək cəzadan necə qurtulmaq haqda xüsusi xəbərdarlıq etdi. Hər bir ailə - özü, yaxud başqa ailə ilə birlikdə - “qüsursuz” bir quzu və yaxud çəpiş kəsməli idi və “evin qapısınm hər iki yan taxtasına və dirəyinə” qan çəkməli idi ki, məhv edən mələk kecəyarısı geçərkən bu evlərə toxunmasın. Onlar gecə bişmiş quzunu mayasız çörəklə və acı otlarla Musa dediyi kimi yeməli idilər: “beliniz qurşanmış, çarıqlarınız ayağınızda və dəyənəyiniz əlinizdə olsun, onu tələsik yeyin. Bu, Rəbbin Pasxasıdır”.

Rəbb dedi: “Mən isə o gecə Misir torpağından keçəcəyəm. Misir torpağında olan həm insanların bütün ilk oğullarını, həm də heyvanların bütün ilk balalarını öldürəcəyəm. Bütün Misir allahlarına da cəza verəcəyəm... Sizin olduğunuz evlər üzərindəki qan sizin üçün əlamət olacaq. Qanı görüb yanınızdan keçəcəyəm və Misir ölkəsini cəzalandırdığım zaman sizə məhvedici bəla gəlməyəcək”.

Böyük qurtuluşun xatirəsi olaraq İsrail xalqının bütün gələcək nəsilləri hər il bu günü bayram etməli idilər. “Bu gün sizin üçün xatirə günü olacaq və onu Rəbb üçün bayram edəcəksiniz”. Bütün sonrakı illərdə bu bayrama riayət etməklə onlar öz uşaqlanna, Musanın əmr etdiyi kimi, öz böyük qurtuluşlarının tarixini damşmalı idilər: “Bu Misirliləri bəlaya saldığı zaman Misirdə İsrail övladlarının evləri yanından keçib xilas edən Rəbb üçün Pasxa qurbanıdır”.

Daha hər bir ilkin - həm insanlardan, həm heyvanlardan - Rəbbə məxsus olmalı idi və yalnız haqqını ödəməklə yenidən insana məxsus ola bilərdi. İsrail beləcə öz təşəkkürünü bildirirdi ki, ədalətə görə Misir ilkinlərinin qismətinə şərik olub ölməli olan İsrail ilkinləri əfvedici [233] qurban sayəsində xilas oldular. “Bütün ilk oğlanlar Mənimdir”. Rəbb deyir. “Misir torpağında bütün ilk oğlanları məhv etdiyim gün İsraildə istər insan, istərsə heyvan - erkək doğulan bütün ilk oğlanları özüm üçün ayırdım. Onlar Mənim olacaq. Rəbb Mənəm” (Saylar 3:13). Səyyar məbəddə xidmət qaydası tətbiq edərək Allah məbəddə ilkinlərin əvəzinə xidmət etmək üçün İsrailin Levi qolunu seçdi. “Çünki İsrail övladları arasında onlar tamamilə Mənə verilmişdir”. - O dedi. “İsrail qadınlarının doğduğu bütün ilk oğlanların əvəzinə... onları Özümə götürdüm” (Saylar 8:16). Lakin bütün xalq Allah mərhəmətinə təşəkkür əlaməti olaraq əvvəlki kimi ilkin oğulları üçün haqq ödəməli idilər (bax. Saylar 18:15,16).

Pasxa xalqın yalnız Misirdən azad olmasını xatırlatmırdı, həm də simvolik olaraq Məsihin Öz xalqını günahın köləliyindən azad edərək yerinə yetirdiyi böyük qurtuluşu göstərirdi. Qurban quzusu bizim yeganə xilas ümidimiz olan “Pasxa qurbanımız olan Məsih bizim üçün qurban verilmişdir” (1 Korinflilərə 5:7). Yalnız quzunu kəsmək deyil, həm də onun qanını qapıların yan taxtalarına çəkmək lazım idi. Məsih də öz qanını beləcə hər bir can üçün axıtdı. Biz inanmalıyıq ki, O yalnız bütün dünya üçün deyil, həm də bizim hər birimiz üçün ölmüşdür. Əfvedici qurban bizim hamımız üçün nəzərdə tutulmuşdur. Qan çiləmək üçün işlədilən züfa paklaşmaq simvolu idi, ondan cüzamlıların və cəsədə toxunmaqla murdar olanlann təmizlənməsi üçün istifadə edirdilər. Zəbur oxuyan öz duasında belə də deyir: “Məni züfa ilə pak et, təmiz olum, məni yu, qardan da ağ olum” (Məzmur 51:7).

Quzunu bütöv hazırlamaq lazım idi, onun bir sümüyünü də qırmaq olmazdı, necə ki, bizim uğrumuzda ölən Allah Quzusunun bir sümüyü də sınmamalı idi. (bax.Yəhya 19:36). Bu, Məsihin qurbanının bütünlüyünü simvolizə edir.

Quzunun əti yemək üçün nəzərdə tutulurdu. Yalnız əfv almaq üçün Məsihə inanmaq kifayət deyildir - biz daim Ondan ruhi güc və Onun sözü vasitəsilə qida almalıyıq. Məsih deyir: “İnsan Oğlunun ətini yeyib qanmı içmədikcə, daxilinizdə həyat olmaz. Mənim ətimi yeyib qanımı içənin əbədi həyatı vardır; Mən də onu son gündə dirildəcəyəm” (Yəhya 6:53,54). Bunun mənasını izah edərək O dedi: “Sizə söyləmiş olduğum sözlər ruhdur və həyatdır”. İsa Öz Atasının qanununu qəbul etmiş, [234] Onun Ruhunu göstərmiş və bu Ruhun qəlbə xeyirli təsirini canlandırmışdır. Yəhya deyir: “Kəlam bəşər olub lütf və həqiqətlə dolu olaraq aramızda sakin oldu; biz də Onun izzətini, Atanın vahid Oğlunun izzətini gördük” (Yəhyal:14). Məsihin davamçıları bunu öz şəxsi təcrübələrində yaşamalıdırlar. Onlar Allah Sözünü eşitməli və qəbul etməlidirlər ki, O onların bütün duyğularına rəhbərlik edib həyati fəaliyyət göstərən qüvvə olsun. Onlar Məsihin qüvvəsi ilə Ona bənzəməlidirlər və özlərində İlahi keyfıyyətləri əks etdirməlidirlər. Onlar Allah Oğlunun bədənini yeməli və qanını içməlidirlər - əks halda onlarda həyat olmayacaqdır. Məsihin ruhu və həyatı Onun şagirdlərinin ruhu və həyatı olmalıdır.

Misirdəki köləliyin acısı haqqında xatirə olaraq quzunu acı otlarla yemək lazım idi. Beləcə, Məsihə yaxınlaşmaq istəyərkən, günahlarımızı xatırlayaraq biz bunu qəlbimizdə peşmançılıqla etməliyik. Mayasız çörəyin qəbul edilməsi də böyük məna kəsb edir. Pasxa bayramı yarananda aydın deyilmişdi ki, bu zaman evdə heç bir qıcqırdılma olmamalıdır və bütün yəhudilər buna ciddi riayət edirdilər. Beləcə də Məsihdən həyat və qida qəbul etmək istəyənlər günahın mayasından qurtulmalıdırlar. Həvari Pavel Korinf icmasına beb yazmışdır: “Buna görə, köhnə mayanı təmizləyin ki, yeni xəmir olasınız... Zira bizim Pasxa quzumuz olan Məsih, bizim üçün qurban verilmişdir. Buna görə, nə köhnə maya ilə, nə də kin və yamanlıq mayası ilə, fəqət səmimiyyətin və həqiqətin mayasız çörəyi ilə bayram edək” (1 Korinflilərə 5:7,8).

Azadlığı əldə etməzdən əvvəl kölələşmiş xalq böyük qurtuluşun yerinə yetəcəyinə öz inamını göstərməli idi. Onların evlərində qan əlaməti olmalı idi və öz ailə üzvləri ilə öz evlərinə yığışaraq misirlilərdən təcrid olunmalı idibr. Əgər israillilər verilən göstərişlərə nə iləsə etinasızlıq göstərsəydilər, əgər onlar, məsələn, öz uşaqlarını misirlilərin uşaqlarından ayırmasa idibr, quzunu öldürərək onun qanı ib qapılarının yan taxtalarını boyamasa idilər, yaxud evdən çıxmağa cəsarət etsəydibr, onlar təhlükəsizlikdə olmazdılar. Onlar bütün qəlbləri ilə inana bibrdilər ki, vacib olan hər şeyi etmişbr, lakin bu səmimiyyət onları xilas etməzdi. Allahın bütün göstərişlərini dəqiqliklə yerinə yetirməyənlərin ilkinləri məhvedicinin əli ib ölərdilər.

Xalq itaətlə öz imanını göstərməli idi. Məsih qanı ilə xilas olmaq [235] ümidində olanların hamısı başa düşməlidirlər ki, xilas almaq üçün onlar özləri səy göstərməlidirlər. Yalnız Məsihin bizi layiq olduğumuz cəzadan qurtara biləcəyinə baxmayaraq, biz Rəbbə itaət edərək özümüz günahdan qurtulmalıyıq. İnsan işi ilə deyil, imanı ilə xilas olur, lakin iman iş vasitəsilə üzə çıxmalıdır. Allah Öz Oğlunu verdi ki, O Özünü günahın bağışlanması üçün qurban gətirsin, O, dünyaya həqiqət işığı, həyat yolu göstərsin, O, insana xüsusi imkanlar, göstərişlər və üstünlüklər versin, indi isə insan bu xilasedici vasitələrdən istifadə etməlidir, Allahın onun xilası üçün nəzərdə tutduğu hər şeyi qiymətləndirməli və istifadə etməlidir, bütün İlahi tələblərə inanmalı və itaət etməlidir.

Musa İsrailə onların qurtuluşu haqda Allah qərarlarını təkrar edəndə “xalq əyilib səcdə etdi”. Azadlıq əldə etməyin sevindirici ümidi, onları sıxışdıranların cəzalanmalarının yaxınlaşması haqda dəhşətli xəbər, tələsik çıxışla bağlı saysız-hesabsız qayğılar, - bütün bunlar bir müddət unuduldu və yalnız rəhmli Xilaskara dərin minnətdarlıq hissi onların qəlblərini doldurdu. Bir çox misirlilər vahid həqiqi Allah kimi ibranilərin Allahını dərk etməyə yönəlmişdilər və indi onlar yalvanrdılar ki, məhvedici mələk ölkədən keçəndə onlara israillilərin evlərində gizlənməyə icazə versinlər. Onlar sevinclə qəbul edildilər və vəd etdilər ki, daha Yaqubun Allahına xidmət edəcəklər və Misirdən Onun xalqı ilə birlikdə çıxacaqlar.

İsraillilər Rəbbin əmrlərinə itaət etdilər. Onlar yola tez və gizli hazırlaşdılar. Bütün ailələr toplaşdılar, Pasxa quzusunu doğradılar və odda bişirdilər, mayasız çörək və acı otlar hazırladılar. Hər bir ata öz ailəsinin kahini kimi qapıların yan taxtalarını qanla boyadı və evin içində toplaşan ailəsinə qoşuldu. Pasxa quzusu tələsik və sükut içərisində yeyildi. Xalq pərəstişlə dua edirdi və ayıq dururdu və hər bir ilkinin, istər yetkin kişi, istərsə körpə uşaq olsun, qəlbi təsviredilməz qorxu içərisində döyünürdü. Atalar və analar həmin gecə baş verəcək dəhşətli cəza haqqında düşünərək öz əziz ilkinlərini bağırlarına basmışdılar. Lakin ölüm mələyi İsrail oğullarının heç bir mənzilinə yaxınlaşmadı. Qan - Xilaskarın müdafiə əlaməti - qapılarda idi və məhvedici onların yanına girmədi.

Gecəyarısı “Misirdən böyük bir fəryad qopdu, çünki elə bir ev yox idi ki, orada ölən olmasın”, ölkədəki bütün ilkinləri, “taxta oturan fironun [236] ilk oğlundan tutmuş zindanda olan əsirin ilk oğluna qədər hər ilk oğul, heyvanların hər ilk balası da öldü”. Bütün geniş Misir torpağında hər bir ailənin fəxrini məhv etdilər. Qəlb parçalayan fəryadlar və ağlayanların qışqırıqları havanı doldurmurşdu. Padşah və onun sarayındakılar rəngləri ağararaq və əl-ayaqları titrəyərək dəhşətdən dondular. Firon indi öz sözlərini xatırladı: “Rəbb kimdir ki, Onun səsinə qulaq asıb İsrail övladlarını buraxım? Rəbb tanımıram, İsrail övladlarını də buraxmıram”.

İndi onun təkəbbürlü qüruru kül olmuşdu və o, gecə Musanı və Harunu çağırdı və onlara dedi: “Çıxın gedin! Həm özünüz, həm də bütün İsraillilər xalqımın arasından çıxın gedin, istədiyiniz kimi Rəbbə ibadət edin. Necə ki deyirdiniz, qoyun-keçinizi və mal-qaranızı da götürüb gedin, mənə də xeyir-dua verin”. Padşah əyanları və xalq israilliləri tez çıxmağa məcbur edirdilər, “ölkədən tələsik qovdular. Onlar deyirdilər: “Yoxsa hamımız öləcəyik”” (Çıxış 12:31-33). [237]

25-ci fəsil
ÇIXIŞ

(Bu fəsil Çıxış Kitabının 12:34-51; 13-15-ci fəsillərinə əsaslanır)

İsraillilər əllərində əsa, belləri sarğılı, ayaqlarında səndəl, pərəstişkar qorxu içərisində, ümid dolu qəlblə padşahın onların ölkədən çıxması haqqında əmrini gözləyirdilər. Səhər açılana qədər onlar artıq yolda idilər. Cəzalar vaxtı, İlahi qüdrətin təzahürü qulların qəlblərində imanı alovlandıranda və onlan qul edənləri dəhşətə salanda bütün israillilər tədricən Qoşenə yığışdılar; çıxışın tələsikliyinə baxmayaraq insanları lazımı surətdə təşkil etmək mümkün oldu, onlar hər birinə bir adamın başçılıq etdiyi qruplara ayrılmışdılar.

Çıxanlar isə “arvad-uşaqdan əlavə, altı yüz minə qədər piyada gedən kişi var idi. Qarışıq bir izdiham... onlarla birgə yollandı”. İsrail Allahına iman gətirənlər də israillilərə qoşuldular, lakin orda olanların çoxusu yalnız bəlalardan xilas olmaq istəyənlərdi və sadəcə olaraq ümumi duyğulara uyanlar və maraq hissi ilə hərəkət edənlər də çıxan xalqa qoşulmuşdular. Bu cür insanlar İsrail üçün hər zaman maneə və tələ olurdular.

Xalq özü ilə həm də “çoxlu qoyun-keçi, mal-qara sürüləri” götürmüşdü. Bu heyvanlar israillilərin özlərininki idi, israillilər misirlilər etdikləri kimi öz mülklərini fırona satmamışdılar. Yaqub və onun oğullan özləri ilə Misirə həm öz qoyunlarını, həm də iri buynuzlu heyvanlarını gətirmişdilər, bunlar sonra çox artmışdılar. Musanın göstərişi ilə adamlar çıxış ərəfəsində öz haqqı ödənməmiş zəhmətləri [238] üçün mükafat təbəl etdilər, misirlilər isə onlardan qurtulmağı çox istədikləri üçün etiraz etmədilər. Qullar öz zülmkarlarının cəvahiratlarını özləri ilə götürərək çıxdılar.

Bir neçə yüz il ondan əvvəl İbrahimə peyğəmbər röyasında göstərilən həmin günün hadisələri başa çatdı: “Yəqin bil ki, nəslin yad ölkədə qərib olacaq, orada olan millətə qulluq edəcək və onlara dörd yüz il zülm ediləcək. Ancaq onların qulluq edəcəkləri xalqı cəzalandıracağam. Bundan sonra onlar böyük əmlakla oradan çıxacaqlar” Yaradılış 15:13,14. Dörd yüz il keçdi. “Rəbbin bütün dəstələri Misir torpağından çıxdı”. Misirdən gedərkən İsrail xalqı özü ilə qiymətli mirası - bu qədər vaxt İlahi əhdin yerinə yetməsini gözləyən və köləliyin zülmətli illərində İsrailə azadlıq haqda xatırladan Yusifın sümükbrini də apardılar.

Filiştlilərin torpağından keçərək birbaşa Kənana getmək əvəzinə, Allah xalqa əmr etdi ki, cənuba, Qırmızı dənizin sahillərinə getsinlər. “Yoxsa xalq müharibə görəndə bəlkə peşman olub Misirə qayıdar”. Əgər onlar fıliştlibrin torpağından keçməyə cəhd etsəydilər, onda öz yollarında az maneəbrə rast gəlməzdilər, çünki fıliştlilər onları qaçqın qul hesab edərək, tərəddüdsüz onlarla müharibəyə girərdilər. İsraillilər isə bu cür qüdrətli və döyüşkən xalqla vuruşmağa hazır deyildilər. Onlar Allah haqqında çox az biliyə malik idilər və Ona imanları zəif idi, buna görə də qorxub məyus ola bibrdibr. Onlar silahsız idibr və müharibəyə öyrəşməmişdilər, uzun köblik illərindən əzilmişdilər, üstəlik də arvadları, uşaqlan, heyvanları yük olmuşdular. Onları Qırmızı dənizə tərəf apararaq Rəbb göstərdi ki, O, rəhmli və mühakiməli Allahdır. “İsrail övladlan Sukkotdan yola düşüb səhranın kənannda olan Etamda düşərgə saldılar. Rəbb onların qabağı ilə gündüz onlara yol göstərmək üçün bulud dirəyində, gecə isə onlara işıq vermək üçün od dirəyində, gedirdi ki, gündüz də, gecə də gedə bilsinlər. Gündüzbr bulud dirəyi, gecələr isə od dirəyi xalqın önündən ayrılmadı”. Zəbur oxuyan deyir: “Üzərlərində örtük kimi bulud sərdi, gecəni işıqlandırmaq üçün od göndərdi” (Məzmur 105:39: həmçinin bax 1 Korinflib 10:1, 2). Onların Müdafıəçisi həmişə gözə görünmədən yanlarında idi. Gündüzbr bulud onlara yol göstərirdi, yaxud da örtük kimi bütün xalqın üzərinə kölgə salırdı və səhranın quru bürküsü içərisində yolçuları sərinlik və mehlə sevindirərək yorucu bürküdən [239] qoruyurdu. Gecə o, odlu sütuna çevrilirdi, bütün dəstəni işıqlandırırdı və daim İlahi hüzura şəhadət edirdi.

Öz peyğəmbərliyinin ən gözəl və təsəlliverici hissələrindən birində Yeşaya şər qüvvələri ilə sonuncu böyük mübarizədə Allahın Öz xalqına qayğısını təsvir etmək üçün bulud və od sütununu misal çəkir. “Rəbb Sion dağının hər yanını, orada toplananların üzərini gündüz bulud və tüstü, gecə isə parlaq alovla örtəcək. Həqiqətən, əzəmətli şəhərin üzərinə örtük olacaq. Bu bir çardaq, qızmar istidə kölgə, yağışa, fırtınaya qarşı sığınacaq, daldalanma yeri olacaq” (Yeşaya 4:5,6). Qorxulu səhra yolçuların gözləri önündə uzanırdı. Onlar artıq soruşurdular - oramı gedirlər? Çətin yolun yorğunluğu özünü bürüzə verirdi və bəzilərinin qəlbində misirlilər tərəfındən təqib olunmaq qorxusu baş qaldırmışdı. Lakin bulud öndə gedirdi və onlar da arxasınca gedirdibr. Sonra Allah Musaya əmr etdi ki, yana dönsünlər və dənizin yanındakı qayalıq dərədə yerləşsinlər. Ona həm də deyildi ki, firon onları təqib edir, lakin Rəbb onların qurtuluşu vasitəsib şöhrətbnəcəkdir.

Bütün Misirə bu xəbər yayıldı ki, İsrail xalqı səhrada dayanıb orada ibadət etmək əvəzinə, Qırmızı dənizə tərəf gedir. Yaxın məsbhətçiləri fırona birbaşa dedilər ki, qullar bir daha geri qayıtmamaq üçün qaçmışlar. Xalq təəssüf etdi ki, ilkinlərin ölümünü Allahın qüdrətinə yazmaqda axmaqlıq etmişlər. Qorxudan sonra özbrinə gələn böyük ərlər belə hesab etməyə başlayırdalar ki, bəlalar təbii səbəbbrin nəticəsidir. “Biz nə üçün belə etdik? İsrail övladları bizim qullarımız idi. Axı niyə onları buraxdıq?” - deyə acı fəryad edirdilər.

Firon təqibə hazırlaşdı: “altı yüz seçmə döyüş arabasım, Misirin bütün arabalarım götürdü”, süvaribr, sərkərdəbr və piyada döyüşçülər. O özü yüksək rütbəli şəxslərin müşayiəti ilə orduya başçılıq edirdi. Kahinlər də allahların köməyini, deməli, qələbəni təmin etmək üçün onlarla getdilər. Firon şübhə etmirdi ki, israilliləri öz ordusunun gözqamaşdırıcı görkəmi ilə qorxudacaq. Misirlilər ehtiyat edirdilər ki, onların İsrail Allahına məcburi itaəti ətrafdakı xalqların istehzalarına səbəb olar; lakin əgər onlar indi özlərinin bütün gücbri ilə hücum edib qaçqınları qaytarsalar, onda öz əvvəlki şöhrətlərini dirçəldərlər və əvvəlki qullarını yenidən əldə edərbr.

İbranibr dənizin yanında yerbşdibr, dənizin suları keçilməz maneə [240] kimi görünürdü, onların dayanacağının cənub istiqamətində isə nəhəng dağlar ucalaraq onların yolunu kəsirdilər. Birdən onlar uzaqda silah panltısı, hərəkət edən furqonlar, dəhşətli ordunun ön dəstələrini gördülər. Yaxınlaşdıqca var gücü ilə çapan Misir süvarilərini gördülər. İsrailliləri dəhşət götürdü. Bəziləri Allaha yalvardılar, lakin əksəriyyəti Musanın yanına qaçıb tənə etdilər: “məgər Misirdə qəbiristanlıq yoxdur ki, sən bizi səhrada ölməyə apardın? Bizi Misirdən çıxarıb başımıza nə gətirdin? Misirdə sənə “bizdən əl çək, misirlilərə qulluq edək!” demirdikmi? Səhrada ölməkdən misirlilərə qulluq etmək bizim üçün yaxşıdır”.

Musa çox çaş-baş qalmışdı ki, israillilər eb onların xeyrinə Allah gücünün təzahür etməsini dəfələrlə görmələrinə baxmayaraq, onun xalqı Allaha bu qədər az iman göstərdi. Onlar Musanı çətinlik və təhlükədə necə təqsirləndirə bibrdibr o yalnız dəqiqliklə Allahın əmrlərini yerinə yetirmirdimi? Doğrudan, əgər onlan xilas etmək üçün Allah Özü işə qarışmasa, heç bir xilas olmaq imkanı yox idi. Lakin burda dayanıb, bununla İlahi əmri yerinə yetirməklə Musa heç bir qorxu keçirmirdi. O insanları sakitləşdirərək və ruhlandıraraq deyirdi: “Qorxmayın! Durun, Rəbbin bu gün sizi necə xilas edəcəyinə baxın. İndi gördüyünüz misirlibri daha heç vaxt görməyəcəksiniz. Sakit olun, Rəbb sizin üçün döyüşəcək!”.

Xalq kütbsini Rəbb önündə intizarda saxlamaq asan deyildi. Nizam-intizamı və təmkini itirərək onlar hiddətli və mühakiməsiz olmuşdular. Onlar gözbyirdibr ki, indicə təqibçilərin əllərinə düşəcəklər və bərkdən acı-acı inildəyir və ağı deyirdibr. Gözəl bulud sütunu hərəkət edərək Allahın irəli getmək göstərişini bildirdi, lakin indi onlar bir-birbrindən soruşurdular, o onları daha böyük fəlakətə aparmayacaq ki: məgər bu sütun onları bu çıxılmaz yerə gətirməmişdirmi? Bebcə Allah mələyi onların xəstə təsəvvürlərində bədbəxtlik elçisinə çevrildi.

Lakin indi, Misir ordusu lap yaxınlaşanda və asan qələbəyə ümid edəndə, bulud sütunu əzəmətlə göyə qalxdı, israillibrin üzərindən keçib Misir ordusunun önündə endi. Təqibçilər və təqib olunanlar arasında qaranlıq divan əməb gəldi. Misirlilər ibrani düşərgəsinin yerbşdiyi yeri görməyərək dayanmağa məcbur oldular. Gecə qaranlıq qatılaşanda bulud divarı ibranilərin bütün düşərgəsini parlaq işıqla işıqlandırdı. [241]

Onda İsrailin qəlbinə ümid qayıtdı və Musa Rəbbi çağırdı. “Rəbb Musaya dedi: “Nə üçün Mənə fəryad edirsən? İsrail övladlarına de ki, yola düşsünlər. Sən isə əsanı qaldırıb, əlini dənizin üzərinə uzat, sularını yar ki, İsrail övladları quru yerdən dənizin ortasından keçsinlər”.

Zəbur oxuyan İsrail xalqının dənizdən keçməsini təsvir edərək nida etmişdir: ” Sən dənizdə, ümman sularda yol açdın. Amma ayaq izlərin məlum olmadı. Sən Musa və Harunun əli ilə Xalqını bir sürü kimi aparmışdın” (Məzmur 77:19, 20). Musa öz əsasını uzadanda sular çəkildi və İsrail dənizm arasından quru ilə getdi, dalğalar hər iki tərəfdən divar kimi qalxmışdılar. İlahi odlu sütun işıq şüaları saçırdı, bu şüalar dalğaların köpüklənən şırımlarında əks olunurdu və yolu işıqlandırırdı, dənizi nəhəng səngər kimi kəsirdi və sonra qarşıdakı sahilin qaranlıq ənginliklərində itirdi.

“Misirlilər onlan təqib etdilər; fironun atları, döyüş arabalan və süvariləri İsrail övladlannın ardınca dənizin ortasına girdilər. Dan yeri söküləndə Rəbb od və bulud dirəyindən Misirlilərə baxıb onların arasına qarışıq saldı”. Onların heyrətli baxışları qarşısında sirli bulud odlu sütuna çevrildi. Göy gurultuları eşidildi, şimşəklər parladı. “Buludlar yağışa döndü, göylərdən gurultular eşidildi. Hər tərəfə oxlann töküldü. Qasırğanın içindən ildırım çaxdı, şimşəklər yer üzünə işıq saçdı, yer lərzəyə gəlib sarsıldı” (Məzmur 77:17,18).

Misirliləri təlaş və dəhşət bürüdü. Təbiətin coşqun qüvvələrinin qəzəbi içərisindən onlar Allahın hiddətli səsini eşitdilər və geriyə, sahilə dönməyə cəhd etdilər. Lakin Musa yenidən əsanı qaldırdı və qalxmış sular köpüklənə-köpüklənə, coşaraq acgözlüklə öz şikarlarının üstünə cumdular və Misir ordusunu qaranlıq dərinlikdə basdırdılar.

Səhər açılanda İsrail xalqı düşmənin qüdrətli ordusundan nə qaldığını gördü, - döyüşçü geyimində olan cəsədlər sahilə səpələnmişdilər. Yeganə bir gecə ən dəhşətli ölümdən tam qurtuluş gətirmişdi. Üstəlik heyvan sürüləri də yük olmuş çoxlu sayda insanların hamısı -döyüşməyə vərdiş etməmiş qullar, qadınlar, uşaqlar, - dənizin və onlara çatan qüdrətli Misir odusunun arasında qalmışdılar və budur, hamı gördü ki, necə onların düşmənləri gözlədikləri təntənəli qələbə anında batınldılar. Tanrı onları xilas etdi və imanla, şükranlıqla dolu qəlblər Ona yönəldilər. İnsanların hissləri tərif nəğmələrinə axdı. İlahi [242] Ruh Musada bərqərar oldu və onunla birlikdə xalq şükranlıqla qələbə nəğməsini oxudu, bu nəğmə ən qədim və bununla yanaşı nə vaxtsa insana məlum olan ən uca himnlərdən biri idi.

“Rəbbə ilahi oxuyacağam, çox böyük zəfər çaldı. Atı və süvarini dənizə tulladı. Rəbb qüvvətim, məzmurumdur, O məni xilas etdi. Rəbb mənim Allahımdır, Ona həmd edəcəyəm. Atamın Allahıdır, Rəbbi yüksəldəcəyəm. Rəbb döyüşçüdür, Rəbdir Onun Adi. Fironun döyüş arabalarını, ordusunu da dənizə atdı. Döyüş arabalarının başçıları qırmızı dənizdə boğuldular. Əngin sulara bürünüb daş tək dərinliklərə necə də qərq oldular. Ya Rəbb! Sənin sağ əlin qüdrətdən izzətləndi. Ya Rəbb! Sənin sağ əlin düşməni əzəndir. Sənə qarşı çıxanları möhtəşəm əzəmətin yıxar, Sənin göndərdiyin qəzəb onları saman çöpü tək yandırar. Burnunun nəfəsi ilə sular toplanar, yığılar bir yerə, axınlar dayanar, dəniz qoynunda coşan sular qatılaşar. Düşmən dedi: “İzləyim, çatıb qənimət paylayım: bundan canım doyacaq, qılıncımla onları məhv edəcəyəm”. Nəfəsinlə üfürdün, dənizlə onları bürüdün. Qurğuşun tək onlar nəhəng sularda batdılar. Ya Rəbb, allahlar arasında Sənin kimisi varmı? Müqəddəslikdə əzəmətli, zəzmli və alqışlara layiq, möcüzələr yaradan Sənin kimisi varmı? Sağ əlini uzadanda torpaq onları uddu. Məhəbbətinlə qurtardığın xalqa sən yol göstərdin. Müqəddəs məskəninə Öz gücünlə apardın. Xalqlar eşidib əsdi, Filişt sakinlərini qorxu kəsdi. Edom başçılarını o an dəhşət bürüdü. Moav igidlərini vahimələrə saldı. Kənan sakinləri isə üzülüb qaldı. Onların üzərini qorxu, vəlvələ aldı. Güclü qoluna görə daştək lal-kar oldular, o vaxtadək ki xalqın keçəcək, Ya Rəbb qurtardığın xalq keçəcək! Ya Rəbb xalqını gətirib salacaqsan mülkün olan dağına, Özün üçün yaratdığın yaşadığın məskəninə, ey Xudavənd! Əlinlə qurduğun müqəddəs məkanına” (Çıxış 15:1-17).

Çox böyük sayda israillilərin oxuduqları bu əzəmətli nəğmənin səsi ənginliklərdən gələn əks-səda kimi hər yerdə eşidilirdi. İsrail qadınları da bu nəğməyə qoşuldular, Musanın bacısı Məryəm də hamıdan qabaqda gedirdi, bu qadınlar dəflə rəqs edə-edə gedirdilər. Nəğmənin şən sözləri səhranın və dənizin üzərində çox uzaqlara yayılırdı və dağlardakı əks-səda tərif sözlərini təkrar edirdi: “Rəbbə ilahi oxuyun, çox böyük zəfər çaldı”.

Böyük qurtuluşun şərəfinə qoşulan bu nəğmə ibrani xalqının [243] yaddaşından heç vaxt silinməməli idi. Əsrdən-əsrə İsrailin peyğəmbərləri və müğənniləri onu təkrar edərək şəhadət etməli idilər ki, Tanrı Ona inananların gücü və qurtuluşudur. Bu nəğmə yalnız ibrani xalqının sərvəti deyildir, O həm də göstərir ki, vaxt gələcək, həqiqətin bütün düşmənləri məhv ediləcəklər və Allahın İsraili son qələbə qazanacaqdır. Patmos adasında peyğəmbər ağ paltar geymiş çoxlu sayda adam görmüşdü, onlar “qalib gəlmişdilər” və “şüşə dənizi üzərində, Allahın arfalan əllərində Allahın qulu Musanın mahnısını və Quzunun mahmsını oxuyurdular” (Vəhy 15:2-3).

“Bizi yox, ya Rəbb, bizi yox, məhəbbətin, sədaqətin naminə öz adını şərəfləndir” (Məzmur 115:1). İsrail xalqının öz qurtuluşu haqqındakı nəğməsi bax bu cür ruha malikdir və Allahı sevən və Ondan qorxan bütün qəlblərdə də bu cür ruh məskən salacaqdır. Bizim canlarımızı günahın köbliyində azad edərək Allah bizim üçün Qırmızı dəniz yanında ibranilərə etdiyindən daha böyük qurtuluş edəcəkdir. İsrail oğulları kimi biz Allahı, “Onun insan oğullarına möcüzəli işləri üçün” bütün qəlbimizlə, varlığımızla vəsf etməliyik. Allahın böyük mərhəmətlərini düşünən və hətta Onun ən adi bəxşlərini unutmayan mərhəmətə bürünür və onun qəlbi Rəbbi vəsf edəcəkdir. Biz hər gün Allahdan aldığımız xeyir-dualan, daha çox isə bizə xoşbəxtlik gətirən və Səmanı bizə açan İsanın ölümünü vəsf etməliyik. Biz Onun xüsusi xənizəsi olmağımız üçün bizi Özünə bağlayanda Allah bizə necə mərhəmət, necə müqayisedilməz məhəbbət göstərmişdir! Bizim Allahın övladları adlana bilməyimiz üçün bizi Bağışlayan tərəfindən necə qurban gətirilmişdir! Böyük əfv planında bizə təklif olunan mübarək ümidə görə Allahı vəsf etməliyik; Onu səmavi miras və zəngin əhdlərinə görə tərif etməliyik, bizim üçün vəsatət edən İsaya görə tərifləməliyik. Yaradan deyir: “Kim ki şükür qurbanı təqdim edir Məni şərəfləndirir” (Məzmur 50:23). Bütün səma sakinləri Allahın adını birlikdə vəsf edirlər. Buna görə də indi mələklərin nəğməsini oxumağı öyrənməliyik ki, parlaq cərgələrə düşəcəyimiz vaxt onu oxuya bilək. Zəbur oxuyanla birlikdə deyək: “Ömür bojru Rəbbə həmdlər söyləyəcəyəm, Allahımı nə qədər varam tərənnüm edəcəyəm!”. “Ey Allah, Sənə xalqlar şükr etsin, qoy Sənə bütün xalqlar şükür etsin” (Məzmur 146:2; 67:5).

Allahın qabaqgörənliyi ibraniləri dənizin yanındakı dağ dərəsinə gətirdi ki, Rəbb orada qurtuluş zamanı Öz qüdrətini göstərsin və zülmkarların [244] təkəbbürünü layiqli şəkildə yatırtsın. O onları başqa cür də xilas edə bibrdi, lakin elə yol seçdi ki, onların imanını sınasın və Özünə etibarı möhkəmlətsin. Xalq yorulmuşdu, qorxudan əzab çəkirdi, lakin əgər insanlar Musa onlara irəli getməyi əmr edəndə geri qayıtsaydılar, Allah heç vaxt onlara xilas yolunu açmayacaqdı. “Onlar Qırmızı dənizdən qurudan keçən kimi keçdilər; misirlilər də bunu etməyə təşəbbüs göstərdilər, amma boğuldular” (İbranilər 11:29). Suya lap yaxın gəlməklə onlar Musa vasitəsilə deyilən Allah Sözünə öz imanlarını sübut etdilər. Onlar gücləri çatan hər şeyi etdilər və onda Qadir Allah dənizi araladı və onlar üçün yol açdı.

Bunda bütün dövrlər üçün ciddi dərs vardır. Tez-tez məsihçinin həyatında gücçatmaz görünən təhlükələr və vəzifələr az olmur. Təsəvvür yaxınlaşan həlakı və köbliyi, yaxud arxadakı ölümü canlandırır. Lakin Allah səsi aydın əmr edir: “İrəli get”. Hətta gözbrimiz qaranlıqda heç nə seçməsə də və soyuq dalğalan ayaqlarımızda hiss etsək də, biz bu əmrə tabe olmalıyıq. Bizim irəli getməyimizin qarşısını kəsən maneələr şübhə edənlərin və ruhən tərəddüd edənlərin önündən heç vaxt itməyəcəkdir. Yalnız bütün şübhələrin kölgələri itdiyi və uğursuzluğun, yaxud məğlubiyyətin heç bir izi qalmadığı vaxt itaət etməyə hazırlaşanlar ümumiyyətlə heç vaxt itaət etməyəcəklər. İmansızlıq səsi pıçıldayır: “Bütün maneələr yox olana və yolunuz tam aydınlaşana kimi gəl gözləyək”. Lakin iman hər şeyə ümid edərək və heç nəyə şübhə etməyərək cəsarətlə irəli çağırır.

Misirlibr üçün qaranlıq divarı olan bulud ibranilər üçün bütün düşərgəni işıqlandıran və onların yolunu nurlandıran böyük işıq axını idi. Qabangörənlik beləcə imansızı zülmətə və ümidsizliyə düçar edir, imanlı cana isə işıq və sülh gətirir. Allahın hazırladığı yol səhradan və dənizdən keçə bilər, lakin bu, təhlükəsiz yoldur. [245]

26-ci fəsil
QIRMIZI DƏNİZDƏN SİNAYA

(Bu fəsil Çıxış Kitabının 15:22-27; 16-18-ci fəsillərinə əsaslanır)

İsraillilər Qırmızı dənizdən yenidən bulud sütununun göstərdiyi yola düşdülər. Onların gözləri önündə çox tutqun səhnə açılırdı: bitkilərdən məhrum dağlar, məhsulsuz çöllər; arxada isə sahilinə onların düşmənlərinin cəsədləri səpələnmiş dəniz səslənirdi. Lakin əldə etdikləri azadlıq hissi onların qəlblərini sevinclə doldururdu və heç kim şikayət etmirdi.

Lakin üç gün ərzində onlar su tapa bilmədilər. Özləri ilə götürdükləri ehtiyatlar tükənirdi. Onlar günəşdən yanmış səhrada dolamrdılar və susuzluqlarını yatırmağa heç nə yox idi. Bu yerlər Musaya tanış idi, o, başqalarına məlum olmayan şeyi bilirdi, bilirdi ki, Marada, bulaq tapmaq mümkün olan yaxın dayanacaqda su içməyə yararsızdır. O, gərgin həyəcanla bələdçi sütunu izləyirdi. “Su! Su!” Düşərgədə yayılan bu şadlıq qışqırtısını eşidəndə onun ürəyi qopdü. İnsanlar şad səbirsizliklə bulağa cumdular, birdən yüzlərlə dodaqdan acı fəryad qopdu - su acı çıxmışdı.

Onlar dəhşət və ümidsizlik içərisində Musanı danladılar ki, onlan bu yolla gətirib, onlar yaddan çıxartmışdılar ki, onlar kimi onu da sirli buluddakı İlahi hüzur yönəldir. Onların kədərindən iztirab çəkərkən Musa onların unutduqları şeyi etdi. O, Allahdan kömək xahiş edərək təkidlə Ona yalvardı “və Rəbb ona bir ağac göstərdi. Musa onu suya [246] atdı və su şirin oldu”. Bu yerdə Rəbb İsrailə Musa vasitəsilə vəd etdi: “Əgər siz Allahınız Rəbbin səsinə qulaq asıb, Onun gözləri önündə sədaqətli olsanız, Onun əmrlərini dinləyib bütün qanunlarına riayət etsəniz, Misirlilərə verdiyim xəstəliklərin heç birini sizə verməyəcəyəm. Çünki sizə şəfa verən Rəbb Mənəm”.

İsraillilər Maradan Elimə gəldilər, orada “Orada on iki su qaynağı və yetmiş xurma ağacı var idi”. Sin səhrasında getməyə başlamazdan əvvəl, onlar burada bir neçə gün dayandılar. Misirdən çıxdıqdan bir ay sonra onlar səhrada birinci dəfə idi ki, düşərgə salırdılar. Özləri ilə götürdükləri ərzaq ehtiyatları tükənirdi. Otlaqlar yoxsul idi və onların sürüləri azalmağa başlamışdı. Bəs bu qədər çoxlu xalqı necə yedizdirsinlər? Şübhələr onların qəlblərini didirdi və insanlar yenə şikayət etməyə başladılar. Hətta xalqın rəisləri və ağsaqqallan da Allah tərəfındən qoyulmuş rəhbərlərdən öz narazılıqlarını gizbtmirdibr: “Kaş ki Misir ölkəsində ət qazanlarının yanında oturanda doyunca çörək yediyimiz vaxt Rəbbin əlindən öləydik! Çünki siz bizi bu səhraya buna görə gətirdiniz ki, bütün icmanı aclıqdan öldürəsiniz”.

Bu vaxta qədər onlar aclıq keçirməmişdilər; onların gündəlik ehtiyacları ödənirdi, lakin onlar gələcək üçün qorxurdular. Onlar təsəvvür edə bilmirdibr ki, bu qədər çoxlu xalqı səhrada keçən vaxtda necə yedizdirmək olar və artıq təsəwürbrində öz uşaqlarının aclıq keçirdiyini görürdübr. Rəbb imkan verirdi ki, onlar çətinlik çəksinbr, qida ehtiyatları saxlasınlar ki, onların qəlbləri Ona, əvvəlki kimi onların Xilaskarı olana yönəlsin. Əgər öz çətinliklərində onlar Onu çağırsalar, O, əvvəlki kimi Öz Məhəbbətinin və qayğısının sübutlarını onların başından yağdıracaq. Rəbb vəd etdi ki, əgər onlar Onun əhdbrini yerinə yetirsəbr, onda heç bir xəstəlik onlara yaxınlaşmayacaqdır və guya onların uşaqlarının acından öb biləcəkbrindən ehtiyat edərək Allaha bu cür etimadsızlıq göstərmək günah idi.

Rəbb vəd etmişdi ki, onların Allahı olsun və onlan Öz xalqı kimi qəbul etsin və geniş xoş torpağa aparsın, lakin onlar əhd olunan torpağa aparan yolda rast gəldikləri hər bir çətinlikdən öz mətanətbrini asanca itirirdibr. O, onları Misir köbliyindən möcüzəli surətdə azad etdi ki, onlan yüksəltsin, xeyirxahlaşdırsın və dünyada ən görkəmli xalq etsin. Lakin onların bəzi çətinliklərə və məhrumiyyətlərə məruz qalmaları [247] zəruri ıdı. Allah onları kolə dünyagörüşundən qurtarırdı və onları dərin müqəddəs həqiqətləri qəbul edərək xalqlar arasında yüksək mövqe tutmağa hazırlayırdı. Əgər onlar imana malik olsaydılar - axı O, onlar üçün çox şey etmişdi! - onda bütün narahatlıqlara, məhrumiyyətlərə və hətta əsl iztirablara ruh yüksəkliyi ilə dözərdilər; lakin onların etiban Onun, daim öz qüdrətini sübut etdiyi səviyyədə idi. Onlar özlərinin Misirdəki ağır zəhmətləri haqqında unutmuşdular. Onların köləlikdən qurtuluşu naminə göstərilən Allah mərhəmətini və gücünü unutmuşdular. Onlar unutmuşdular ki, məhvedici mələk Misirdə bütün ilkinləri öldürdüyü vaxt onlann uşaqlarına necə rəhm edilmişdi. Onlar Qırmızı dənizdə İlahi gücün əzəmətli təzahürünü unutmuşdular. Unutmuşdular ki, onlar üçün açılan yolla təhlükəsiz getdikləri vaxtda, onları təqib etməyə çalışan düşmən ordusu dənizin suları altında qalmışdı. Onlar diqqətlərini yalnız indiki narahatlıqlarına və sınaqlara cəmləmişdilər, “Allah bizim üçün böyük iş görmüşdür; biz qul idik, O isə bizi böyük xalq edir” - demək əvəzinə, öz səfərlərinin çətinliyindən danışırdılar, bu üzücü səyahətin nə vaxt başa çatacağının qayğısını çəkirdilər.

İsrail xalqının həyatının səhradakı tarixi, dövrün sonuna qədər Allah İsrailinin xeyrinə yazılmışdır. Bu tarix ondan xəbər verir ki, Allah aclıq çəkən, susuzluqdan, və yorğunluqdan əldən düşərək az əzab çəkməyən sərgərdan xalqla necə rəftar etmişdir; israillilərin qurtuluşu üçün Allahın zühur edən gücünün gözəl sübutlarını təsvir edən bu tarix, bütün əsrlərdə Onun xalqı üçün xəbərdarlıq və tövsiyələrlə doludur. İbranilərin bütün yaşantılan onlar üçün məktəb oldu, bu məktəbdə onlar əhd olunmuş Kənanda yaşamaq üçün hazırlaşırdılar. Allah istəyir ki, Onun bizim dövrdə yaşayan xalqı qədim İsrailin keçdiyi sınaqlardan müəyyən dərs götürməyi itaətkar qəlb və hazırlıqla öyrənsin ki, özünü səmavi Kənan üçün hazırlasın.

Çoxları İsrail xalqı haqda xatırlayarkən, onun imansızlığına və şikayətinə təəccüblənirlər, hesab edirlər ki, özləri belə naşükürlük etməzdilər. Lakin onların imanları smağa məruz qalanda, hətta lap kiçiyinə, onlar qədim İsraildən çox iman və səbir göstərmirlər. Sıxıntılı şəraitlərdə insanlar Allahın onları paklaşdırmaq üçün tətbiq etdiyi tədbirlərdən qəzəblənirlər. Onlann gündəlik təlabatlan ödənilsə də, çoxları öz gələcəklərini Allaha etibar etməkdən ehtiyat edirlər və daim [248] həyəcan içərisində yaşayırlar ki, birdən ehtiyaca düşərlər və uşaqları iztirab çəkər. Başqaları isə daim hər hansı bir bədbəxtlik olacağı qorxusu altındadırlar, yaxud rast gəldikbri çətinlikləri şişirdirlər və buna görə də Allaha şükür etməli olduqları xeyir-dulara qarşı kordurlar. Öz yollarında maneələrə rast gələrkən onlar yeganə güc Mənbəyi olan Allahdan kömək aramırlar, əksinə, həyəcan və şikayətlə Ondan uzaqlaşırlar.

Məgər bizim tərəfimizdən bu cür imansızlıq göstərmək ədalətlidirmi? Məgər bu qədər naşükür və etibarsız olmaq üçün səbəb vardırmı? İsa bizim Dostumuzdur; bütün Səma bizim əmin-amanlığımızda maraqlıdır və bizim narahatçılığımız və qorxumuz Allahın Müqəddəs Ruhunu kədərləndirir. İmkan vermək lazım deyildir ki, narahatçılıq bizə hakim olsun, - axı o, bizim smaqlara dözməyimizə kömək etmir, yalnız qəlbimizi didir və bizi üzür. Bizim qəlblərimizdə Allaha etibarsızlığa yer olmamalıdır, bu cür etibarsızlıq bizi gələcək ehtiyac hallarının qayğısına qalmağa təhrik edir və bu qayğını həyatın əsas prinsipinə çevirir, sanki bizim bütün xoşbəxtliyimiz elə bu dünyəvi nemətlərdən ibarət olur. Allah heç də istəmirdi ki, Onun xalqı qayğılardan əzilsin. Lakin Rəbbimiz təsdiq etmir ki, biz öz yolumuzda təhlükələrə rast gəlməyəcəyik. O, Öz xalqını günah və şər dünyasından götürməyi vəd etməmişdir, lakin etibarlı sığınacaq göstərmişdir. O, bütün əldən düşənləri və çaşqınları çağırır: “Ey bütün yorğunlar və yükbri ağır olanlar, Mənim yanıma gəlin və Mən sizə rahatlıq verərəm”. Özünüz girdiyiniz həyəcan və dünyəvi illüziya xaltasını çıxarın və “boyunduruğumu üzərinizə götürün və Məndən öyrənin; zira Mən həlim və qəlbdən təvazökaram; və canlarınıza rahatlıq taparsınız” (Matta 11:28,29). Biz bütün qayğılarımızı Allaha tapşıraraq Onda rahatlıq və sülh əldə edə bibrik, çünki O, bizim qayğımıza qalır (bax 1 Peter 5:7).

Həvari Pavel deyir: “Ey qardaşlar, diqqətli olun ki, sizbrdən heç birində yaşayan Allahdan uzaqlaşan yaman və imansız bir ürək olmasın” (İbranilərə 3:12). Allahın bizim üçün etdiyi hər şeyi nəzərə alaraq bizim imanımız güclü, foal və tükənməz olmalıdır. Giley və şikayətbr əvəzinə bizim qəlbimizdən bu sözlər çıxmalıdır: “Rəbbə alqış et, ey könlüm, ey bütün varlığım, Onun müqəddəs adına alqış et! Rəbbə alqış et, ey könlüm, unutma etdiyi yaxşılıqları” (Məzmur 103:1,2). [249]

Allah İsrailin ehtiyaclarını nəzərdən qaçırmadı. O, rəhbərə dedi: “Mən sizin üçün göydən çörək yağdıracağam”. Xalqa əmr edildi ki, bir günlüyə nə qədər lazımdırsa, o qədər yığsınlar, altıncı gün isə iki günlük norma yığsınlar ki, şənbə gününün müqəddəsliyini pozmasınlar.

Musa insanları əmin etdi ki, onların ehtiyacları ödəniləcəkdir: “Sizə axşam yeməyə ət, səhər isə doyunca çörək verən Rəbdir” və əlavə etdi: “Axı biz kimik ki? Deyinməyiniz bizə qarşı deyil, Rəbbə qarşıdır”. Sonra Haruna əmr etdi ki, onlara desin: “Rəbbin hüzuruna yaxınlaşın, çünki O, sizin deyinməyinizi eşitmişdir”. Harun danışdığı zaman “onlar səhraya baxıb Rəbbin əzəmətinin buludda göründüyünü gördülər”. Onlanrı heç zaman görmədikləri parıltı İlahi hüzuru göstərirdi. Özünü bu cür göstərməklə Rəbb insanların şüurlanna təsir edirdi ki, onlar Allah haqda bilik əldə etsinlər. Onlar dərk etməli idilər ki, sadəcə olaraq insan - Musa deyil, Uca Tanrı onların rəhbəri idi. Onlar Allahdan qorxmağı və Onun səsinə itaət etməyi öyrənməli idilər. Toranlıqda bütün düşərgəni böyük bildirçin dəstələri əhatə etdi -hamının qidalanması üçün onlar kifayət qədər idi. Səhər isə gördülər ki, yerin üstü qırova bənzər xırda dənəciklərlə örtülmüşdür. Xalq bunu manna adlandırdı. “O görünüşcə keşniş toxumu kimi idi, rəngi də mirvari rəngində idi”. Musa dedi: “Bu Rəbbin sizə yeməyə verdiyi çörəkdir”. Xalq mannanı yığıb gördü ki, hamı üçün kifayət qədərdir. Onlar onu üyütdülər, ələdilər, qazanda bişirdilər, ondan kökələr düzəltdilər. “Onun dadı zeytun yağı ilə bişirilmiş yeməklərə oxşayırdı” (Saylar 11:8). Onlara əmr edilmişdi ki, hər gün adambaşına bir omer (3,71itr) yığsınlar və onu sabaha saxlamasınlar. Bəziləri sabaha qədər də saxlamağa cəhd etdilər, lakin o artıq qida üçün yararsız olmuşdu. Mannanı səhər bütün gün üçün yığmaq lazım idi, çünki yerdə qalanı günəşin şüaları altında əriyirdi.

Mannanı yığarkən məlum oldu ki, bəziləri deyildiyindən çox, digərləri isə az yığmışlar, lakin “onlar omer ilə ölçdükləri zaman çox yığanlann artığı, az yığanların əskiyi olmadı. Hər kəs özünə lazımi miqdarda yemək yığdı”. Həvari Pavel Korinflilərə ikinci Məktubunda bu mətni izah edir və ondan hansı praktik dərslər almaq mümkün olduğunu göstərir: “Biz istəmirik ki, digərlərinə rahatlıq, sizə isə sıxıntı olsun; əksinə, istəyirik ki, bərabərlik olsun. İndi sizin bolluğunuz onların [250] ehtiyaclarını aradan qaldırsın ki, gələcəkdə onların da bolluğu sizin ehtiyacınızı aradan qaldırsın. Və beləcə bərabərlik olsun. Necə ki, yazılmışdır: “Çox yığanların artığı, az yığanın əskiyi yoxdu” (2 Korinflilərə 8:13-15).

Altıncı gün xalq adambaşına iki omer yığdı. İcma başçılan Musaya deməyə tələsirdilər ki, nə edilmişdir. O onlara cavab verdi: “Rəbb belə deyir: “Sabah Rəbb üçün təqdis olunan Şənbə - istirahət günüdür. Bu gün bişirdiyiniz hər şeyi bişirin, qaynatdığınız hər şeyi qaynadın, artığı da özünüz üçün səhərə qoyub saxlayın”. Onlar belə etdilər və gördülər ki, qalan qida xarab olmamışdır. “Bu gün o yeməyi yeyin, çünki Rəbb üçün Şənbə günüdür. Bu gün çöldə yemək tapmayacaqsınız. Siz onu altı gün ərzində yığın; yeddinci gün - Şənbə günü o yemək yox olacaq”. Allah tələb edir ki, Onun müqəddəs gününü bu gün qədim İsraildəki kimi müqəddəs tutsunlar. Bütün məsihçilər Tanrının ibranilərə etdiyi əmrlərini onlara da aid olan göstərişlər kimi qəbul etməlidirlər. Şənbə ərəfəsində bütün günü qarşıdakı müqəddəs saatlara hazırlıq kimi həsr etmək lazımdır. Bu müqəddəs vaxtda gündəlik işlərlə məşğul olmaq lazım deyildir. Allah əmr etmişdir ki, xəstələrin və əzab çəkənlərin qayğısına qalaq; onların vəziyyətlərinin yaxşılaşdırılması üçün görülən bu iş şənbənin pozulması demək deyildir, bu, xeyirxah əməldir. Lakin zəruri olmayan bütün başqa işləri təxirə salmaq lazımdır. Çoxları hazırlıq günü qurtara biləcəkləri kiçik işləri ehtiyatsızlıqla şənbənin əvvəlinə qədər saxlayırlar. Belə olmamalıdır. Şənbənin əvvəlinə qədər görülməmiş işləri şənbə qurtarana qədər təxirə salmaq lazımdır. Şənbəyə bu cür münasibət qayğısız məsihçilərə öz işlərinə altı iş günü ərzində diqqətb yanaşmaqda kömək edə bilər.

İsrail xalqının uzun səfər illəri ərzində hər həftə insanlar səhrada üçqat möcüzə görürdülər, bu möcüzə onların idraklarında şənbə gününün müqəddəsliyini həkk etməli idi: altıncı gün manna ikiqat miqdarda tökülürdü; yeddinci gün manna düşmürdü və şənbə üçün zəruri olan hissə təzə və şirin qalırdı, başqa günbr isə onu çox saxlayanda o, xarab olurdu və qida üçün yaramırdı.

Manna ilə bağlı olan hər şeydə biz bunun qəti sübutunu görürük ki, şənbə, çoxlarının sübut etməyə çalışdığı kimi, Sinada verilən qanunla eyni vaxtda tətbiq edilməmişdir. İsraillibr Sinaya gəlməzdən çox əvvəl artıq başa düşmüşdübr ki, şənbə onlar üçün məcburidir. Mannanın [251] yağmayacağı şənbə gününə hazırlaşmaq üçün hər cümə ikiqat ölçüdə manna yığmaq vəzifəsi onların idraklarında istirahət gününün müqəddəs mahiyyətini həkk edirdi. Bəziləri şənbə günü manna yığmağa gedəndə isə Rəbb soruşdu: “Nə vaxta qədər əmrlərimə və təlimatlarıma itaət etməkdən boyun qaçıracaqsınız?”

“İsrail övladları qırx il ərzində əhalisi olan Kənan ölkəsinin sərhədinə gələnə qədər manna yedilər”. Qırx il ərzində xalqın hər gün manna ilə möcüzəli şəkildə doyurulması onlara Allahın dəyişməz qayğısını və zərif məhəbbətini xatırladırdı. Zəbur oxuyanın sözlərinə görə Allah onlara “göylərin taxılı”nı verirdi. “İnsan mələklərin çörəyindən yedi”. “Göylərin taxılı” ilə qidalanaraq insanlar hər gün öz şəxsi təcrübələrində dərk etdilər ki, Allah əhdinə malik olmaqla, Kənanın məhsuldar düzlərində onları dalğalanan çörək zəmilərinin əhatə etdiyi kimi, bütün zəruri şeylərlə təmin olunacaqlar.

İsraili doydurmaq üçün göydən düşən manna dünyaya həyat vermək üçün göndərilənin simvolu idi. İsa demişdir: “Mən Həyat çörəyiyəm. Atalarınız səhrada manna yedilər və öldülər. Göylərdən gələn çörək isə elədir ki, onu yeyən ölməz. Mən göydən enmiş olan, həyat bəxş edən çörəyəm; əgər bir adam bu Çörəkdən yeyərsə, əbədi yaşayacaqdır. Dünyanın həyatı üçün verəcəyim çörək də Öz ətimdir” (Yəhya 6:48-51). Allah xalqına əbədi həyat xeyir-duaları əhdləri arasında yazılmışdır: “Qalib gələnə gizli saxlanan manna verəcəyəm” (Vəhy 2:17).

İsraillilər Sin səhrasını tərk edəndən sonra, onlar Rəfidimdə yerləşdilər. Orada su yox idi və onlar yenidən İlahi qabaqgörənliyə etibarsızlıqlarını ifadə etdilər. Öz korluqları və özlərinə arxayınçılıqları ilə onlar Musanın yanına gəlib tələb etdilər: “Bizə içməyə su verin”. Lakin onun səbri ona xəyanət etmədi. “Niyə mənimlə münaqişə edirsiniz? Nə üçün Rəbbi sınayırsınız?” Onda onlar hiddətlə qışqırdılar: “Axı niyə bizi Misirdən çıxartdın? Bu bizi, oğullarımızı və heyvanlarımızı da susuzluqdan öldürmək üçündürmü?” Rəbb onların bütün ehtiyaclarını səxavətlə ödəyəndə onlar öz imansızlıqlarını və şikayətlərini xəcalətlə xatırlayaraq, gələcəkdə həmişə Ona etibar etməyi vəd edirdilər; lakin tezliklə öz vədlərini unudurdular və elə birinci sınaqdaca imansızlıq göstərirdilər. Onları aparan bulud sütunu onlara dəhşətli sirr kimi görünürdü. “Bəs Musa - o kimdir?” - onlar soruşurdular, - “Bizi Misirdən çıxardanda o nə məqsəd güdürdü?” [252] Onların qəlblərini şübhə və imansızlıq doldururdu və onlar dikbaşlıqla onu ittiham edirdilər ki, o, onların özlərini və uşaqlarını acından qırıb, sonra onların bütün əmlaklarına özü sahib olmaq istəyir. Qəzəbdən və hiddətdən coşaraq onlar onu daşa basmağa hazır idilər.

Musa ümidsizliklə Allaha fəryad etdi: “Axı man bu xalq ilə nə edim?” Ona əmr edildi ki, İsrailin ağsaqqallarını və Misirdə möcüzələr etdiyi əsanı götürsün və xalqın qarşısına çıxsm. Rəbb ona dedi: “Orada -Xorevdəki qayanın üstündə Mən sənin önündə dayanacağam. Zərbə ilə qayaya vur və oradan xalq üçün içməli su çıxacaq”. O itaət etdi və bolluca su axdı. Musaya əsanı qaldırıb, bu murdar şikayətin üsyankar qızışdırıcılarını misirdəkilər kimi dəhşətli bəlalara düçar etməyi əmr etmək əvəzinə, Allah Öz böyük mərhəməti sayəsində əsanı onların qurtuluş vasitəsi etdi.

“Çöldə qayaları yannışdı, içsinlər deyə, ümman kimi bol su çıxarmışdı. Qayadan sulan çıxarmışdı sel kimi, bu suları çaylar kimi axıtmışdı” (Məzmur 78:15,16). Musa qayaya zərbə vurdu, lakin onun yanında bulud sütununda gizlənmiş Allah Oğlu dayanmışdı, O elə elədi ki, həyatverici su axdı. Yalnız Musa və ağsaqqalar deyil, uzaqda dayananların hamısı da Rəbbin şöhrətini gördülər, lakin bulud çəkilsəydi, onlar bu buludla əhatə olunan Zatdan çıxan güclü parıltıdan ölərdilər.

Xalq susuzluqdan deyinərək Allahı qəzəbləndirirdi: “Görəsən Rəbb aramızdadır, ya yox”, “əgər Allah bizi bura gətiribsə, nə üçün O, bizə çörək verdiyi kimi su da vermir?” Bu cür imansızlıq göstərmək cinayət idi və Musa ehtiyat edirdi ki, onlar Allahın cəzasma düçar olsunlar. O, bu yeri onların günah etmələrinin xatirəsi olaraq “Massa” - “qəzəb” və “Meriva” - “danlaq” adlandırdı.

İndi onlan yeni təhlükə hədələyirdi. Rəbbə qarşı şikayət ona gətirib çıxardı ki, O, onları düşmənlərin hücumuna məruz qoydu. O yerlərdə yaşayan quduz, döyüşkən qəbilə olan amaleqlilər onlara qarşı çıxdılar və zəiflikdən, yorğunluqdan ləngiyərək geridə qalanları məhv etdilər. Musa bilirdi ki, xalq döyüşə hazır deyildi və Yeşua əmr etdi ki, müxtəlif soylardan cəsur döyüşçüləri seçsin və sabah o, əlində Allah əsası hündür yerdə duranda, onlarla birlikdə düşmənə hücum etsin. Sabahısı gün Musa, Harun və Xur təpəyə qalxaraq döyüş meydanına baxanda Yeşu öz adamları ilə birlikdə amaleqlilərə hücum etdi. Musa [253] sağ əlində Allah əsasını tutaraq əllərini göyə qaldırıb dua edirdi ki, Rəbb israillilərə müvəfəqiyyət bəxş etsin. Döyüş vaxtı məlum oldu ki, Musanın əlləri yuxarıdan aşağı salan kimi amaleqlilər üstün gəlirdilər. Musa yorulanda Harun və Xur iki tərəfdən onun əllərini gün batana və düşmən qaçmağa üz qoyana kimi saxladılar.

Musanın əllərini saxlamaqla Harun və Xur xalqa xatırlatdılar ki, onlann vəzifəsi - Musa Allahdan tapşınq alıb onlara çatdırana qədər çətin missiyasında ona dayaq olmaqdır. Musanın bu hərəkəti böyük mənaya malik idi, bu onu göstərirdi ki, onların taleyi Allahın əlindədir; nə qədər ki onlar Allaha arxalanacaqlar, O, onların uğrunda mübarizə edəcəkdir və onların düşmənlərini məğlub edəcəkdir; lakin öz gücbrinə güvəndikdə, onlar hətta Allahı tanımayanlardan da zəif olacaqlar və düşmənləri onlara üstün gələcək.

Musanın əlləri göyə qalxmış olanda və o onlar üçün xahiş edəndə ibranilər necə qalib gəlmişdilərsə, Allah İsraili də öz imanı ilə qüdrətli Müdafıəçinin gücünə arxalananda eləcə qalib gələcəkdir. Lakin İlahi güc insan səyləri ilə möhkəmbnməlidir. Musa inanmırdı ki, əgər İsrail fəaliyyət göstərməsə, Allah onların düşmənlərinə qalib gələcəkdir. Böyük rəhbər Rəbbə yalvardığı zaman Yeşua öz cəsur döyüşçüləri ilə İsrailin və Allahın düşmənlərinin hücumlarını dəf etməyə çalışırdı.

Amaleqlilərin məğlubiyyətindən sonra Allah Musaya əmr etdi: “Bunu xatirə olaraq kitaba yaz, Yəşuanın qulağına çatdır ki, Mən Amaleqin adını büsbütün yer üzərindən sibcəyəm” (Çıxış 17:14). Böyük rəhbər ölümqabağı öz xalqına təntənəli tövsiyə verdi: “Misirdən çıxanda Amaleqlilərin yolda sizə nə etdiyini yada salın. Siz yorulub əldən düşərkən onlar yolda sizə hücum etdilər, arxada qalan bütün gücsüzləri qırdılar, Allahdan qorxmadılar... Amaleqlilərin xatirəsini silin və bunu unutmayın” (Qanunun təkrarı 25:17-19). Bu allahsız xalq haqqında Rəbb demişdir ki, “Rəbbin taxtına doğru əl uzadılırdı. O, nəsildən-nəslə Amaleqlibrə qarşı döyüşəcəkdir” (Çıxış 17:16). Amaleqlibr Rəbbin qüdrəti, yaxud Onun ali hakimiyyəti haqqında xəbərsiz deyildilər, lakin onlarda Allah qorxusu yox idi, onlar Onun qüdrətinə qarşı durmağa cəsarət etmişdibr. Musanın Misirdə etdiyi möcüzəbrə amaleqlilər lağ edirdibr və onlar ətraf xalqlann qorxusuna rişxənd edirdilər. Onlar öz allahlarına and içmişdilər ki, ibranilərin hamısını məhv edəcəkbr və dikbaşlıqla bildirmişdilər ki, İsrailin Allahı [254] onlara mane ola bilməyəcək. İsraillilər onları təhqir etməmişdilər və hücumla hədələmirdilər. İsrail xalqı sövq edildiyi döyüşün səbəbkarı deyildi. Lakin amaleqlilər Allaha və Onun xalqına nifrətlə alışaraq, Onun xalqını məhv etməyi qərara aldılar.

Amaleqlilərin günahlarınm dikbaşlığı çox uzun sürmədi, onların cinayətləri qisas üçün Allaha fəryad edirdi, lakin Öz mərhəməti sayəsində Allah onları tövbəyə çağırdı, amma Amaleq adamları yorğun və müdafıəsiz adamlara hücum edəndə bu xalqın taleyi həll olundu. Allahın ən zəif övladları Onun qayğısı ilə əhatə olunmuşlar. Onlara qarşı edilən heç bir qəddar hərəkət, yaxud zorakılıq Göylərin nəzərindən qaçmır. Allahın əli, qalxan kimi, Onun sevən və Ondan qorxan hər bir kəsin üzərindədir; buna görə də insanlar bu Ələ zərbə endirməkdən ehtiyat etməlidirlər, çünki O, ədalət qılıncı tutur. İsraillilərin indi düşərgə saldıqları yerin yaxınlığında Musanın qayınatası Yetro yaşayırdı. O, ibranilərin qurtuluşu haqqında eşitmişdi və indi onları görməyə və Musanın arvadını və iki oğlunu ona qaytarmağa çıxmışdı. Böyük rəhbər onların yaxınlaşdığını bilirdi və sevinclə onları qarşılamağa çıxdı, görüşdükdən sonra onları öz çadırına apardı. İsrail xalqının Misirdən çıxması ilə bağlı olan təhlükələrlə üzləşərək Musa öz ailəsini qayınatasının yanına göndərmişdi, lakin indi o yenidən ailə ocağının istisindən həzz ala bilərdi. Musa Yetroya danışdı ki, Allah İsraili möcüzəli surətdə necə xilas etdi, bu xəbərlər ulu qəbilə başçısını çox sevindirdi və o, Rəbbə şükür etdi, Musa və ağsaqqallarla birlikdə qurban gətirdi və Allah mərhəmətinə xatirə olaraq təntənəli məclis qurdu.

Düşərgədə qalarkən Yetro tezliklə gördü ki, Musanın üzərinə necə ağır vəzifələr düşür. Bu qədər çoxsaylı, nadan və özbaşına xalqın arasında-qayda-qanunu saxlamaq və onları idarə etmək həqiqətən çətin iş idi. Musa onların tanınmış rəhbəri və hakimi sayılırdı, o, yalnız xalqın maraqları və işləri ilə məşğul olmurdu - həm də müxtəlif anlaşılmazlıqlar və xoşagəlməz hadisələrə görə də onun yanına gəlirdilər. O, onları ona görə qəbul edirdi ki, bu ona onları öyrətmək imkanı verirdi, necə ki o deyirdi: “Allahın qayda-qanunlarını da onlara bildirirəm”. Lakin Yetro buna etirazını bildirib dedi: “Axı bu iş sənin üçün ağırdır, onu təkbaşına edə bilməzsən”. ” sən... üzülərsən” - o dedi və Musaya məsləhət gördü ki, layiqli adamlar seçsin və onları [255] minbaşı, yüzbaşı və onbaşı qoysun. Onlar “bacarıqlı, Allahdan qorxan, həqiqət axtaran, haqsız qazanca nifrət edən adamlar” olmalı idilər. Onlar bütün çox çətin olmayan işləri araşdırmalı idilər, daha çətin və ciddi sualları isə Musanın baxması üçün saxlamalı idilər. Qayınatasının dediyi kimi Musa xalqın gözlərində “Allahın hüzurunda dayanan” olmalı idi və işləri Allaha təqdim etməli idi, Allahın şəriətini və qanunlarını onlara öyrətməli idi, onların getməli olduqları yolu və etməli olduqlan işləri onlara göstərməli idi. Bu məsləhət qəbul edildi və nəinki Musanın həyatını yüngülləşdirdi, həm də daha dəqiq intizam yaranmasına kömək etdi.

Rəbb Musanı xüsusi fərqləndirirdi və onun əlləri ilə möcüzələr edirdi; lakin başqalarını öyrətmək üçün seçilməklə bərabər o, hesab etmirdi ki, özünün nəsihətə ehtiyacı yoxdur. İsrailin seçilmiş rəhbəri xeyirxah Midyan kahininin məsləhətlərini sevinclə qəbul etdi və onun müdrikliyini tanıdı.

İsraillilər bulud sütununun arxasınca gedərək Rəfidimdən öz səfərlərini davam etdirdilər. Onların yolu günəşdən yanmış düzlərdən, hündür təpələrdən və sıldırım qayalardan keçirdi. Tez-tez onlar qumlu səhralan keçəndə dağ silsilələri nəhəng sədlər kimi onların yolunu kəsirdi və elə görünürdü ki, irəli getmək heç cür mümkün deyildir. Lakin yaxınlaşanda onlar dağ divarda qaralan yanqlar tapırdılar, bu yanqların arxasında yeni çöllər uzanırdı. İndi onlar dərin, xırda daşlar səpilmiş dərə ilə gedirdilər. Bu, əzəmətli və təəssürat doğuran səhnə idi. Hər iki tərəfdən göz işlədikcə, yüzlərlə fut yüksələn sıldırımlar arasında israillilərin dəstəsi öz heyvanları ilə canlı axın kimi uzanırdı. Qarşıda təntənəli əzəməti ilə Sina dağı yüksəlirdi. Bulud sütunu onun zirvəsində dayandı və xalq onun ətəyində öz çadırlarını qurdu. Onlar burada bir ilə qədər qaldılar. Gecə odlu sütun İlahi mühafızəyə əmin edirdi, yuxu onların gözlərini örtəndə isə yerə sakitcə səma çörəyi düşürdü.

Dan ulduzu dağlann qaranlıq şırımlarına nur saçdı və dərin dərələrə sancılan parlaq günəş şüaları, bu yorğun yolçulara Allah taxt-tacından çıxan mərhəmət şüaları kimi görünürdü. Hər iki tərəfdən yüksələn nəhəng zirvə silsilələri öz tənhalıqlan və heyrətamizlikləri ilə sanki sonsuz qüdrət və əzəmətə şəhadət edirdilər. Bu cür şəraitdə şüura müqəddəs qorxu və pərəstiş daxil olurdu. Burada insan “dağları [256] qapanla, təpələri tərəzi ilə gözlərində çəkən” Zatın hüzurunda öz nadanlığım və gücsüzlüyünü etiraf etməyə məcbur olurdu (Yeşaya 40:12). Burada İsrail insanlara nə vaxtsa Allah tərəfındən verilən vəhylərin ən möcüzəlisini almalı idi. Burada Rəbb Öz xalqını toplamışdı ki, Öz səsi ilə qanununu elan edib, onun tələblərinin müqəddəsliyini insanların şüuruna həkk etsin. Onlarda böyük əsaslı dəyişikliklər baş verməli idi - axı köləlik və uzun müddət bütpərəstlərin arasında olmaq onların qəlblərində öz izlərini salmışdı. Allah onlara Özü haqqında bilik verməklə onları yüksək mənəvi səviyyəyə qaldırmağa çalışırdı. [257]

27-ci fəsil
İSRAİLƏ VERİLƏN QANUN

(Bu fəsil Çıxış Kitabının 19-24-cü fəsillərinə əsaslanır)

İsrail Sina yaxınlığında düşərgə salandan tezliklə sonra Allahla görüşmək üçün Musa dağa çağırıldı. O təkbaşına hündür daşlı cığırla Tanrının olduğu yeri göstərən buluda tərəf qalxdı. İndi İsrail Uca Tanrı ilə six və xüsusi münasibətlərə girməli idi ki, Allah tərəfindən idarə olunan cəmiyyət və xalq kimi Allahın təbəəsi olsun. Musa vasitəsilə Rəbb xalqa dedi:

“Misirlilərə nələr etdiyimi, sizi qartal qanadlarında daşıdığım kimi yanıma gətirdiyimi siz özünüz gördünüz. İndi isə əgər sözümə diqqətlə qulaq asıb, əhdimə riayət etsəniz, siz bütün xalqlar arasından Mənə məxsus xalq olacaqsınız. Bütün yer üzü Mənimdir; siz isə Mənim üçün kahinlik edən müqəddəs millət olacaqsınız”.

Düşərgəyə qayıdaraq və İsrailin ağsaqqalarını toplayaraq, Musa İlahi xəbərin sözlərini onlara təkrar etdi. Onlar isə ona cavab verdilər: “Rəbbin bütün söylədiklərinə əməl edəcəyik”. Beləliklə, Allahı öz hökmdarları olaraq qəbul etməyi vəd etməklə və deməli, sözün xüsusi mənasında Onun təbəələri olmaqla, onlar Allahla təntənəli əhd bağladılar.

İsrail xalqının rəhbəri yenidən dağa qalxdı və Allah ona dedi: “Budur mən sənin yanına qatı buludda gəlirəm, qoy xalq səninlə danışdığımı eşidib sənə daim inansın”. İsraillilər yolda çətinliklərlə qarşılaşdıqda Musaya və Haruna qarşı gileylənməyə başladılar və onları bunda [258] ittiham etdilər ki, israilləri məhv etmək üçün onları Misirdən çıxarmışdılar. Rəbb Musaya ehtiram göstərmək istəyirdi ki, insanlar ona və onun verməli olacağı tövsiyələrə etibar etsinlər.

Allah Öz qanununu qeyri-adi şəraitdə təqdim etmək istəyirdi ki, əzəmətli təntənə bu qanunun yüksək mahiyyətinə uyğun gəlsin. Xalqın şüuruna həkk etmək zəruri idi ki, Allaha xidmətlə bağlı olan hər şeyə böyük pərəstişlə yanaşmaq lazımdır. Rəbb Musaya dedi: “Xalqın yanına get. Bu gün və sabah onları təqdis et. Qoy paltarlarını da yusunlar. Üçüncü günə hazır olsunlar, çünki üçüncü gün bütün xalqın gözü qarşısında Rəbb Sina dağı üzərinə enəcək”. Bu günlər ərzində hamı Allahın önünə çıxmaq üçün təntənəli surətdə hazırlaşmalı idi. Həm bədənləri, həm də paltarları təmiz olmalı idi. Musa onlara günahlarını göstərməli olacağı üçün onlar itaətlə, orucla və dua ilə öz qəlblərini hər cür qanunsuzluqdan təmizləməli idilər. Əmrə əsasən deyilən hazırlıqlar edildi və sonrakı əmrlərə itaət edərək Musa dağı təcrid etməyi əmr etdi ki, nə bir insan, nə də bir heyvan müqəddəs sərhədləri keçməsin. Əgər kimsə heç olmasa dağa toxunmağa cəsarət etsəydi, o an ölərdi.

Üçüncü gün səhər hamının nəzəri dağa yönələndə insanlar gördülər ki, onun zirvəsi six buludla örtülmüşdür, bütün dağ qeyri-adi sirli zülmətə qərq olana qədər bu bulud getdikcə tutqunlaşdı, qatılaşdı və aşağı endi. Boru səsinə oxşar səs gələrək xalqı Allahla görüşə dəvət edəndə Musa da hamını dağın ətəyinə gətirdi. Qatı zülmətdə şimşəklər parlayırdı və yüksələn zirvələr arasında göy gurlayırdı. “Bütün Sina dağı tüstü içində idi, çünki Rəbb onun üzərinə alov içərisində enmişdi. Bütün dağ kürənin verdiyi tüstü kimi tüstülənirdi, titrəyirdi”. Yığışan bütün hamının gözləri önündə “Rəbbin şöhrəti dağın zirvəsində yandıncı oda bənzəyirdi. Boru səsi də getdikcə güclənirdi”. Allahın hüzurunun görünməsi o qədər dəhşətli idi ki, İsrail xalqı qorxudan titrəyirdi və hamı Rəbbin önündə üzü üstə düşdü. Hətta Musa nida etdi: “Mən böyük qorxu və lərzə içindəyəm” (İbranilərə 12:21).

Lakin budur, gurultu sakitləşdi, boru səsi daha gəlmədi, yer titrəmədi. Təntənəli sükut hökm sürdü, sonra Allahın səsi eşidildi. Dağda mələklərin arasında dayanan Rəbb qatı qaranlığın arxasından Öz qanununu elan etdi. Musa bu səhnəni təsvir edərək deyir: “Rəbb Sina dağından... şəfəq saçdı, on minlərlə müqəddəs mələklərilə gəldi. Sağ [259] əlində yanar atəş vardı. Ya Rəbb, həqiqətən Sən xalqları sevirsən! Sənin əlindədir müqəddəs mələklər!” (Qanunun təkrarı 33:2,3).

Tanrı Özünü yalnız dəhşətli Hakim və Qanunverici əzəmətində deyil, həm də Öz xalqının məhrəmətli Himayəçisi kimi göstərdi: “Sizi Misir torpağından, əsarətdən çıxaran Allahınız Rəbb Mənəm”. Artıq onların Bələdçi və Qurtarıcı kimi tanıdıqları, onları Misirdən çıxaran və düşmənlərdən xilas edən, onların önündə dənizdən yol açan və fıronu, onun ordusunu məhv edən, Misirin bütün allahlanndan uca Kəs indi Öz qanununu elan edirdi.

O zaman elan edilən qanun təkcə ibranilər üçün nəzərdə tutulmurdu. Allah onları bütün dünya üçün müqəddəs miras kimi saxlanmalı olan Öz qanunun gözətçiləri və nəzarətçiləri olmaq şərəfinə layiq gördü. On qanunun prinsipləri bütün bəşəriyyət üçün nəzərdə tutulur, onlar hamı üçün həyatda yol göstərən və rəhbər kimi verilmişdir. On qısa, hər şeyi əhatə edən və şübhəedilməz prinsip insanın Allah və yaxınları qarşısında vəzifələrini ifadə edir və onlar hamısı böyük əsas məhəbbət prinsipinə əsaslanır. “Allahın olan Rəbbi bütün ürəyinlə, bütün canınla, bütün qüvvətinlə və bütün düşüncənlə sev və qonşunu özün kimi sev” (Luka 10:27; bax, həm də Təsniyə 6:4,5; Levillər 19:18). Bu prinsiplər On qanunda geniş təsvir edilmişdir, onları hamı və hər kəs yerinə yetirə bilər.

“Məndən başqa allahların olmasın”.

Təkcə Əbədi, Əzəli, yaradılmayan, lakin Özü həyat Mənbəyi olan, hər şeyi Yaradan Tanrının ən yüksək hörmətə və səcdəyə hüququ var. Yalnız Uca Tann bəşər məhəbbətinin və yaxud xidmətinin diqqət mərkəzi ola bilər. öz qəlbimizi başqa bir şeyə verəndə biz bununla özümüzü Rəbdən ayırırıq, Ona lazımi xidmət etmirik və ilahilikdən kənar şeylər edirik.

“Özün üçün heç bir yonma büt, nə yuxarıda - səmada və ya aşağıda -yerdə, nə də yerin dərinliklərinə yığılan sulardakı şeylərin heç birinin surətini düzəltmə. Belə şeylərə səcdə qılaraq ibadət etmə”

İkinci əmr ikonalardan, yaxud başqa təsvirlərdən istifadə etməklə həqiqi Allaha səcdə etməyi qadağan edir. Bir çox bütpərəst xalqlar yəqin edirlər ki, onların təsvirləri vasitəsilə səcdə etdikləri allahın yalnız surəti, yaxud da simvoludur, lakin Allah bu cür ibadəti günah sayır. Maddi şeylər vasitəsilə Əbədini təsvir etmək cəhdbri insanın [260] Allah haqqında təsəvvürünü alçaldır. Tanrının nəhayətsiz kamilliyindən yayınan şüur Yaradandan çox yaranana bağlanacaqdır. İnsanın Allah haqqındakı təsəvvürü alçaldıqca, insan özü də cırlaşmağa başlayacaqdır.

“Mən, sənin Allahın Rəbb, qısqanc Allaham”. Allahın Öz xalqı ilə yaxın və müqəddəs əlaqəsi simvolik olaraq nikah telləri ilə təsvir edilmişdir. Bütpərəstlik mənəvi xəyanət olduğu üçün Rəbbin bu münasibətlə narazılığı da uyğun surətdə qısqanclıq adlanır.

“Mənə nifrət edən ataların cəzasını üç-dörd nəslə qədər övladlarına çəkdirərəm”. Övladlar öz valideynbrinin günahlarının nəticələri üzündən mütləq iztirab çəkirbr, lakin onlar öz valideynbrinin günahlarında iştirak etdikləri hallar istisna olmaqla, onları öz valideynlərinin günahları üçün cəzalandırmırlar. Lakin uşaqlar adətən valideynlərinin izləri ib gedirbr. İrsiyyət üzündən və şəxsi nümunə sayəsində oğullar öz atalarınm günahlarının iştirakçılan olurlar. Murdar vərdişlər, pozğun zövqbr, mənəviyyatsızlıq da fıziki qüsurlar və eybəcərlikbr kimi irsən atadan oğula və üçüncü, dördüncü nəslə qədər keçir. Bu dəhşətli həqiqət insanlara günahkar həyat tərzindən əl çəkməkdə kömək etməlidir.

“Məni sevib əmrlərimə əməl edənbrin isə minlərlə nəslinə məhəbbət göstərərəm”. İkinci qanun yalançı allahlara səcdə etməyi qadağan etməklə həqiqi Allaha səcdənin zəruri olduğunu göstərirdi. Ona nifrət edənbrin cəzası yalnız üçüncü və dördüncü nəslə qədər vəd edilir, Ona xidmətdə sadiq olanlara mərhəməti isə üçüncü və dördüncü nəslə qədər deyil, minlərlə nəsil vəd edir.

“Allahın adını boş yerə ağzına alma, çünki Rəbb Onun adını boş yerə ağzına alanı cəzasız qoymaz”.

Bu qanun yalnız yalançı vədləri və insanların Allah adı ib danışdıqları adi sözbri qadağan etmir, həm də dəhşətli mənası haqqında fikirbşmədən Rəbbin adını ehtiyatsızlıqla, yaxud yüngülcəsinə çəkməyi qadağan edir. Biz düşüncəsizcəsinə Allahın adını söhbətdə yad edəndə də, hər hansı bir əhəmiyyətsiz işlərdə Onu şahid çağıranda da, tez-tez Onun adını yersiz təkrar edəndə də Allaha şərəfsizlik göstəririk. “İsmi müqəddəsdir və zəhmlidir” (Məzmur 111:9). Biz hamımız Allahın əzəməti, paklığı və müqəddəsliyi haqqında düşünməliyik ki, qəlbimizlə Onun alicənablığını dərk edək, Onun [261] müqəddəs adını pərəstiş və təntənə ilə çəkmək lazımdır.

“Şənbə gününü yadda saxlayıb təsdiq et. Altı gün çalışıb bütün işlərini gör. Lakin yeddinci gün Allahın Rəbbin Şənbə günüdür. Bu gün sən, oğlun, qızın, qulun, qaravaşın, heyvanların, yanında yaşayan yadellin də heç bir iş görməsin. Çünki altı gün ərzində Rəbb göyləri və yeri, dənizi və kainatdakı hər şeyi yaratdı, yeddinci gün isə istirahət etdi. Bunun üçün Rəbb Şənbə gününə bərəkət verib onu müqəddəs saydı”. Şənbə burada yeni qərar kimi deyil, yaradılış zamanı təsdiq edilən gün kimi təsvir edilir. Biz bu günü yadda saxlamalıyıq və Yaradanın işlərinin xatirəsi kimi ona riayət etməliyik. Şənbə Allahı göyün və yerin Yaradıcısı göstərməklə, bizə həqiqi Allahı və bütün yalançı allahları fərqləndirməyi öyrədir. Yeddinci günə riayət edənlərin hamısı bununla sübut edirlər ki, onlar Tanrının pərəstişkarlarıdırlar. Beləliklə yer üzündə Allaha ibadət edənlər olana qədər Şənbə insanın Allaha sədaqətinin əbədi əlaməti kimi qalacaqdır. Dördüncü qanun özündə Qanunvericinin adını və titulunu saxlayan yeganə qanundur. Bu, Qanuna vurulan Allah möhürüdür, onun doğruluğunun və toxunulmazlığının zəmanətidir.

Allah zəhmət üçün insana altı gün vermişdir və tələb edir ki, insanlar öz işlərini bu altı iş günündə yerinə yetirsinlər. Şənbə günü yalnız şəfqət və ehtiyacı olan işlər görülür. Xəstələrə və iztirab çəkənlərə həmişə qulluq etmək lazımdır, lakin artıq işdən çəkinmək lazımdır. “Şənbə günündə büdrəməsəniz, Müqəddəs günümdə istədiyinizi etməsəniz, Şənbə gününü “şən gün”, Rəbbin müqəddəs gününü “Şərəfli gün” adlandırsanız, öz yolunuzla getməməklə, istədiyinizi əldə etməməklə, boşboğazlıqla məşğul olmamaqla, o günü əziz tutsanız, Rəblə ünsiyyətdən zövq alacaqsınız...” (Yeşaya 58:13). Şənbə günü öz işlərini müzakirə edənlər, yaxud müxtəlif planlar cızanlar Allahın gözlərində heç də həmin gün həqiqətən işləyənlərdən yaxşı deyillər. Şənbəni müqəddəs bayram etmək üçün biz hətta fıkrən də dünyəvi şeylər üzərində dayanmamalıyıq. Bu qanun bizim evimizdə olan hər kəsə aiddir. Şənbə qurtarana qədər bütün ev əhli öz dünyəvi işlərini təxirə salmalıdırlar. Müqəddəs gündə Ona öz könüllü xidməti ilə Allahı izzətləndirmək üçün hamı bir yerdə birləşməlidir.

“Ata və anana hörmət et ki, Allahın Rəbbin sənə verdiyi torpaqda ömrün uzun olsun”. [262]

Valideynlər başqa heç kimin istifadə etmədiyi məhəbbət və hörmət hüququna malikdirlər. Allah Özü onlara etibar edilən canların məsuliyyətini onların üzərinə qoymaqla müəyyən etmişdir ki, uşaqların həyatlarının ilk illərində valideynlər onlar üçün Allah əvəzi olsun. Öz valideynlərinin qanuni nüfuzunu inkar edən Allahın nüfuzunu inkar edər. Valideynlərə yalnız hörmət və itaət deyil, həm də onlara məhəbbət, həssaslıq və qayğı, valideynlərin şərəfini qorumağı tələb edir; tələb edir ki, övladlar onlarm ixtiyar yaşlarında onlara kömək və təsəlli olsunlar. Bu qanuna riayət edilməsi həm də xidmətçilərə, rəislərə, Allahın hakimiyyət verdiyi bütün şəxslərə hörməti nəzərdə tutur.

Həvari deyir: “Bu, daxilində vəd olan ilk əmrdir” (Efeslilərə 6:3). Tezliklə Kənanda məskən salacağını gözləyən İsrail üçün bu qanuna riayət etmək əhd olunmuş torpaqda uzun həyatın zəmanəti idi, lakin o, daha geniş mənaya malikdir və bütün Allah İsrailinə aiddir, bu qanuna əməl edənlərə günahın lənətindən azad olunmuş yerdə əbədi həyat vəd edir.

“Qətl etmə”.

Ömrün gödəlməsinə səbəb olan bütün ədalətsiz hərəkətlər; nifrət və qisas ruhu, yaxud başqalarını yaralayan hərəkətlərə aparan istənilən ehtirasa uymaq, yaxud bizi başqalarının pisliyini istəməyə məcbur edən ehtiraslara uymaq (çünki “qardaşına nifrət edən insan qatilidir”); ehtiyacı olanlara, yaxud iztirab çəkənlərə biganə, etinasız münasibət; özünə hər cürə güzəşt, yaxud da əksinə, lazımsız məhdudiyyətlər, yaxud həddindən artıq zəhmətlə sağlamlığı pozmaq - bütün bunlar çox və ya az dərəcədə altıncı qanunun pozulmasıdır.

“Zina etmə”.

Bu qanun yalnız çirkin və mənəviyyatsız əməlləri deyil, həm də şıltaq fıkirləri və istəkləri, yaxud da bunların oyanmasına aparan hər cür başqa hərəkətləri qadağan edir. Hər kəsdən yalnız zahiri həyatın deyil, həm də qəlbin ən gizli niyyətlərinin və hisslərinin təmizliyi tələb olunur. İnsanların Allah Qanununda göstərilən vəzifələrini dərindən dərk etməyi öyrədən Məsih demişdir ki, natəmiz fıkir və yaxud baxış da cinayətkar iş kimi günah sayılır.

“Oğurluq etmə”.
Bu qadağa həm aşkar, həm də gizli günahlara aiddir. Səkkizinci qanun [263] insanların oğurlanmasını, qul alverini və işğalçı müharibələri mühakimə edir. O, oğurluğu və qarəti mühakimə edir. O, bütün az əhəmiyyətli məişət işlərində tam düzgünlüyü tələb edir. O, ticarətdə fınldaqçılığı qadağan edir və borcların, yaxud da bədbəxtliyindən hər bir mənfəət götürmək cəhdi səma kitablarında aldatma kimi yazılır. “Heç kimə qarşı yalan şahidlik etmə”.

Hər bir yalan, öz yaxınımızı hər bir aldatmaq cəhdi, yaxud niyyəti bu qanuna aiddir. Aldatmaq niyyəti yalan doğurur. Bir baxışla, ani bir hərəkətlə, üzün ifadəsi ilə sözlə olduğu kimi yalan demək olar. Yalançı, yaxud ötəri təəssürat və ya hətta fakt təsviri yaratmaq, anlaşılmazlığa yönəltmək üçün edilən hər bir qəsdən şişirtmə, işarə, yaxud böhtan yalan sayılır. Bu prinsip ya həqiqəti yanlış rəngdə təsvir etməklə, ya əsaslanmamış şübhələrlə, şər atmaqla, yaxud qeybət etməklə yaxınlanmızın adına hər bir ləkə gətirmək cəhdini qadağan edir. Hətta başqalarına ziyan vura bilən qəsdən həqiqəti gizlətmək də doqquzuncu qanunun pozulması deməkdir.

“Heç kimin evinə tamah salma. Heç kimin arvadına, quluna, qaravaşına öküzünə, eşşəyinə - heç bir şeyinə tamah salma”.

Onuncu qanun qanunsuz əməllərin mənbəyi olan xudbin istəklərdən çəkindirərək bütün günahların kökünü məhv edir. Allah Qanununa itaətlə hətta qəlbində günahkar istəkləri gizlətməkdən ehtiyat edən, başqalarına məxsus olan şeyi istəməyən, yaxınlarına münasibətdə heç bir şərəfsiz iş etməyəcəkdir.

Böyük Qanunvericinin gücünü və əzəmətini möcüzəli şəkildə ifadə edən, gurultu və od içərisindən səslənən On Qanunun on müqəddəs prinsipi belədir. Allah Qanununun elan edilməsi Onun gücünün və şöhrətinin belə qüdrətli təzahürü ilə ona görə müşayiət edilirdi ki, xalq bunu heç zaman unutmasın, insanlar qanunu Yaradana, göyü və yeri Yaradana dərin hörmtlə dolsunlar. Allah həm də insanlara Öz qanununun müqəddəsliyini, vacibliyini və sarsılmazlığını göstərmək istəyirdi.

Bütün İsrail xalqını dəhşət bürüdü. Elə gəlirdi ki, titrəyən ürəklər daha Onun sözünün qüdrətli gücünə dözməyəcəklər. Çünki həqiqətin böyük tərəzi insanların önündə dayananda onlar əvvəllər heç vaxt olmadığı kimi - günahın murdar xarakterini dərk etdilər və Allahın gözləri önündə öz günahlarını gördülər. Onlar dəhşət və pərəstişkar qorxu [264] içərisində dağdan sıçradılar. Xalqın çoxu Musaya fəıyad etdi: “Sən danış, biz də eşidək. Qoy Allah bizimlə danışmasın, yoxsa ölərik”. Lakin israillilərin rəhbəri cavab verdi: “Qorxmayın, Allah ona görə gəlib ki, sizi sınağa çəksin və sizin günah etməməyiniz üçün, Onun qorxusu qarşınızda olsun”. Lakin xalq aralıda qalaraq o vaxt baş verən bütün şeylərə qorxu ilə baxanda, Musa “Allahın olduğu qatı qaranlığa yaxınlaşdı”.

Köləlik və bütpərəstliklə korlaşan və əzilən insanlar Allahın On Qanununun dərin prinsiplərini tam dəyəri ilə qiymətləndirməyə hazır deyildilər. On Qanunun təbblərini onların daha tam dərk etmələri üçün və onları öz həyat qaydaları edə bilmələri üçün əlavə qərarlar verildi, bunlar On Qanunun prinsiplərinin tətbiq edilməsini izah edirdibr. Bu qanunları məhkəmə adlandırırdılar: birincisi, ona görə ki, onlar hədsiz müdrikliyə və ədalətliliyə bürünmüşdübr və ikincisi, ona görə ki, hakimbr xalqı onlara əsasən mühakimə etməli idilər. On Qanundan fərqli olaraq onlar şəxsən Musaya verilmişdilər, Musa isə öz növbəsində onlan xalqa bildirməli idi.

Bu qanunlardan birincisi qullara aid idi. Bəzən qədimlərdə cinayətkarlar hakimbr tərəfındən qul kimi satılırdılar; bəzi hallarda sələmçilər öz borclulannı satırdılar; yoxsulluq isə insanları hətta özbrini, yaxud öz uşaqlarını satmağa məcbur edirdi. Lakin ibrani ömürlük qul kimi satıla bilməzdi. Onun qulluq müddəti altı ilb məhdudlaşırdı, yeddinci il isə o, azadlıq əldə edirdi. İnsanların oğurlanması, qəsdən öldürmə, valideyn nüfuzuna qarşı üsyan ölümlə cəzalanmalı idi. Mənsubiyyətcə israilli olmayan qullara malik olmağa icazə verilirdi, lakin onların da həyatı və hüquqları ciddi qorunurdu. Qulun qatili cəzalanmalı idi; qula vurulan zərər, bir dişinin itirilməsi də olsa, qula azad olmaq hüququ verirdi.

İsraillibr özləri keçmişdə köbliyi görmüşdülər və indi, şəxsi qullara malik olaraq, onlar həssaslıq göstərməli idilər, qullarla münasibətdə, nə vaxtsa Misir nəzarətçibrinin sərəncamında olarkən, üzündən iztirab çəkdikləri qəddarlığa, həddindən artıq təbbkarlığa yol verməməli idibr. Köləlikdə keçən ağır zaman haqqında xatirə onlarda mərhəmət, xeyirxahlıq və özlərinə nə cür münasibət istəyirdilərsə, başqalarına da o cür münasibət oyatmalı idi.

Dulların və yetimbrin hüquqları xüsusib qorunurdu, onların [265] köməksiz vəziyyətinə həssas münasibət tələb olunurdu. “Əgər bunlardan birinə əziyyət versəniz və o Mənə fəryad etsə, Mən hökmən fəryadını eşidəcəyəm və qəzəbbnib sizi qılıncdan keçirəcəyəm. Arvadlarınız dul, uşaqlannız isə yetim qalacaqlar”. İsrailə qoşulan qəriblər də zülm və haqızlıqdan müdafıə olunmalı idilər. “Qərib adama nə haqsızlıq, nə də zülm etməyin, çünki siz özünüz də Misir ölkəsində qərib idiniz”.

Yoxsullardan faiz almaq qadağan olunurdu. Yoxsuldan girov götürülmüş paltar, yaxud yorğan gün batana qədər qaytarılmalı idi. Oğurluqda günahlandırılan ikiqat qaytarmalı idi. Qanun hakimlərə qeyri-düzgün mühakimə etməyi, ədalətsiz əməllərə haqq qazandırmağı, yaxud rüşvət götürməyi qadağan edirdi. Böhtan, şər atmaq da qadağan olunurdu və qanun hətta şəxsi düşmənlərlə münasibətdə də iltifat tələb edirdi.

Şənbəyə münasibətdə müqəddəs borc haqqında xalqa yenidən xatırlatdılar. İllik bayramlar tətbiq edildilər, bu bayramlarda bütün ərlər Rəbbin önündə toplaşmalı idilər, Ona şükranlıq qurbanları və məhsul nübarları gətirməli idilər. Bütün bu göstərişlərin məqsədi aydın idi: onlar despotik hakimiyyətin ifadəsi deyildilər, ancaq İsrailin xeyrinə xidmət edirdibr. Rəbb demişdir: “Mənim üçün müqəddəs xalq olun” - müqəddəs Allah tərəfındən tanınmağa layiq insanlar.

Musa bu qanunlan yazmalı və onları On Qanunun izahı kimi, verilən milli qanunun əsası kimi On Qanunla birlikdə diqqətlə qorumalı idi. İsraib İlahi əhdlərin yerinə yetirilməsi şərtləri bu cür qurulmuşdu.

Sonra onlara Tanrının sözbrini çatdırdılar: “Budur, Mən yolda səni qorumaq və hazırladığım yerə gətirmək üçün qarşında bir mələk göndərirəm. Onun hüzurunda ehtiyatlı ol və səsinə qulaq as. Ona qarşı üsyan qaldırma, O asiliyinizi bağışlamaz, çünki Mənim adım onun üzərindədir. Əgər Onun səsinə qulaq asıb dediyimə əməl etsəniz, onda Mən sizin düşmənlərinizə düşmən, yağılarınıza isə yağı olacağam”. İsrailin səhrada bütün səfəri ərzində Məsih bulud və od sütununda onların rəhbəri oldu. Simvollarda gəbcək Xilaskar kimi təsvir olunan, artıq onda onların qəlbində idi. O, bunu Musaya əhdində xəbər vermişdi və onlar üçün xeyir-duanın Yeganə Mənbəyi idi.

Dağdan enərkən Musa “Rəbbin bütün sözlərini və hökmbrini xalqa nəql etdi. Bütün xalq bir səslə cavab verib dedi: Rəbbin söybdiyi [266] sözlərin hamısına əməl edəcəyik”. Bu əhd onları itaət etməyə borclu edən Rəbbin sözləri ilə birlikdə Musa tərəfindən kitaba yazıldı.

Sonra əhd təsdiqbndi. Dağın ətəyində qurbangah quruldu və onun yanında “israilin on iki qəbiləsinə görə” on iki sütun yerləşdirdilər, bu sütunlar onlar tərəfındən əhdin qəbul edilməsinə şəhadət edirdi. Sonra xidmət üçün seçibn gəncbr qurban gətirdilər.

Qurbangahı qurban qanı ilə çilədikdən sonra Musa “əhd kitabını əlinə alıb xalqa ucadan oxudu”. Bebliklə, əhdin şərtləri təntənəli surətdə yenidən səsləndi və hamı onları seçməkdə, yaxud rədd etməkdə azad idi. Onlar hələ əvvəlcə Allahın sözünə itaət etməyi vəd etmişdilər, bu qanunun prinsipləri çox ətraflı izah olunmuşdu ki, insanlar əhdin mahiyyətini yaxşı təsəvvür etsinlər. Yenidən bütün xalq bir səslə elan etdi: “Rəbbin söylədiyi bütün sözlərə əməl edib qulaq asacağıq!”. “Çünki Musa, Müqəddəs Qanuna görə hər əmri bütün xalqa elan etdikdən sonra su, tünd qırmızı yun və zufa otu ilə dana və keçilərin qanını götürüb, həm kitabın özünə, həm də bütün xalqın üstünə çiləyərək dedi: “Allahın sizə buyurduğu əhdin qanı budur” (İbranilərə 9:19,20).

İndi müəyyən addımlar atmaq lazım idi ki, seçilmiş xalqın üzərində Tanrının idarəsini onun Padşahı kimi qəti təsdiq etsin. Musa əmr aldı: “Sən, Harun, Nadav, Avihu və İsrail ağsaqqallarından yetmiş nəfər Rəbbin yanına çıxın. Uzaqdan səcdə edin. Sonra yalnız sən, ey Musa, Rəbbin hüzuruna yaxınlaş”. Xalq dağın ətəyində səcdə etdiyi vaxt seçilmiş ərlər dağa qalxdılar. Bu yetmiş ağsaqqal Musaya İsraili idarə etməkdə kömək etməli idibr və Allah onları Öz Ruhu ib doldurdu və onları Onun qüdrətini və şöhrətini görməyə layiq etdi. “İsrailin Allahını gördübr. Onun ayaqları altında göy yaqutdan döşəmə kimi, səmaya bənzər aydın bir şey var idi”. Onlar Allahı deyil, Onun hüzurunun şöhrətini gördübr. O vaxta qədər onlar o mənzərəyə dözmək iqtidarında deyildibr, lakin İlahi qüdrətin təzahürü onları tövbəyə gətirdi; onlar Onun şöhrətini, paklığını, mərhəmətini gördübr və nəhayət, onların düşüncəbrinin diqqət mərkəzi olan Zata yaxınlaşa bildibr.

İndi Musa və onun xidmətçisi Yeşua dağa çağırıldılar ki, Rəblə görüşsünlər. Onlar bir müddət olmayacaqları üçün Musa öz əvəzinə Harunu və Xuru təyin etdi, ağsaqqallar da onlara kömək edirdilər. [267] “Musa... dağa çıxdı. Bulud dağı bürüdü. Rəbbin izzəti Sina dağının üstündə məskən saldı”. Allahın hüzurunun xüsusi əlaməti olaraq altı gün ərzində bulud dağı örtdü; lakin bütün bu vaxt ərzində O, Özünü göstərmədi və Öz iradəsi haqda heç nə bildirmədi. Uca Tanrı onu çağırana qədər Musa səbirlə gözlədi. Ona deyildi: “Mənim yanıma dağa çıx”, onun səbri və itaəti sınağa məruz qalsa da, yenə də intizar onu yormurdu və o, öz mövqeyini tərk etmirdi. Bu intizar vaxtı onun üçün hazırlıq və özünü diqqətlə yoxlama vaxtı idi. Hətta Allahın bu sevimli qulu Ona birbaşa yaxınlaşa bilməzdi və Onun şöhrətinin əzəmətinə dözə bilməzdi. öz Yaradanı ilə birbaşa ünsiyyətə girə bilməkdən əvvəl o, altı gün ərzində Allah haqqında düşünərək, dua edərək və öz qəlbini yoxlayaraq hazırlaşmalı idi.

Yeddinci gün, şənbə, Musa buluda daxil olmağa çağırıldı. Bütün İsrailin gözləri önündə six bulud endi və Rəbbin izzəti alovlu atəş kimi zühur etdi. “Musa buludun içinə girib dağa çıxdı və qırx gün qırx gecə dağda qaldı”. Altı hazırlıq günü Musanın dağda olduğu bu qırx günə daxil deyildi. Altı gün ərzində Yeşua Musa ilə bir yerdə oldu və onunla bir yerdə manna yedi və “dağdan axan bulaqdan” içdi. Lakin Yeşua Musa ilə birlikdə buluda daxil olmadı. O, onun qayıtmasını gözlədi və hər gün manna yeməkdə və su içməkdə davam etdi, Musa isə bütün qırx gün ərzində oruc tutdu.

Musa dağda olduğu müddətdə məbəd qurmaq haqqında göstərişlər aldı, bu məbəddə Allahın hüzuru xüsusi surətdə görünməli idi. “Mənim üçün müqəddəs məskən düzəltsinlər ki, aralarında məskunlaşım” (Çıxış 25:8), - Rəbbin əmrində deyilirdi. Şənbənin bayram edilməsi haqqında əmr üçüncü dəfə səsləndi. “Mənimlə İsrail övladları arasında əbədi bir əlamətdir”, - Rəbb dedi. “Onu bilmək üçün bir əlamətdir ki, sizi təqdis edən Rəbb Mənəm. O gün iş görən hər kəs xalqı arasından qovulsun” (Çıxış 31:17; 13-14). Allaha ibadət etmək üçün səyyar məbədin təcim qurulması haqqında göstərişlər də beləcə verildilər. Bu qurğu Onun adının izzətlənməsi üçün nəzərdə tutulduğuna görə və bundan başqa, xalqın ibadətgaha çox ehtiyacı olduğuna görə bütün bunlar xalqı belə bir yanlış nəticəyə gətirib çıxara bilərdi ki, guya bu işi şənbə günü də görmək qanun pozulması olmayacaqdır. Buna görə də onları bu günahdan çəkindirdilər. Hətta Allah üçün edilən xüsusi işin müqəddəsliyi və təxirəsalınmazlığı da [268] Onun şənbəsinin müqəddəs rahatlığmı pozmağa haqq qazandıra bilməz.

Bu vaxtdan etibarən xalqın Padşahı həmişə onlarla olacaqdır. “İsrail övladları arasında məskunlaşacağam və onların Allahı olacağam”. “Hüzur çadın Mənim izzətimlə təqdis olunacaq” (Çıxış 29:45,43) -Musa bu cür əmin edilmişdi. İlahi hakimiyyətin simvolu və Onun iradəsinin təcəssümü kimi Musaya Allahın barmağı ilə On Qanun yazılmış iki daş lövhə təqdim edildi (bax Təsniyə 9:10; Çıxış 32:15,16), - onlar məbəddə, ibadət edən bütün xalqın gözləri önündə yerləşdirilməli idi.

Padşahlar Padşahının xüsusi xəzinəsi olmaq üçün israillilər kölələr millətindən ucaldılaraq, bütün millətlərdən yüksəyə qaldırıldılar. Müqəddəs həqiqətləri etibar etmək üçün bütün yer üzərində yaşayanlar içərisində Allah israilliləri seçdi. O onlan Öz qanununun qoruyucusu etdi ki, beləliklə, insanlar arasında Özü haqda biliyi saxlasın. Zülmətə batmış dünyaya səmavi nur işıq saçmalı idi və bütün xalqlar çağırışı eşitməli, bütpərəstliyi tərk etməli və canlı Allaha ibadət etməyə başlamalı idilər. İsraillilər öz Haqq vəzifələrinə sadiq qalsa idilər, onlar bu dünyada qüdrətli qüvvəyə çevrilərdilər. Allah onların müdafıəçisi olardı, O, onları bütün xalqlardan yüksəyə qaldırardı. O, onlar vasitəsilə Öz işığını və həqiqətini açardı və onlar Onun müdrik və müqəddəs tövsiyələrinə əməl edərək Allaha ibadətdə ən uca yüksəkliyə çatardılar ki, bu da bütpərəstliyin bütün mümkün formalan arasında xüsusilə aydın nəzərə çarpardı. [269]

28-ci fəsil
SİNADA BÜTPƏRƏSTLİK

(Bu fəsil Çıxış Kitabının 32-34-cü fəsillərinə əsaslanır)

Musamn olmadığı vaxt İsrail üçün intizar və qeyri-müəyyənlik vaxtı idi. Xalq bilirdi ki, o, Yeşua Nun ilə birlikdə six, qaranlıq buluda daxil olaraq dağa çıxmışdır, bu bulud indi dağın zirvəsində durmuşdu və hərdən İlahi hüzurun şimşəyindən işıqlanırdı. İnsanlar onun qayıtmasını səbirsizlikb gözləyirdilər. Misirdə allahların tamamilə real surətlərə malik olduğuna öyrəşərək, onlar gözəgörünməz varlığa çətinliklə inanırdılar və xalq Musanın daim onların imanını saxlamasından asılı idi. İndi o, onların arasında deyildi. Günlər, həftələr keçirdi, o isə hələ də qayıtmırdı. Buludun əvvəlki kimi göz qabağında olduğuna baxmayaraq, düşərgədə çoxlarına elə gəldi ki, rəhbər onları tərk etmişdir, yaxud da hər şeyi udan od onu məhv etmişdir.

Musanın qayıtmasını gözləyərkən, onlar eşitdikləri Allah qanunu üzərində düşünə bilərdilər və öz qəlblərini İlahi iradənin sonrakı vəhylərinin qəbulu üçün hazırlaya bibrdilər. Lakin onlar öz vaxtlarını bu işə sərf etmək istəmədilər, amma əgər onlar İlahi təbblər haqqında səmimi qəlbdən aydın təsəvvür almağa çalışsaydılar və öz qəlblərini Onun qarşısında itaətə gətirsəydibr, onda yoldan azmalardan hifz olunardılar. Lakin onlar bu imkandan istifadə etmədilər və tezliklə qayğısız, diqqətsiz və azğın insanlara çevrildilər, üstəlik də onların arasında çoxlu yadqəbiləlilər də vardı. Onlar səbirsizliklə o anı [270] gözləyirdilər ki, yenidən əhd olunmuş torpağa yola düşsünlər, o torpağa ki, orada süd və bal axır. Bu bərəkətli diyar onlara yalnız itaətkar olmaq şərtilə vəd edilmişdi, lakin onlar bunu unutmuşdular. Onlardan bəziləri Misirə qayıtmağı təklif edirdilər, lakin qərarın necə olmasından asılı olmayaraq - irəli, Kənana hərəkət etmək, yaxud geri, Misirə dönmək - xalq daha Musanı gözləməməyi qərara aldı.

Rəhbərin olmadığı vaxt özlərinin köməksizliyini dərk edərək onlar öz əvvəlki xəyallarına qayıtmışdılar. Hələ əvvəldən xalqda şikayət və qəzəbi qızışdıran yadqəbiləlilər sonrakı dönüklüyün əsas törədiciləri oldular. Misirlilərin sitayiş etdikləri allahlar arasında elələri də var idi ki, onları öküz, yaxud buzov simvolizə edirdi və budur, artıq Misirdə bu cür bütpərəstlik edənlərin təklifı ilə səcdə üçün buzov hazırladılar. Xalq Allahı təcəssüm etdirən və onlara Musanın əvəzinə yol göstərən surət görmək istəyirdi. Rəbb insanlara Özünün heç bir surətini saxlamamışdı və Onun hər hansı bir konkret surətini yaratmağı qadağan etmişdi. Misirdəki və Qırmızı dənizdəki qüdrətli möcüzələr xalqın Ona İsrailin gözəgörünməz, hər şeydən güclü Köməkçisi və yeganə həqiqi Allah kimi imanını möhkəmlətməli idi, insanların Onun hüzurunun bəzi görünən dəlillərini almaq istəyi isə onlann xalqını aparan bulud və od sütununun görünməsi ilə, həm də Onun şöhrətinin Sina dağında açılması ilə təmin edilmişdi. Lakin Allahın hüzurunun buludu əvvəlki kimi onların gözləri önündə olsa da, onların qəlbləri Misirdəki əvvəlki bütpərəstlik formalarına qayıtdı və gözəgörünməz Allahın şöhrətini buzov surətində təsvir etdilər.

Musanın olmadığı vaxt məhkəmə hakimiyyəti Harunun üzərinə qoyulmuşdu və indi böyük kütlə onun çadırını əhatə edərək tələb etdi: “Qalx və bizim üçün allahlar düzəlt ki, qabağımızda getsinlər. Çünki bizi Misirdən çıxaran adamın - bu Musanın başına nə iş gəldiyini bilmirik!” (Çıxış 32:1). Onları indiyə qədər aparan bulud, onlar dediyi kimi, indi dağın başında hərəkətsiz durur və daha onlara yol göstərmir. Onun əvəzinə hər hansı bir büt lazımdır ki, Misirə qayıdası olsalar, özlərinin önündə bu bütü apararaq və bununla onların allahlarına hörmətlərini ifadə edərək, misirlilərin güzəştə getmələrinə nail ola bilsinlər.

Möhkəm, qəti, dönməz, cəsur insan, Allahın izzəti onun üçün insan razılığından, xüsusi təhlükəsizliyindən, yaxud hətta həyatının [271] özündən üstün olan insan tələb edən ağır vəziyyət yaranmışdı. Lakin israilin bu rəhbəri bu cür keyflyyətlərə malik deyildi. Harun xalqı çox qeyri-inandıncı məlumatlandırmağa başladı və bu cür həlledici anda onun tərəddüdü və qətiyyətsizliyi insanları dikbaş etdi. Səs-küy gücləndi. Səbəbsiz kor hiddət, sanki, xalqa hakim olmuşdu. Yalnız bəziləri Allahla əhdə sadiq qalmışdılar, lakin xalqın çox hissəsi Ondan dönmüşdü. Bütü büt adlandırmağa cəsarət edən bir neçə insan isə hədsiz dərəcədə qəzəblənmiş idarəolunmaz kütlə tərəfindən didildi. Harun öz həyatı üçün qorxdu və Allahın şərəfini alicənablıqla müdafıə etmək əvəzinə, xalqın tələbinə güzəştə getdi. İnsanların qızıl sırğalarını yığıb ona gətirmələrini tapşıranda o, gizlicə ümid edirdi ki, məğrurluq onları bu cür qurbana getməyə qoymayacaqdır. Lakin onlar öz bəzəklərini həvəslə gətirdilər, o isə onlardan Misir allahlarına bənzər tökmə buzov düzəltdi. Xalq elan etdi: “Ey İsrail övladları, budur sizi Misirdən çıxaran allahlarınız!” Xalqın Rəbbi bu cür təhqir etməsinə Harun imkan verdi. Üstəlik də qızıl allahcığazın necə sevinclə qəbul edilməsini görərək o, onun önündə qurbangah tikdi və elan etdi: “Sabah Rəbb naminə bayram olacaq”. Bu sözlər carçılar tərəfindən camaata çatdırıldı. “Ertəsi gün xalq səhər tezdən qalxıb yandırma qurbanlan ilə sülh qurbanları kəsdi. Xalq oturub yeyib-içdi, sonra isə oynadı”. Allah bayramı bəhanəsilə onlar qarınqululuğa və azğın şənliyə uydular.

Bizim günlərimizdə də çox vaxt ləzzətlərə sevgi, “Allaha sevgi” donu geyir! İbadət ayinlərinə riayət zamanı insanlara eqoist, yaxud dünyəvi ehtiraslar uymağa imkan verən din bizim günlərimizdə də qədim İsrail dövründə olduğu kimi çox insanların ürəyincədir. Zəif iradəli Harunlar hələ indi də vardırlar, onlar məbəddə yüksək mövqelər tuturlar, lakin xalqın nalayiq istəklərinə güzəştə gedərək beləliklə onları günaha həvəsləndirirlər.

İbranilərin Allaha itaət etməyi vəd edərək, Onunla təntənəli əhd bağlamalanndan cəmi bir neçə gün keçmişdi. Onda onlar dəhşətdən titrəyərək dağın önündə dayanıb Allahın sözlərini dinləyirdilər: “Məndən başqa allahların olmasın”. Allahın Şöhrəti bütün yığıncağın gözləri önündə Sinada dururdu, lakin onlar Ondan döndülər və başqa allahlar tələb etdilər. Onlar “Xorevdə bir dana heykəli düzəltdilər, tökmə bir bütə səcdə etdibr. Allahın əvəzinə otyeyən buğanın surətinə [272] şərəf verdilər” (Məzmur 106:19,20). Məgər bundan böyük naşükürlük göstərmək olardımı, onlara Özünü mehriban ata və qadir padşah kimi açan Zatı bundan böyük təhqir etmək olarmı!

Musa hələ dağda olarkən düşərgədə baş verən dönüklük haqqında xəbərdar edilmişdi və təcili qayıtmaq haqqında əmr aldı. “Tez ol, - Rəbb ona dedi, - düş aşağı, çünki Misirdən gətirdiyin xalqın əxlaqını pozdu və Mən onlara əmr etdiyim yoldan yaman tez döndü. Özləri üçün tökmə cöngə düzəldib ona səcdə qıldılar”. Allah bu üsyana lap əvvəldən son qoymağa qadir idi, lakin qəzəbə son həddinə çatmağa imkan verməklə O ona nail oldu ki, xəyanət və dönüklük iştirakçılarının məruz qaldıqları cəzadan hər kəs özü üçün lazımi dərs ala bilsin.

Allahın Öz xalqı ilə əhdi pozuldu və Rəbb Musaya elan etdi: “İndi Məni tək burax ki, xalqa qarşı qəzəblənib onu yox edim, səndən isə böyük millət əmələ gətirim”. Rəbb gördü ki, İsrail xalqı, xüsusilə də yadqəbiləlilər, daim Allaha qarşı üsyan etməyə meyillidirlər; onlar həmişə öz rəhbərlərinə qarşı gileylənəcəkbr, onu öz imansızlıqlan və tərslikləri ilə incidəcəklər və onları əhd olunmuş torpağa gətirmək çox çətin sınaq olacaqdır. Onların cinayətbri israilliləri artıq Allahın mərhəməti hüququndan məhrum etmişdi və ədalət onların məhvini tələb edirdi. Buna görə də Allah onları məhv etməyi və Musadan qüdrətli xalq törətməyi təklif etdi.

“İndi Məni tək burax ki,... onu yox edim”, - Allahın sözbri səsləndi. Əgər O, İsraili məhv etməyi qərara almışdırsa, kim onu müdafıə edə bibrdi? Kim bu halda günahkarları layiq olduqları qismətin ixtiyarına buraxmazdi? Kim öz ağır zəhmət, qayğı, fədakarlıqla dolu və cavabında giley və naşükürlük aldığı həyatını, əgər Allah Özü azadlıq təklif edirsə, fəxri, rahat mövqe ib sevincb dəyişməzdi?

Lakin sanki yalnız məyusluq və qəzəb zülməti olan yerdə Musa ümid qığılcımları duydu. Allahın sözbrində: “İndi Məni tək burax”, o, yalnız qeyz deyil, həm də müdafiəçiliyin mümkünlüyünü eşitdi, bu müdafıəçilik ondan ibarət idi ki, yalnız Musanın duaları İsraili xilas edə bibr və yalnız onun duaları sayəsində Allah Öz xalqına rəhm edər. O, “Allahı Rəbbə yalvarıb dedi: “Ya Rəbb, nə üçün Öz xalqına qarşı qəzəbin alovlansın? Sən onlan Misirdən böyük qüvvətinb və qüdrətli əlinlə qurtarmadınmı?”

Allah dedi ki, O Öz xalqından imtina etmişdir. O, israillilər haqqında [273] Musaya demişdi: “Sən onları Misirdən... qurtarmadınmı?”. Lakin Musa İsraili idarə etməkdən itaətlə imtina etdi. Onlar onun deyildilər, Allahın idilər - “Sən onları Misirdən böyük qüvvətinlə və qüdrətli əlinlə qurtarmadınmı?” O təkrar etdi ki, əgər misirlilər belə desələr nə olacaq: “Onları pis niyyətlə, dağlarda öldürüb yer üzündən yox etmək üçün çıxartdı?”

İsrail Misiri tərk etdiyi vaxtdan bəri bir neçə ay ərzində möcüzəli qurtuluş haqqında xəbər bütün ətraf xalqlar arasında yayılmışdı. Yaxınlaşan təhlükənin dəhşət və qorxusu bütpərəstləri bürümüşdü. Hamı İsrailin Allahının Öz xalqı üçün daha nə edəcəyini gözbyirdi. Əgər indi onlar məhv olsalar, onların düşmənbri sevinəcəklər, Allahın adına isə ləkə atacaqlar. Onda misirlilərin ittihamı təsdiqbnəcəkdir: onlan səhraya qurban gətirmələri üçün çıxartmaq əvəzinə O, onların özlərini qurban edəcəkdir. Onlar başa düşməyəcəkbr ki, İsrailin günahları nədir və Onun başqa xalqlar arasında bu qədər şöhrətləndirdiyi xalqın ölümü Onun adına iradlar gətirəcəkdir. Rəbbin Onun adını dünyada izzətbndirmək üçün bu qədər yüksək fərqləndirdiyi insanların üzərinə necə böyük məsuliyyət düşür! Onlar günahdan eb ehtiyatla qorunmalı idilər ki, Allahın cəzalarına düçar olmasınlar və allahsızların iradlarını Ona yönəltməsinlər.

Musa İsrail üçün xahiş edəndə onun acizliyi - Allahın əlində abt olaraq, uğurlarında bu qədər çox iş gördüyü insanlara bəsbdiyi dərin sədaqət və məhəbbət önündə geri çəkildi. Rəbb onun yalvarışlannı dinbdi və onun fədakar duasına cavab verdi. Allah Öz qulunu sınayırdı. O, onun bu azmış və naşükür xalqa sədaqətini və məhəbbətini sınayırdı və Musa bu sınaqdan şərəflə çıxdı. Onun İsrailə sədaqəti xudbin duyğulardan gəlmirdi. Allahın seçilmiş xalqının rifahı ona öz şəxsi şöhrətindən, çoxsaylı xalqın nəsil başçısı olmaq üstünlüyündən qiymətli idi. Onun sədaqətini, qəlb sadəliyini, düzgünlüyünü görmək Allaha xoş idi və O, onun üzərinə, sınanmış çoban kimi, böyük məsuliyyət - İsrail xalqını əhd olunmuş torpağa aparmaq vəzifəsini qoydu.

Musa və Yeşua Nun dağdan enəndə onlardan birincisi “üzərində vəhylər yazılmış daş lövhələr” gətirirdi. Onlar coşqun kütbnin qışqırığını və səsini eşidirdibr, onların ağılsız həyəcan içərisində olduqları aydın olurdu. Bir döyüşçü kimi Yeşua Nun hər şeydən əvvəl [274] fıkirləşdi ki, onlara düşmənlər hücum etmişlər. “Düşərgədən müharibə səsi gəlir”, - o dedi. Lakin Musa onlara çatan səs-küyü daha dəqiq ayırd etdi. Bu, döyüş səs-küyü deyildi, şənlik səs-küyü idi. “Bu qələbə çalanlann nidası deyil, məğlubiyyətə uğrayanların da səsi deyil. Mən nəğmə səsi eşidirəm”.

Düşərgəyə yaxınlaşanda onlar öz bütləri ətrafında qışqırıqla rəqs edən adamları gördülər. Bu, bütpərəst əyləncələrinin adi səhnəsi idi, Misirin bütpərəst bayramlarını yamsılamaq idi, - lakin bütün bunlar Allaha təntənəli və pərəstişkar ibadətə necə də bənzəmirdi! Musa sarsıldı. O, İlahi izzətin olduğu yeri indicə tərk etmişdi və düşərgədə baş verənlər haqqında xəbərdar edilməsinə baxmayaraq, israilin bu cür biabırcasına düşkünlük səhnəsini görməyə yenə də hazır deyildi. Qəzəb onu bürüdü. Onların cinayətlərindən iyrəndiyini ifadə edərək o, daş lövhələri yerə atdı və onlar bütün xalqın gözləri önündə sındılar -bu, ona işarə edirdi ki, insanlar Allaha öz vədlərini pozmuşdular və O, onlarla olan Öz əhdini ləğv edirdi.

Musa düşərgədə şənlənən kütlənin arasından keçdi və bütə yaxınlaşaraq onu tutub oda atdı. Sonra o, buzovun qalığını külə döndərdi və dağdan axan axına atdı, bütün xalqı da bu sudan içməyə məcbur etdi. Onların səcdə etdikləri bütün tam miskinliyi beləcə göstərildi.

Böyük rəhbər baş verən hadisədə təqsirkar olan qardaşını öz yanına çağırdı və sərt soruşdu: “Bu xalq sənə nə etdi ki, onları belə böyük günaha batırdın?” Harun xalqın tələbini söyləyərək özünü müdafıə etməyə çalışdı, dedi ki, əgər o, onların təkidlərinə güzəştə getməsəydi, onlar onu öldürərdilər. “Qoy ağam qəzəblənməsin. Sən bu xalqı tamyırsın. Onun niyyəti pisdir. Onlar mənə dedilər: “Bizim üçün allahlar düzəlt ki, qabağımızda getsinlər. Çünki bizi Misir torpağından çıxaran adamın - bu Musanın başına nə iş gəldiyini bilmirik!” Mən də onlara dedim: “Kimdə qızıl varsa, onu çıxarın. Xalq da qızılı mərıə verdi. Mən onu oda atdım və bu cöngə alındı”. O, Musanı inanmağa məcbur etmək istəyirdi ki, möcüzə baş vermişdir - oda atılan qızıl fövqəladə qüvvənin təsiri altında buzova çevrilmişdir. Lakin bu özünə haqq qazandırma və doğrultmalar ona kömək etmədi. O, əsas təqsirkar kimi layiq olduğu cəzanı aldı.

Harunun başqalarından çox xeyir-dua alması və xalq arasında [275] ucalması halı onun günahını daha iyrənc edirdi. Bu Harun, “Rəbb üçün təqdis olunan” (Məzmur 106:16), büt düzəltdi və bayram təşkil etdi. Bu, o idi - Musanın dodaqları olmaq üçün təyin edilən, onun haqqında Allah Özü şəhadət etmişdi: “Bilirəm ki, onun yaxşı nitqi var”. O isə bütpərəstlərin dikbaş niyyətlərinə müqavimət göstərmədi. O, kimin vasitəsilə ki Allah Öz cəzalarını misirlilərin və onların allahlarının üzərinə yağdırmışdı, tökmə surət önündə kütlənin sözlərini laqeydliklə dinləyirdi: “Budur sizi Misirdən çıxaran allahlarınız”. Bu, o idi - Musa ilə birlikdə dağa çıxan və Rəbbin şöhrətini görən, qüdrətin təzahürünün konkret təsvir yaratmaq üçün heç bir əsas vermədiyinə əmin olan. Gördükləri şöhrəti buzov surətində yaradan o idi. Musanın olmadığı vaxt Allahın insanlara doğru yol göstərməyə etibar etdiyi o, onların üsyanına razılıq verdi. “Rəbb Haruna da hiddətlənmişdi. Onu da yox etmək istəyirdi” (Qanunun təkrarı 9:20). Lakin Musanın onu ürəkdən müdafiə etməsinə cavab olaraq o, əfv edildi və etdiyi günah üçün peşmançılıq keçirərək və alçaldırılaraq yenidən Allahın lütfünü qazandı.

Əgər Harunun, nəticələrdən qorxmadan, ədaləti müdafıə etməyə cəsarəti olsa idi, o, xalqı dönüklükdən çəkindirə bilərdi. Əgər o, Allaha sədaqətində sarsılmaz olsa idi, əgər o, Sinadan enən təhlükəyə diqqət yetirsə idi və insanlara, onların Allahın qanununa itaət edəcəklərini vəd etdikləri zaman, Allahla təntənəli əhdlərini xatırlatsa idi, bununla şərin qarşısını almaq mümkün olardı. Lakin onun xalqın istəklərinə güzəşti və onların tələblərini yerinə yetirdiyi hiddətsiz inam, onları əvvəlcə ağıllarına gələn günahdan daha böyüyünə itələdi.

Musa düşərgəyə qayırdarkən üsyançılarla qarşılaşanda xalq onun sərt irad və qəzəblə müqəddəs lövhələri atıb qırmasını onun qardaşının xoş nitqi ilə müqayisə etdilər və onların rəğbəti Harunun tərəfində oldu. Harun özünə haqq qazandırmaq üçün, insanların tələblərinə güzəştə gedəndə etdiyi zəifliyə görə bütün məsuliyyəti xalqın üzərinə qoymağa çalışırdı, lakin buna baxmayaraq, hamı onun yumşaqlığına və səbirliliyinə heyran qalmışdı. Lakin Rəbb insan kimi deyil, başqa cür mühakimə edir. Harunun güzəştliliyi və hamıya xoş gəlmək istəyi onun təqdir etdiyi cinayətin eybəcərliyini görməyə ona imkan vermədi. Onun İsraili günaha gətirən əməlləri minlərlə həyatın bahasına başa gəldi. Allahın cəzasını dəqiqliklə yerinə yetirsə də, yenə də İsrailin rifahının [276] öz şəxsi uğurundan, şöhrətindən və həyatından qiymətli olduğunu göstərən Musanın davranışı necə də kəskin fərqlənirdi.

Rəbbin bizi cəzalandırdığı günahlar arasında ən ağırı o günahlar sayılır ki, başqalarını da şər işlər görməyə təhrik edir. Allah istəyir ki, Onun qulları, bu, nə qədər əzabverici olsa da, günahı açıq töhmət etməyə öz sadiqliklərini sübut etsinlər. Üzərlərinə İlahi xidmət qoyulanlar zəif iradəli insanlar, güzəştə gedən muzdurlar olmamalıdırlar. Onların borcu özlərini yüksəltməyə can atmaq deyil, xoş olmayan vəzifələrdən yayınmaq deyil, sarsılmaz imanla Allahın işini dinləyib yerinə yetirməkdir.

Allah Musanın duasını dinbyib İsrailə rəhm etsə də, lakin dönüklük layiqli cəzasını almalı idi. Harunun insanlara icazə verdiyi qanunsuzluğa və itaətsizliyə batması yerindəcə aradan qaldırılmasa idi, o artıb allahsız üsyana çevrilərdi və xalqı qaçılmaz düşkünlüyə gətirib çıxarardı. Şər ən ciddi tədbirbrb aradan qaldırılmalı idi. Musa düşərgənin qapısı yanında dayanaraq xalqa müraciət etdi: “Rəbbin tərəfındə olanlar mənim yanıma gəlin!” Bütün bunlarda iştirak etməyənbr Musanın sağ tərəfində dayanmalı idibr, günahkar olub, lakin peşman olmayanlar isə - sol tərəfındə. Xalq Musanın tələbinə itaət etdi. Məlum oldu ki, Levi qolu bütpərəstlikdə iştirak etməmişdir. Başqa soy qolları arasında çoxlan günah etsəbr də, indi peşman olmuşdular. Lakin xalqın çox hissəsi öz hiddətində inad göstərməkdə davam edirdilər, onların çoxu başqalarını buzov düzəltməyə təhrik edən yadqəbiləlilər idilər. Onda Musa “İsrailin Allahı Rəbb” naminə, özünün sağ tərəfində dayanan və bütpərəstlikdə iştirak etməyənbrə əmr etdi ki, qılınclarını çıxartsınlar və bütün peşman olmayanları məhv etsinbr. “O gün üç minə yaxın adam həlak oldu”. Nə mövqe, nə qohumluq əlaqəbri, nə dostluq telləri güzəştlərə səbəb ola bilmədibr, qanunsuzluq törədənbr bir-bir məhv edildibr; lakin peşman olan və itaət edənlərin hamısını isə rəhm gözbyirdi.

Bu dəhşətli qisas işini yerinə yetirənbr Səmavi Padşahın hökmünü icra edərək Allahın əmrinə əsasən hərəkət edirdibr. İnsanlar öz insani korluqları ilə yaxınlarını mühakimə etməkdən və töhmətbndirməkdən çəkinməlidirlər; lakin Allah kiməsə Onun qanunsuhluq üzərində hökmünü icra etməyi əmr edirsə, Onun əmrinə tabe olmaq lazımdır. Bu abrılı işi həyata keçirənbr - üsyankarlıq və bütpərəstliyə qarşı [277] nifrətlərini nümayiş etdirdilər və özlərini həqiqi Allaha xidmətə daha tam həsr etdilər. Levi qoluna xüsusi fərqlənmə verməklə Rəbb onların sədaqətinə cavab verdi.

İsraillilər həm də onda günahkar idilər ki, onlara bütün nemətləri bəxş edən və hakimiyyətinə onların könüllü itaət etməyi qərara aldıqları Padşaha qarşı üsyan etmişdilər. İlahi idarənin həyata keçə bilməsi üçün xəyanətkarlar ədalətli cəzaya düçar olmalı idilər. Lakin burada da İlahi mərhəmət göstərildi. O, Öz qanununun ədabtliliyini müdafıə etsə də, hamıya seçmək azadlığı və tövbə etmək imkanı verdi. Yalnız Allahı inkar etməkdə inad göstərənlər məhv edildilər.

Rəbbin bütpərəstliklə barışmaz olduğuna bütün ətraf xalqları əmin etmək üçün təqsirkarlar ədalətli cəzalarını çəkməli idilər. Allahın silahı kimi Musa müqəddəs tarixin səhifələrində bu cinayətin qəzəbli və açıq mühakiməsini yazmalı idi. İsraillilər gələcəkdə ətraf qəbilələrin bütpərəstliyini töhmət etməli olacaqları üçün onlar düşmənlərin bu ittihamlarından qaça bilməyəcəkdilər ki, Allahı Tanrı olan xalq özünə buzov düzəltdi və ona Xorevdə səcdə etdi. Onda bu təhqiramiz həqiqəti etiraf etməyə məcbur olan İsrail bu günahın təqdir olunmadığını, yaxud haqq qazanmadığını sübut edə bilmək üçün, heç olmasa qanunsuzların düçar olduqları dəhşətli qismətə işarə edə bilsinlər.

Ədalətdən az olmayan məhəbbət bu günahın cəzalanmasını tələb etdi. Allah Öz xalqının müdafıəçisi, həm də Hökmdarıdır. O, üsyan etməkdə inad göstərənləri məhv edir ki, onlar başqalarını da öz arxalarınca sürükləməsinlər. Qabilin həyatına rəhm etməklə Allah bütün Kainata göstərdi ki, cəzasızlıq nəyə gətirib çıxanr. Qabilin öz törəmələrinə məhvedici təsiri elə bir pozğunluğa gətirib çıxartdı ki, dünyanın böyük daşqınla məhv olmasına səbəb oldu. Böyük daşqına qədərki tarix ona şəhadət edir ki, uzun ömür günahkar üçün xeyir-dua deyildir. Allahın böyük çox səbirliliyi onlan şərəfsizlikdən saxlamır. İnsanlar nə qədər çox yaşayırlarsa, o qədər də pozğun olurlar.

Sinadakı dönüklük də beb idi. Əgər günah birdəfəlik cəzalanmasa idi, nəticəbr həminki kimi olacaqdı. Nuhun günbrində olduğu kimi yer pozğunlaşardı. Dönüklərə rəhm olunması - Qabilin həyatının saxlanmasından doğın şərdən daha artıq şər doğurardı. Allahın mərhəməti minlərlə insanın ölümünə imkan verdi ki, milyonların məhv olmasının qarşısını alsın. Çox hissənin xilas olması üçün O, az bir [278] hissəni cəzalandırmalı idi. Bundan başqa, xalq Allahdan dönməklə İlahi himayəçiliyə olan hüququnu itirmişdi və Onun müdafiəsindən məhrum olaraq Öz düşmənləri tərəfindən təhlükəyə məruz qalardı. Əgər şər o saat məhv edilməsə idi, israillilər tezliklə öz qüdrətli və çoxsaylı düşmənlərinin şikarı olardılar. İsrailin xeyrinə və bütün gələcək nəsillərə ibrət olaraq dönükləri yerindəcə cəzalandırmaq zəruri idi. Əgər onların həyatlarına rəhm olunsa idi, onları Allaha qarşı üsyan etməyə təhrik edən ruh onların arasında nifrət və didişmə ilə üzə çıxardı, nəhayət onlar özləri bir-birlərini məhv edərdilər. Dünyaya, İsrailə və hətta qanunsuzlara məhəbbətdən bu cinayət təxirə salınmadan və belə sərtliklə cəzalandınldı.

Xalq birdən ayılaraq öz cinayətinin eybəcərliyini görəndə bütün düşərgəni dəhşət bürüdü. Onlar qorxurdular ki, hər bir dönüklük edən məhv ediləcəkdir. Onların ümidsizliyindən riqqətə gələn Musa onlar üçün Allaha dua etməyi yenidən vəd etdi.

“Siz böyük günaha batdınız. İndi isə Mən Rəbbin hüzuruna qalxacağam ki, bəlkə günahınızı kəffarə edə bilim”. O getdi və xalq üçün xahiş edərək belə dedi: “Ah, bu xalq böyük günaha batıb, özünə qızıldan allahlar düzəltdi; indi, yalvanram, günahlannı bağışla. Əgər belə etməsən, adımı yazdığın Kitabdan sil”. Rəbb ona cavab verdi: “Mənə qarşı kim günah işlədibsə, onun adını Kitabımdan siləcəyəm. Lakin indi get, xalqı sənə dediyim yerə apar. Budur, Mənim Mələyim sənin qarşında gedəcək. Ancaq cəza günü gələndə onlara günahlarına görə cəza verəcəyəm”.

Musanın duasında biz səmavi kitablara diqqət yetiririk, bu kitablarda bütün insanlann adlan yazılmışdır və onların yaxşı və pis əməlləri dəqiq qeyd edilmişdir. Nə vaxtsa Ona xidmət edənlərin adları həyat kitabındadır. Əgər kimsə Ondan uzaqlaşırsa və inadla günah etməkdə davam edərək öz qəlbini Müqəddəs Ruha qarşı qəddarlaşdmrsa, belələrinin adları məhkəmədə həyat kitabından silinəcəkdir və onlar məhv olacaqlar. Musa dərk edirdi ki, günahkarm qisməti necə dəhşətlidir, lakin əgər İsrail xalqı Allah tərəfındən rədd edilməli idisə, o istəyirdi ki, onun da adı qalanların adı ilə birlikdə həyat kitabından silinsin. O, təsəvvür edə bilmirdi ki, möcüzəli surətdə qurtulanlar Allahın cəzasına düçar olsunlar. Musanın İsrail üçün vasitəçiliyi Məsihin günahkarlar üçün xahişinə qohumdur. Lakin Rəbb imkan [279] vermədi ki, Musa da Məsih kimi günahkarların təqsirini öz üzərində daşısın. “Mənə qarşı kim günah işlədibsə, onun adını Kitabımdan siləcəyəm”.

Həlak olanları xalq dərin kədərlə dəfn etdi. Üç min insan qılıncla həlak edildi; tezliklə bundan sonra düşərgədə bəla qızışmağa başladı və Rəbb Musanı göndərdi onlara desin ki, daha onları səfərdə müşayiət etməyəcəkdir. Tann elan etdi: “Siz dikbaş xalqsınız; buna görə Mən aranızda getməyəcəyəm, yoxsa yolda sizi məhv edərəm”. Sonra əmr edildi: “İndi isə bəzəklərinizi çıxarın. Mən də bilim ki, sizinlə nə edəcəyəm”. Bütün düşərgə yasa büründü. Sarsıntı və itaətlə “beləcə Xorev dağının ətəyində İsrail övladlan bəzəklərini soyundular”.

İlahi əmrə əsasən müvəqqəti ibadət yeri olan çadırı götürüb düşərgədən uzağa apardılar. Bu daha bir sübut idi ki, Allah onlardan uzaqlaşmışdır. Bundan sonra O, Musaya açılacaqdır, bu cür xalqayox. Vicdan əzabı çəkən insanlar bu rəhmsizliyi ağrı ilə hiss etdilər və onlara elə gəldi ki, bu, daha böyük bədbəxtlikdən xəbər verir. Allah Musanı ona görə ayırmadımı ki, onları tam məhv etmək mümkün olsun? Lakin onlar ümidsiz buraxılmadılar. Düşərgədən kənarda çadır qurdular - Musa onu “cəmiyyətin ibadət çadırı” adlandırdı. Səmimi qəlbdən peşman olan və Rəbbə qayıtmaq istəyənlərə göstərildi ki, öz günahlarını etiraf etmək və Onun mərhəmətini qazanmaq üçün огауа getsinlər. Onlar öz çadırlarına qayıdanda Musa ibadət çadırına girirdi. Xalq gərgin maraqla izləyirdi - onlar üçün xahişin qəbul olunmasının hər hansı bir əlaməti görünməyəcəkmi. Əgər onunla görüşmək üçün Allah ensə, onda onlar ümid edə bilərdilər ki, tam qınlmayacaqlar. Bulud sütunu enib ibadət çadırının girişində dayananda xalq sevincdən ağladı və “hamı qalxıb öz çadırının girişində səcdə qıldı”.

Musaya onun himayəsinə etibar edilənlərin inadkarlığı və korluğu yaxşı məlum idi, o, mübarizə etmək lazım gələcək çətinlikləri yaxşı bilirdi. O, başa düşürdü ki, xalqı ələ almaq üçün Rəbbin köməyini almaq lazımdır. O, İlahi iradənin aydın vəhyi üçün yalvarırdı və Onun hüzurunun sübutunu xahiş edirdi. “Bax, Sən mənə “Bu xalqı çıxart”, deyirsən; mənimlə birgə kimi göndərəcəyini mənə bildirmirsən. Halbuki Sən dedin: “Səni adınla tanıyıram və gözümdə lütf tapmışsan”. Əgər mən, doğrudan da, Sənin gözündə lütf tapmışamsa, yalvarıram, öz yolunu mənə agah elə ki, səni tanıyım və gözündə lütf tapım. Bax, [280] bu camaat sənin xalqındır”.

Rəbb ona cavab verdi: “Mənim hüzurum səninlə gedəcək. özüm sənə rahatlıq verəcəyəm”. Lakin Musaya rahatlıq yox idi. Onun qəlbini, əgər İsrail öz qəddarlığı və tövbəsizliyi nəticəsində Allah tərəfindən tərk edilərsə, onu gözləyən dəhşətlər haqqında həyəcan sıxırdı. Musa bu fikirlə barışa bilmirdi ki, daha onu qardaşları ilə heç nə bağlamayacaqdır və Allaha yalvarırdı ki, O, yenidən onları mərhəmətlə qəbul etsin və Onun hüzurunun əlaməti onları yolda yenə də müşayiət etsin. “Əgər Sənin hüzurun bizimlə getməsə, bizi buradan göndərmə. Mənimlə birlikdə xalqımın Sənin gözündə lütf tapması indi nə ilə bilinəcək? Sənin bizimlə getməyindən deyilmi? Biz yer üzündə olan hər xalqdan nə ilə fərqlənək?”

Rəbb dedi: “Sən Məndən dilədiyin bu şeyi edəcəyəm. Çünki gözümdə lütf tapdın və səni adınla tanıyıram”. Peyğəmbər hələ də Allaha yalvanrdı. O, özünün bütün dualarına cavab almışdı, lakin onun qəlbi İlahi mərhəmətin əlamətlərinin həsrətində idi. O, indi elə şey haqqında yalvardı ki, o haqda hələ heç bir insan xahiş etməmişdi: “İzzətini mənə göstər”.

Allah ona özünəgüvənməkdə irad tutmadı, ancaq rəhmlə cavab verdi: “Mən bütün xeyirxahlığımı sənin qarşından keçirəcəyəm”. Fanilərdən heç kim Allahın bütün şöhrətini görüb sağ qala bilməzdi. Lakin Musaya vəd edildi ki, o, Allahın şöhrətini dözə biləcək dərəcədə görəcəkdir. Onu yenidən dağ zirvəsinə çağırdılar, sonra dünyanı yaradan əl, “dağları tərpədib tanınmaz edən” əl (Əyyub 9:5) bu fanini, bu güclü iman ərini götürdü və onu qayalıqda yerləşdirdi, bu vaxt onun önündə Allahın bütün şöhrəti, bütün lütfü zühur etdi.

Bu, təcrübə və daha çox əhd ki, İlahi hüzur onu müşayiət edəcəkdir, Musamn missiyasının uğuruna işarə idi və o bunu Misirin bütün müdrikliklərindən, .İsraili idarə etməkdə özünün bütün nailiyyətlərindən, döyüş meydanındakı bütün nailiyyətlərindən ölçülməz dərəcədə üstün tuturdu. Heç bir dünyəvi qüdrət, məharət və bilik Allahın daimi hüzurunu əvəz edə bilməz.

Allahın əlində olmaqdan günahkar qorxur, lakin Musa Əbədi Tanrının önündə tək dayandı və qorxmadı, çünki onun qəlbi Yaradanın iradəsi ilə harmoniyada idi. Zəbur oxuyan deyir: “Mən qəlbimdə təqsirə yer versəydim, Xudavənd məni eşitməzdi” (Məzmur 66:18). Lakin “Rəbb [281] ondan qorxanlara sirrini açar, Onlara Öz əhdini öyrədər” (Məzmur 25:14).

Allah Özü haqqında dedi: “Rəbb Mənəm, rəhmli və lütfkar Rəbb Allaham. Mən hədsiz səbirli, məhəbbət və sədaqətlə doluyam, minlərlə nəslinə məhəbbətimi göstərərəm, cəzanı, asiliyi və günahı bağışlayaram”.

“Musa dərhal yerə döşənib Rəbbə səcdə qıldı”. Yenidən Allaha yalvardı ki, O, Öz xalqının qanunsuzluğunu bağışlasın və onları Öz mirası kimi qəbul etsin. Bu xahiş eşidildi. Rəbb rəhmlə vəd etdi ki, İsraillə Öz əhdini bərpa edəcək və onların naminə elə möcüzələr edəcəkdir ki, “beləsi dünyada heç bir yerdə heç millət arasında yaranmamışdı”.

Qırx gün və gecə Musa dağda qaldı və bu vaxt ərzində, birinci dəfəki kimi, Allah fövqəladə surətdə onun həyatını saxladı. Heç bir insana onunla birlikdə dağa qalxmağa, yaxud da o olmadığı zaman ona yaxınlaşmağa icazə verilmədi. Allahın əmri ilə o, iki daş lövhə hazırladı və onları özü ilə birlikdə götürüb zirvəyə qalxdı, “Rəbb yenidən onlarda əhd sözlərini, On Qanunu yazdı”.

Allahla uzun müddət ünsiyyət vaxtı Musanın üzü İlahi hüzurun izzətini əks etdirməyə başladı. O, dağdan enəndə onun üzü gözqamaşdırıcı işıq saçırdı, lakin o bunu bilmirdi. Stefan öz hakimlərinin önündə duranda bu cür işıq onun da üzündə parlayırdı. “Hamısı Stefana diqqətlə baxdılar və üzünü bir mələk üzü kimi gördülər” (Həvarilərin işləri 6:15). Harun da, xalq da Musadan hürkdülər, ona yaxınlaşmaqdan qorxdular. Onların heyrətini və dəhşətini görüb, lakin bunun səbəbini bilmədən, o, onları yaxınlaşmağa əmin edirdi. O, Allahın onlarla barışmaq vədi haqqında danışdı və əmin etdi ki, O, yenidən onlara qarşı xoşmeyilli olacaqdır. Onlar onun səsində məhəbbət və mehribanlıqdan başqa heç nə eşitmədilər və nəhayət, bir cəsarətlisi ona yaxınlaşmağa ürək etdi. Pərəstişkar qorxuya bürünmüş halda damşmağa qadir olmayaraq o, səssizcə Musanın üzünə, sonra da göyə işarə etdi. Böyük rəhbər bu hərəkətin mənasını başa düşdü. Vicdan əzabı çəkərək, özlərini hələ də Allah mərhəmətindən kənarda hesab edərək, əgər onlar Allaha itaətkar olsa idilər, onlar üçün sevinc mənbəyi olacaq səmavi nura dözə bilmirdilər. Suçluluq qorxu təlqin edir. Günahdan təmiz olan can səmavi işıqdan gizlənməyə cəhd etməz. [282]

Musa onlara çox şey xəbər verməli idi və onlara mərhəmətdən üzünü örtüklə örtdü, bundan sonra Allahla ünsiyyətdən qayıdanda həmişə belə etdi.

Rəbb bu nurla İsrailin şüurunda Öz qanununun müqəddəs, uca xarakterini və Məsih vasitəsilə açılan Xoş Müjdənin şöhrətini həkk etmək istəyirdi. Musa dağda olduğu zaman Allah ona yalnız qanun lövhələrini təqdim etmədi, həm də xilas planını açdı. O gördü ki, yəhudiliyin bütün simvolları Məsihin qurbanına işarə edir və Qolqotadan gələn səmavi işıq şöhrəti Allah Qanununun işığından az olmayaraq Musanın üzündə parlayırdı. Bu İlahi işıq əhdin şöhrətini simvolizə edirdi, Musa bu əhdin görünən vasitəçisi, yeganə həqiqi Müdafıəçinin nümayəndəsi idi.

Musanın üzündə əks olunan İlahi şöhrət, İsanın vasitəçiliyi sayəsində Allah qanunlarına riayət edən Allah xalqının üzərinə yağan xeyir-dualar kimidir. Bu, ona şəhadət edir ki, bizim Allahla əlaqəmiz nə qədər six olarsa, biz Rəbbə o qədər tez bənzəyəcəyik və İlahi mahiyyətin hissəcikləri olmağa o qədər hərarətlə can atacağıq.

Musa Məsihin simvolu idi. İlahi şöhrətin parıltısının xalq üçün dözülməz olduğuna görə İsrail xalqının vasitəçisi öz üzünü örtdüyü kimi, İlahi Müdafıəçi İsa da yerə gələndə Öz İlahiliyini insan bədəni altında gizlətdi. Əgər O, səmavi parıltıya bürünərək gəlsə idi, günahkar halda olan insanlara yaxınlaşa bilməzdi. Onlar Onun hüzurunun şöhrətinə davam gətirə bilməzdilər. Buna görə də O, Özünü qul etdi və “günahlı bəşər bənzəyişində” (Romalılara 8:3) gəldi ki, günaha batmış nəsli Özünə yaxınlaşdırsın və onları yüksəltsin. [283]

29-cu fəsil
ŞEYTANIN QANUNA QARŞI DÜŞMƏNÇİLİYİ

Şeytanın səma sakinləri arasında Allah Qanununu devirmək üçün birinci cəhdi bir müddətə sanki uğur qazanmışdı. Az mələk yoldan çıxarılmadı, lakin şeytanın ötəri təntənəsi məğlubiyyətlə qurtardı. O, Allahdan uzaqlaşdırıldı və Səmadan qovuldu.

Münaqişə yerdə təkrar başlayanda şeytan yenidən sanki qələbə qazandı. İnsan günah edərək onun əsiri oldu və insanın yerdəki hökmranlığı böyük üsyançının hökmranlığına çevrildi. Onda sanki şeytanın önündə öz müstəqil padşahlığını qurmaq və Allaha, Onun Oğluna müharibə elan etmək imkanı açıldı. Lakin xilas planı insana yenidən imkan verdi ki, Allahla əlaqəni bərpa etsin, Onun qanununu icra etsin və nəhayət, insan kimi yer də hiyləgərin hökmranlığından xilas edilsin.

Şeytan yenidən uğursuzluğa düçar oldu və öz uğursuzluğunu qələbəyə çevirmək ümidi ilə yenidən yalana əl atdı. Günaha batmış nəslin arasında qəzəb ruhu oyatmaq üçün hiyləgər ədalətsizlikdə Allahı ittiham etməyə çalışırdı ki, O, insanın Onun qanununu pozmasına imkan vermişdir. “Niyə, - mahir hiyləgər inandırırdı, - Allah, günahın nəticələrini bilə-bilə, yol verdi ki, insan sınağa düçar olsun, günah etsin və özünü iztirablara və ölümə düçar etsin?” İbrahimin övladları onlara başqa şans verən Allahın çoxsəbirli mərhəmətini unudaraq və şeytanın üsyanı nəticəsində Səma Padşahının verdiyi heyrətamiz, lakin dəhşətli qurbana baxmayaraq, azdıncının pıçıltılarını dinlədilər [284] və onları şeytamn öldürücü hakimiyyətindən xilas etməyə qadir olan yeganə Şəxsdən gileyləndilər.

Bu gün də minlərcə can Allaha qarşı həmin üsyançı çıxışlara züy tuturlar. Onlar dərk etmirlər ki, seçmək azadlığını insandan almaq onu qarət etmək, şüurlu varlıq olmaq hüququndan məhrum etmək və robota döndərmək deməkdir. Allah mənəvi cəhətdən azad varlıq kimi yaradılan insanın iradəsini buxovlamaq istəmir. Başqa dünyaların sakinləri kimi onun da itaəti sınağa məruz qalmalı idi, lakin O, insanı heç vaxt elə vəziyyətlərə salmır ki, bu şəraitlər onu mütləq günaha tabe olmağa məcbur etsinlər. O yol verməz ki, Onun məxluqu dözülməz sınağa məruz qalsın. Rəbb insanın şeytanla mübarizədə heç vaxt məğlub olmaması üçün ona zəruri olan hər şeyi bəxş etmişdi.

İnsanlar yer üzündə yayılanda, demək olar ki, bütün dünya üsyankar ruha bürünmüşdü. Yenə, elə bil ki, şeytan qalib gəlmişdi. Lakin qadir qüvvə yenə də qanunsuzluğu kəsdi və yer böyük daşqının suları ilə şərəfsizlikdən təmizləndi.

Peyğəmbər deyir: “Hökmbrin уег üzündə həyata keçdikcə dünyanın sakinbri doğruluğu öyrənir. Pis Adama rəhm etsələr də, o, doğruluğu öyrənməz,... Rəbbin böyüklüyünü görməz” (Yeşaya 26:9,10). Böyük daşqından sonra beb oldu. Allahın cəzasından xilas olandan sonra yerin sakinbri yenidən Rəbbə qarşı üsyan etdibr. Allahın əhdi və Onun qanunları iki dəfə dünya tərəfındən inkar edildi. Nuhun törəməbri də daşqından əvvəlki dünya kimi Rəbbin hakimiyyətini rədd etdibr. Onda Allah İbrahimb əhd bağladı və Onun qanununun qoruyucuları ola biləcək xalqı seçdi. Lakin şeytan bu xalqı azdırmaq və məhv etmək üçün dərhal öz fıtnələrinə başladı. Yaqubun övladları yoldan çıxıb bütpərəstlərlə nigah bağladılar və onların allahlarına səcdə etdibr. Lakin Yusif Allaha sadiq qaldı və onun sədaqəti əsl imanın daimi sübutu oldu. Bu işığı söndürmək üçün şeytan Yusifın paxıl qardaşlarından istifadə etdi, onları Yusifı bütpərəst ölkəsinə köbliyə satmağa təhrik etdi. Lakin Allah hadisələrə eb istiqamət verdi ki, Misir xalqına Özü haqqında bilik versin. Potifərin evində də, zindanda da Yusif eb təcrübə aldı ki, bu təcrübə Allah qorxusu ib birgə onu Misirin rəisi vəzifəsi üçün hazırladı. Onun təsiri fironun sarayından bütün ölkəyə yayıldı və bununla yanaşı Allah haqda bilik də hər yerə yayıldı. İsrail xalqı da Misirdə çiçəkləndi və xoş güzaran [285] sürdü, sadiq olanlar isə ətrafdakılara Allah haqqında xeyirxah təsir göstərdilər. Bütpərəst kahinlər xalqın meyl etdiyi yeni dinin inkişafını həyəcanla izləyirdilər. Onlara Allaha qarşı öz xüsusi nifrətini təlqin edən şeytan tərəfındən qızışdırılaraq onlar bu işığı söndürməyi qərara aldılar. Onlara taxt-tacın varisini tərbiyə etmək həvalə edilmişdi və Allaha qarşı bu barışmaz düşmənçilik ruhu və bütpərəstliyə can atmaq gələcək monarxın xarakterini formalaşdırdı və ibranilərə qarşı qəddarlığa, zülmə gətirib çıxartdı.

Musanın Misirdən qaçmasından sonra qırx il ərzində sanki qələbə bütpərəstliyin tərəfində idi. İsrailin ümidi hər il getdikcə daha çox sönürdü. Padşah da, xalq da öz qüdrətlərindən qızışırdılar və İsrailin Allahını söyürdübr. Bu, nəhayət, Musanın qarşı durduğu fironda ən yüksək nöqtəsinə çatdı. İbrani xalqının rəhbəri İsrailin Allahı Tanrı tərəfindən xəbərlə fironun yanına gələndə fironun dediyi sözlər: “Rəbb kimdir ki, Onun səsinə qulaq asıb....Rəbbi tanımıram” - ona şəhadət etmirdi ki, o, əsl Allahı tanımır, ona şəhadət edirdi ki, o, Allahın qüdrətinə qarşı müharibə elan edir. Lap əvvəldən son ana qədər fironun İlahi əmrə müqaviməti onun xəbərsizliyinin nəticəsi deyil, nifrətinin və təkəbbürünün nəticəsi idi.

Misirlilər uzun müddət ərzində Allah haqqında bilik işığını rədd etsələr də, Rəbb hələ də onlara tövbə etmək imkanı göndərirdi. Yusifin günlərində Misir İsrail üçün sığınacaq yeri olmuşdu. Allah Öz xalqına göstərdiyi mehribanlıqla şöhrətlənmişdi və indi də çoxsəbirli, gec qəzəbbnən və mərhəmətlə dolu olan Allah Özünün hər bir cəzasının yerinə yetməsi vaxtını bngidirdi; misirlibr məhz səcdə etdikləri şeybrdən əzab çəkərək Tanrının qüdrəti haqqında sübut aldılar və kim istəsəydi Allaha təslim olub Onun cəzasından qurtarardı. Fironun fanatikliyi və inadkarlığı Allah haqda biliyin yayılmasına səbəb oldu və bir çox misirliləri özünü Allaha xidmətə həsr etməyə təhrik etdi.

İsraillibr bütpərəstlərə çox yaxın olduqları və bütpərəstliyə uyduqları üçün Allah eb etdi ki, onlar Yusifin təsiri güclü olduğu və onların seçilmiş xalq kimi qalmalan üçün yaxşı şərait olan Misirə yola düşdübr. Misir dininin kobud bütpərəst formaları, misirlilərin ibranilərə göstərdikləri qəddarlıq və zorakılıq onlarda bütpərəstliyə qarşı ikrah oyatmalı və onlan öz atalarının Allahında sığınacaq axtarmağa təhrik etməli idi. Allahın bu qabaqgörənliyindən şeytan öz [286] xüsusi məqsədləri üçün istifadə etdi, israillilərin şüurunu bulandırmağa və onları bütpərəst ağalarının adətlərini yamsılamağa məcbur etməyə çalışdı. Misirlilərin heyvanları müqəddəs hesab etmələrindən ibranilər özlərinin köblikdə olduqları bütün vaxt ərzində qurban gətirə bilmədilər. Bu ona səbəb oldu ki, onların qəlbləri böyük Qurbana can atmadı və imanları zəiflədi. İsrail xalqının qurtuluş vaxtı gələndə isə şeytan var qüvvəsilə Allahın niyyətlərinə müqavimət göstərdi. O, möhkəm qərara gəldi ki, bu çoxsaylı xalqı (iki milyondan artıq adamı) nadanlıqda və mövhumatda saxlasın. Allahın xeyir-dua verməyi və artırmağı vəd etdiyi, yer üzündə qüdrətli qüvvə etməyi vəd etdiyi xalqı, vasitəsilə Allahın Öz iradəsi haqqında biliyi açmalı olduğu xalqı, Onun qanununun qoruyucusu olmaq üçün nəzərdə tutulan xalqı şeytan var gücü ilə zülmətdə və köləlikdə saxlamağa çalışırdı ki, onun şüurundan Allah haqqında bütün xatirələri silsin.

Fironun önündə möcüzələr ediləndə şeytan döyüş meydanına gəldi ki, onların təsirini kiçiltsin və fıronun qadir Rəbb haqda bilik almasına və Onun əmrlərinə tabe olmasına mane olsun. Şeytan bütün məharətini göstərdi ki, Rəbbin işlərini təqlid etsin və beləliklə Onun iradəsinə müqavimət göstərsin. Lakin onun bütün səyləri ona xidmət etdi ki, İlahi gücün və şöhrətin böyük təzahürü üçün yol açıldı və onda israillilər və bütün Misir əsl canlı Allahın varlığı və ali hakimiyyəti haqqında daha çox bildilər.

Rəbb Öz gücünün qüdrətli təzahürü və bütün Misir allahlarını cəzalandırması ilə İsraili xilas etdi. “O xalqını sevinclə, Öz seçdiklərini mədh səsi ilə çıxartdı... Qoy Rəbbin qaydalarına riayət etsinlər, qanunlanna əməl eləsinlər” (Məzmur 105:43-45). O onları köblikdən azad etdi ki, onlar üçün düşməndən sığınacaq kimi hazırladığı xoş torpağa göndərsin; onlar orada Onun kölgəsi altında yaşaya bilsinlər. O, onları Özünə cəlb etmək və əbədi olaraq Öz ağuşunda saxlamaq istəyirdi, Onun bütün mehribanlığma və mərhəmətinə cavab olaraq isə onlar Onun, canlı Allahın önündə başqa allahlara malik olmamalı idibr və Onun adını bütün dünyada ucaltmalı və izzətləndirməli idilər. Misirdəki köblik illəri ərzində israillibrin çoxusu İlahi prinsipləri bütpərəst adət və ənənələri ilə qanşdıraraq Allah Qanunu haqda biliyi çox itirmişdibr. Allah onları Sinaya gətirdi və orada Özü Öz qanununu elan etdi. [287]

Şeytan və şər mələkləri bütün baş verənlərdə iştirak edirdilər. Hətta Allah Öz xalqına qanun verəndə də şeytan onu günaha necə sövq etməyi düşünürdü. Səma önündə şeytan istəyirdi ki, Allahın əlindən Onun seçdiyi xalqı qoparsın. İsrailliləri bütpərəstliyə sövq etməklə hiyləgər bütün ibadət sistemini dağıtmaq istəyirdi: çünki insan onun özündən uca olmayan və simvolunu öz əlilə düzəltdiyi şeyə səcdə etməklə necə ucala bilər? Əgər insanı o dərəcədə kor etsə ki, o, nəhayətsiz Allahın gücünü, qüdrətini və şöhrətini konkret bir surətdə, üstəlik də heyvan və sürünənlər surətində yaratsın; əgər insanlar öz İlahi başlanğıclarını bu qədər unutsalar, öz Yaradanlarına bənzər yaradıldıqlarını unutsalar, bu murdar cansız əşyalara səcdə etsələr, onda alçaq özbaşınalığa yol açılacaq, pis istəklər sərhəd tanımayacaq və şeytan insanlar üzərində tam hakimiyyət əldə edə biləcəkdir.

Buradaca, Sinanın ətəyində, Allah Qanununun inkar edilməsi üçün şeytan öz planlarını həyata keçirməyə başladı, Səmada başladığı fıtnələri davam etdirdi. Musa dağda Allahla birgə olduğu qırx gün ərzində şeytan insanlarda şübhə oyatmaqla məşğul oldu və onları dönüklüyə və üsyana itələdi. Onunla əhd bağlayan xalqa təqdim etmək üçün Allah Öz qanununu yazanda israillilər Tanrıya sədaqətlərini pozaraq qızıl allahcığazlar tələb etdilər. Musa İlahi şöhrətin əzəmətli hüzur yerini tərk edərək insanların yerinə yetirməyi and içdikləri qanunun göstərişləri ilə onların yanına qayıdanda gördü ki, onlar tamamilə Onun tələblərini rədd etmişlər və pərəstişlə qızıl bütə baş əyirlər.

İsraili küfrə və Tanrıya qarşı təhqiramiz hərəkətə təhrik etməklə, şeytan insanları ölümə düçar etmək istəyirdi. Onlar özlərinin belə pozğun və Allah tərəfındən onlara təklif olunan üstünlüklərə və xeyir-dualara layiq olmadıqlarını göstərdikləri üçün, həm də özlərinin təntənəli sədaqət andlarını pozduqlan üçün şeytan ümid edirdi ki, Allah onları Özündən rədd edəcək və məhv edəcəkdir. Bu yolla şeytan İbrahimin toxumunu kəsmək istəyirdi, o əhd olunan toxumu ki, canlı Allah haqda biliyi saxlamalı idi və ondan həqiqi toxum, Məsih törəməli idi və Məsih də şeytana qalib gəlməli idi. Böyük qiyamçı İsraili məhv etməyi və beləliklə Allah planlarını pozmağı fıkirləşirdi. Lakin o, yenə məğlub oldu. İsrail xalqı necə günah etsə də, tam məhv edilmədi. Şeytanın inadkar tərəfdarları məhv edildikləri zaman itaət edən və [288] peşman olan xalq rəhmlə bağışlandılar. Bu cinayətin tarixi, cinayətkarlığın və bütpərəstliyin cəzalanmasınm, ədalətin və Allahın çoxsəbirli rəhmdilliyinin əbədi sübutudur.

Sinada baş verən hadisələri bütün Kainat izləyirdi. İki qarşıduran qüvvənin toqquşması Allah idarəsi və şeytan idarəsi arasındakı fərqi üzə çıxartdı. Yenə başqa dünyaların günahsız sakinləri şeytanın dönüklüyünün nəticələrini gördülər və başa düşdülər ki, əgər şeytan bunu edə bilsəydi, onun Səmada istədiyi idarə necə olardı.

İnsanları ikinci əmri pozmağa məcbur etməklə şeytan onların İlahi Varlıq haqda təsəvvürlərini kiçiltmək istəyirdi. Dördüncü əhdi kənarlaşdırmaqla o, insanlan Allahı tamam unutmağa məcbur etməyə çalışırdı. Rəbb istəyirdi ki, insanlar Onu bütpərəst allahlarından yüksəklərə ucaldaraq Ona səcdə və ibadət etsinlər; bu tələblər ona əsaslanır ki, O, Yaradandır və bütün başqa varlıqlar öz varlıqları üçün Ona borcludurlar. Müqəddəs Kitab buna şəhadət edir. Yeremya peyğəmbər deyir: “Rəbb haqq Allahıdır. Var olan Allahdır, əbədi Padşah Odur... Yeri və göyü yaratmayan allahlar yer üzündən və göyün altından yox olacaq. Rəbb qüdrəti ilə yer üzünü yaratdı, hikməti ilə dünyanı qurdu, dərrakəsi ilə göyləri yaydı”. “Hər kəs ağılsız oldu, bilikləri qalmadı. Hər zərgər düzəltdiyi bütdən utanacaq, çünki onun tökdüyü büt puçdur, onda nəfəs yoxdur. Onlar boş şey, masqaraçılann işidir. Cəza vaxtı məhv olacaqlar. Yaquba Nəsib Olan isə onlara bənzəməz, çünki hər şeyi yaradan Odur” (Yeremya 10:10-12; 14-16). Şənbə, Allahın yaradıcı qüvvəsinin əlaməti kimi, Onun göyün və yerin Yaradıcısı olduğunu göstərir. Deməli, Şənbə Onun varlığının, Onun əzəmətinin, Onun müdrikliyinin və Onun Məhəbbətinin daimi şahididir. Əgər Şənbəyə lazımi surətdə riayət olunsaydı, dünyada bir nəfər ateist, yaxud bütpərəst olmazdı.

Öz başlanğıcını Edemdən götürən şənbənin bayram edilməsi bizim dünyadan heç də az qədim olan qanun deyildir. Ona başlanğıcdan bütün ulular tərəfindən riayət edilmişdir. Misirdəki köləlik zamanı nəzarətçilər israilliləri şənbəni pozmağa məcbur edirdilər və onlar şənbənin müqəddəsliyi haqda biliklərini xeyli dərəcədə itirmişdilər. Sinada qanun elan ediləndə dördüncü əhdin ən birinci sözləri: “Şənbə gününü yadda saxlayıb, müqəddəs gün kimi say...”, onu göstərirdi ki, şənbə bundan əvvəl təşkil edilmişdir, onun mənşəyi bizi yaradılış [289] günlərinə apanr. İnsanlan Allahı unutmağa məcbur etmək üçün şeytan bu böyük günü ləğv etmək istəyirdi. Əgər o, insanları Yaradanı unutmağa məcbur edə bilsəydi, onlar düşmən qüvvəyə müqavimət göstərməkdə tamamilə gücsüz olardılar və onun şikarı olardılar.

Şeytanın Allah Qanununa düşmənçiliyi onu On qanunun hər bir hökmünə qarşı mübarizə etməyə məcbur etdi. Öz valideynlərinə oğul və qız məhəbbəti və itaəti prinsipi hamının Atası Allaha məhəbbətinin və sədaqətinin böyük prinsipi ilə sıx bağlıdır. Valideyn nüfuzuna hörmətsizlik istər-istəməz Allah nüfuzuna hörmətsizliyə aparacaqdır. Buna görə də şeytan var gücü ilə çalışır ki, beşinci əhdə göstərilən borc hissini boğsun. Bütpərəst xalqlar bu prinsipə az əhəmiyyət verirdilər. Bir çox qəbilələrin adətinə görə ixtiyar yaşına çatmış və özlərini yedirtməyə qadir olmayan valideynləri taleyin ixtiyanna buraxırdılar, yaxud öldürürdülər. Ailədə anaya etinasız münasibət göstərirdilər, onun əri öldükdə isə o, öz böyük oğlunun tabeçiliyinə keçirdi. Övladların valideynlərə itaəti Musa tərəfindən qanunlaşdırılmışdı, lakin israillilər Allahı unutduqda başqa qanunlarla birlikdə bu da inkar edildi.

Şeytan “başlanğıcdan qatil idi” (Yəhya 8:44); insan nəsli üzərində hakimiyyət əldə edən kimi isə Allahın nüfuzunu daha özbaşınalıqla tapdamaq üçün insanları yalnız bir-birlərinə nifrət etməyə və öldürməyə təhrik etmədi, həm də onları altıncı qanunun pozulmasını öz dinlərinin bir hissəsi etməyə məcbur edirdi.

İlahi keyfıyyətlər haqda təhrif olunmuş təsəvvür bütpərəst xalqları bu inama gətirib çıxartdı ki, allahlan mərhəmətə gətirmək üçün insan qurbanları zəruridir və bütpərəstlik örtüyü altında ən dəhşətli cinayətlər baş verdi. Bunlar arasında uşaqlan bütlər önündə oddan keçirmək adəti də yayılmışdı. Uşaqlardan hansısa bu dəhşətli sınaqdan sonra salamat qalanda xalq inanırdı ki, onların qurbanları qəbul edilmişdir və bu cür uşağa allahların xüsusi mərhəmətinə malik olan kimi baxırdılar. Ona çoxlu hədiyyələr bəxş edirdilər və xüsusi hörmət göstərirdilər; nəticədə isə o nə cinayət edirdisə, hamısı cəzasız qalırdı. Lakin uşaqlardan hansınınsa odun içindən keçərkən yanığı olardısa, onun taleyi həll olunurdu. Çünki xalq inanırdı ki, belə halda allahların qəzəbindən yalnız bu bədbəxti qurban gətirməklə qurtarmaq olar və əlbəttə ki, belə də edirdilər. Böyük dönüklük dövründə bu cür [290] murdarlıqlar müəyyən dərəcədə İsrail xalqı arasında da baş verirdi.

Yeddinci qanun də din naminə pozulurdu. Bütpərəst ibadətləri çox hissəsi murdar, mənəviyyatsız ayinlərdən ibarət idi. İnsanların səcdə etdikləri allahlar natəmizlər kimi təsvir edilirdilər və onların tərəfdarlan müxtəlif alçaq ehtiraslara qapılırdılar. Dəhşətli qüsurlar çiçəklənirdi və dini bayramlar açıq ümumi işrətlə seçilirdi.

Çoxarvadlılıq bəşər tarixinin ilkin dövrlərindən adət halını alırdı. Bu, böyük daşqına qədərki dünyaya Allahı qəzəbləndirən cinayətlərdən biri idi. Lakin daşqından sonra bu qanunsuzluq yenidən geniş yayıldı. Şeytan xüsusi səy göstərirdi ki, nikah ittifaqını təhrif etsin, onun vəzifələrini zəiflətsin və onun müqəddəsliyini məhv etsin; çünki Allah surətini insanda təhrif etmək üçün və iztirablara, qüsurlara qapı açmaq üçün daha etibarlı üsul yox idi.

Böyük mübarizənin lap əvvəlindən şeytan daim çalışırdı ki, Rəbbin xarakterini yanlış təsvir etməklə Onun qanununa qarşı üsyana təhrik etsin və onun bu niyyətləri sanki uğur qazanırdı. Çoxları şeytam dinləyir və Allaha qarşı üsyan edirlər. Lakin hökm sürən şər arasında Allahın niyyətləri durmadan yerinə yetməyə yaxınlaşır. Bütün yaradılmış şüurlu varlıqlara O, ədalət və mehribanlıq göstərir. Şeytanın azdırmalarına uyaraq bütün insan nəsli Allah Qanununu pozdu, lakin Onun Oğlunun qurbanı sayəsində Allaha qayıdış yolu açılmışdır. Məsihin lütfü vasitəsilə insanlar yenidən Atanın qanununa itaətkar ola bilərlər. Beləliklə hər bir vaxtda ətrafdakı dönüklük zülməti arasında Allah Ona sadiq olan xalqı - qəlbində Onun qanunu olan xalqı toplayır (bax Yeşaya 51:7).

Şeytan yalanla mələkləri yoldan çıxartdı. O, insanların arasında həmişə də bu cür hərəkət etmişdir və axıradək də belə edəcəkdir. Əgər o, Allaha və Onun qanununa qarşı açıq müharibə etsəydi, onda insanlar ehtiyat edərdilər, lakin o maskalanır və həqiqəti yalana qarışdırır. Ən təhlükəli yalan odur ki, həqiqətlə qanşmışdır. Cam köləliyə və məhv edən yanılmalara bu yolla qəbul etdirilir. Bu yolla şeytan dünyanı öz arxasınca cəlb edir. Lakin onun təntənəsinə həmişəlik son qoyacaq gün yaxınlaşır.

Rəbb üsyanla elə rəftar edəcəkdir ki, bu qədər vaxt gizlin törədilən fıtnələr tamamilə ifşa olunacaqlar. Şeytan idarəsinin nəticələri, İlahi qanunların kənarlaşdırılmasının bəhrələri bütün yaradılan varlıqlar [291] önündə açılacaqdır. Allah Qanunu tamamilə haqq qazanacaqdır. Hamı görəcək ki, Rəbbin fəaliyyətləri Onun xalqının və Onun yaratdığı dünyaların yalnız əbədi xeyrinə olmuşdur. Şeytan özü bütün Kainat önündə Allah idarəsinin ədalətini və Onun qanununun salehliyini etiraf edəcəkdir.

Allahın Öz tapdanmış nüfuzunu bərpa etmək üçün qalxacağı saat uzaq deyil. “Çünki, budur, Rəbb уег üzünün sakinlərini qəbahətləri üzündən cəzalandırmaq üçün Öz məskənindən gəlir” (Yeşaya 26:21). “Ancaq kim onun gələcəyi günə kim tab gətirə bilər? O zühur edəndə kim davam gətirə bilər?” (Malaki 3:2). Allah Öz qanununu elan etmək üçün dağa enəndə İsrail xalqına onun günahkarlığına görə dağa yaxınlaşmağa icazə verilmədi, çünki Onun hüzurunun gözqamaşdırıcı şöhrəti insanları məhv edə bilərdi. Əgər Allahın qüdrəti Onun qanununun elan edilməsi üçün seçilən yerdə belə təzahür etmişdisə, O bu müqəddəs qanunları yerinə yetirmək üçün gələndə Onun məhkəməsi necə dəhşətli olacaqdır! Onun hakimiyyətini tapdalayanlar həmin böyük son qisas günü Onun şöhrəti önündə necə dayanacaqlar? Xalqın Sinada yaşadığı qorxu insanların şüumnda məhkəmə səhnələri haqda təsəvvür doğurmalı idi. Воru səsi İsraili Allahla görüş üçün çağınrdı. Mələyin səsi və Allahın borusu bütün dünyada diriləri və ölüləri Hakimin önündə toplayacaq. Ata və Oğul çoxlu sayda mələklərin müşayiəti ilə dağa enəcəklər. Böyük məhkəmə günü Məsih “Atasının izzətində Öz mələklərilə” gələcəkdir (Matta 16:27). Onda O, Öz şöhrət taxtında oturacaq və bütün xalqlar Onun önündə toplaşacaqlar.

Sinada İlahi hüzur görünəndə Rəbbin şöhrəti bütün İsrailin gözlərində hər şeyi udan oda bənzəyirdi. Lakin Məsih müqəddəs mələklərlə birlikdə şöhrətlə gələndə bütün yer Onun hüzurunun dözülməz işığı ilə işıqlanacaqdır. “Allahımız gəlir, sakit dayanmaz, Önündə yandırıb-yaxan alov var, ətrafında şiddətli tufan qopar. O, xalqını mühakimə etmək üçün göyü, yeri şahid çağırır” (Məzmur 50:3,4). Onun önündə od çayı axacaqdır, o, bütün canlıları külə döndərəcəkdir, уег də, insanların bütün yaratdıqları da yanacaqdır. “Bu, Rəbb İsanın qüdrətli mələklərilə bərabər alovlu atəş içərisində göydən zühur etdiyi zaman olacaqdır. Rəbbimiz İsa, Allahı tanımayan və Özü barəsindəki Mücdəyə itaət etməyənlərə cəza verəcəkdir” (2 Saloniklilərə 1:7,8). [292]

İnsan yaradıldığı vaxtdan, Sinada qanun elan edilərkən olduğu kimi İlahi qüdrətin bu cür təzahürünün heç vaxt şahidi olmamışdı. “Sina dağındakı Allahın qarşısında, Allahın, İsrailin Allahının hüzurunda yer lərzəyə gəldi, göydən yağış töküldü” (Məzmur 68:8). Təbiətin dəhşətli titrətmələri arasında buluddan Allahın səsi boru kimi gəlirdi. Dağ əsasından zirvəsinə qədər titrəyirdi və rəngi qaçmış, qorxudan titrəyən bütün İsrail xalqı yerə döşənmişdi. Səsi yeri titrədən elan etdi: “Bir daha yalnız yeri deyil, göyü də sarsıdacağam” (İbranilərə 12:26). Yazı deyir: “Rəbb uca yerdən nərə çəkəcək, müqəddəs məskənindən gürlayacaq”; “göy və yer sarsılacaq” (Yeremya 25:30; Yoel 3:16). Həmin böyük gələcək gün göylər “bükülən tumar kimi” çəkilib gedəcək (Vəhy 6:14). Hər bir dağ və ada öz yerindən tərpənəcək. “Dünya sərxoş kimi yırğalanacaq, külək əsəndə talvar kimi silkələnəcək, asiliyin ağırlığı altında yerə yatacaq, bir daha qalxa bilməyəcək” (Yeşaya 24:20).

“Buna görə hamının əlləri yanına düşəcək, hər kəs qorxub ürəyini yeyəcək” “və hamının bənizi solacaq”, “hər bir Adamı dəhşət bürüyəcək, dərd və iztirab içində boğulacaq, doğan qadın kimi ağrı çəkəcək, çaşqın-çaşqın bir-birinə baxacaq”. “Pisliyə görə dünyanı, günahlarına görə pis adamları cəzalandıracağam, - Rəbb deyir, -təkəbbürlülərin qürurunu qıracağam, zalımların məğrurluğunu alçaldacağam” (Yeşaya 13:7,8,11; Yeremya 30:6).

Musa əhd lövhələrini alaraq Allahın önündən qayıtdıqda günahkar İsrail onun üzünü işıqlandıran nura dözə bilmirdi. Allah Oğlu Allahın qanununu pozanlan və Onun barışığını rədd edənləri cəzalandırmaq üçün bütün səma ordusunun əhatəsində Atasının şöhrəti ilə zühür edəndə, allahsızlar Ona daha az baxa biləcəklər. Allah Qanununu inkar edənlər və Məsihin qanını tapdalayanlar, “dünyanın padşahları və əyanları, varlıları və minbaşıları, güclüləri” dağların mağaralarında və dərələrində gizlənəcəklər və onda dağlara və daşlara deyəcəklər: “Üstümüzə yıxılın, bizi taxtda Oturanın üzündən və Quzunun qəzəbindən gizlədin! Çünki Onun qəzəbinin böyük günü gəldi və kim dayana bilər?” (Vəhy 6:16-17). “O gün insanlar səcdə etmək üçün düzəlmiş qızıl və gümüş bütlərini götürüb, köstəbək və yarasaların qabağına atacaqlar ki, Rəbb yeri sarsıtmağa qalxarkən, onun zəhminin üzündən, ehtişamının əzəmətindən qaçmaq üçün qayalıqdakı çatlaqlara, uçurumlardakı yanqlara girsinlər” (Yeşaya 2:20,21). [293]

Onda hamı görəcəkdir ki, şeytanın Allaha qarşı üsyanı şeytanın özünün və könüllü olaraq ona tabe olanların hamısının məhvi ilə qurtardı. O, insanları inandırırdı ki, qanunu pozmaqla onlar çox şey udacaqlar, lakin onlar görəcəklər ki, “günahın əvəzi ölüm”dür (Romalılara 6:23). “Budur, soba kimi yanan o gün gəlir. Bütün məğrurlar və pislik edənlər saman kimi olacaqlar. Gələn o gün onlan yandıracaq. Onlardan nə kök, nə də budaq qalacaq” (Malaki 4:1). Şeytan hər bir günahın köküdür və bütün qanunsuzlar onun budaqlarıdır, onlar tam məhv ediləcəklər. Günaha və onun gətirdiyi bütün fəlakət və bədbəxtliklərə son qoyulacaqdır. Zəbur oxuyan deyir: “Sən millətləri məzəmmət, pisləri yox etdin, adlannı əbədilik sildin... bir nişanə qalmadı” (Məzmur 9:5,6).

Lakin İlahi məhkəmənin tufanı Allah övladlarını qorxutmayacaqdır. “Rəbb öz xalqı üçün sığınacaq yer, İsrail övladları üçün qala olacaq” (Yoel 3:16). Allah Qanununu pozanlara ölüm və dəhşət gətirən gün, itaət edənlər üçün “təsviredilməz və izzətli bir sevinclə” olacaqdır. “Hüzuruma möminlərimi, qurban verib Mənimlə əhd bağlayanları yığın! Göylər ədalətini bəyan edir, çünki hakim Allahın Özüdür” (Məzmur 50:5,6).

“O zaman siz salehlə pis adam, Allaha qulluq edənlə etməyən arasındakı fərqi yenə görəcəksiniz” (Malaki 3:18). “Ey salehlikdən xəbərdar olanlar, qanunumu qəlblərində saxlayan xalq, Mənə qulaq asın!” “Budur, sərxoşluq kasasını əlindən almışam... sən artıq içməyəcəksən”. “Sizə təsəlli verən Mənəm, Mən” (Yeşaya 51:7, 12, 22). “Dağlar yerini dəyişsə də, təpələr sarsılsa da, Sənə olan məhəbbətim dəyişməz, sülh əhdim sarsılmaz, bunu sənə rəhm edən Rəbb deyir” (Yeşaya 54:10).

Böyük əfv planı yerə İlahi iltifatın tam qayıtması ilə nəticələnəcəkdir. Günahkar həyat üzündən itirilən hər şey bərpa ediləcəkdir. Yalnız insan deyil, yer də əfv ediləcək ki, itaətkarların əbədi mirası olsun. Altı min il ərzində şeytan yeri ələ keçirmək üçün mübarizə etmişdir. İndi Allahın yeri yaradarkən malik olduğu başlanğıc məqsədi həyata keçəcəkdir. “Sonra padşahlığı Allah-Taalanın müqəddəsləri alacaq, əbədi və daim padşahlığa sahib olacaq” (Daniel 7:18).

“Gündoğandan günbatanadək Rəbbin ismi həmdə layiqdir!” (Məzmur 113:3). “Rəbb bütün dünyanın Padşahı olacaq. O gün yalnız Rəbb və [294] Onun Adı ucalacaq” (Zəkəriyyə 14:9). Yazı deyir: “Ya Rəbb, sözün əbədidir, göylərdədir, dəyişməzdir”, “əllərinin işləri sədaqət və həqiqətdir, onun bütün qayda - qanunları etibarlıdır. Onlar əbədidir, möhkəmdir, sədaqətdən, düzlükdən yaranmışdır” (Məzmur 119:89; 111:7,8). Şeytanın nifrət etdiyi və məhv etməyə çalışdığı müqəddəs qanunlar bütün günahsız Kainatda yüksələcəklər. “Torpaq zoğlarını necə cücərdirsə, bağ əkilən toxumları necə yetişdirirsə, Xudavənd Rəbb də bütün millətlər qarşısında salehliyi və həmdi belə yetişdirəcək” (Yeşaya 61:11). [295]

30-cu fəsil
SƏYYAR MƏBƏD VƏ ONDA İBADƏT

(Bu fəsil Çıxış Kitabının 25-40-cı və Levit Kitabının 4-cü, 16-cı fəsillərinə əsaslanır)

Musa dağda olduğu vaxt ona əmr verildi: “Mənim üçün müqəddəs məskən düzəltsinlər ki, aralarında məskunlaşım”; həm də ona məbədin qurulması haqda ətraflı göstərişlər verildi. Allahdan dönməklə İsrail Allahın hüzurunun xeyir-duasını itirdi və məbədin qurulması bir müddət qeyri-mümkün oldu. Lakin israillilər yenidən Səmanın lütfünü əldə edəndən sonra İsrail xalqının böyük rəhbəri İlahi əmri yerinə yetirməyə başladı.

Müqəddəs binanın tikilməsi üçün seçilmiş adamlara Allah qeyri-adi bacarıq və müdriklik bəxş etdi. Tikintinin dəqiq planını və formasını istifadə olunan material və şərait üçün zəruri olan əşyalar haqda göstərişbrlə Allah Özü Musaya verdi. İnsan əlləri ilə qurulan məbəd “həqiqi olanın nümunəsi”, “əsli göylərdə olanın nümunəsi” (İbranilərə 9:23,24) - Məsihin, Böyük Kahinimizin, Özünü qurban gətirdikdən sonra günahkarın xeyri üçün xidmət etməli olacağı səmavi məbədin kiçik surəti idi. Dağda Allah Musaya səmavi məbədi göstərdi və hər şeyi göstərilən nümunəyə uyğun surətdə düzəltməyi əmr etdi. Musa bu göstərişləri dəqiq yazdı və xalqın rəhbərlərinə verdi.

Məbədin tikilməsi üçün böyük hazırlıq işi görmək zəruri idi, çoxlu [296] qiymətli daşlar, bahalı materiallar tələb olunurdu, lakin Rəbb yalnız könüllü töhfələri qəbul edə bilərdi. “Könlü istəyən hər bir adamdan ianəni qəbul edin”, - Musanın bütün yığıncağa çatdırdığı İlahi əmrdə deyilirdi. Allaha sədaqət və qurbanlıq ruhu - Uca Tanrının məskəni üçün hazırlanan qurğuda hər şeydən əvvəl bu tələb olunurdu.

Bütün xalq bir nəfər kimi hay verdi. “Ürəyinə toxunan və könlü istəyən hər adam gəlib Hüzur çadırı, onun inşası və müqəddəs geyimlər üçün Rəbbə ianə gətirdi. Kişilər və qadınlar - könlü istəyənbrin hamısı bəzəkli sancaqlar, sırğalar, üzüklər, bibrzikbr kimi bütün qızıl əşyalarını gətirdilər. Hər kəs qızılı yelbtmə təqdimi kimi Rəbbə təqdim etdi”.

“Kimdə bənövşəyi, tünd qırmızı və al rəngli iplik, incə kətan, keçi yunu, qırmızı boyanmış qoç dəribri və suiti dəriləri var idisə, bunları təqdim etdi. Gümüş və tunc gətirən hər kəs də onu Rəbbə ianə olaraq təqdim etdi. Kimdə ərbişim ağacı var idi, onu bütün inşa işi üçün təqdim etdi”. “Ürəyi hikmətlə dolu bütün qadınlar öz əlləri ib əyirdiyi bənövşəyi, tünd qırmızı və al rəngli iplik və incə kətan ipliyi təqdim etdilər; bu işi ürəkdən görmək istəyən bacarıqlı qadınlar keçi yunu əyirdibr”.

“Xalqın başçıları bunları təqdim etdibr: efodla döşlüyün üstünə taxılan damarlı əqiq və sağanaq daşlarmı, çıraq, məsh yağı, ətirli buxur üçün ətriyyatı və zeytun yağını” (Çıxış 35:23-28).

Məbədin tikintisi irəli getdikcə bütün xalq - qocalar və cavanlar, kişilər, qadınlar və uşaqlar - öz töhfəbrini gətirməkdə davam etdilər, ta ki, bu işə təyin edilmiş adamlar gördübr ki, gətirilənlər artıqlaması ib bəsdir. Onda Musa bütün düşərgəyə elan etməyə məcbur oldu ki, “nə kişi, nə də qadın müqəddəs yer üçün daha ianə gətirməsin”. İsrail xalqının gileyi və günahları üçün məruz qaldıqları həmin Allah cəzaları bütün gələcək nəsillərə xəbərdarlıq kimi yazılmışdır. Lakin israillilərin sədaqəti, səyləri, səxavəti təqlid olunmağa layiq nümunələrdir. Allaha məhəbbətb səcdə edənlərin və Onun müqəddəs hüzurunun xeyir-duasını əziz tutanların hamısı Allahın onlarla görüşəcəyi evin qurulmasında bu cür qurbanlıq ruhu göstərəcəklər. Onlar malik olduqlan ən yaxşı töhfəbri Rəbbə gətirməyi arzu edəcəklər. Rəbb üçün tikibn ev borclu qalmamalıdır, çünki bu, Allahın adına qarşı şərəfsizlik olar. Allah evində işləməkçün zəruri olan hər şeyi könüllü gətirmək lazımdır ki, fəhlələr məbədin inşaatçıları kimi deyə bilsinlər: “Daha töhfə gətirməyin”. [297]

Səyyar məbəd elə qurulmuşdu ki, səyahət zamanı onu sökmək və aparmaq mümkün olsun, buna görə də onun uzunluğunu əlli beş futdan, enini və hündürlüyünü isə on səkkiz futdan artıq etmək lazım deyildi. Lakin bu gözəl qurğu idi. Səyyar məbədin qurulması və onun üçün zəruri olan əşyaların düzəldilməsi üçün Sinada bitən ağaclar arasında möhkəmliyi ilə fərqlənən akasiya ağacındın istifadə edildi. Səyyar məbədin divarlan gümüş yuvalara taxılmış və halqalarla dirəkbrb bərkidilmiş şaqum taxtalardan ibarət idi. Bütün bunlar qızıla örtülmüşdü və elə təəssürat yaranırdı ki, bina tökmə qızıldan düzəlmişdir. Səyyar məbədin çardağı dörd əlvan qatdan ibarət idi, aşağı qat üzərində məharətlə mələkbrin surəti işlənmiş “örtükləri nəfis toxunmuş incə kətandan, bənövşəyi, tünd qırmızı və al-qırmızı parçadan” ibarət idi, daha sonra göstərilən qaydada daha üç qatdan ibarət idi: keçi yunundan, qırmızı qoyun dərisindən və göy dəridən ibarət idi, - onlar elə düzülmüşdülər ki, suyu tamamilə keçirmirdilər. Səyyar məbəd gözəl pərdə ilə iki yerə bölünmüşdü, bu pərdə qızılla örtülmüş dirəkdən asılmışdı, bu cür pərdə birinci bölmənin girişini də örtürdü. Bu pərdələr tavanın örtüyü kimi gözəl rəngli yunlardan -mavi, al-qırmızı və qızılı yunlardan gözəl ardıcıllıqla düzəldilmişdi, onların üzərində isə qızılı və gümüşü saplarla mələk surətləri tikilmişdi, bunlar səmavi məbəddə xidmət edən və yerdə Allah xalqının xidmət ruhları olan mələklər dəstəsini təsvir edirdilər.

Müqəddəs çadır həyət adlanan açıq yerdə yerbşirdi, bu həyət burma kətandan tikilmiş və mis dirəklərə bərkidilmiş örtükbrb əhatə olunmuşdu. Həyətə giriş şərq tərəfdə yerbşirdi, o, başqa gözəl işbnmiş materialdan olan örtüklə örtülmüşdü, lakin məbədin pərdələri qədər də gözəl deyildibr. Həyətin örtükbrinin hündürlüyü məbədin divarlarının yarasından idi, buna görə də məbəd çöldən yaxşı görünürdü. Həyətdə girişin yanında qurban yandırılan mis qurbangah dururdu. Onda Rəbbə gətirilən bütün qurbanlar yandırılırdı və onun buynuzuna əfv qanı çibnirdi. Qurbangahla məbədin girişi arasında əl-üzyuyan yerbşirdi, bu, israil qadınlarının könüllü olaraq qurban etdikləri mis güzgülərdən düzəldilmişdi. Burada kahinbr hər dəfə məbədə girəndə, yaxud qurbangaha yaxınlaşıb Rəbbə qurban yandıranda əlbrini və ayaqlarını yumalı idilər. [298]

Birinci bölmədə, yaxud Müqəddəs Yerdə çörək qurbanı üçün masa, çıraq və büxurdan yerləşirdi. Çörək qurbanı üçün masa məbədin şimal tərəfındə dururdu. Özünün kaşı tacə ilə birlikdə tamamilə təmiz qızılla örtülmüşdü. Hər şənbə kahinlər bu stola on iki çörək düzürdülər və onlara büxur çiləyirdilər. Oradan götürülən çörək müqəddəs sayılırdı və onu yalnız kahinlər yeməli idi. Cənub tərəfdə yeddişamlı şamdan yerləşirdi. Onu zanbaqvari incə işlənmiş güllər bəzəyirdi. Bütün şamdan təmiz qızıldan hazırlanmışdı. Məbəddə pəncərələr olmadığı üçün, çıraqlar gecə-gündüz işıq saçırdı. Müqəddəs Məskəni Allahın vasitəsiz hüzurunun olduğu Ən Müqəddəs yerdən ayıran pərdə önündə qızıl büxurdan dururdu. Kahin səhər və axşam onda büxur yandırmalı idi; qurbangahın buynuzlarına günah üçün gətirilən qurbanın qanını yaxırdılar, böyük əfv günü isə ona qan çilənirdi. Qurbangahdakı od Allahın Özü tərəfindən yandırılmışdı və müqəddəslikb qorunurdu. Müqəddəs büxurun ətri gecəz-gündüz bütün məbədə və onun ətrafına yayılırdı.

Daxili pərdənin arxasında Ən Müqəddəs yer- Səma ilə yeri birləşdirən halqanı təşkil edən barışma və xahiş ibadətinin obrazlı yeri yerbşirdi. Bu bölmədə akasiya ağacından düzəldilmiş, çöldən və içəridən qızılla örtülmüş və üzərində qızıl tac olan əhd mücrüsü yerləşirdi. Burada üzərində Allahın Özünün On Qanunu həkk etdiyi daş lövhələr saxlanılırdı. Buna görə də o, Allah vəhyinin mücrüsü, yaxud əhd mücrüsü adlanırdı, çünki On Qanun Allahla İsrail arasında bağlanan əhdin əsası olmuşdu.

Müqəddəs əhd mücrüsünün qapağı lütf taxtı adlanırdı. O, təmiz tökmə qızıldan düzəlmişdi və qapağın müxtəlif uclarında yerləşən iki qızıl mələk onun üzərinə kölgə salırdı. Pərəstiş və təvazökarlıq əlaməti olaraq mələklərin bir qanadı уuхаrı qalxmışdı, o biri qanadı isə bədənini örtmüşdü (bax Yezekel 1:11). Üzləri bir-birinə tərəf olan və baxışları pərəstişlə mücrünün qapağına dikilən mələklərin duruşları səma ordusunun Allah Qanununa pərəstişkar münasibətini və onların xilas planına iştirakını simvolizə edirdi.

Lütf taxtı üzərində İlahi hüzurun əlaməti Şekina yerbşirdi və iki mələk arasında Allah Öz iradəsini açırdı. Hərdən İlahi iradə baş kahinə buluddan gələn səslə xəbər verilirdi. Sağ tərəfdəki mələyin üzərinə işıq düşəndə bu, razılığı, qəbul edilməni bildirirdi, kölgə, yaxud bulud [299] soldakı mələyi örtəndə bu, narazılığı, yaxud rəddi bildirirdi.

Mücrüdə saxlanan Allah Qanunu salehliyin və ədalətin böyük meyarı idi. Bu qanun günahkara ölüm elan edirdi, lakin qanunun üzərində lütf taxtı yerləşirdi, ondan yuxarıda isə Allah hüzuru açılırdı və oradan, tövbə sayəsində günahkara əfv bəxş edilirdi. Simvolik olaraq məbədin ibadətində təsvir edilən, Məsihin bizim bağışlanmamız naminə ibadətində “məhəbbətlə həqiqət bir-birinə qovuşur, salehliklə əmin - amanlıq bir-biri ilə öpüşür” (bax Məzmur 85:10).

Məbədin daxili quruluşunun gözəlliyini təsvir etməyə heç bir söz qadir deyildir; qızılla örtülmüş divarlar qızıl çırağın işığını əks etdirirdilər, üzərində parlaq mələklər tikilmiş dəbdəbəli pərdələr, qızılla bərq vuran stol və büxurdan; ikinci bölmədə müqəddəs sandıq sirli mələkləri ilə birlikdə, onun üzərində isə Tann hüzurunun görünən şöhrəti olan müqəddəs Şekina, - bütün bunlar Allahın göydəki şöhrətli məbədinin, insanın xilas işinin böyük mərkəzinin ancaq zəif əksi idi.

Məbədin qurulması üçün yarım il keçdi. O hazır olanda Musa inşaatçılann bütün işini ona dağda göstərilən nümunə ilə müqayisə etdi və Allahdan alınan göstərişlərlə yoxladı. “Rəbbin əmr etdiyi kimi əməl etmişdilər”. Müqəddəs qurğunu görmək üçün israillilər böyük maraqla ətrafda toplaşmışdılar. Onlar pərəstişkar razılıqla bu səhnəyə tamaşa edəndə bulud sütunu məbədin üzərinə endi və onu bürüdü. “Və Rəbbin izzəti məskəni doldurdu”. Orada İlahi əzəmət var idi və bir müddət hətta Musa da ora girə bilmədi. Onun işinin qəbul olunduğunu göstərən əlamətə xalq güclü həyəcanla baxırdı. O öz sevincini heç bir nida ilə ifadə etmədi. Təntənəli pərəstiş hamını bürüdü. İnsanların qəlbinə dolan hiss sevinc yaşları və Öz gəlişi ilə Allahın onları böyük şərəfə layiq görməsi haqda səmimi şükranlıq sözləri ilə ifadə edildi.

İlahi əmrə əsasən Levi qolu məbəddə xidmət etmək üçün seçildi. Daha qədim zamanlarda hər bir kişi öz ailəsinin kahini idi. İbrahimin günlərində kahinliyə böyük oğulun ilkinlik hüququ kimi baxırdılar. İndi İsrailin bütün ilkinlərinin əvəzinə məbəddə xidmət etmək üçün Rəbb Levi qolunu qəbul etdi. Onlara bu şərəfı göstərməklə O onların xidmətə və İsrailin qızıl buzova səcdə edərək dönüklük etdiyi vaxt Onun cəzasını yerinə yetirməkdə sədaqətinə şəhadət etdi. Eyni zamanda kahinlik hüququ Harunun ailəsi ilə məhdudlaşdırıldı. [300] Rəbbin önündə xidmət etmək hüququna yalnız Harun və onun oğulları malik idilər; bu qoldan olan başqalarının üzərinə isə məbəddə işləməyi və onda olan əşyaların qayğısına qalmağı qoydular. Onlar həm də kahinlərə xidmət zamanı kömək etməli idilər, lakin artıq qurban gətirmək, büxur yandırmaq, yaxud örtülməmiş müqəddəs əşyalara baxmaq hüquqları yox idi.

Kahinlərin onların xidmətlərinə uyğun olaraq xüsusi paltarlan var idi. “Qardaşın Haruna izzət və gözəllik üçün məqəddəs geyimlər hazırla”, -İlahi əmrdə deyilirdi. Adi kahinin paltan ağ parçadan ibarət bütöv bir hissədən tikilirdi. Paltar topuğa qədər uzun olmalı idi, belində qızıldan, bənövşəyi, tünd qırmızı və al rəngli saplarla toxunmuş ağ kəmər olmalı idi. Kətan çalma, yaxud kidar üst geyimini tamamlayırdı. Yanan kolun yanında Musaya ayaqqabılarını çıxartmaq əmr edilmişdi, çünki onun üzərində durduğu yer müqəddəs idi. Kahinlər də məbədə ayaqqabılı girə bilməzdilər, axı ayaqqabıya yapışan toz müqəddəs yeri murdarlayardı. Onlar məbədə girməzdən əvvəl ayaqqabılarını çıxarıb həyətə qoymalı idilər, həm də məbəddə və qurbangah yanında ibadətdən əvvəl əl-ayaqlarını yumalı idilər. Bu daim onu xatırladırdı ki, Allahın önündə olmaq istəyənlərin hamısından natəmizlik təmizlənməlidir.

Baş kahinin paltarı onun yüksək mövqeyini göstərən məharətlə işlənmiş bahalı materialdan hazırlanırdı. Adi kahinin kətan paltarından başqa o, mavi paltar da geyinirdi, bu paltar da bütöv parçadan hörülürdü, kənarları qızıl zınqırov və mavi, tünd qırmızı və al saplardan olan narlarla bəzədilirdi. Bunun üstündən efod geyilirdi, bu, qızıl, mavi, tünd qırmızı və ağ saplardan hörülmüş gödək xirqə idi. Efodun həmin rənglərlə işlənmiş, nəfıs toxunmuş incə kətandan kəməri vardı. Efod qolsuz idi və onun qızılla tikilmiş çiyinlərini iki əqiq bəzəyirdi, bunların üzərində israilin on iki qolunun adı həkk edilmişdi. Efodun üstündən baş kahinin geyiminin ən müqəddəs hissəsi olan döşlük geyilirdi. Döşlüyü də efod kimi incə kətandan hazırlanırdı, eni və uzunu dirsək uzunluğunda olan dördbucağa bənzəyirdi, qızıl halqalara taxılmış mavi bağlarla çiyinlərə bərkidilirdi. Döşlüyün üzərində müxtəlif qiymətli daş-qaşlar var idi, bu daşlar həm də Allah şəhərinin on iki əsasını təşkil edir. Döşlükdə qızıl yuvaya taxılmış on iki qiymətli daş var idi, onlar dörd cərgə düzülmüşdü və onların [301] üzərində çiyindəki daşlardakı kimi on iki qolun adlan həkk edilmişdi. Allah əmrində deyilirdi: “Harun Müqəddəs yerə daxil olduğu zaman Rəbbin önündə daima xatirə olaraq İsrailin oğullarının adlarını qanun döşlüyündə, ürəyinin üstündə daşıyacaq” (Çıxış 28:29). Günahkarlar üçün xahiş edərək Öz qanını Ata önündə təqdim edən Böyük Baş Kahin Məsih də Öz ürəyində hər bir tövbə edən imanlı canın adını daşıyır. Zəbur oxuyan deyir: “Bir məzlum, bir fəqirəm, lakin Xudavənd qayğıma qalır” (Məzmur 40:17).

Döşlüyün sağ və sol tərəflərində iki böyük parlaq daş yerləşirdi. Onlar Urim və Tummim kimi məşhurdurlar. Bu daşların köməyi ilə baş kahin Allahın iradəsini bilirdi. Allah məhkəməsində müxtəlif məsələlər həll olunanda sağdakı qiymətli daşın ətrafındakı işıq haləsi İlahi razılığın əlaməti idi, soldakı daşı kölgələndirən bulud isə rəddi, yaxud narazılığı sübut edirdi.

Baş kahinin ağ kətan çalmasına bənövşəyi qaytanla qızıl lövhəcik bərkidilmişdi, onun üzərində “Rəbə həsr edilmiş” yazılmışdı. Kahinlər özlərinin bütün xarici görkəmləri ilə və davranışlan ilə insanlara Allahın müqəddəsliyini, Onun önünə gələn hər bir kəsdən tələb olunan Ona ibadətin müqəddəsliyini və paklığını təlqin etməli idilər.

Yalnız məbəd deyil, kahinlərin ibadəti də “səmavi həqiqətbrin inikası və kölgəsinə xidmət edirlər” (İbranilərə 8:5). Bu çox vacib idi və Rəbb Musa vasitəsib simvolik ibadətin hər bir hissəsinə dair ən ərtaflı və dəqiq göstərişlər verdi. Məbəddəki ibadət gündəliyə və illiyə bölünürdü. Gündəlik ibadət qurbangahda, məbədin həyətində və Müqəddəs yerdə icra olunurdu, illik ibadət isə müqəddəsbr Müqəddəsində icra olunurdu.

Baş kahindən başqa heç bir fani məbədin daxili bölməsini görməməli idi. Yalnız ildə bir dəfə baş kahin ora daxil ola bibrdi və o da yalnız ən diqqətli və təntənəli hazırlıqdan sonra. O, həyəcanla Allahın önünə gəlirdi, xalq bu zaman İlahi xeyir-dua haqda qəlbdən dua edərək pərəstişkar sükutla onun qayıtmasını gözbyirdi. Lütf taxtı önündə baş kahin İsrail üçün barışma ibadətini icra edirdi. Allah şöhrət buludunda onunla görüşürdü. Əgər baş kahin orada adi vaxtdakından çox bngiyirdisə, xalq qorxmağa başlayırdı ki, onların, yaxud da öz günahı üzündən Rəbbin şöhrəti onu öldürüb.

Gündəlik ibadət səhər və axşam qurbangətirmələrindən, qızıl [302] qurbangahda büxur yandırmaqdan və şəxsi günahları üçün xüsusi qurbanlardan ibarət idi. Həm də şənbə qurbanları, yeni ay qurbanları və başqa bayram qurbanları gətirilirdi.

Hər səhər və axşam qurbangahda bir yaşlı quzu yandırılırdı, uyğun çörək qurbanı ilə birlikdə, bu, xalqın Rəbbə gündəlik həsr olunmasını və onların Məsihin əfvedici qanından daimi asılılığını simvolizə edirdi. Allah xüsusilə qeyd etdi ki, məbəddə ibadət üçün gətirilən hər bir qurban “qüsursuz” olmalıdır (Çıxış 12:5). Kahinlər qurban gətirilən hər bir heyvanı yoxlamalı və qüsuru olanların hər birini geri qaytarmalı idi. Yalnız “qüsursuz” qurban Özünü “qüsursuz və ləkəsiz quzu” kimi təqdim edən Məsihin kamil saflığını simvolizə edə bilirdi (1 Peter 1:19). Həvari Pavel göstərir ki, bu qurbanlar Məsihin əsl davamçılarını təcəssüm etdirirlər. O deyir: “Beləliklə ey qardaşlar, Allahın mərhəməti naminə sizə yalvarıram ki, bədənlərinizi diri, müqəddəs, Allaha məqbul qurban kimi təqdim edin; mənəvi ibadətiniz budur” (Romalılara 12:1). Bizim özümüzü Allaha xidmətə verməyimiz və qurbanımızın mümkün qədər kamil olmasına çalışmağımız zəruridir. Rəbbə ən yaxşısı qurban edilməlidir - O yalnız bu cür qurbanı qəbul edər. Onu bütün qəlbi ilə sevənlər öz həyatlarındakı ən yaxşı şeyləri Ona xidmətə həsr etmək istəyirlər və onlara Onun iradəsini yerinə yetirməkdə kömək edən Allah qanunlan ilə mükəmməl harmoniyaya çatmaq üçün həmişə hər şeyi edəcəklər.

Xoş ətir qurbanını icra edərkən kahin Allahla daha yaxın təmasda olurdu, nəinki başqa gündəlik ibadət aktlarını yerinə yetirəndə. Məbədin daxili pərdəsi lap yuxarıya qədər qalxmadığına görə lütf taxtı üzərində olan Allah izzəti birinci bölmədən qismən görünürdü. Kahin Rəbbin önündə büxur yandıranda o öz baxışlarını mücrüyə yönəldirdi və ətirli bulud qalxanda İlahi izzət lütf taxtına enirdi və Ən Müqəddəs yeri doldururdu. Çox vaxt elə olurdu ki, o, hər iki bölməni elə doldururdu ki, kahin məbədin qapısına tərəf çəkilməli olurdu. Simvolik ibadət zamanı kahin görə bilmədiyi lütf taxtına imanla baxdığı kimi Allah xalqı da indi öz dualarını insan baxışı üçün görünməz qalan, onlar üçün uca məbəddə xahiş edən Böyük Baş Kahin Məsihə yönəltməlidirlər.

İsrailin duaları ilə qalxan büxur Məsihin xidmətlərini və vasitəçiliyini, iman vasitəsilə Onun xalqına keçən və yalnız onun vasitəsilə [303] insanların ibadətinin Allah tərəfındən qəbul edilən Onun mükəmməl salehliyini simvolizə edirdi. Ən Müqəddəs yerin pərdəsi önündə əbədi xahiş qurbangahı yerləşirdi, Müqəddəs yerin önündə isə daimi əfv qurbangahı yerləşirdi. Qan və ətir xalqı Allaha yaxınlaşdırırdı. Bu simvollar böyük Vəsatətçiyə işarə edirdi, Onun vasitəsilə günahkarlar Ordular Rəbbinə yaxınlaşa bilərdilər və tövbə edən, imanlı qəlbə Onun vasitəsilə mərhəmət və xilas üçün zəmanət verilirdi.

Kahinlər səhər və axşam büxur yandırmaq üçün Müqəddəs yerə daxil olanda çöldə qurbangahda gündəlik qurban gətirmək üçün qurban hazırlanırdı. Məbəd yanmda toplaşan duaçılar üçün bu, xüsusi vaxt idi. Kahinin ibadəti vasitəsilə Allah önündə durmazdan əvvəl onlar öz qəlblərini diqqətlə yoxlamalı və öz günahlarını etiraf etməli idilər. Müqəddəs yerə yönələn üzlə onlar səssiz dualarda birləşirdilər. Beləliklə onların imanı simvolik olaraq əfv qurbanı ilə göstərilən əhd edilmiş Xilaskarın xidmətlərində olanda onların duaları büxur buludu ilə yüksəklərə qalxırdı. Səhər və axşam ibadəti üçün nəzərdə tutulan saatlar müqəddəs sayılırdı və bütün yəhudi xalqı onlara ibadət üçün aynlmış vaxt kimi riayət edirdi. Sonrakı illərdə də yəhudilər əsir olaraq uzaq torpaqlara səpələndikləri zaman müəyyən vaxtlarda üzlərini yenə də Yerusəlimə tuturdular və öz dualarını İsrailin Allahına yüksəldirdilər. Bu adətdə məsihçilər səhər və axşam dualarırın nümunəsini görürlər. Dua ruhundan məhrum olan mərasimləri Allah mühakimə edir, lakin Onu sevərək səhər və axşam Onun önündə səcdə edib etdikləri günahlar üçün əfv və zəruri xeyir-dualar xahiş edənlərə O, böyük sevinclə baxır.

Təklif çörəkləri daimi qurban kimi gündəlik ibadətin bir hissəsini təşkil edərək həmişə Rəbbin önündə dururdular.Beləliklə, onlar gündəlik ibadətin bir hissəsi idi. Bu qurbanlar “təqdis çörəkləri”, yaxud “hüzur çörəkləri” adlanırdılar, çünki onlar həmişə Rəbbin önündə olurdular və insanm həm maddi, həm də yalnız Məsihin vasitəsilə almaq mümkün olan ruhi qida üçün Allahdan asılılığının etirafını göstərirdilər. Allah səhrada İsraili səma çörəyi ilə qidalandırırdı və onlar hələ də həm maddi qida üçün, həm də ruhani xeyir-dualar üçün Onun səxavətindən asılı idilər. Manna kimi təklif çörəyi də bizim üçün həmişə Allah önündə olan Məsihə, Canlı Çörəyə, işarə edirdi. O Özü demişdir: “Mən göydən enmiş olan, həyat bəxş edən çörəyəm” (Yəhya 6:51). [304] Bu çörəklərin üzərinə büxur qoyurdular. Hər şənbə təzəsi ilə dəyişmək üçün boyat çörəkləri götürəndə büxur qurbangahda Allah önündə xatirə kimi yandırılırdı.

Gündəlik ibadətin ən vacib hissəsi ayrı-ayrı insanlara görə icra olunan ibadət idi. Tövbə edən günahkar heyvanı məbədin qapısına gətirirdi və əlini qurbanın başına qoyaraq öz günahlarını etiraf edirdi, bununla simvolik olaraq öz günahlarını məsum qurbanın üzərinə qoyurdu. Sonra o öz əlilə heyvanı öldürürdü, qan kahin tərəfindən Müqəddəs yerə gətirilirdi və o, günahkar tərəfındən pozulan qanunun saxlandığı mücrünün durduğu yerin önündəki pərdənin qarşısına bu qandan çiləyirdi. Bu mərasim günahın məbədə qan vasitəsilə köçürülməsini simvolizə edirdi. Bəzi hallarda qan Müqəddəs yerə apanlmırdı, əti isə kahinlər yeməli idilər, necə ki, Musa Harunun oğullarına əmr etmişdi: “Bu sizə verilib ki, icmanı kəffarə edəsiniz” (Levililər 10:17). Hər iki mərasim tövbə edən günahkarın günahının məbədə köçürülməsini simvolizə edirdi.

Bütün il ərzində gündən-günə bu cür ibadət keçirilirdi. Beləliklə, İsrailin məbədə köçürülən günahlan onu murdarlayırdılar və məbədin günahdan təmizlənməsi üçün xüsusi mərasim tələb olunurdu. Allah əmr etdi ki, hər bir müqəddəs bölmədə və qurbangah üzərində kəffarə icra olunsun, “beləcə onu İsrail övladlarının murdarlığından pak edib təqdis etsinlər” (Levilibr 16:19).

Məbədi təmizləmək üçün baş kahin ildə bir dəfə böyük Kəffarə Günü müqəddəslər Müqəddəsinə daxil olurdu. Bu mərasimin icra olunması ib illik ibadət başa çatırdı.

Kəffarə Günü məbədin qapısına iki keçi gətirirdilər və onlara püşk atırdılar: “təkəbrdən birini Rəbb üçün, o birisini Azalel üçün püşkb seçsin”. Üzərinə birinci püşk düşən keçini xalqın günahı üçün gətirilən qurban kimi bıçaqlayırdılar. Baş kahin onun qanını daxili pərdənin arxasına aparmalı idi və onunla lütf taxtını çiləməli idi. “Bununla Harun İsrail övladlarının murdarlığına, asiliyinə və bütün günahlarına görə Müqəddəs yer üçün kəffarə etsin; murdar xalqın arasında yerbşdiyinə görə Hüzur çadırı üçün beb etsin”.

“Və iki əlini o təkənin başına qoyub İsraillilərin bütün asiliyindən və günahlarında ötrü qazandığı cəzanın hamısını onun üzərində etiraf etsin və təkənin başına ötürsün. Təkə onların bütün cəzasını öz [305] üzərində izsiz torpağa apararaq çölə göndərilsin”. Yalnız keçi aparılanda xalq özünü günahın yükündən azad hesab edirdi. Nə qədər ki, barışıq ibadəti icra olunurdu, hər bir insan öz canını tabe etməli idi. Hər bir məşğuliyyət təxirə salınırdı və bütün İsrail xalqı bu günü Allah önündə təntənəli itaət, dua, oruc və qəlbini dərindən yoxlamaqla keçirirdi.

Bu illik ibadətin köməyi ilə xalqa barışmanın və paklaşmanın böyük həqiqətləri öyrədilirdi. İ1 ərzində günah üçün gətirilən qurbanlar günahkann əvəzinə qəbul edilirdi, lakin heyvanların qanı onlan günahdan mükəmməl təmizləyə bilməzdi. O yalnız günahın məbədə köçürülməsi vasitəsini təmin edirdi. Qan gətirməklə günahkar qanunun nüfuzunu tanıyırdı, öz günahlarını etiraf edirdi və bütün dünyanın günahlarını Öz üzərinə götürməli olan Şəxsə imanını ifadə edirdi, lakin bu onu qanunun ittihamından tamamilə azad etmirdi. Barışma Günü baş kahin bütün yığıncaq üçün qurban gətirərək qanla Ən Müqəddəs yerə daxil olurdu və onu qanun lövhələrinin üstündəki lütf taxtına çiləyirdi. Günahkarın həyatını tələb edən qanunun hökmü belə təmin olunurdu. Sonra baş kahin vasitəçi kimi günahları öz üzərinə götürürdü və məbədi tərk edərək bütün İsrailin günah yükünü çıxarırdı. Məbədin qapısı yanında o, əllərini buraxılacaq keçinin başına qoyurdu və “İsraillilərin bütün asiliyindən və günahlanndan ötrü qazandığı cəzanın hamısını” onun üzərində etiraf edərək onları keçinin başına qoyurdu. Keçi bu günahlan özü ilə apardığına görə hesab edilirdi ki, xalq həmişəlik onlardan təmizlənmişdir. “Səmavi həqiqətlərin inikası və kölgəsinə xidmət edirlər” (İbranilərə 8:5).

Yuxarıda deyildiyi kimi, Musa yerdəki məbədi ona dağda göstərilən nümunəyə əsasən tikdi. O, “həmin dövr üçün simvolik xarakter daşıyırdı, orada hədiyyə və qurbanlar təqdim edilirdi. Bu iki müqəddəs bölmə “əsli göylərdə olanların nümunələri” idi. Məsih - bizim Böyük Baş Kahinimiz - “müqəddəs yerdə və həqiqi Çadırda - insanın deyil, Rəbbin qurduğu Çadıra xidmət edir” (İbranilərə 9:9,23; 8:2). Həvari Yəhyaya röyada Səmadakı Allah məbədi göstəriləndə o, “yanan yeddi məşəl” gördü. O, mələk gördü, “qızıl buxurdan vardı və ona çoxlu buxur verilmişdi ki, taxtın önündə olan qızıl qurbangah üzərində bütün müqəddəslərin dualarına qatsın” (Vəhy 4:5; 8:3). Peyğəmbərə göydəki məbədin birinci bölməsini görməyə icazə verilmişdi və o orada [306] yerdəki məbədin qızıl çırağı və büxur qurbangahı ilə təsvir edilən “yanan yeddi məşəl” və “qızıl qurbangah” görmüşdü. Yenidən “Allahın göydə olan məbədi açıldı” (Vəhy 11:19) və o, Ən Müqəddəs yeri gizlədən daxili pərdənin arxasına baxdı. Orada “Onun əhdinin sandığı” yerləşirdi (Vəhy 11:19), bu mücrü Allah Qanununu saxlamaq üçün Musa tərəfındən düzəldilən müqəddəs mücrüdə təsvir olunmuşdu. Musa yerdəki məbədi “onun gördüyü nümunəyə görə” tikmişdi. Pavel deyir ki, “çadır və bütün ibadət qabları” “Səhrada əcdadımızın şəhadət çadın var idi. Bu Musaya söyləmiş Olanın əmr etdiyi kimi, onun gördüyü nümunəyə görə tikilmişdi” (Həvarilərin işləri 7:44), “Çadır və bütün ibadət qablarının üstünə də eyni cür qan çilədi... Buna görə əsli göylərdə olan nümunələri bu qurbanlarla, amma göydə olan əslləri bunlardan daha yaxşı qurbanlarla təmizləmək zəruridir” (İbranilərə 9:21,23). Yəhya deyir ki, o, göydəki məbədi görmüşdür. İçərisində İsanın bizim üçün xahiş etdiyi məbəd surəti Musanın tikdiyi məbədin gözəl originaldır.

Səmavi məbəd padşahlar Padşahının olduğu yerdir, burada “minlərlə nəfər Ona xidmət edir, on minlərlə nəfər Onun hüzurunda durmuşdu” (Daniel 7:10), bura əbədi taxtın şöhrəti ilə doludur, burada baş mələklər və Onun parlaq keşikçiləri öz üzlərini pərəstişlə gizlədirlər. Bu, məbədin genişliyini və gözəlliyini heç bir dünyəvi tikinti təkrar edə bilməz. Lakin səmavi məbəd haqqında və orada insanın əfv edilməsi naminə yerinə yetirilən böyük iş haqqında mühüm həqiqətlər yerdəki məbəd və onun xidmətçiləri tərəfındən təsvir olunmalı idilər.

Göyə qalxdıqdan sonra Xilaskar Öz işinə bizim Baş Kahinimiz kimi başlamalı idi. Pavel deyir: “Zira Məsih, insan əli ilə tikilmiş Müqəddəs Yerə girmədi - bu, həqiqi Müqəddəs Yerin ancaq nümunəsi idi - fəqət göyün özünə girdi ki, indi uğrumuzda Allahın hüzurunda zühür etsin” (İbranilərə 9:24). Məsihin xidməti iki böyük hissəyə ayrılırdı, hər bir xidmət müəyyən zaman müddətində həyata keçirilirdi və səmavi məbəddə xüsusi yerə malik idi, beləcə obrazlı xidmət də iki yerə aynlırdı - gündəlik və illik xidmətlər; onların hər biri üçün məbəddə xüsusi yer ayrılmışdı.

Məsih Öz qanını tövbə edən günahkarlar üçün qurban edərək göyə qalxdıqdan sonra Allahın önündə durduğu kimi, kahin də günahkarın əvəzindən xahiş edərək gündəlik ibadət zamanı qurbanlıq heyvanın [307] qanım Müqəddəs yerə çiləyirdi.

Məsihin qam tövbə edən günahkarı qanunun ittihamından azad etsə də, günahı məhv etmir; o tam təmizlənənə qədər məbəddə səmavi kitablarda qalmalıdır. Obrazlı ibadətdə də günah üçün qurbanın qanı tövbə edənin üzərindən günahı beləcə götürürdü, lakin bu günah banşma Gününə qədər məbəddə qalırdı.

Böyük son məhkəmə günündə ölülər “kitablarda yazılanlara əsasən, hər kəs öz əməllərinə görə mühakimə olundu” (Vəhy 20:12). Sonra Məsihin əfvedici qanı sayəsində bütün səmimi peşman olan günahkarların günahları səmavi kitablardan silinəcəklər. Beləliklə məbəd günah yazılarından azad olacaq və yaxud təmizlənəcəkdir. Obrazlı ibadətdə günahların bu böyük məhvetmə, yaxud təmizlənmə işi Barışma Günündə, yerinə yetirilən ibadətlə təsvir edilmişdir, yəni məbədi murdarlayan günahların kənarlaşdırılmasından ibarət olan yerdəki məbədin təmizlənməsi ibadəti ilə. Bu, günah üçün qurbanın qanı ilə həyata keçirilirdi.

Tam təmizlənmədə səmimi peşman olanların günahları səmavi kitablardan bir daha yada düşməyəcək şəkildə silinəcəkləri kimi, obrazlı ibadətdə də onları səhraya göndərirdilər və xalq onlardan həmişəlik azad olurdu.

Günah Allah Oğlunun ölümünə səbəb olan, hər cür qanunsuzluqlara təhrik edən şeytanın törəməsi olduğu üçün ədalət tələb edir ki, o nəhayət cəzasına çatsın. Məsihin insanların əfvi naminə fəaliyyəti və Kainatın günahdan təmizlənməsi, günahın səmavi məbəddən kənarlaşdırılması və onun son cəzaya çatacaq şeytanın üzərinə qoyulması ilə başa çatacaqdır. Obrazlı ibadətdə də illik ibadət məbədin təmizlənməsi və günahların buraxılan keçinin başı üzərində etiraf edilməsi ilə qurtarırdı.

Beləliklə məbəddə ibadət insanlara hər gün Məsihin ölümü ilə və Onun ibadəti ilə bağlı olan böyük həqiqətləri öyrədirdi və ildə bir dəfə onlar xəyalən Məsihlə şeytan arasındakı böyük mübarizənin son hadisələrində və Kainatın günahdan və günahkarlardan tam təmizlənməsində iştirak edirdilər. [308]

31-ci fəsil
NADAVIN VƏ AVİHUNUN GÜNAHI

(Bu fəsil Levililər Kitabının 10:1-11-ci fəslinə əsaslanır)

Məbədin müqəddəsləşməsindən sonra kahinlər müqəddəs xidmətə təyin edildilər. Bu mərasimlər yeddi gün davam etdi və onlardan hər biri xüsusi ibadətlə fərqlənirdi. Səkkizinci gün xidmətə başladılar. Harun öz oğullarının köməyi ilə Allahın tələb etdiyi qurbanları gətirdi və sonra əllərini göyə qaldıraraq xalqa xeyir-dua verdi. Hər şey Rəbbin əmr etdiyi kimi edildi və O, qurbanı qəbul etdi və Öz izzətini xüsusi surətdə göstərdi - Rəbdən od çıxdı və qurbangahdakı qurbanı yandırdı. Xalq pərəstişkar qorxu və dərin maraqla İlahi qudrətin məcüzəli təzahürünə baxırdı. İnsanlar bu əlamətdə Allah şöhrətini və lətafətini gördülər və onların duyğuları ümumi tərif və pərəstiş sədalannda qovuşdu; onlar sanki Tanrını öz gözləri ilə görərək üzü üstə yıxıldılar.

Lakin tezliklə bundan sonra baş kahinin ailəsi qəflətən dəhşətli bədbəxtliyə düçar oldu. İbadət vaxtı xalqın duaları və şükürləri Allaha qalxanda Harunun iki oğlu hərəsi öz buxurdanını götürüb onlarda Rəbbin önündə ətirli buxur yandırdılar. Lakin onlar “haram od” götürməklə əmri pozdular. Buxur yandırmaq üçün onlar Allahın Özünün yandırdığı və bu məqsəd üçün istifadə etməyi əmr etdiyi müqəddəs od əvəzinə adi od götürdülər. Bu günah da ona səbəb oldu ki, Allahdan od çıxdı və onları bütün xalqın gözləri qarşısında yandırdı [309] Nadav və Avihu Musa və Harundan sonra İsraildə ən yüksək mövqe tuturdular. Rəbb onlara yetmiş ağsaqqalla birlikdə dağda Allah şöhrətinə baxmağa icazə verməklə onları xüsusi fərqləndirmişdi. Lakin bu onların etdikləri günaha hal qazandıra, yaxud ona göz yummağa imkan verə bilməzdi. Əksinə, bu onların cinayətlərini daha ağır edirdi. Onların böyük işıq almaların və İsrail xalqının rəisləri kimi dağa qalxmalan, onlann Allahla ünsiyyətdə üstünlüyə malik olmalan və Onun şöhrətinin işığında olmaları onlara belə bir ümidə qapılmağa imkan vermirdi ki, onlar cəzasız olaraq günah edə bilərlər və Allah onları belə şərəfə layiq gördüyünə görə onlar sərt cəzaya düçar olmazlar. Bu, dəhşətli yanılmadır. Bizə bəxş edilən böyük işıq və üstünlüklər bizdən lazımi xeyirxahlıq və müqəddəslik tələb edir. Allah daha kiçiyini qəbul edə bilməz. Böyük xeyir-dualar və üstünlüklər heç vaxt qayğısızlığa və məsuliyyətsizliyə imkan verməməlidir. Onlar günah etməyə və Allahın bizə çox tələbkər olmayacağını fikirləşməyə heç vaxt haqq verə bilməzlər. Allahın bəxş etdiyi bütün üstünlüklər bizi ruhlandırmağa, bizim səylərimizi gücləndirməyə və Allahın müqəddəs iradəsini yerinə yetirməkdə bizə güc verməyə xidmət edirlər. Nadav və Avihu gənclikdən özlərini ələ almağa öyrədilməmişdirlər. Güzəştli xarakter, ədalət məsələlərində möhkəmlik göstərmək bacanqsızlığı onların atasını ona gətirib çıxartdı ki, o, öz oğullarının tərbiyəsinə biganə qaldı. O, oğullanna istədikləri kimi hərəkət etməyə imkan verdi. Özlərinə uymaq adəti onlara o qədər hakim oldu ki, hətta ən müqəddəs borcun məsuliyyəti belə onu qıra bilmədi. Onlara öz atasının nüfuzuna hörmətlə yanaşmağı öyrətməmişdilər və onlar Allahın tələblərinin dəqiq yerinə yetirilməsi zəruriliyini dərk etmirdilər. Harunun öz oğullarına məhvedici biganəliyi ona gətirib çıxartdı ki, onlar İlahi cəzanın obyekti oldular.

Allah xalqı öyrətmək istəyirdi ki, pərəstiş və həssaslıqla Ona yaxınlaşsınlar və Ona Allahın hökm etdiyi kimi xidmət etsinlər. O, qismən itaəti qəbul edə bilməz. Kifayət deyildir ki, ibadətin təntənəli vaxtında demək olar ki, hər şey Onun əmr etdiyi kimi edilmişdir. Rəbb Onun hökmündən uzaqlaşanları və adi ilə müqəddəs arasında fərq qoymayanları lənətləmişdir. O, peyğəmbər vasitəsilə deyir: “Vay halına pisə yaxşı, yaxşıya pis söyləyənlərin, qaranlığı işıq, işığı qaranlıq sayanların, acıya şirin, şirinə acı deyənlərin! Vay halına özlərini [310] müdrik zənn edənlərin, ağıllı sayanların! Vay halına şərab içməkdə özlərini mahir sayanların, içkiləri qarışdırıb içməkdə pərgar olanların! Vay halına rüşvət alıb təqsirkara bəraət qazandıranların, haqlıların haqqını əlindən alanların!....Çünki Ordular Rəbbinin qanununu rədd etdilər, israilin Müqəddəsinin sözünə xor baxdılar”. (Yeşaya 5:20-24). Qoy heç kim özünü aldatmasın ki, Allah hökmlərinin bir hissəsi məcburi deyildir və O, tələb edibnin əvəzinə başqasını qəbul edəcəkdir. Yeremiya peyğəmbər deyir: “Xudavənd fərman verməsə, kimin dediyi həyata keçər?” (Mərsiyələr 3:37). İnsanların cazasız olaraq istədikləri kimi hərəkət edə bilməbri haqqında Müqəddəs Yazıda Allah heç bir göstəriş verməmişdir. Kim ciddi itaət yolundan dönərsə və başqa yollarla gedərsə, görəcəkdir ki, “sonu ölümdür” (Süleymanın məsəlbri l4:12).

Musa Haruna və onun sağ qalan oğulları Eleazar ib İtamara dedi: “Siz yas tutaraq saçlannızı dağıtmayın və paltarlannızı cırmayın. Yoxsa öbrsiniz... çünki Rəbbin məsh yağı üzərinizdədir”. Böyük rəhbər öz qardaşına Allah sözlərini xatırlatdı: “Mənə yaxınlaşanlar Məni müqəddəs saysınlar bütün xalq məni izzətləndirsin”. Harun susurdu. Onun oğullarının belə gözlənilməz və dəhşətli günah vəsitəsilə ölümü atanın qəlbini əzabla sıxırdı, lakin o, öz hisslərinə azadlıq vermirdi, o, indi başa düşürdü ki, onun oğullarının ölümünə səbəb olan günah onun öz vəzifələrinə şəxsi etinasızlığının nəticəsi olmuşdur. Kiçicik bir kədər ifadəsi ib o, günaha mərhəmət göstərməməli idi ki, bu, xalq üçün Allaha qarşı gileylənməyə bəhanə olmasın.

Rəbb Öz xalqına Onun hərəkətlərinin ədalətliliyini tanımağı öyrətmək istəyirdi ki, başqalarına qorxu təlqin etsin. İsraildə eləbri də var idi ki, onlar üçün bu dəhşətli cəza xəbərdarlıq ola bilərdi və onlar öz talelərini həll edənə qədər Allahın çoxsəbirliliyindən sui-istifadə etməkdən onları xilas edə bibrdi. Öz günahına haqq qazandırmağa çalışan günahkara yalançı mərhəməti Allah mühakimə edir. Günah insanın mənəvi hissiyatını o qədər zəiflədir ki, o, cinayətin eybəcərliyini dərk etmir və Müqəddəs Ruhun inandırıcı gücündən məhrum olaraq öz günahına qarşı kor qalır. Məsihin xidmətçilərinin borcu belə azmışlara onları hədəbyən təhlükəni göstərməkdir. Xəbərdarlıqların təsirini dağıdanlar və günahkarların gözbrini real vəziyyətə və günahın nəticələrinə bağlayanlar çox vaxt özbrini bununla aldadırlar ki, guya xeyirxahlıq [311] edirbr, lakin belə etməklə onlar Allahın Müqəddəs Ruhunun işinə mane olurlar. Onlar günahkarlara ölümün kənarında layla çalırlar; onlar onların günahlarının iştirakçıları olurlar və onların tövbə etməmələrinə görə öz üzərlərinə dəhşətli məsuliyyət qoyurlar. Çoxları, lap çoxları belə yalançı və aldadıcı mərhəmətin qurbanı olurlar.

Nadav və Avihu şərabın təsirindən tam ayıq olsaydılar, heç vaxt dəhşətli günah etməzdilər. Onlar dark edirdilər ki, İlahi hüzurun göründüyu məbədə daxil olmaq üçün onlar xüsusi diqqət və təntənə ib hazırlaşmalıdırlar; lakin özbrini saxlamamaq qardaşları öz müqəddəs vəzifələrinə layaqətsiz etdi. Onların ağılları dumanlandı və mənəviyyatları o qədər düşkünbşdi ki, müqəddəs və adi arasındaki fərqi görmədilər. Haruna və onun sağ qalan oğullanna deyildi: “Sən və övladlann hüzür çadınna nə şərab, nə də kefləndirici başqa içki içib girməyin, yoxsa öbrsiniz. Qoy bu, nəsildən-nəsilə sizin üçün əbədi qayda olsun. Müqəddəslə adi şeyləri ayırd edin, həm də pak və murdar şeylər arasında fərq qoyun. Mənim Musa vasitəsilə bəyan etdiyim bütün qaydalan İsrail övladlarına öyrədin”. Spirtli içkibrin qəbul edilməsi bədəni zəiflədir, şüuru tutqunlaşdırır və mənəviyyatı dağıdır. Bu, insanlara müqəddəs olanın toxunulmazlığını, İlahi tələblərin dönməzliyini dərk etməyə mane olur. Allahın xidmətçiləri olanlann hamısı ciddi təmkinli adamlar olmalıdırlar ki, xeyirb şər arasında müəyyən fərq qoymaq qabiliyyətini itirməsinlər; prinsipial möhkəmliyə və müdrikliyə malik olsunlar, ədalətb idarə etsinbr və mərhəmət göstərsinlər.

Bu cür vəzifə Məsihin hər bir davamçısmın üzərinə qoyulur. Həvari Peter deyir: “Siz isə, seçilmiş nəsil, Padşahın kahin tayfası, müqəddəs millət, Allaha məxsus xalqsınız” (1 Peter 2:9). Allah bizdən bədənimizi və ruhumuzu mümkün qədər yaxşı vəziyyətdə saxlamağı tələb edir ki, biz Yaradana ləyaqətlə xidmət edə bibk. Qızışdıncı içkilərin qəbul edilməsi bizim üçün İsrail kahinbrinin başına gələnləri gətirə bibr. Beb halda vicdan günaha qarşı həssaslığı itirir və bu, hissləri o qədər qəddarlaşdırır ki, adi ib müqəddəs arasındakı hər bir fərq mənasmı itirir. Onda biz İlahi tələblərin meyan ib necə uyğunlaşa bibrik? “Məgər bilmirsiniz ki, bədənləriniz, Allahdan aldığınız və sizdə yaşayan Müqəddəs Ruhun məbədidir və siz özünüzə məxsus deyilsiniz? Çünki siz çox baha qiymətə alınmısımz. Buna görə, Allahınkı olan bədəninizlə [312] və ruhunuzla Allahı izzətləndirin” (1 Korinflilərə 6:19,20). “Beləliklə, yeyirsinizsə, içirsinizsə, nə edirsinizsə, hər şeyi Allahın izzəti üçün edin” (1 Korinflilərə 10:31). Təntənəli və dəhşətli xəbərdarlıq bütün əsrlərin məbədlərinə yönəlmişdir: “Kim Allahın məbədini məhv edərsə, Allah onu məhv edəcəkdir. Çünki Allahın məbədi müqəddəsdir; bu məbəd isə sizsiniz”(l Korinflilərə 3:17). [313]

32- ci fəsil
QANUN VƏ ƏHDLƏR

Adəm və Həvva yaradılarkən onlara Allah Qanunu öyrədilmişdi, Allahın tələbləri onlara məlum idi, çünki Qanunun hökmləri qəlblərinə həkk olunmuşdu: insan günah edəndə qanunda dəyişiklik olmadı, insanın Allaha itaət yoluna qayıtması üçün xüsusi ibadət sistemi də təyin olunmadı. Ancaq Xilaskar haqqında vəd verildi və qurbanların gətirilməsi Məsihin günahlar üçün ən böyük qurban olacağına şəhadət edirdi. Əgər Allahın Qanunlarına həmişə əməl olunsaydı, onda nə ölüm olardı, nə də Xilaskara və qurbanlara ehtiyac.

Adəm Allahın Qanunlarını öz müasirlərinə öyrədirdi və bu Hikmət atadan oğula, nəsildən nəsrlə miras qalırdı. Lakin insanın xilası üçün göstərilən bütün cəhdlərə baxmayaraq yalnız bəziləri Qanunu qəbul etdi və ona tabe oldu. Dönüklük nəticəsində dünya o qədər düşkünləşdi ki, onu bu çirkabdan yalnız böyük daşqın təmizlədi. Nuh ailəsi ilə qanuna əməl edirdi, o, övladlanna On Hökmün mahiyyətini başa salırdı. İnsanlar Allaha yenə dönük çıxanda O, İbrahimi seçərək dedi: ” Çünki İbrahim sözümə qulaq asıb Mənim buyruğuma, əmrlərimə, qanunlarıma və təlimlərimə əməl etdi” (Yaradılış 26: 5). Ona özünü Allaha xidmətə həsr etmək simvolu olan sünnət mərasimi verildi. Bu mərasim göstərdi ki, onu qəbul edənlər bütpərəsliyə uymadan Allahın Qanununa itaət edəcəklər. İbrahimin gələcək nəslinin bütpərəslərlə ittifaq bağlayıb onların adətlərini qəbul edərək bu mərasimə əməl etməmələri Misirdə qul olmalarına səbəb oldu. Bütpərəslərlə yaxınlıq və misirlilərdən qul asılılığı ona gətirib çıxartdı ki, İlahi Hökmlər alçaq və qəddar bütpərəst təlimləri ilə daha çox təhrif [314] olundu. Ona görə də Allah yahudiləri Misirdən çıxartdıqdan sonra məbklər əhatəsində, şöhrət və əzəmət içərisində Sina dağına endi və Qanunu orada bütün xalq qarşısında bəyan etdi.

Rəbb Onun tələblərini unutmağa qadir olan xalqa bel bağlaya bilmədi və hökmləri daş lövhələrdə həkk etdi. O, İsrail xalqını hər hansı bir bütpərəst ənənələrinin Öz müqəddəs tələbləri ilə, yaxud da insani qanun və adətlərlə qarışmaq təhlükəsindən qorumaq istəyirdi. Lakin xalqa On Qanunun göstərişlərini vermək kifayət deyildi. insanlar artıq yüngüllük edirdilər və buna görə də Rəb Öz qabaqgörənliyi ilə azdırmanın daxil ola biləcəyi heç bir qapını keşiksiz qoymadı. Allah Musaya əmr etdi ki, bütün qanun və göstərişləri yazsın, tələb olunan hər şeyi ətraflı izah etsin. İnsanın Allah önündə, yaxınları önündə və yadellibr önündə vəzifələrini izah edən bu şərhlər heç kimdə şübhə yaratmamaq üçün bu qədər ətraflı təsvir edilən On Hökmün geniş prinsipbrindən başqa da mənaya malik idi. Bu izahlar daş lövhələrə həkk olunmuş On Hökmün müqəddəsliyini qorumalı idi.

Əgər insan Adəmə verilən, sonra Nuh tərəfindən qorunan və İbrahimin riayət etdiyi Allah Qanununa riayət etsəydi, onda sunnət mərasiminə heç bir ehtiyac qalmazdı. Əgər İbrahimin törəmələri simvolu sunnət olan əhdə hörmət etsəydilər, onlar heç vaxt bütpərəstliyə qapılmazdılar və onların taleyi Misirdə belə yazıq köləlik olmazdı; əgər onlar Allah Qanununu öz qəlbbrində qoruyardılar və onda onu Sinada bəyan etməyə, yaxud daş lövhələr üzərində yazmağa ehtiyac olmazdı. Əgər xalq On Hökmə əsasən yaşasaydı, Musanın əlavə şərhlərinə ehtiyac olmazdı.

Adəmə verilən qurbangətirmə sistemi də onun törəmələri tərəfindən təhrif edilmişdi. Mövhumat, bütpərəstlik, qəddarlıq, mənəviyyatsızlıq Allah tərəfındən müəyyən edilmiş sadə və vacib ibadəti təhrif etmişbr. Uzun müddət bütpərəstlərlə ünsiyyət ona gətirib çıxartdı ki, İsrail xalqı bütpərəst mərasimbrini öz ibadətləri ilə birləşdirərək bir çox bütpərəst adətlərini qəbul etdi. Buna görə də Rəbb Sinada qurban gətirmə ibadəti haqqında müəyyən göstərişlər verdi. Məbəd hazır olandan sonra Rəbb lütf taxtı üzərində izzət buludundan Musa ilə danışdı və qurbangətirmə sistemi və məbəddə keçiribn ibadət haqqında ona dəqiq göstərişbr verdi. Musa kitaba yazdığı mərasim qanununu belə öyrəndi. Lakin Sinada bəyan edilən On Hökmü Rəbb [315] Özü mücrüdə müqəddəscəsinə qorunan daş lövhələrə həkk etmişdi. Çoxları bu iki sistemi birləşdirməyə çalışırlar və mərasim qanununa aid olan ayələrin köməyi ilə sübut etməyə çalışırlar ki, mənəvi qanun ləğv edilmişdir. Lakin bu, Yazıların təhrif edilməsindən başqa bir şey deyildir. Bu iki sistem arasında inkaredilməz dərin fərq vardır. Mərasim qanunu Məsihi, Onun qurbanını və müqəddəsliyi göstərən obrazlardan ibarət idi. Bu mərasim qanunu öz qurbanları və ayinləri ilə birlikdə ibranilər tərəfındən o vaxta qədər yerinə yetirilməli idi ki, dünyanın günahını Öz üzərinə götürən Məsihin, Allah Quzusunun, ölümündə reallığın obrazı görünsün. Onda bütün qurbangətirmələr mənasını itirirdi. Bu, Məsihin “mühitdən götürdüyü və çarmıxa mismarladığı” qanun idi (Koloslulara 2:14). Lakin On Hökm haqqında zəbur oxuyan deyir: “Ya Rəbb, sözün əbədidir göylərdədir, dəyişməzdir” (Məzmur 119:89). Məsih Özü də təsdiq edir: “Sanmayın ki, Mən Müqəddəs Qanunu... pozmağa gəldim... Çünki sizə doğrusun deyirəm: Göy və yer keçib getmədən, hər şey icra olmadan, qanundan ən kiçik bir hərf və ya bir nöqtə belə yox olmayacaqdır” (Matta 5:17,18). Burada O, yalnız qanunun tələblərini izah etmir, həm də inandırır ki, nə qədər ki, göy və yer mövcuddur, onlar sarsılmazdırlar. Allahın Qanunu Onun taxtı kimi dəyişməzdir. Onun tələbləri hər zaman bütün bəşəriyyətə aid olacaqdır .

Sinada verilən qanun haqqında Nehemya deyir: “Sina dağı üstünə enib onlarla göylərdən damşdın. Onlara ədalətli hökmlər, doğru qanunlar, yaxşı qaydalar və əmrlər verdin” (Nehemya 9:13-qeyd müəllifindir). “Bütpərəstlərin Həvarisi” Pavel isə elan edir: “Buna görə, qanun müqəddəsdir və əmr müqəddəs, ədalətli və yaxşıdır” (Romalılara 7:12). Bu təyin yalnız On əmrə aid ola bilər; çünki bu deyir: “Tamahkarlıq etmə” (Romalılara 7:7).

Xilaskarın ölümü obrazlar və simvollar qanununa son qoysa da, insanın mənəvi qanunla şərtlənən vəzifələrini heç də kiçiltmir. Əksinə, qanunun pozulmasını əfv etmək üçün zəruri olan Məsihin ölümünün özü onun dəyişilməzliyinə şəhadət edir.

Məsihin Allah Qanununu ləğv etməyə və Əhdi-Ətiqi kənarlaşdırmağa gəldiyini deyənlər yəhudi dövrü haqqında qaranlıq əsr kimi danışırlar və ibranilərin dinini adi forma və ayinbrin cəmi kimi təsvir edirlər. Lakin bu yanlışdır. Müqəddəs tarixin Allahın seçdiyi xalqa [316] münasibətindən danışan bütün səhifələrində əzəmətli “Mən Varam”ın hərarətli hüzuru qeyd edilir. İnsan oğulları onlar üçün Öz qanununu yaradan və öz yeganə Hökmdarları hesab edən vaxtdan O onlara Öz gücünün və şöhrətinin böyük əlamətlərini göstərməmişdi. Onları hakimiyyət əsası tutan insan əli deyil, İsrailin gözəgörünməz Padşahının əzəmətli və təsviredilməz qüdrəti idarə edirdi.

Bütün bu vəhylərdə Allahın İlahi şöhrəti Məsih vəsitəsilə açılırdı. Yalnız Xilaskann gəlişi zamanı deyil, həm də günaha batmadan və vəd edilən əfvdən sonra bütün əsrlər ərzində, “Allah Özü ilə dünyanı banşdıranda, insanlara günah saymayanda və bizə barışdırma sözünü həvalə edəndə Məsih içində idi” (2 Korinflilərə 5:19). Həm qədim dövrdə, həm də yəhudi dövründə Məsih qurbangətirmə sisteminin bünövrəsi və mərkəzi idi. Əcdadlarımızın günaha batdığı günlərdə Allahla insan arasında birbaşa rabitə yox idi. Ata bütün dünyanı Məsihin əllərinə verdi ki, O öz xahişi ilə insanı bağışlatsın və Onun qanununun hakimiyyətini və müqəddəsliyini təsdiq etsin. Səma və günaha batmış nəsil arasındakı bütün vədlər Məsih vasitəsilə həyata keçirdi. Əcdadlarımıza bağışlanma əhdini Allah Oğlu vermişdi. Ulu atalara O açılmışdı. Adəm, Nuh, İbrahim, İshaq, Yəqub və Musa xoş müjdəyə çata bilmişdilər. Onlar gözləyirdilər ki, Özü ilə insanı çarmıxda əvəz edən və onun günahlarını bağışlayan Şəxs xilas gətirəcəkdir. Qədim dövrlərin bu müqəddəs ərləri insan bədənində bizim dünyamıza gəbcək Xilaskarla ünsiyyət edirdilər, onlardan bəziləri isə Məsihlə və səma mələkləri ilə üz-üzə söhbət edirdilər.

Məsih ibranilərə səhrada yalnız yol göstərirdi, üzərində Tanrının adı olan və bulud sütununa bürünən Mələk olaraq xalqın önündə gedirdi, - İsrailə qanun verən də O idi. Sinada qəzəbli şöhrətlə əhatə olunan Məsih bütün xalqın hüzurunda Öz Atasının qanununun On Hökmünü elan etdi. O, daş lövhələr üzərində həkk olunan qanunu Musaya təqdim etdi.

Peyğəmbərlərin dodaqlan ilə Öz xalqına müraciət edən Məsih idi. Həvari Peter məsihçi icmasına göndərdiyi məktubunda deyir ki, “sizə göstəriləcək lütf barəsində qabaqcadan xəbər verən peyğəmbərlərin araşdırma və tədqiqatları da bu qurtuluşa aid idi. Onlar özlərində olan Məsihin Ruhu (qeyd müəllifındir), Məsihin ələmlərinə və onlardan sonrakı izzətlərə qabaqcadan şəhadət edərkən, Ruhun kimi, yaxud [317] hansı vaxtı qəsd etdiyini araşdırdılar” (1 Peter 1:10, 11). Məsihin səsi Əhdi-Ətiq vasitəsilə bizə müraciət edir: “Çünki İsanın şəhadəti peyğəmbərlik ruhudur” (Vəhy 19:10).

Məsih insanlann arasında olanda və onları öyrədəndə onların diqqətini Əhdi-Ətiqə yönəldirdi. O, yəhudilərə deyirdi: “Yazıları araşdırırsınız, çünki əbədi həyata onlarla malik olacağınızı fıkirləşirsiniz; Mənim haqqımda şəhadət edənlər də onlardır” (Yəhya 5:39). O dövrdə Əhdi-Ətiqin kitabları Müqəddəs Kitabın yegənə kitabları idi. Allah Oğlu yenidən elan edir: “Onlarda Musanın və peyğəmbərbrin kitabları var; qoy onlara qulaq assınlar”. Sonra da əlavə edir: “Əgər onlar Musaya və peyğəmbərlərə qulaq asmırlarsa, ölülərdən biri dirilsə belə, inanmazlar”(Luka 16:29,31).

Təntənəli ibadət qanunu Məsih tərəfindən verilmişdir. Sonra da, bu qanuna artıq riayət edilməyəndə də Pavel onun əfv planında yerini və Məsihin işi ilə münasibətini göstərərək ibranilərə onun əsl mənasını açdı; böyük həvari bu qanunu şərəfli, öz İlahi Yaradanına layiq adlandırır. Məbəddəki təntənəli ibadət gələcək nəsilbrə açılacaq böyük həqiqətləri simvolizə edir. İsrailin dualan ilə qalxan büxur buludu Onun salehliyini simvolizə edirdi, günahkarın duaları yalnız bu salehlik sayəsində qəbul edilə bilərdi, qurbangahda bıçaqlanan qurban gəbcək Zəmanətçi haqqında şəhadət edirdi; müqəddəslər müqəddəsindən Allahın görünən hüzurunun əlaməti parlayırdı. Beləliklə əhd edilən Məsihin gəliş vaxtı çatana qədər bütün zülmət və dönüklük əsirlərində insanların qəlblərində canlı iman qorunurdu. Məsih insan bədənində yerə gəlməzdən əvvəl, artıq, Öz xalqının İşığı və dünyanın İşığı idi. Məsihdən saçan ilk nur dünyanı bürüyən günah zülmətini işıqlandırdı. Yerin sakinləri üzərinə düşən hər bir səmavi şüa Ondan gəlib. Xilas planında Məsih Alfa və Omeqadır - Birinci və Axırıncıdır.

Bizə görə “Allah önündə durmaq üçün” Xilaskar günahların bağışlanması naminə Öz qanını axıtdığı və göyə qalxdığı vaxtdan Qolqota çarmıxından və səmavi məbəddən işıq axır. Lakin bizim aldığımız işığın bolluğu bizə haqq vermir ki, qədim vaxtlarda simvollarla gələcək Xilaskarı göstərən əşyaların mənasını kiçildək. Məsihin Xoş Müjdəsi ibranilərin həyat tərzinə işıq saçır və mərasim qanununun vacibliyini göstərir. Yeni həqiqətlər açılanda əvvəldən [318] məlum olan daha da aydınlaşır, Allahın xarakter və niyyətləri Öz seçdiyi xalqa etdiklərində daha tam şəkildə görünür. Bizim aldığımız hər bir işıq şüası insanların xilasında İlahi iradənin həyata keçməsi olan əfv planı haqda bizə daha aydın təsəvvür verir. Biz Müqəddəs Sözdə yeni gözəlliyi və gücü dərk etməyə başlayırıq və onun səhifələrinə daha dərin və cəzbedici maraqla qapılırıq.

Çoxları bu fikirdədirlər ki, Allah ibranilərlə xarici dünya arasında aynlıq divarı ucaltmışdır və O Öz qayğısını və məhəbbətini İsraildə cəmləyərək qalan insanlığı bunlardan xeyli dərəcədə məhrum etmişdir. Lakin Allah çalışmırdı ki, Onun xalqı özü ilə yaxınları arasında ayrılıq divarı ucaltsınlar. Hədsiz Məhəbbətinin qəlbi yerdə yaşayanların hamısı üçün açıqdır. Onlar Onu rədd etsələr də, O daim çalışırdı ki, Özünü onlara açsın və onları Öz məhəbbətinin və lütfünün iştirakçısı etsin. O Öz xeyir-dualarını seçilmiş xalqa bəxş edirdi ki, onlar da başqalarına xeyir-dua verə bilsin.

Allah İbrahimi çağırdı, ona xeyir-dua verdi, onu şöhrətləndirdi və ucaltdı, ulu atanın sədaqəti onun yaşadığı hər yerdə insanlar üçun işıq oldu. İbrahim insanlardan qaçmırdı. O, ətrafdaki xalqların hökmdarları ilə dostluq münasibəti saxlayırdı və onlardan bəzisi ona böyük hörmət bəsləyirdilər. Onun düzgünlüyü, təmənnasızlığı, cəsarəti və səxavəti Allahın surətini əks etdirirdi. Mesapotamiyanın, Kənanın, Misirin və hətta Sodomun sakinlərinə Səmavi Padşah Özünü Öz nümayəndəsi vasitəsilə açırdı.

Beləcə, Yusif vasitəsilə Allah Özünü Misir xalqına, həm də bu qüdrətli ölkə ilə əlaqəsi olan bütün başqa xalqlara açdı. Allah Yusifi misirlilər arasında belə yüksəyə ucaldaraq nə üçün onu seçdi? O, Yaqubun övladları haqda Öz niyyətlərini yerinə yetirmək üçün başqa yol seçə bilərdi; lakin O, Yusifı işıq etmək istəyirdi və buna görə də onu padşahın sarayında yerləşdirdi ki, onun vasitəsilə işıq hər yerə yayılsın. Gündəlik həyatda öz müdrikliyi və ədaləti, paklığı və alicənablığı, insanların - bu insanlar isə bütpərəst xalqa mənsub idilər - mənafelərinə sədaqəti sayəsində Yusif Məsihin nümayəndəsi idi. Bütün Misirin minnətdarlıq və məhəbbət bəslədiyi öz xeyirxahlığında bu bütpərəst xalq Yaradanın və Bağışlayanın Məhəbbətini görməli idi. Beləcə, Musa vasitəsilə Allah ən qüdrətli padşahlığın taxtı yanında işıq yandırdı ki, bütün istəyənlər həqiqi canlı Allah haqqında bilə bilsinlər. [319] Allahın cazalandıncı əli misirlilərin üzərinə qalxmazdan əvvəl, bütün bu işıq onlara göndərilmişdi.

Rəbb İsraili Misirdən çıxardanda Onun qüdrəti haqda xəbər hər yerə yayıldı. Yaxşı möhkəmlənmiş Yerixonun döyüşkən sakinləri titrəyirdilər. Raxa dedi: “Biz bunları eşidəndə ürəyimiz qorxuya düşdü vahimənizdən heç kimin taqəti qalmadı; çünki Allahınız Rəbb yuxarıda göyün və aşağıda yerin Allahdır” (Yeşua 2:11). Misirdən çıxdıqdan yüz il sonra filiştlilərin kahinləri öz xalqlarına Misirdəki bəlalar haqda xatırlatdılar və İsrailin Allahına müqavimət göstərməmək üçün xəbərdarlıq etdilər.

Allah İsraili çağırdı, xeyir-dua verdi və ucaltdı, ona görə yox ki, Onun qanununa itaət edərək təkcə onlar Onun lütfündən istifadə edə bilsinlər və beləliklə Onun xeyir-dualannın yeganə sahibi olsunlar. O, israilliləri ona görə seçmişdi ki, onlar vasitəsilə Özünü bütün yer üzündə yaşayanlara açsın. Məhz bu məqsədin yerinə yetməsi üçün də O onlara əmr etdi ki, onlan əhatə edən bütpərəst xalqlardan ayrı dursunlar.

Bütpərəstlik və onunla bağlı olan bütün günahlar Allah üçün iyrənc idi və O Öz xalqına əmr etdi ki, başqa qəbilələrə qanşmasınlar, onların işlərinin yamsılamasınlar ki, Allahı da unutmasınlar. O, bütpərəstlərlə nikahı qadağan etdi ki, ibranilərin qəlbləri Ondan dönməsin. Onda da indiki kimi zəruri idi ki, Allah xalqı paklığını qorusun və dünyəvi çirkabdan uzaq olsun. İsraillilər bu dünyanın illüziyalanndan azad olmalı idilər, çünki onlar, həqiqətə və salehliyə ziddir. Lakin Allah çalışmırdı ki, Onun xalqı öz fərqli salehliyi ilə özünü dünyadan ayıraraq ona heç bir təsir göstərməsin.

Məsihin davamçılan öz Hökmdarlan kimi bütün dövrlərdə dünyanın işığı olmalı idilər. Xilaskar demişdir: “Siz dünyanın nurusunuz. Dağın zirvəsində qurulan şəhər gizli qala bilməz. Və çıraq yandırarkən, onu qabın altına qoymazlar, amma çıraqdana qoyarlar ki, evdə olanlann (yəni bütün dünyada olanların) hamısını işıqlandırsın. Qoy sizin nurunuz insanlann qarşısında elə parlasın ki, xeyirxah işlərinizi görsünlər və Göylərdəki Atanıza həmd etsinlər” (Matta 5:14-16). Bu elə Enoşun, Nuhun, İbrahimin, Yusifın və Musanın etdikləridir. Bu elə Allahın niyyətinə uyğun olaraq İsrailin, Onun xalqının, etməli olduğudur. [320]

Şeytanın əsarətində olan qəlbin qəddar imansızlığı ona gətirib çıxartdı ki, bu işığı ətraf xalqların arasında yaymaq əvəzinə, onlar onu gizlətdilər. Bu fanatiklik ruhu onları təhrik etdi ki, ya azğın bütpərəst adətlərinə qoşulsunlar, ya da hamıdan təcrid olunub məğrur yeganəlik xülyasına qapılsınlar, guya ki Allahın məhəbbəti və qayğısı yalnız onlar üçün nəzərdə tutulmuşdur.

Müqəddəs Kitabda biri dəyişməz və əbədi, o biri isə müvəqqəti və şərti olan iki qanun göstərildiyi kimi, iki əhd vardır. Lütf əhdi insanla birinci dəfə Edendə bağlandı, onda günaha batmadan sonra İlahi əhddə deyildi ki, qadının zürriyəti ilanın başını əzəcəkdir. Bu əhd bütün insanlara Məsihə iman vasitəsilə gələcəkdə itaət üçün bağışlanma və Allahın xilaskar lütfünü təklif edirdi. Əgər onlar Allah Qanununa sədaqəti qorusalar, O onlara əbədi həyat da vəd edirdi. Beləliklə ulu atalar xilas ümidi aldılar.

Məhz bu əhd İbrahimlə bağlanan əhddə yeniləndi: “Dünyanm bütün millətləri sənin nəslinin vasitəsilə xeyir-dua alacaq, çünki sən Mənim sözümə qulaq asdın” (Yaradılış 22:18). Əhd Məsihə işarə edirdi. İbrahim bunu başa düşdü (bax Qalatiyalılara 3:8,16) və inandı ki, günahların bağışlanması Məsih vasitəsilə təmin olunur. İbrahimlə əhd də Allah Qanununun hakimiyyətini dəstəkləyirdi. Rəbb İbrahimə göründü və dedi: “Külli-İxtiyar Allah Mənəm. Mənim yolumla get və kamil ol. Əhdimi Özümlə sənin aranda qoyacam və nəslini lap çoxaldacağam” (Yaradılış 17:1). Allahın Öz sadiq qulu haqqında şəhadətində deyilir: “İbrahim sözümə qulaq asıb Mənim buyruğuma, əmrlərimə, qanunlarıma və təlimlərimə əməl etdi” (Yaradılış 26:5). Rəbb ona dedi: “Özümlə sənin və səndən sonrakı nəslinin arasında əbədi əhd qoyuram ki, Mən sənin və səndən sonrakı nəslinin Allahı olacağam. Sənə və səndən sonrakı nəslinə qərib kimi yaşadığın bu torpağı - bütün Kənan torpağını əbədi mülk olaraq verəcəyəm və onlann Allahı olacağam” (Yaradılış 17:7-qeyd müəllifındir).

Bu əhd Adəmlə bağlansa da və İbrahimlə yenilənsə də, Məsihin ölümünə qədər təsdiq edilə bilməzdi. Əfv haqqında birinci qanun veriləndən o, Allahın əhdi idi, o, imanla qəbul edilirdi, lakin Məsih tərəfındən təsdiqlənərək yeni əhd adlandı. Allah qanunu bu əhdin əsası idi, bu əhd insanları Allah iradəsi ilə harmoniyaya qaytarmalı olan zəruri meyar idi ki, onlar Allah Qanununa itaət edə bilsinlər. [321]

Müqəddəs Yazıda əhd köhnə adlanan başqa razılaşma Allahla İsrail arasında bağlanmışdır, o, qurbanın qanı ilə təsdiqlənirdi. İbrahimin əhdi Məsihin qanı ilə təsdiqləndi və “ikinci”, yaxud “yeni” əhd adlandı, çünki onu həkk edən qan birinci əhdin qanından sonra tökülmüşdür. Yeni əhdin İbrahimin günlərində qüvvədə olması ondan görünür ki, o vaxt o həm əhdlə, həm də Allah andı ilə; “Allaha sığınan bizlər, Allahın yalan danışması qeyri-mümkün olan iki dəyişməz şey vasitəsilə” təsdiqlənmişdir (İbranilərə 6:18).

Əgər ibrahimin əhdində bağışlanma vədi var idisə, Sinada başqa əhd nə üçün bağlanmışdır? Xalq öz köləlik vaxtında Allah haqqında və İbrahimin əhdinin prinsipləri haqda biliyi böyük dərəcədə itirmişdi. İbraniləri Misirdən qurtarmaqla Allah onlara öz qüdrətini və mərhəmətini açmaq istəyirdi ki, onlar Onu sevsinlər və Ona etibar etsinlər. O onları Qırmızı dənizə gətirdi, onlar burada misirlilər tərəfmdən təqib olunaraq və əsl ölümü qabaqcadan görərək özlərinin tamamilə gücsüz olduqlarını dərk etdilər və İlahi köməyi çağırdılar. Onda O onları xilas etdi. Onların qəlbləri Allaha məhəbbət və həmdlə, Onun fəaliyyətdə olan qüvvəsinə etibarla doldu. Onda O onlar üçün dünyəvi köləlikdən Xilas Edən oldu.

Lakin onların idrakında həkk olunmalı olan daha böyük həqiqət mövcud idi. Bütpərəstlərin arasında, pozğunluq mühitində yaşayaraq onlar Allahın müqəddəsliyi, öz qəlblərinin həddən artıq günahkarlığı, Allah Qanununa itaət etməkdə özbrinin tam gücsüzlükləri və Xilaskara ehtiyacları haqda əsl təsəvvürə malik deyildibr. Bütün bunlan onlar öyrənməli idibr.

Allah onları Sinaya gətirdi. Orada Öz şöhrətini göstərdi, itaət şərti ib böyük xeyir-dua əhdi ib birlikdə Öz qanununu verdi. “Əgər sözümə diqqətlə qulaq asıb əhdimə riayət etsəniz, onda... siz Mənə xidmət edən kahinbr səltənəti, müqəddəs millət olacaqsınız” (Çıxış 19:5,6). İnsanlar öz günahkarlıqlarını dərk etmirdibr, başa düşmürdülər ki, Məsihsiz onlar Allah Qanununu yerinə yetirə bilməyəcəklər və Allahla tələsik əhd bağladılar. Özbrini şəxsi salehliklərini göstərməyə qadir hesab edərək onlar elan etdilər: “Rəbbin söylədiyi bütün sözlərə əməl edib qulaq asacağıq!” (Çıxış 24:7). Allah Qanununun qəzəbli əzəmətlə necə bəyan edildiyini gözbrib görərək onlar dağın ətəyində dəhşətdən titrəyirdilər, lakin artıq bir neçə həftədən sonra Allahla öz əhdlərini [322] pozdular və tökmə bütə səcdə etdilər. Əhdi pozaraq onlar artıq onun köməyilə Allahın iltifatını əldə etməyə ümid edə bilmirdilər və indi özlərinin günahkarlıqlarını və bağışlanmaya ehtiyac hiss edərək İbrahimlə əhddə və obrazlı qurbangətirmələrdə açılan Xilaskara möhtac olduqlarını dərk etdilər. İndi onların məhəbbəti və imanı onlan günahın köləliyindən Xilas Edən Allaha yönəlmişdi. İndi onlar yeni əhdin xeyir-dualarını qiymətləndirməyə hazır idilər.

Köhnə əhdin şərtləri belədir: itaət et və yaşa. “Onlara qaydalarımı verib hökmlərimi bildirdim. Əgər insan bu hökmlərə əməl etsə, onların vasitəsilə yaşayar” (Yezekel 20:11; bax Levililər l8:5). “Qoy bu qanunun sözlərinə riayət etməyənə, onu təsdiq etməyənə lənət olsun!” (Qanunun təkrarı 27:26). Yeni Əhd “daha yaxşı vədlərlə”, günahların bağışlanması və Allah lütfü vədləri ilə bağlanmışdı ki, qəlbi yeniləşdirsin və onu Allah qanununun prinsipləri ilə harmoniyaya gətirsin. “İsrail xalqı ilə bağlayacağım əhd belədir: Qanunumu onların daxilinə qoyub ürəklərinə yazacağam... Təqsirlərini bağışlayacağam, günahlarını daha yada salmayacağam” (Yeremiya 31:33, 34.- qeyd müəllifindir).

Daş lövhələrə həkk olunan həmin qanun Müqəddəs Ruh tərəfindən qəlb lövhələrinə həkk olunmuşdur. Öz salehliyimizə çatmaq əvəzinə, biz Məsihin salehliyini qəbul edirik. Onun qanı bizim günahlarımızı yuyur. Onun itaəti bizimkinin əvəzinə qəbul edilir. Onda Müqəddəs Ruh tərəfindən yeniləşən qəlb “Ruhun səmərəsinı” gətirəcəkdir. Məsihin lütfü vasitəsilə biz qəlbimizdə yazılan Allah Qanununa itaətlə yaşayacağıq. Məsih Ruhuna malik olaraq biz Onun əməllərini təqlid edəcəyik. Peyğəmbər vasitəsilə O Özü haqda deyir: “Ey Allahım, Sənin istəyinə əməl etmək, mənə zövq verir, qanunun qəlbimdədir” (Məzmur 40:8). İnsanların arasında yaşayanda isə O belə demişdir: “Məni Göndərən Mənimlədir; O Məni tək buraxmayıb; çünki Mən daim Onun xoşuna gələn işləri görürəm” (Yəhya 8:29).

Həvari Pavel imanla Yeni Əhddəki qanun arasındakı əlaqəni aydın göstərir. O deyir: “Beləliklə, imanla saleh saydığımız üçün, Rəbbimiz İsa Məsih vasitəsilə Allah qarşısında bizim sülhümüz var”. “Beləliklə, məgər biz Qanunu iman ilə ləğv edirikmi? Əsla! Əksinə, Qanunu təsdiq edirik”. İnsana haqq qazandırmaqda “bədənlə zəifləyən qanun necə gücsüz idisə”, çünki öz günahkar təbiəti ilə o ona riayət edə [323] bilmirdi, Allah Öz Oğlunu günahlı bəşər bənzəyişində günah üçün qurban göndərərək, cismani təbiətdə olan günahı məhkum etdi ki, qanunun ədalətli tələbləri, cismani təbiətə görə deyil, Ruha görə yaşayan bizlərdə icra edilsin” (Romalılara 5:1; 3:31; 8:3,4.-qeyd müəlifindir).

İnsanın ehtiyaclanna uyğun olaraq bu və ya digər vaxtda Allahın qüvvəsi müxtəlif dərəcədə və müxtəlif surətdə təzahür etsə də, Rəbb bütün dövrlərdə eyni cür fəaliyyət göstərir. Allahın niyyətləri ilk xoş müjdə vədindən başlayıb, ulu əcdadlarımızın və yəhudilərin dövründən keçib dövrümüzə qədər gələrək əvf planında tədricən açılırdı. Yəhudi qanununun mərasim və ayinlərinin obrazlı şəkildə təsvir etdiyi Xilaskar eyni dərəcədə Xoş Müjdədə də açılır. Onun İlahi surətini gizlədən buludlar çəkilmiş, qaranlıqlar və kölgələr itmiş və İsa, dünyanın Zəmanətçisi açılmışdır. Sinada qanunu bəyan edən və Musaya mərasim qanununun göstərişlərini verən və moizəsini söyləyən Odur. Qanunun və peyğəmbərlərin Onun Musa vasitəsilə ibrani xalqına dediyinin yalnız təkrarıdır: “Dinlə, ey İsrail! Allahımız Rəbb yeganə Rəbdir. Allahın Rəbbi bütün qəlbinlə, bütün varlığınla, var gücünb sev” (Qanunun təkrarı 6:4,5). “Yaxınını özün kimi sev” (Levilibr 19:18). Hər iki qanun bizə bir Müəllim tərəfındən verilmişdir. Allahın təbbləri birdir. İdarə prinsipləri eynidir. Çünki Hər şey Ondan çıxır, “Onda nə dəyişiklik var, nə də dönüklük kölgəsi” (Yaqub 1:17). [324]

33-cü fəsil
SİNADAN QADEŞƏ

(Bu fəsil Saylar Kitabının 11 və 12-ci fəsillərinə əsaslanır)

İsrail xalqı Sinaya gələn kimi səyyar məbədin tikintisinə başlamadı: bu müqəddəs tikili ilk dəfə Misirdən çıxışın ikinci ilinin əwəlində ucaldılmışdı. Kahinlərin həsr edilməsi, Pasxanın bayram edilməsi, xalqın sayılması və vətəndaş və dini sistem üçün zəruri olan başqa müxtəlif tədbirlərin başa çatması, - bütün bunlar vaxt tələb edirdi, belə ki, yəhudilər təqribən bir il Sinada düşərgədə yaşadılar. Burada onların ibadəti daha müəyyən forma aldı. Xalqı idarə etmək üçün qanunlar verildi, bu onların Kənan torpağına daxil olmağa hazırlayan daha uğurlu təşkilatın yaranmasına səbəb oldu.

İsrailin idarə sistemi yüksək dərəcədə mütəşəkkilliyi, heyrətamiz dərəcədə tamlığı və sadəliyi ilə seçilirdi. Rəbb tərəfındən yaradılan hər şeyin mükəmməl quruluşunda görürən ciddi qayda ibrani icmasında da təcəssüm etmişdi. Allah hakimiyyət və idarənin mərkəzi idi. Allah tərəfindən Onun naminə qanunlarla idarə etmək üçün təyin edilən Musa real surətdə Onun hakimiyyətini həyata keçirirdi. Xalqın ümumi işini həll etməkdə Musaya kömək etməli olan məclisə soyların ağsaqqallarından yetmiş nəfər seçildi. Sonra, məbəddə Allahla məsləhətləşən kahinlər kəlirdilər. Başçılar, yaxud məmurlar soy qolları idarə edirdilər, onlara “minbaşı, yüzbaşı, əllibaşı, onbaşı və qəbilə məmurları”, nəhayət müxtəlif vəzifələri yerinə yetirməli olanlar tabe [325] idilər (Qanunun təkran 1:15).

Düşərgədə ibranilər ciddi qaydada yerləşmişdilər. Xalq üç böyük qrupa ayrılmışdı, bunlardan hər birinin düşərgədə müəyyən yeri var idi. Mərkəzdə gözəgörünməz Padşahın məskəni olan məbəd yerləşirdi. Onun ətrafında kahinlər və levililər yerləşirdilər. Onlardan sonra bütün qalan qəbilələr çadırlarını qururdular.

Levililər həm dayananda, həm də yolda olanda səyyar məbədin və bütün onda olanların qayğısına qalmaq etibar edilmişdi. Düşərgə köçəndə onlar müqəddəs çadırı yığmalı, xalq müəyyən yerə çatanda isə onu qurmalı idilər. Başqa qoldan olan heç kimə ölüm qorxusu altında səyyar məbədə yaxınlaşmağa icazə verilmirdi. Levililər üç qrupa, Levinin üç oğlunun törəmələrinə, ayrılırdılar və hər qrup üçün müəyyən yer və iş nəzərdə tutulmuşdu. Hüzur çadırının önündə, lap yaxında Musanın və Harunun çadırları yerləşirdi. Cənub tərəfdə Qohatın oğullan yerləşirdilər, onların vəzifəsi sandığın və Hüzur çadırının başqa əşyalarmın qayğısına qalmaq idi; şimal tərəfdə merarililər yerləşmişdilər, onlara Hüzur çadırının dirəkləri, altlıqlar, sipərlər və s. tapşırılmışdı; hüzür çadırınm arxasında gerşonlular yerləşirdilər, onlar məbədin pərdələrini və onun örtüyünü saxlayırdılar.

Hər bir soy qolun mövqeyi də müəyyən edilmişdi. Hər bir qol, Allahın əmrinə əsasən, öz xüsusi bayraqları altında səyahət etməli və düşərgə salmalı idilər. “İsrail övladlan Hüzur çadırını əhatə edərək hər biri öz bayrağının altında ailələrinin nişanı ilə düşərgə salsınlar; Hüzur çadırı yola düşəndə Levmllilərin düşərgəsi düşərgələrin ortasında dursun. Hərə necə düşərgə salıbsa, həmin nizamla, öz bayrağı altında yola düşsün” (Saylar 2:2,17). İsraili Misirdən müşayiət edən yolçulara başqa qollarla birlikdə düşərgə salmağa icazə verilməmişdi, onlar kənarda yerləşməli idilər; onların törəmələri Rəbbin cəmiyyətindən üçüncü nəslə qədər kənar edilirdilər (bax Qanunun təkrarı 23: 7,8 ). Düşərgədə və onun ətrafında tam təmizlik və ciddi qayda hökm sürürdü. Səliqəyə riayət etmək haqqında ətraflı göstərişlər mövcud idi. Her bir natəmiz adamın, səbəbdən asılı olmayaraq, düşərgədə görünməyə haqqı yox idi. Bu qədər çox xalqın sağlamlığını təyin etmək üçün, həm də İsrail müqəddəs Allahın hüzurundan həzz ala bilməsi üçün tam qayda və təmizliyi saxlamaqdan ötrü bu tədbirlər çox zəruri [326] idi. Buna görə O demişdir: “Çünki sizi qurtarmaq və düşmənlərinizi sizə təslim etmək üçün ordugahınızın içində Allahınız Rəbb gedir. Ordugahınız müqəddəs olsun ki, Rəbb natəmiz bir şey görüb sizdən üz döndərməsin” (Qanunun təkran 23:14).

İsrailin bütün səfərləri zamanı “Rəbbin Əhd sandığı da üç gün onların önündə getdi ki, dincələcəkləri yeri onlara göstərsin” (Saylar 10:33). Qohatın oğullan tərəfindən daşınan, içərisində müqəddəs Allah Qanunu olan müqəddəs sandıq arabaya daşınmalı idi. Sandığın önündə Musa və Harun gedirdilər, onları gümüş borulu kahinlər müşayiət edirdilər. Onlar Musadan göstərişlər alırdılar və sonra boruların səsi ilə onlan xalqa xəbər verirdi. Boru səsi ilə xəbər verilən hər şey haqda dəqiq göstərişlər vermək hər bir qrupunun başçılarının vəzifəsinə daxil idi. Verilən göstərişlərin yerinə yetirilməsinə etinasızlıq göstərən hər kəs ölümlə cəzalanırdı.

Allah qayda-qanun Allahıdır. Səmada mükəmməl qayda hökm sürür, bütün səmavi mələklərin fəaliyyəti ciddi intizam və itaətlə şərtlənir. Uğur yalnız o vaxt gəlir ki, qayda-qanun və fəaliyyətlərin razılaşdınlması hökm sürür. Bu gün Allah Öz xidmətçilərindən İsrailin günlərində olduğundan az qayda-qanun və intizam tələb etmir. Onun tarlasında çalışanların hamısı mühakimə ilə, etinasızlığa yol vermədən, bəxtə ümid bağlamadan işləməlidirlər. Allah istəyir ki, Onun naminə çalışanlar istəyirlərsə ki, onların əməyində Onun razılığının möhürü olsun, işdə sədaqətli və icraçı olsunlar.

İsrail xalqının səfəri zamanı Allah Özü onu idarə edirdi. Bulud sütunu düşərgə üçün ən yaxşı yeri göstərirdi və onlar orada qalmalı olduqlan vaxtda hüzur çadnnın üzərində dururdu. Onlar yollanna davam etməli olanda isə, bulud müqəddəs çadırın üzərində yuxarı qalxırdı. Hər dəfə dayanmaq, yaxud hərəkət etmək tələb olunanda təntənəli səda eşidilirdi. “Sandıq yola düşəndə Musa deyirdi: “Үа Rəbb, qalx! Qoy düşmənlərin dağılsın, Sənə nifrət edənlər Sənin hüzurundan qaçsın”. Sandıq dayananda belə deyirdi: “Үа Rəbb, İsrail tayfalarının on minlərinin yanına qayıt!”” (Saylar 10:35,36).

Kənan sərhəddində yerləşən Sina ilə Qadeş arasında yalnız on bir günlük yol var idi və budur, əhd olunan torpağa tez daxil olmaq həsrəti ilə yanan İsrail dəstələri nəhayət bulud tərəfindən verilən işarə ilə yola düşdülər. Tanrı onları Misirdən çıxardanda görünməmiş [327] möcüzələr etmişdi, indi onlar Onu öz Hökmdarları kimi qəbul edəndə və Uca Tannnın tanınmış xalqı olanda isə onları, yəqin ki, daha böyük xeyir-dualar gözləyirdi.

Çoxlan öyrəşdikləri yerdən yenə də həvəssiz ayrılırdılar. Onlar bu yeri, demək olar ki, öz vətənləri hesab edirdilər. Allah Öz xalqını başqa xalqlardan ayırmışdı, yəhudiləri keçilməz qranit qayalar arasında yerləşdirmişdi ki, onlara Öz qanununu elan etsin. Onlar İlahi şöhrətin belə tez-tez açıldığı müqəddəs dağa, ağ başlı zirvələrə və daşlı dərələrə baxmağı sevirdilər. Bu yer onların idrakında Allahın və müqəddəs mələklərin hüzuru ilə o qədər six bağlı idi ki, o qədər müqəddəs görünürdü ki, düşünmədən, üstəlik də sevinclə onu tərk etmək mümkün deyildi.

Lakin boru səsləndikdə bütün düşərgə yola düşdü; mərkəzdə hüzur çadınnı aparırdılar və hər bir qol öz bayrağı altında, müəyyən olunmuş qaydada irəliləyirdi. Hamı səbirsizliklə görmək həsrətində idi ki, bulud onlan hansı istiqamətdə aparacaqdır və o, tutqun, tənha, çılpaq daş kütlələrinin ucaldığı şərqə aparan yolu göstərəndə çoxunu kədər və şübhə bürüdü.

İrəli getdikcə yol çətinləşirdi. Onların yolu daşlı dərələrdən və bəhrəsiz səhralardan keçirdi. Ətraf göz işlədikcə səhra idi, “boş və məskunlaşmamış torpaq idi, “səhrada, uçurumlarla dolu boz çöllərdə”, “ölüm kölgəsində qalan quraq torpaqda”, “bir insanın keçmədiyi, hər kəsin yaşamadığı diyarda”. (Yeremiya 2:6). Daşlı dərələr tamamilə kişi, qadın, uşaqlar və arabalar ilə dolu idi. Onlar çox ləng və çətinliklə irəliləyirdilər. Uzun müddət dayandıqdan sonra insanlar yolun təhlükələrinə və çətinliklərinə dözməyə hazır deyildilər.

Üçüncü gün şikayətlər ucadan səslənməyə başladı. Onlar müxtəlif adamlardan gəlirdi, bunların çoxusunu İsrail xalqının mənafeyi tamamilə maraqlandırmırdı və həmişə öz narazılıqlarını bildirmək üçün bəhanə axtarırdılar. Musanın apardığı istiqamət bu araqarışdıranların xoşuna gəlmirdi, ancaq onlar çox gözəl bilirdilər ki, o, hamı kimi yol köstərən sütunun arxasınca gedir. Narazılıq həmişə yoluxucudur və tezliklə o, bütün düşərgəyə yayıldı.

İnsanlar yenidən ət tələb etməyə başladılar. Mannanın bol olmasına baxmayaraq narazılıq sakitləşmədi. Misirdə işlədikləri vaxt israillilər ən sadə, adi qida ilə qidalanmağa məcbur idilər, lakin məhrumiyyət və [328] ağır zəhliət onu da yüksək dərəcədə arzu olunan etmişdi. İndi onlann arasında olan misirlərin çoxusu isə nəfis yeməyə öyrəşmişdilər, elə onlar da birinci olaraq gileylənməyə başladılar. Xalqın Sinaya gəlişindən lap əvvəl onlar manna ilə kifayətlənməyərək etiraz etdilər və Rəb onların tələblərinə cavab olaraq onlara ət verdi, lakin yalnız bircə gün.

Əlbəttə, Allah onları manna ilə təmin etdiyi kimi ətlə də təmin edə bilərdi, lakin elə onların xeyrinə olaraq bunu etməmişdi. O, onlan Misirdə vərdiş etdikləri qıcıq yaradan yeməklərdən daha münasib qida ilə yedirtmək istəyirdi. Pozğun zövqü sağlam iştah ilə əvəz etmək lazım idi ki, insanlar əzəldən təyin edilmiş qidadan həzz ala bilsinlər - Allahın Edendə Adəm və Həvvaya verdiyi torpaq bəhrələrindən. Buna görə də israillilər əsasən ət yeməyindən məhrum edilmişdilər.

Şeytan onları bu məhrumiyyətə ədalətsizlik və qəddarlıq kimi münasibət göstərməyə təhrik edirdi. O onlarda qadağan olunmuş şeylərə ehtirası alovlandırırdı, çünki başa düşürdü ki, öz iştahını cilovlamama hissiyatı qızışdıracaqdır və onda o, insanlann qəlblərini asanlıqla ələ ala biləcəkdir. Xəstəlik və iztirab mənbəyi olan insanlara öz hücumlan üçün daha zəif yerlər seçir. Hər şeydən tez iştah tamahı insanlan günaha sövq edir - hələ şeytanın Həwanı qadağan olunmuş ağacın meyvəsindən yeməyə şirnikləndirdiyi vaxtdan belə olmuşdur. Bunun vasitəsilə o, İsraili Allaha qarşı gileylənməyə təhrik etdi. Adətən alçaq ehtirasları qızışdıran yeməkdə və içməkdə özünü ələ ala bilməmək ona gətirib çıxanr ki, insanlar mənəvi borc haqda hər cür dərrakəni itirirlər. Tamaha əsir olaraq onların müqavimət göstərməyə, demək olar ki, gücləri olmur.

Allah israillibri Misirdən çıxartdı ki, onları Kənan torpağında məskunlaşdırsın və təmiz, müqəddəs və xoşbəxt xalq etsin. Müəyyən qaydaya riayət etməklə bu məqsədə çatmaq olardı, bu onların özünün və törəmələrinin xeyrinə idi. Əgər onlar öz istəklərini könüllü olaraq cilovlasaydılar və Rəbbin müdrik məhdudlaşdırmalarına itaət etsəydilər, onda onları heç bir xəstəlik və iztirab hədələməzdi. Onların törəmələri fıziki və əqli sağlamlıqla fərqlənərdilər. Onlar həqiqət və öz borcları haqda aydın dərrakəni saxlayardılar; onlar iti dərrakəyə və sağlam mühakiməyə malik olardılar. Lakin İlahi məhdudlaşdırmalara və tələblərə itaət etməyi istəməmək Allahın onları yönəltdiyi bu yüksək [329] ideala çatmağa çox mane olurdu. Bu səbəbə görə də onlar Allahın onlann üzərinə yağdırmaq istədiyi xeyir-duaları ala bilmədilər.

Zəbur oxuyan deyir: “İştahaları artdı, yemək tələb etdilər, ürəklərində Allahı sınağa çəkdilər. Allahın əleyhinə belə danışdılar: “Məgər Allah çöldə süfrə qura bilər? Nə olsun qayaya vuranda sular axdı, sellər aşıb-daşdı. Görəsən O, çörək verə bilərmi? Xalqına ət verə bilərmi?” Rəbb bunu eşidərkən qəzəbləndi, Yaquba qarşı alovunu yerə tökdü, İsrailə qarşı hiddəti artdı” (Məzmur 78:18-21). Giley və hiddət tez-tez Qırmızı dənizdən Sinaya gedən yolda baş verirdi, lakin onların bilməməzliyinə və korluğuna güzəştə gedərək Allah onları günahlarına görə cəzalandırmırdı. Lakin, budur, O onlara Xorevdə açıldı. Onun əzəmətinin, qüdrətinin və mərhəmətinin şahidbrini parlaq işıq nurlandırdı və indi onların etibar etməmələri və narazılıqları artıq bağışlanmaz idi. Üstəlik də onlar Allahla əhd bağlamışdılar, Onu öz Padşahları kimi qəbul etmişdibr və Onun hakimiyyətinə itaət etməyi vəd etmişdibr. İndi onların şikayətləri üsyan idi və buna görə də onlar dərhal layiqli cəzalarını çəkməli idibr ki, İsrail xalqı qarışıqlıqdan və ölümdən qorunsun. “Rəbbin odu onların arasında yandı və düşərgə ətrafındakıların bəzibrini məhv etdi”. Daha təqsirkar araqarışdıranlar buluddan çıxan şimşəkb məhv edildibr.

İnsanlar dəhşət içərisində Musaya yalvarırdılar ki, Allahın önündə onlar üçün xahiş etsin. O bunu etdi və od dayandı. Sərt cəza haqqında xatirə olaraq o bu yeri Tavera - “yanğın”- adlandırdı.

Lakin şər böyüməkdə davam edirdi. Güman etmək olardı ki, sağ qalanlar bu dəhşətli cəzadan sonra barışmalı və tövbə etməlidirlər, lakin onlar daha bərkdən şikayət etməyə başladılar. Xalq ağlayırdı və öz çadırlarında ağı deyirdi. “Xalqın arasında olan alçaq yadellibrin iştahası ifrat dərəcədə artdı. İsrail övladları da yenə ağlayıb dedibr: “Kaş ki yeməyə ətimiz olaydı! Misirdə müftə yediyimiz balıqları, xiyarlan, qarpızları, soğanlan və sarımsaqları yadımıza salırıq. Ancaq indi iştahımız küsüb, yeməyə mannadan başqa bir şey görmürük”. Yaradanın onlara verdiyi qidaya onlar öz narazılıqlarını belə göstərdilər. İndiyə kimi onların həmişə sübutları var idi ki, bu qida onların təbbatlarma tam cavab verir, çünki məhrumiyyətlərə baxmayaraq düşərgədə bir dənə də xəstə yox idi.

Musa ruhdan düşdü. O yalvarırdı ki, həttə əgər ondan - Musadan [330] çoxsaylı xalq yaradılsa da, İsrail xalqı məhv edilməsin. İsraillilərə olan məhəbbətindən irləi gələrək onların həlak olmağındansa, öz adının həyat kitabından silinməsini üstün tuturdu. Onların uğrunda özünü təhlükəyə atırdı və əvəzində necə təşəkkür aldı! Özlərinin bütün məhrumiyyətlərində, hətta ötəri iztirablarında da onlar onu təqsirləndirirdilər və onların allahsız şikayətləri onun üzərinə qoyulmuş qayğı və məsuliyyət yükünü daha da ağırlaşdırırdı.Ümidsizlikdən o hətta Allaha da inanmamağa hazır idi. Onun duası artıq az qala şikayət kimi səsbnirdi: “Sən nə üçün quluna əzab verdin? Sənin gözündə lütf tapmadığım üçün bu xalqın bütün yükünü mənim üzəriməmi qoyursan?...Bütün bu xalqa yedirtmək üçün əti mən hardan tapım? Çünki onlar mənim qarşımda ağlayaraq “bizə ət ver yeyək” deyirlər. Bu xalqı mən tək başına daşıya bilmərəm, çünki bu mənim üçün çox ağırdır”.

Rəbb onun duasını dinlədi və ona İsrailin yetmiş ağsaqqalını toplamağı əmr etdi - yalnız ixtiyar yaşlı ərləri deyil, həm də ləyaqət hissi, sağlam mühakiməsi və təcrübəsi olanları. Allah ona dedi: “Onları hüzur çadırına gətir və qoy səninlə dursunlar. Mən enərək orada səninlə danışacağam. Səndə olan Ruhdan götürüb onlara verəcəyəm ki, xalqın yükünü səninlə bərabər çəksinlər. Bununla da bu yükü təkbaşına daşmayacaqsan”.

Rəbb Musaya özünə ən sadiq və qabiliyyətli insanlan seçməyə icazə verirdi ki, onlar onunla bu məsuliyyəti bölüşdürsünlər. Onların təsiri xalqın coşqunluğunu cilovlayar, ziddiyyətləri sakitləşdirərdi. Lakin onların seçkisi ciddi xoşagəlməz nəticələrə səbəb oldu. Əgər Musa Allah gücünün və mərhəmətinin təzahürü zamanı gördüyü dəlillərə uyğun iman göstərsə idi, onlar heç vaxt seçilməzdilər. O öz qayğı və çətinliklərini böyüdürdü, sanki unudurdu ki, özü Allahın bir alətidir. İsrailə bu qədər lənət gətirən şikayət ruhuna bir qədər güzəştə getməsi ona haqq qazandıra bilməzdi. Əgər o tamamilə Allaha arxalansa idi, onda Rəbb hər dəfə çətinliklərdə onu bərkidərək daim ona rəhbərlik edərdi.

Musaya əmr edildi ki, xalqı Rəbbin onun üçün etmək istədiyinə hazırlasın. “Sabah üçün özlərini pak etsinbr, çünki ət yeyəcəklər. “Kaş ki ətimiz olaydı! Misirdə halımız yaxşı idi” deyərək ağladınız. Bunu Rəbb eşitdi. Ona görə Rəbb sizə ət verəcək, yeyəcəksiniz. Nə bir gün, [331] nə iki gün, nə beş gün, nə on gün, nə də iyirmi gün yeyəcəksinz. Düz bir ay, burnunuzdan gələnə qədər, iyrənənə qədər yeyəcəksiniz; çünki aranızda olan Rəbbi rədd etdiniz və Onun qarşısında ” Nə üçün Misirdən çıxdıq?” deyərək ağladınız”.

Musa nida etdi: “Arasında olduğum bu xalqda altı yüz m i n piyada vardır və Sən deyirsən: “Mən onlara bir aylıq yemək üçün ət verəcəyəm”. Bütün qoyun-keçi və mal-qara kəsilərsə, onlar doyarmı? Dənizin bütün balıqları tutularsa, onlar doyarmı?”

Bu cür inamsızlağa görə Rəbb ona irad tutub dedi: ” Məgər Rəbbin əli qısaldımı? İndi görəcəksən sənə dediklərim yerinə yetir ya yox”.

Musa Rəbbin sözlərini bütün yığıncağa çatdırdı və yetmiş ağsaqqalın təyin olunmasını elan etdi. Böyük rəhbər tərəfındən bu seçilmiş ərlər qarşısında qoyulan tapşınqlar müasir hakimlər və qanunvericilər üçün nümunə ola bilər. “Aralarında münaqişəsi olan soydaşlarınızı dinləyin. Münaqişə istər İsrailli soydaşlarınız arasında, istərsə bir İsrailli ilə yaddeli arasında olsun, hökm çıxararkən ədalətli olun. Heç kimə tərəfkeşlik etmədən kiçiyi də böyük kimi dinləyərək hökm çıxarın. İnsan şəxsiyyətindən qorxmayın, hökm Allahındır. Sizin üçün çətin olan münaqişəli məsələləri isə mənim yanıma gətirin. Mən onlara qulaq asaram” (Qanunun təkrarı 1:16,17).

Sonra Musa yetmiş ağsaqqalı hüzur çadırının yanına topladı. “Rəbb buluda endi və Musa ilə danışdı. Ondakı Ruhdan götürüb yetmiş nəfər ağsaqqallara verdi; onların üzərinə Ruh çökən zaman peyğəmbərlik etdibr, lakin sonra etmədilər”. Əllinci Gündəki şagirdlər kimi onlara da “səmavi qüvvə” verilmişdi. Allah onları iş üçün hazırlamaq və bütün yığıncağın önündə ehtiram göstərmək istəyirdi ki, insanlar onlara İsraili Musa ilə birlikdə idarə etmək üçün, Allah tərəfındən seçilən ərlər kimi etibar etsinbr.

Böyük rəhbər öz alicənablığını və insanlara məhəbbətini yenidən göstərdi. Yetmiş nəfərdən ikisi təvazökarcasına özlərini belə məsul vəzifə tutmağa layiq bilmədibr, hüzur çadırmın yanında öz qardaşlanna qoşulmadılar; lakin Allahın Ruhu onlar durduğu yerdə də onlann üzərinə endi və onlar da peyğəmbərlik aldılar. Nun oğlu Yeşua bunu bilib, onun fikrincə, baş verən qanşıqlığı dayandırmaq istəyərək və aynlma baş verəcəyindən ehtiyat edərək öz ağasının şərəfıni qorumaq hazırlığı ib alışıb Musaya müraciət etdi: “Ağam Musa, onlara [332] qadağan et”. Musa isə ona cavab verdi: “Sən mənə görəmi qısqanırsan? Kaş Rəbbin bütün xalqı peyğəmbər olaydı və Rəbb onlara ruhunu verəydi!”

“Rəbb dənizdən bildirçin gətirən bir külək əsdirdi. Külək bildirçinləri düşərgənin hər istiqamətindən bir günlük yol qədər uzaqlığa, yerin üzərində iki qulac qədər hündürlüyə saldı”. (Saylar 11:31). Hamı bütün gün və gecə, həm da sonrakı gün belə möcüzəli surətdə onlara göndərilən qidanı yığmaqla məşğul oldu. Çoxlu miqdarda yığdılar. “Ən az yığan on homer yığdı”. Yığılan bildirçiləri qurutdular, beb ki, vəd edildiyi kimi, hazırlanan ehtiyat bütün bir aya çatdı.

Bu qida sağlamlığı saxlamaq üçün yaxşı vasitə olmasa da, Allah onunla insanları qidalandırdı, çünki onlar özləri inadla bunu istəyirdilər. Onların xeyrinə olan onları qane etmirdi. Üsyankar istəklər yerinə yetirildi, lakin bunun üçün onlar necə iztirablarla ödəməli oldular! Acgözlükb yeməyə cumaraq onlar tezliklə layiqli cəzalarını çəkdilər. “Rəbb onları şiddətli vəba ilə cəzalandırdı”. Çox adam dəhşətli qızdırmaya tutuldu, ən qatı təqsirkarlar isə həsrətində olduqları yeməyi yeyən kimi xəstələndilər.

Taveradan sonra gələn Xaserot dayanacağında Musanı daha acı sınaqlar gözbyirdi. Harun və Məryəm İsraildə yüksək və hörmətli mövqe tuturdular. Hər ikisinə peyğəmbərlik bəxş edilmişdi və ibranibrin azad edilməsində Musa ib birlikdə fəal iştirak edirdilər. “Musanı, Harunu, Məryəmi sənin qabağına göndərən Mən oldum” (Mikeya 6:4), - peyğəmbər Mikeya Allahın sözbrini söybdi. Məryəmin xarakterinin gücü çox tez, o həb uşaq olarkən, Nilin sahilində içərisində körpə Musa gizbdilən kiçik səbəti izləyərkən görünmüşdü. Onun təmkinindən və nəzakətindən Allah Öz xalqının azadedicisinin həyatmı qorumaq üçün istifadə etdi. Zəngin şairlik və musiqi qabiliyyətləri olan Məryəm Qırmızı dəniz sahilində xor oxuyan İsrail qadınları arasında birinci idi. Musadan və Harundan sonra o haqlı olaraq xalqın dərin məhəbbətinə və Səmanın lütfünə malik idi. Lakin Səmada ayrılığa səbəb olan həmin şər bu israilli qadının qəlbində də doğuldu və o özünə həmfikirlər tapa bildi.

Yetmiş ağsaqqalı təyin edəndə Musa Harun və Məryəmlə məsləhətbşməmişdi və bu onlarda qısqanclıq oyatdı. İsraillilər Sinaya yola düşdükləri vaxt Musanın qaynatası Yetro onun qonağı idi, ona [333] xalqın arasından ləyaqətli ərləri seçməyi o məsləhət vermişdi ki, onlar ona kömək etsinlər və Musa bu məsləhəti hazırlıqla qəbul etdiyinə görə Harun və Məryəm qorxdular ki, böyük rəhbərə Yetro onlardan çox təsirə malikdir. Ağsaqqallar məclisi yarananda onlara elə gəldi ki, onların nüfuzuna və mövqeyinə etinasızlıq göstərilir. Harun və Məryəm Musanın üzərinə düşən qayğı və məsuliyyətin bütün ağırlığını heç vaxt bilməmişdilər. Lakin onlar Musaya kömək etmək üçün seçildiklərinə görə özlərinə ona bərabər rəhbər kimi baxırdılar və buna görə də yetmişliyin təyin edilməsini artıq hesab edirdilər.

Musa onun üzərinə qoyulan böyük işin mənasını hamıdan çox dərk edirdi. O öz miskinliyini dark edirdi və hər şeydə Allahla məsləhətləşirdi. Harun isə özü haqda daha yüksək fıkirdə idi və Allaha az arxalanırdı. O, məsuliyyətə qərq olaraq zəiflik göstərəndə və Sinada bütpərəstliyə güzəştə gedəndə uğursuzluğa uğradı. Lakin qısqanclıqdan və xudbinlikdən kor olan Məryəm və Harun bunu unutmuşdular. Harun Allah tərəfındən yüksəldilmişdi. Onun bütün ailəsi öz üzərində müqəddəs ibadətin məsuliyyətini daşıyırdı, lakin bu mövqe onların özlərini yüksəltmək cəhdlərini daha da artırırdı. “Onlar dedilər: “Rəbb yalnız Musa vasitəsiləmi danışdı? Bizim vasitəmizlə də danışmadımı?” Onlar özlərini Allah tərəfindən Musaya bərabər seçilmiş hesab edərək həmin nüfuzə və mövqeyə can atırdılar. Narazılıq ruhuna uyaraq Məryəm Allahın xüsusi surətdə idarə etdiyi məhz həmin hadisələrdən istifadə edərək şikayət üçün səbəb tapdı. Musanın evlənməsi onun xoşuna gəlmirdi. Onun soy və milli qüruruna toxunurdu ki, o özü üçün arvadı İsrail xalqından deyil, başqa qəbilədən seçmişdi. O, Sipporaya münasibətdə pis gizlədilmiş nifrət göstərirdi.

Musanın arvadı “Kuşlu” (Saylar 12:1) adlansa da, o, Midyanlı idi, deməli, İbrahimin nəslinə məxsus idi. O, zahiri görünüşcə qarabuğdayı olaraq ibrani qadınlarından fərqlənirdi. İsrailli olmasa da, Sippora əsl Allaha ibadət edirdi. O, utancaq, zərif, sevən və mərhəmətlə dolu idi. Buna görə də Misirə gedən yolda Musa onu Midya torpağına geriyə qaytarmağa razı oldu. O, misirliləri hədələyən Allah cazalarına baxmaqla qəlb ağrıları keçirməkdən onu qurtaqmaq istəyirdi.

Sippora yenidən səhraya öz ərinin yanına gəbndə gördü ki, onun məsuliyyətinin yükü necə üzücüdür və Musanın sağlamlığı üçün [334] ehtiyat etdiyini Yetroya söylədi, o da onun zəhmətini yüngülləşdirməyi təklif etdi. Məryəmin Sipporaya qarşı qeyri - xoş münasibətinin əsas səbəbi də elə bu idi. O özünə və Haruna ötəri etinasızlıqdan inciyərək Musanın arvadını bütün bunların əsas təqsirkarı hesab edirdi və qərara aldı ki, onun təsiri altında olanda Musa əvvəlki kimi daha onlarla məsləhətləş-məyəcəkdir. Əgər Harun ədaləti qoruya bilsəydi, şərin qarşısını alardı, lakin Məryəmə onun davramşının günahlılığım göstərmək əvəzinə, onun bütün şikayətlərini canıyananlıqla dinlədi və beləliklə, onun qısqanclığına şərik oldu.

Musa öz ittihamçilarını səbirli sükutla dinlədi. O bu vərdişi özündə Midyada keçirdiyi uzun ağır zəhmətli və üzücü həsrətli illər ərzində itaət və çoxsəbirlilik ruhunu inkişaf etdirərək aşılamışdı; bu ona xalqın inamsızlığına və şikayətinə, həm də ona etirazsız kömək etməli olanların məğrurluğuna və paxıllığına səbirlə yanaşmaqda kömək edirdi. Musa yer üzündə yaşayan bütün adamlardan “daha təvazökar bir insan idi”, buna görə də ona, heç kimə olmadığı kimi, İlahi müdriklik və rəhbərlik bəxş edilmişdi. Yazıda deyilir: “Məzlumları haqq yolu ilə aparır, öz yolunu onlara öyrədir” (Məzmur 25:9). Allah məzlumlara ona görə rəhbərlik edir ki, onlar tövsiyələrə qulaq asırlar və onları həvəslə qəbul edirlər. Onlar Allahın iradəsini bilmək və yerinə yetirmək arzusu ilə alışırlar. Xilaskarın əhdində deyilir: “Kim Onun iradəsini yetirmək istəyərsə, öyrətdiklərimin Allahdanmı olduğunu, yoxsa Özümdənmi söylədiyimi biləcəkdir” (Yəhya 7:17). O, Yaqub vasitəsilə deyir: “Əgər sizlərdən birinin hikməti əksikdirsə, hər kəsə comərdliklə və gileylənməyərək verən Allahdan diləsin, ona veriləcəkdir” (Yaqub 1:5). Lakin Onun əhdi ancaq həvəslə və təmənnasız olaraq Rəbbin arxasınca gedənlərə aiddir. Allah heç kimin iradəsinə təzyiq göstərmir. Buna görə də O, öyrənmək üçün həddindən artıq məğrur olanları, inadla öz yolları ilə gedənləri idarə edə bilmir. Allahın iradəsini yerinə yetirdiyinə əmin etsə də, şəxsi iradəsi ilə getməyə çalışan ikicanlı insan haqqında belə yazılmışdır: “Qoy belə bir adam düşünməsin ki, Rəbbdən bir şey alacaqdır” (Yaqub 1:7).

Allah Musanı seçdi və ona Müqəddəs Ruh bəxş etdi, Məryəm və Harun isə öz şikayətləri ilə yalnız seçilmiş rəhbərin deyil, həm də Allahın önündə təqsirkar idilər. Təqsirkar üsyançılar hüzur çadırının qapılarına Musa ilə üz-üzə göndərildilər və “Rəbb bulud dirəyində endi [335] və çadınn girişində durub Harunla Məryəmi çağırdı”. Onların peyğəmbərlikləri danılmaz idi və Allah yuxuda onlarla danışa bilirdi. Lakin Allahın Özünün “bütün evimdə sadiqdir” dediyi Musa Allahla daha six ünsiyyət edirdi. Allah onunla vasitəçisiz danışırdı. “Nə üçün qorxmayaraq qulum Musadan gileyləndiniz? Rəbb onlara bərk qəzəbləndi və oradan getdi”. Allahın narazılığının əlaməti olaraq bulud çadırın üzərindən çəkildi və Məryəm qar kimi ağ cüzama büründü. Haruna rəhm edildi, lakin Məryəmin cəzalanmasında o özünə qarşı sərt irad gördü. İndi onlann məğrurluğu külə döndü. Harun onlann günahlannı etiraf etdi və yalvardı ki, onun bacısı bu dəhşətli öldürücü xəstəliyin ixtiyarına buraxılmasın. Musanın duasına cavab olaraq Məryəm cüzamdan qurtardı, lakin yenə də yeddi gün müddətində düşərgədən kənarda qalmalı idi. Məryəm düşərgədən çıxana qədər İlahi mərhəmətin simvolu hüzur çadırının üzərinə enmədi. Onun yüksək mövqeyinə hörmət əlaməti olaraq və onun kədərinə cam yanaraq bütün xalq onun qayıtmasım gözləyərək Xoşerotda qaldı. Rəbbin narazılığının bu təzahürü bütün İsrail üçün xəbərdarlıq olmalı idi ki, artan narazılıq şikayətinə və itaətsizliyə son qoysun. Əgər Məryəmin paxıllığı və narazılığı həmin an cəzalanmasa idi, onlar böyük şərin mənbəyi olardılar. Paxıllıq insanın qəlbində yaşaya bilən və öz nəticələrinə görə ən məhvedici olan ən şeytani hissdir. Müdrik deyir: “Hiddət amansızdır, qəzəbsə aşıb-daşar, paxıllıq daha betərdir, ona necə dözmək olar?” (Süleymanın məsəlləri 27:4). Paxıllıq səmavi harmoniyanı pozdu və ona uymaq təsviredilməz insani bədbəxtliklərə gətirib çıxartdı. “Çünki həsəd və xudbin ehtiras harada varsa, orada qarışıqlıq və hər cür pis iş vardı” (Yaqub 3:16).

Başqaları haqda pis danışmaq, yaxud özünü onların əməllərinin hakimi etmək, o qədər də zərərsiz iş deyildir. “bir-birinizi pisləməyin, ey qardaşlar. Qardaşını pisləyən yaxud qardaşını mühakimə edən, Qanunu pisləyir və Qanunu mühakimə edir. Amma sən Qanunu mühakimə edirsənsə, Qanunun icraçısı deyil, onun hakimisən” (Yaqub 4:11). “Qaranlıqda gizlənən şeyləri işıqlandıracaq və ürəklərin niyyətlərini aşkar edəcək” yalnız bir Hakim vardır (1 Korinflilərə 4:5). öz yaxınlarını mühakimə etmək və onlara irad tutmaq hüququnu kim öz üzərinə götürürsə, o bu hüququ haqsız olaraq Yaradanın əlindən alır. [336]

Müqəddəs Kitab bizə xüsusi olaraq tövsiyə edir ki, diqqətli olaq və Allahın elçilərini yüngüllüklə mühakimə etməyək. Həvari Peter rədd edilən günahkarları təsvir edərək deyir ki, “Onlar küstah, inadcıl olub, izzətli varlıqlara küfr edərkən titrəməzlər. Halbuki, qüvvət və qüdrətdə onlardan üstün olan mələklər, Rəbbin hüzurunda bunlara küfr etməz və hökm verməzlər” (2 Peter 2:10,11). Pavel də ibadətgahı idarə etmək üçün təyin edilənlərə düzgün yanaşmağı öyrədir: “İki, yaxud üç şahid olmadıqda, ağsaqqala qarşı şikayət qəbul etmə” (1 Timoteyə 5:19). İnsanların üzərinə öz xalqının rəhbəri və müəllimi olmağın ağır məsuliyyətini qoyan Rəbb onlardan soruşacaq ki, onlar Onun qulları ilə necə rəftar etmişlər. Biz Allahın ucaltdıqlarına hörmət etməliyik. Məryəmin düçar olduğu cəza paxıllıq hissinə qapılanlara və Allah tərəfındən üzərlərinə böyük məsuliyyət qoyulmuş insanlardan şikayət edənlərə töhmətdir. [337]

34-cü fəsil
ON İKİ CASUS

(Bu fəsil Saylar Kitabının 13 və 14-cü fəsillərinə əsaslanır)

İbranilər Xorev dağını tərk etdikdən on bir gün sonra Kadesdə Faran səhrasında, əhd edilən torpağın yaxınlığında düşərgə saldılar. Oraya yerə baxmaq üçün adamlar göndərmək təklif olundu. Musa bunu Allaha bildirdi və hər soydan bir başçı göndərmək göstərişi ilə icazə aldı. İnsanlar seçildilər və Musa onlara əmr etdi ki, gedib torpağa baxsınlar və onun mövqeyini, təbii xüsusiyyətlərini, orada necə güclü, yaxud zəif xalqın yaşadığını, oranın torpağının necə olduğunu, məhsuldarlığını öyrənsinlər.

Göndərilən adamlar bütün torpağı cənub sərhədlərindən ucqar şimalına qədər nəzərdən keçirdibr. Onlar qırx gündən sonra qayıtdılar. İsrail xalqı qəlbində xoş ümidbr bəsbyirdi və öz göndərdiklərini xüsusi səbirsizlikb gözbyirdi. Onların qayıtmaq xəbəri soydan soya yayıldı və hər yerdə sevinc doğurdu. İnsanlar öz elçibrini qarşılamağa çıxdılar, onlar təhlükəli tədbirdən müvəffəqiyyətlə qayıtmışdılar və həmin yerin torpağın məhsuldarlığına şəhadət edən bəhrələrindən gətirmişdibr. Bu vaxt üzüm yığımı vaxtı idi və onlar elə dəbdəbəli salxım götürmüşdübr ki, onu ikilikdə aparmaq lazım idi. Onlar həm də orada bol yetişən əncir, nar götürmüşdübr.

Xalq şadlıq edirdi ki, tezliklə beb gözəl ölkənin sahibi olacaqdır. Diqqətlə, bir sözü də buraxmamağa çalışaraq onlar qayıdan insanlann Musaya dedikbrini dinbyirdibr. Casuslar başladılar: “Bizi göndərdiyin [338] yerə getdik, orada həqiqətən süd və bal axır və budur onun bəhrələri”. Bu sözlərdən təsvirəgəlməz heyrətə gələn xalq həmin torpağı ələ keçirmək üçün Allahın sözünə itaət edərək artıq həmin saat ora getməyə hazır idi. Lakin göndərilənlər onun gözəlliyini və məhsuldarlığını təsvir edəndən sonra, iki nəfərdən başqa hamısı Kənanın fəthi zamanı İsrail xalqının toqquşmalı olacağı çətinliklərdən və təhlükələrdən danışmağa başladılar. Onlar torpağın müxtəlif guşələrində məskən salan bütün qüdrətli qəbilələri sadaladılar və danışdılar ki, orada şəhərlər böyükdürlər və divarlarla əhatə olunmuşlar, onlarda yaşayan xalqlar isə güclüdürlər və onlara qalib gəlmək heç cür mümkün olmayacaqdır. Onlar yenə söylədilər ki, nəhəng insanları, Anaqlıları görmüşlər və o torpağa sahib olmaq haqda fıkirləşmək belə faydasızdır.

Bu sözlərdən sonra əhval dəyişdi. Göndərilənlər onlara şeytan tərəfindən təlqin olunan məyusluqla dolu qəlblərində məskən salan inamsızlığı izhar edəndə, xalqın ümid və igidliyi yerini miskin ümidsizliyə verdi. İnamsızlıq bütün yığıncağın üzərinə tutqun kölgə saldı və seçilmiş xalqın xeyrinə belə tez-tez təzahür edən Allahın qüdrətli gücü unudulmuş oldu. İnsanlar gördükləri və yaşadıqları bütün şeylər üzərində dərindən düşünmək üçün dayanmadılar; onlar o barədə fıkirləşmədilər ki, onları indiyə kimi aparan Allah, şübhəsiz, onları bu xoş torpağa aparacaqdır. Onlar onu xatırlamadılar ki, dənizin ortasından yol açaraq və onları təqib edən fironun ordusunu məhv edərək, Rəbb onları zülmkarlardan möcüzəli surətdə necə qurtarmışdır. Onlar Allahdan uzaqlaşdılar və elə hərəkət etdilər ki, guya hər şey onların öz səylərindən asılıdır.

Öz imansızlıqlan ilə onlar Allahın gücünü kiçildirdilər və indiyə qədər onlan təhlükəsiz aparanın etibarlı rəhbərliyinə şübhə edirdilər. Onlar keçən dəfəki kimi yenə Musaya və Haruna qarşı şikayət etdilər. Onlar deyirdilər ki, budur, bizim bütün xoş ümidlərimizin sonu çatdı, biz yalnız bu səhraya sahib olmaq üçün Misirdən bura ağır yol keçmişik. Onlar öz rəhbərlərini ittiham edirdilər ki, onlar xalqı aldatmışlar və İsrailə bu qədər bədbəxtliklər gətirmişlər.

Xalq məyusluqdan ümidsizliyə qapıldı, əzabverici fəryadlar anlaşılmaz səs-küyə qarışdı. Kalev vəziyyəti dark etdi və Allahın müdafıəsinə qalxmağa cəsarət etdi, gücü çatan hər şeyi etdi ki, öz dar qəlbli [339] yoldaşlarının məhvedici təsirini saxlasın. Onun əhd olunmuş torpaq haqqında ruhlandırıcı və ümidverici sözlərini dinləyərək xalq bir müddət sakitləşdi. O inkar etmirdi ki, bu ölkənin şəhərləri hündür divarlarla möhkəmlənmişdir, insanları isə güclü və döyüşkəndir, lakin Allah bu torpağı İsrailə vəd etmişdir. “Gedək və onu ələ keçirək - Kalev inadla davam edirdi - çünki biz onu fəth edə bilərik”.

Lakin onunla gedən qalan on yoldaşı onun sözünü kəsdilər və bütün qarşıdakı çətinlikbri daha tutqun rənglərlə təsvir etməyə başladılar. “Biz o xalqa qarşı gedə bilmərik, - dedilər, - çünki o, bizdən güclüdür... Bizim gördüyümüz xalq hamısı ucaboylu adamlardır. Biz orada nəhəng adamları, nəhəngbr nəslindən olan Enakın oğullarını, gördük; biz onların önündə öz gözlərimizdə çəyirtkə kimi idik, onların gözlərində də belə idik”.

Bu insanlar düzgün olmayan yol seçərək, Kalevə, Yeşuaya, Musaya və Allaha inadla müqavimət göstərirdilər. İrəli atılan hər bir addım onları daha dönməz edirdi. Onlar Kənanı ələ keçirmək üçün bütün cəhdləri tam dayandırmaq qərannda idilər. Öz həmqəbilələrini qorxutmağa çalışaraq onlar həqiqəti təhrif edirdilər. Bu “torpaq öz əhalisinin başını yeyən torpaqdır” deyirdilər. Bu, sadəcə təhrif deyildi; bu, bir yalan idi. Onlar öz dediklərinə zidd çıxırdılar. Casuslar o torpağı bol məhsullu və çiçəklənən torpaq kimi, adamlarını da nəhəng adamlar kimi təsvir etmişdilər. Əgər orada torpağa “öz əhalisinin başını yeyən” deyiləcək qədər təhlükəli iqlim var idisə, bütün bu söylənilənlərin mövcudluğu qeyri-mümkün olardı. Öz qəlblərini imansızlığa tabe edərək, insanlar şeytanın əsarətinə düşdülər və heç kim deyə bilməz ki, o, onları nə qədər uzağa aparacaqdı.

“Bütün icma fəryad qopardı və xalq bütün həmin gecə ağladı”. O saat da üsyan və qiyam başladı, çünki şeytan insanları tam ələ almışdı və onlar, sanki, ağıllarmı itirmişdilər. Allahın onların allahsız nitqlərini eşitdiyini və Onun bulud sütununa bürünmüş hüzur Mələyinin onların coşqunluğunun dəhşətli tutmalarına şahid olduğunu unudaraq onlar Musanı və Harunu lənətləyirdilər. Onlar kədərlə qışqırırdılar: “Ah, təki biz Misir torpağında, ya da bu səhrada öləydik!” Sonra onların bütün hissləri Allaha qarşı qalxdı: “Nə üçün Rəbb bizi bu torpağa aparır, bizim qılıncla ölməyimiz üçünmü? Arvadlarımız və uşaqlarımız düşmənlərə şikar olacaqlar. Misirə qayıtsaq yaxşı [340] olmazmı? Bir-birlərinə deyirdilər: “Özümüzə başçı qoyaq və Misirə qayıdaq””. Bebliklə onlar yalnız Musanı deyil, Allahın özünü də bunda ittiham edirdilər ki, onlara indi girə bilmədikləri torpaq vəd edilmişdir. Onlar hətta dikbaşlıqla öz aralarından başçı da seçmək istədilər, Qadir Allahın qüdrətli əlilə çıxanldıqları iztirab və köləlik torpağına onun başçılığı ilə qayıtmağı qərara aldılar.

İtaət və ümidsizliklə “Musa və Harun İsrail oğullarının icmasının bütün yığıncağı önündə üzü üstə döşəndilər”, onları bu qədər düşünülməmiş, ağılsız addımdan saxlamaq üçün bilmirdilər ki, nə etsinlər. Kalev və Yeşua isə qalxan üsyanı sakitləşdirməyə çalışırdılar. Onlar kədər və qəzəb əlaməti olaraq cırılmış paltarlarla xalqın arasına atıldılar və ağı tufanı və hiddətli qışqırıqlar üzərində onların cingiltili səsləri eşidildi: “Bizim baxmaq üçün keçdiyimiz torpaq çox, çox yaxşıdır. Əgər Rəbb bizə mərhəmətlidirsə, onda bizi bu torpağa aparacaq və süd və bal axan bu torpağı bizə verəcəkdir. Ancaq Rəbbə qarşı üsyan etməyin və o torpağın xalqından qorxmayın, çünki o, bizim yemimiz olacaqdır: onların müdafıəsi qalmamışdır; bizimlə isə Rəbdir, onlardan qorxmayın”.

Kənanlıların günahları o qədər böyük idi ki, Rəbb daha onlara dözmək istəmirdi. O, onları Öz müdafıəsindən məhrum etmiş olsa idi, onlar asan şikar ola bilərdilər. Allahın əhdinə görə bu torpaq İsrailə vəd edilmişdi. Lakin imansız casusların yalançı hekayətləri bütün icmanı çaşdırmışdı. Satqınlar öz işlərini görmüşdülər. Lakin əgər yalnız ikisi düzgün olmayan hesabat versəydi, onu isə Rəbb naminə bu torpağı ələ keçirməyə təhrik etsəydi, allahsız imansızlığa batmış xalq on nəfərin məsləhətini qəbul edərdi. Burada isə yalnız iki nəfər həqiqəti müdafiə edirdibr, on nəfəri isə üsyana təhrik edirdibr.

Kalev və Yeşua imansız casusları ucadan ifşa edirdibr, lakin hamı qışqırmağa başladı ki, onların özbrini daşlarla vurmaq lazımdır. Ağılsız kütb daşlan götürdü ki, bu sadiq insanlan vursun. Onlar dəli kimi uca fəryadla irəli cumdular, lakin birdən daşlar onların əllərindən düşdü, onlar susdular və qorxudan titrədilər. Qan tökülməsinin qarşısını almaq üçün Allah mane oldu. Onun hüzurunun şöhrəti ani parlaq işıq kimi məbədə daxil oldu. Bütün xalq Rəbbin əlamətinə baxırdı. Onlardan daha qüdrətlisi Özünü göstərdi və indi heç kim qəzəblənməyə cürət etmədi. Yalançı casuslar dəhşətdən sarsılaraq, [341] nəfəslərini içlərinə çəkərək öz, çadırlarına qaçdılar.

Onda Musa qalxdı və məbədə daxil oldu. Rəbb ona dedi: “Onlan bəla ilə məhv edəcəyəm və qıracağam və səndən çoxsaylı və onlardan güclü xalq törədəcəyəm”. Lakin Musa yenidən Rəbbə yalvarmağa başladı ki, xalqa rəhm etsin. O, razılaşa bilmirdi ki, onlar məhv olsunlar, ondan isə çoxsaylı xalq törənsin. Allahın mərhəmətini çağıraraq o, nida etdi: “Beləliklə, Rəbbin gücü uca olsun, necə ki demisən: “Rəbb çoxsəbirli və çoxrəhmlidir, qanunsuzluqları və cinayətləri bağışlayandır...Sən bu xalqı Misirdən bura qədər bağışladığın kimi, böyük mərhəmətinlə xalqın bu günahını da bağışla”.

Rəbb Musaya İsrailə rəhm etməyi və onu məhv olmağa düçar etməməyi vəd etdi, lakin onların imansızlığı və darqəlbliliyi üzündən O, daha qüdrətini göstərə və onların düşmənlərini fəth edə bilmədi. Buna görə də Öz mərhəməti sayəsində O, onlara yeganə təhlükəsiz yolu seçməyi və geriyə Qırmızı dənizə dönməyi əmr etdi.

Üsyan edərkən xalq nida etmişdi: “Ah, təki biz... bu səhrada öləydik!” İndi bu istək təmin edilə bilərdi. Rəbb dedi: “Siz ucadan Mənə dediyiniz kimi də sizə edəcəyəm. Bu səhrada sizin bədənləriniz məhv olacaq və Məndən şikayət edən iyirmi yaşdan yuxarı sizin hamınız vəd etdiyi diyara getməyəcəksiniz... fəqət, sizin uşaqlarınızı, onların haqqında deyirdiniz ki, onlar düşmənlərə şikar olacaqlar, Mən oraya aparacağam və onlar sizin həqarətlə baxdığınız torpağı tanıyacaqlar...” Kalev haqda isə O dedi: “Lakin Mənim qulum Kalevi isə onda başqa ruh olduğuna və o, Mənə tamamib itaət etdiyinə görə o gəzdiyi torpağa aparacağam və onun törəmələri onu miras alacaqlar”. Casuslar qırx gün ərzində səyahət etdikləri kimi, İsrail dəstəsi də qırx il ərzində səhrada dolaşmalı idi.

Musa israillilərə İlahi qəran xəbər verəndə onların hiddəti kədərə çevrildi. Onlar dərk edirdibr ki, çıxanlan hökm ədabtlidir. Bəlaya düçar olmuş on yalançı casus bütün İsrailin gözləri önündə həlak oldular və onların bu qismətində xalq öz taleyini görürdü.

Elə bil ki, onlar öz günahkar davranışlarından səmimi qəlbdən peşiman olmuşdular, lakin əslində isə onlar daha çox öz bədbəxtliklərinin nəticələrindən kədərlənirdilər, nəinki öz naşükürlüklərindən və itaətsizliklərindən. Onlar görəndə ki, Rəbb hökmü dəyişməyəcəkdir, inadkarlıq yenidən onlarda baş qaldırdı və [342] onlar elan etdilər ki, geriyə səhraya qayıtmayacaqlar. Onlara düşmənlərin torpağından çəkilməyi əmr etməklə, Allah onların ötəri itaətkarlıqlarını sınadı və sübut etdi ki, əslində onlarda bu yoxdur. Onlar bilirdibr ki, pis hissbrin onlara hakim olmasına icazə verməklə və inadla onların Allaha itaət etməsi üçün yalvaran casusları daşla vurmaq istəməklə, ağır günah etmişlər, lakin həqiqətdə isə onlar üçün faciəvi olan nəticələrdən dəhşətlə qorxurdular. Onların qəlbləri dəyişməmişdi, onlara lazım olan bircə şey var idi - az qala baş verəcək hadisəni təsadüfi qələmə vermək. Musa Allahın adından onlara səhraya qayıtmağı əmr edəndə, bu üzə çıxdı.

İsrailin qırx il ərzində Kənana girməyəcəyi haqda İlahi qərar Musanı, Harunu, Kalevi və Yeşuanı acı məyusluğa düçar etdi. Buna baxmayaraq, onlar bu qərara şikayətsiz tabe oldular. Lakin Allahın fəaliyyətindən narazı olanlar və Misirə qayıtmaq qərarını elan edənlər acı-acı ağlayırdılar və özlərinin rədd etdikləri xeyir-duaları itirdikləri üçün kədərlənirdilər. Əvvəllər onlar boş şeybr üçün şikayətlənirdilər, indi isə Allahın iradəsilə onlarda hönkürmək üçün əsl səbəb var idi. Əgər onlar günahları onlara düzgün izah ediləndə öz günahlanna görə sarsılsaydılar, onda Allah bu cür hökm çıxarmazdı, lakin onlar üzərlərində icra olunan məhkəmə üçün kədərlənirdilər, onların kədəri peşmançılıq deyildi və buna görə də hökmdən xilas edə bilməzdi.

Gecə ağlaşma ib keçdi. Lakin səhər onların qəlbində yenidən ümid dirildi. Onlar öz ürəksizliklərinin əvəzini çıxmağı qərara aldılar. Rəbb onlara gedib torpağı ələ keçirməyi əmr edəndə onlar etiraz etmişdibr, indi isə O, onlara geri qayıtmağı əmr edəndə onlar həminki üsyankarlar olaraq qalırdılar. Onlar özbri gedib torpağı ələ keçirməyi qərara almışdılar. Onlar düşünürdübr ki, bəlkə Rəbb onların cəsarətindən razı qalacaqdır və Öz hökmünü dəyişəcəkdir.

Təyin olunan vaxtda Allah onlara üstünlük vermişdi və hətta bu torpağa girməyi vəzifəyə daxil etmişdi, lakin onların özbaşına etinasızlıqları üzündən bu hüquq onlardan alındı. Şeytan onları Kənana girməyə qoymayaraq məqsədinə çatdı. İndi isə təlqin edirdi ki, onlar Allahın qadağasımn əksinə olaraq, Onun tələb etdiyindən imtina etsinbr. Beblikb onları ikinci dəfə üsyana itələyərək böyük yalançı yenidən qəbbə qazandı. Əvvəlcə onlar torpağı əb keçirməyə onlara kömək edəcək Allah gücünə şübhə edirdilər, indi isə, İlahi köməkdən [343] asılı olmayaraq, buna öz şəxsi səyləri ilə nail olmaq ümidində idibr. “Rəbbə qarşı günah etdik, - onlar qışqırırdılar, - Allahımız Rəbbin bizə etdiyi əmrə əsasən çıxıb döyüşəcəyik” (Qanunun təkrarı 1: 41). Günah onlan necə amansızcasına kor etmişdi! Rəbb heç vaxt onlara “getməyi və döyüşməyi” tapşırmamışdı. Onun niyyətinə tamamilə daxil deyildi ki, onlar əhd olunan torpağı müharibə ilə ələ keçirsinbr. Onlar Onun əmrlərinə tamamilə itaət etməklə ona sahib olmalı idibr.

Onların qəlbləri dəyişməsə də, yenə də onlar öz günahlarını və elçilərin xəbərindən sonra öz üsyanlarının ağılsızlığını etiraf etməyə məcbur idibr. İndi onlar belə çılğınlıqla rədd etdikləri xeyir - duaları qiymətləndirmişdilər. Onlar etiraf etdilər ki, yalnız öz imansızlıqları üzündən Kənana girmədibr. Səhvi Allahın deyil, özbrinin etdiklərini etiraf edərək: “Günah etmişik” - deyirdibr, çünki onlar Allahı Öz əhdlərini yerinə yetirməkdə acizlikdə vicdansızcasına ittiham edirdibr. Onların etiraflan həqiqi peşmançılığın nəticəsi olmasa da, o, Allahın öz xalqı ilə münasibətində İlahi ədalətin təsdiqlənməsinə xidmət edirdi.

Bu qayda ib Rəbb indi də fəaliyyət göstərir, Öz adını onunla izzətləndirir ki, insanları Öz ədalətinin efirafına gətirir. Allaha məhəbbətdən danışanlar Onun qabaqgörənliyindən narazı qalanda Onun əhdlərini rədd edirbr, tamaha uymaqla şər mələkləri ilə birbşirbr ki, Allahın planlarını dağıtsınlar; onda Rəbb hadisələri eb idarə edir ki, bu insanlar səmimi peşman olmasalar da, əvvəl - axır öz günahlarını, öz davramşlarının ləyaqətsizliyini və Allahın onlarla münasibətinin ədabtliliyini və rəhmliliyini etiraf etməyə məcbur olurlar. Allah bax bu cür çalışır ki, zülmət qüvvələrinin fəaliyyətini ifşa etsin. Günah edənləri şərə təhrik edən həmin ruh kökündən dəyişməsə də, yenə də edibn etiraf Allahın şərəfini qoruyur və günahı düzgün olaraq töhmət edənlərə və buna görə də müqavimətə və təhqirlərə məruz qalanlara haqq qazandınr. Allahın qəzəbi yeri tamamilə qərq edəndə beb olacaqdır. Rəbb “Özünün on minlərləcə müqəddəsləri ib insanlara hökm etməyə” gələndə, O, həm də “aralarındakı allahsızların hamısını gördükləri bütün allahsız işlər üçün ifşa edəcək” (Yəhuda 14:15). Hər bir günahkar öz ittiham olunmasının ədalətliliyini etiraf etməyə məcbur olacaqdır.

İlahi qərara baxmayaraq israillilər Kənanı fəth etməyə hazırlaşırdılar. Onlar silahlanaraq, öz fikirlərinə görə, döyüşə tam hazır idilər, lakin [344] Allahın və Onun kədərli qullarının gözlərində ağılsız görünürdülər. Təxminən qırx il sonra, Rəbb İsrailə gedib İerixonu ələ keçirməyi əmr edəndə, O vəd, etdi ki, onlarla gedəcəkdir. Onun qanununu saxlayan mücrünü ordunun önündə aparırdılar. Onun təyin etdiyi rəhbərlər İlahi göstərişlərə əməl etməli idilər. Bu cür rəhbərliklə onlara heç bir pis şey ola bilməzdi. Lakin indi, onlar düşmənlərlə döyüşə İlahi əmrin və öz rəhbərlərinin təntənəli qadağanının əksinə olaraq, mücrüsüz və Musasız yollandılar.

Borular həyəcanla səsləndilər və Musa onları xəbərdar etməyə tələsdi: “Nə üçün Rəbbin əmrini pozursunuz? Bu, uğursuz olacaqdır. Getməyin, çünki Rəbb sizin aranızda deyildir; yoxsa düşmənbriniz sizi məhv edər. Çünki amalikitlər və kənanlılar orada sizin qarşınızdadırlar və siz qılıncla məhv olacaqsınız”.

Kənanlılar bu xalqı qoruyan sirli qüvvə və onların naminə baş verən möcüzələr haqqında artıq eşitmişdilər və indi işğalçının zərbəsini dəf etmək üçün güclü ordu toplamışdılar. Hücum edənlərin isə rəhbəri yox idi. Onlara qələbə bəxş etmək üçün Rəbbə heç bir dua edilmədi. Ya onlar üçün hazırlanan qisməti dəyişmək, ya da döyüşdə ölmək üçün ümidsiz qətiyyətlə döyüşə atıldılar.

Böyük hərbi təcrübələri olmasa da, onların yenə də çoxlu sayda silahlı kişiləri var idi və qəfil sürətli hücumla düşmənin müqavimətini qırmağa ümid bəsləyirdilər. Onlar özlərinə arxayın şəkildə düşmənlə müharibəyə girişdilər, düşmən isə öz növbəsində onlara hücum etməyə cəsarət etmirdi.

Kənanlılar qayalıq yaylada yerləşmişdilər, ora yalnız dolayı və çətin keçilən cığırlarla çatmaq olardı. Buna görə də israillilərin çoxsaylı ordusu yalnız öz məğlubiyyətlərini daha dəhşətli edə bilərdilər. Onlar özlərini zirvədəki düşmənin öldürücü zərbələri altında qoyaraq dağ cığırları ilə yavaş-yavaş irəliləyirdilər. Yuxarıdan nəhəng daşlar qulaqbatırıcı səs-küyb onların üstünə uçurdu və sürətlə aşağı yuvarlanaraq öz yollarını öbnbrin qanı ilə boyayırdılar. Zirvəyə çatan və ağır yoxuşdan möhkəm yorulanlar isə düşmənin sərt zərbəsi ib geri atılırdılar. Qurbanlann sayı böyük idi. Meyidbr döyüş meydanına səpəbnmişdilər. İsrail ordusu tamamib dağıdılmışdı. Məhv olma və ölüm üsyan təcrübəsi buna gətirib çıxartmışdı.

Nəhayət geri çəkilməyə məcbur olan sağ qalanlar “qayıdıb Rəbbin [345] hüzurunda ağladılar; lakin Rəbb səslərini eşitmədi” (Qanunun təkran 1:45). Düşmənlərin İsrail üzərində bu görkəmli qələbəsi sonrakı müqavimət üçün onlara daha möhkəm qətiyyət verdi, halbuki əvvəl kənanlılar onlann yaxınlaşdığını görəndə titrəyirdilər. Allahın Öz xalqı üçün etdiyi bütün möcüzələr haqda əvvəllər eşitdiklərinin hamısını onlar indi yalan hesab edirdilər və hiss edirdilər ki, ibranilərdən nahaq yerə qorxurlarmış. Kənanlılara bu qədər cəsarət və qətiyyət verən israilin birinci məğlubiyyəti onların ölkəsinin sonrakı fəthini çox mürəkkəbləşdirdi. Qalib düşməni tərk etməkdən və səhraya çəkilməkdən başqa israillilərin heç bir əlacı qalmamışdı, onlar bilirdilər ki, səhra bütöv bir nəsil üçün məzar olacaqdır. [346]

35-ci fəsil
QORAHIN ÜSYANI

(Bu fəsil Saylar Kitabının 16 və 17-ci fəsillərinə əsaslanır)

İsrailin düçar olduğu cəzalar bir müddət xalqın şikayətini və itaətsizliyini saxladı, lakin hələ də qəlblərdə yaşayan üsyankar ruh nəticədə ən acı bəhrəbrini gətirdi. Əvvəlki anlaşılmazlıqlar coşmuş çoxluğun təsadüfən kükrəyən narazılığından törəyən adi üsyanlar idi. Lakin indi baş verən üsyan Allah tərəfındən təyin edilmiş rəhbərlərin hakimiyyətini devirmək məqsədilə diqqətlə hazırlanmış qəsdin nəticəsi idi.

Bu üsyana başçılıq edən Qorah Levili idi, Qohatın ailəsindən idi və Musanın əmisi oğlu idi. Bu, xalq arasında təsirə malik olan istedadlı insan idi. Məbəddə xidmət etmək məsuliyyətini onun üzərinə qoysalar da, o, bununla kifayətlənmirdi və ehtirasla kahin olmağı arzu edirdi. Əvvəllər ailənin hər bir ilki kahin ola bilərdi, lakin bu hüquq yalnız Haruna və onun aibsinə aid olanda paxıllıq və hiddət hissi Qorahın qəlbinə hakim oldu. O, bir müddət gizli olaraq Musanın və Harunun hakimiyyətinə müqavimət göstərdi, öz narazılığını açıq göstərməyə cəsarət etmədi. Getdikcə onda həm mülki, həm də ruhani hakimiyyəti devirmək planı yetişirdi. Ona tərəfdar olanlar da kifayət qədər idi. Qorahın və kaaflıların çadırlarının yaxınlığında, məbədin cənub tərəfində Ruvenin soy qolu yerbşirdi, bir də bu qolun rəisbri, Dafanın və Aviramın, çadırları yerləşirdi. Onlar Qorahın şöhrətpərəst planlarını [347] həvəslə dəstəklədilər. Yaqubun böyük oğlunun törəmələri olaraq onlar mülki hakimiyyətə namizəd idilər, həm də Qorahla birlikdə kahinliyin şöhrətinə şərik olmaq istəyirdilər.

Xalqın əhvali-ruhiyyəsi Qorahın niyyətlərinə şərait yaradırdı. Acı məyusluq içində olan insanların paxıllıq, şübhə və narazılıq hissləri yenidən baş qaldırdı və əvvəllər olduğu kimi bütün hiddətləri səbirli rəhbərlərinin başına yağdı. İsraillilər daim unudurdular ki, onlar Allahın rəhbərliyi altındadırlar, Əhd Mələyi onların gözəgörünməz rəhbəridir, bulud sütununa bürünmüş Məsih onların önündə gedib və Musa bütün göstərişləri ondan alıb.

Onlar üçün çıxarılan hökmün dəhşəti ilə banşmağa qadir deyildilər; onlar bu fikirlə barışa bilmirdilər ki, səhrada ölməli olacaqlar və əlbəttə, daim istənilən bəhanə axtarırdılar ki, Allahın deyil, onlara başçılıq edən Musanın onların taleyini qabaqcadan deməsini sübut etsinlər. Alovlanmış hiddəti yatırtmaq üçün “dünyanın ən həlim insanının” ən səmimi cəhdləri heç nə ilə nəticələnmədi və onların keçmiş inadkarlığının doğurduğu Allah qəzəbinin nəticələri onların seyrəlmiş cərgələrində hələ də aydın hiss olunsa da, bu, onlara az şey öyrətmişdi. Tamah yenidən onlara qalib gəldi.

Musanın əvvəlki sadə çoban həyatı, onun indiki bu çoxsaylı üsyankar xalqın rəhbəri olmaq vəziyyətindən daha rahat və xoşbəxt idi. Lakin Musa seçməyə cürət etmirdi. Çoban əsası əvəzinə ona hakimiyyət əsası tapşırmışdılar, Allah onu azad etməyənə qədər o, bu əsanı əlindən buraxa bilməzdi.

Bütün qəlblərin gizli niyyətlərini oxuyan, Qorahın və onun dostlarının niyyətini bilirdi və Öz xalqına lazımi xəbərdarlıq və göstəriş vermişdi ki, onlar bu məkrli insanların yalanından yaxa qurtara bilsinlər. Onlar gördülər ki, Musaya paxıllıq və narazılıq hissi bəslədiyinə görə Məryəm necə Allah cəzasına düçar oldu. Rəbb elan etdi ki, Musa peyğəmbərdən yüksəkdir. “Man onunla müəmmalarla deyil, üzbəüz açıq danışacağam və o Rəbin surətini görəcək. Nə üçün qorxmayaraq qulum Musadan gileyləndiniz?” (Saylar 12:8). Bu sözlər yalnız Məryəmə və Haruna deyil, həm də bütün İsrailə aid idi.

Qorah və onunla əlbir olanlar xüsusi mərhəmətlərə layiq görülmüşdülər. Onlar Musa ilə dağa qalxaraq İlahi izzəti görənlərin sırasına daxil idilər. Lakin o vaxtdan onlar dəyişmişdilər. Əvvəlcə onlar [348] kiçik tamaha uydular. Bu tamah onlar tərəfındən heç bir müqavimətə rast gəlməyərək getdikcə möhkəmləndi və nəhayət şeytan onlann şüuruna sahib oldu və onlar öz hiddətlərini açıq izhar etməyə cəsarət etdilər. Guya xalqın rifahı ilə maraqlanaraq, onlar ilk vaxtlar öz narazılıqlarını bir-birləri ilə bölüşürdülər, sonra isə İsrailin başçılan ilə də bölüşməyə başladılar. Onların pıçıltıları elə hazırlıqla qəbul edilirdi ki, onlar daha çox cəsarətlənirdilər. Nəhayət, onlar getdikcə həqiqətən inanırdılar ki, Allahın uğrunda çalışırlar.

Onlar xalq arasında şöhrətə malik olan iki yüz əlli rəisi öz tərəflərinə çəkməyə nail oldular. Bu güclü və nüfuzlu insanlann dəstəyinə arxalanaraq onlar daha da inanmağa başladılar ki, Musanın və Harunun mövcud idarəsini kökündən dəyişdirsinlər və onu xeyli yaxşılaşdırsınlar.

Qısqanclıq paxıllıq oyatdı, paxıllıq isə üsyana gətirdi. Musanın belə böyük vəzifəyə və şərəfə hüququ məsələsini müzakirə edərək onlar belə nəticəyə gəldilər ki, onun tutduğu yüksək mövqeyə onların hər biri layiq ola bilər. Özləri yanılaraq və başqalarını da aldadaraq onlar fıkirləşirdilər ki, Musa və Harun hakimiyyəti özbaşına öz əllərinə keçirmişlər. Narazılar deyirdilər ki, onların rəhbərləri kahinlik və idarəçilik hüquqlarını Allahsız surətdə ələ keçirərək özlərini Rəbbin bütün cəmiyyətindən yüksəyə qaldırmışlar. Özləri isə İsrailin başqa ailələrindən heç nə ilə fərqlənmirlər. Onlar qalan xalqdan müqəddəs deyillər və buna görə də qoy onlarla bərabər dərəcədə Allahın müdafıəsindən istifadə edən və Onun izzətini görməyə layiq görülən bütün qardaşlarla bərabər mövqe ilə kifayətlənsinlər.

İndi qəsdçilərə xalqın arasında iş aparmaq qalmışdı. Günah edən və töhmətə layiq olanlar üçün canıyananlıq və şöhrətlənmə sözlərini eşitməkdən xoş heç nə yoxdur. Qorah və onun dostları xalqın etibarını məhz bu cür qazandılar və onlar tərəfındən dəstəkləndilər. Onlar insanları inandırırdılar ki, guya onların şikayətinin Allahı qəzəbləndirməsi haqda ittiham yalandır. Onlar deyirdilər ki, cəmiyyət öz hüquqlarını tələb edəndə düzgün yolda idi və yalnız hakimiyyətli hökmdar olan Musa onları günahda ittiham etmişdi, əslində isə onlar müqəddəs xalqdır və Rəbb onların arasında yaşayır.

Qorah onlara neçə dəfə çətin vəziyyətə düşdükləri və şikayət və itaətsizlik üzündən çoxlarının həlak olduğu səhradakı səfər tarixini [349] xatırlatdı. Onun dinləyicilərinə elə gəldi ki, onlar bütün yaşantılarını yeni işıqda gördübr, Musa başqa cür hərəkət etsə idi, onlar heç vaxt beb iztirab çəkməzdilər. Onlar bu nəticəyə gəldilər ki, onların bütün bədbəxtliklərinin təqsirkarı o olmuşdur və yalnız Musa ib Harunun düzgün olmayan fəaliyyətləri nəticəsində onlar Kənan torpağına girməmişlər; əgər Qorah onların rəhbəri olsaydı və günahlara görə danlamaq əvəzinə, onları xeyirxah işlərə təhrik etsəydi, onların səfəri rahat olardı və tam uğurla nəticələnərdi; səhrada irəli-geri dolaşmaq əvəzinə onlar düz əhd olunmuş torpağa yönələrdilər.

Bu pozucu iş bir yerdə birbşmiş bütün narazılar arasında görünməmiş həmrəyliyə gətirib çıxartdı. Qorahın xalq arasında uğurunu onun əminliyi möhkəmlətdi və beb bir rəyi təsdiqlədi ki, əgər qarşısı alınmasa, hakimiyyətin Musa tərəfındən qəsb edilməsi İsrailin azadlığı üçün faciəli olar; o təsdiqbyirdi ki, Allah bütün bunları ona açmışdır və nə qədər ki, çox gec deyil, ona yeni icraedici qüvvəni seçməyi həvalə etmişdir. Lakin çoxları Qorahın Musaya qarşı ittihamını qəbul etməyə hazır deyildilər. Onun fədakar, səbirli zəhməti haqqında xatirə onları həyəcanlandırırdı və onların vicdanlan narahat idi. Buna görə də Musanın İsraib dərin marağını hər hansı riyakar məqsədə yozmaq lazım idi, ona qarşı bu köhnə ittihamı irəli sürmək lazım idi ki, o, xalqı Misirdən yalnız səhrada həlak etmək, sonra da onların əmlakına sahib olmaq üçün çıxartmışdır.

Bir müddət bütün bunlar gizli edildi. Lakin tezlikb, açıq üsyana keçmək üçün hərəkat kifayət qədər gücə malik olanda, Qorah qiyama başçılıq etdi və hamının qarşısında Musanı və Harunu hakimiyyəti qeyri-qanuni ələ keçirməkdə ittiham etdi. Qorah deyirdi ki, o və həmrəybri bu hakimiyyəti onlarla bölmək haqqına malikdirbr. Qorah onları həm də bunda ittiham edirdi ki, onlar xalqı azadlıq və müstəqillik hüququndan məhrum etmişbr. “Qurtarın, - qəsdçilər onlara dedilər, - Bütün cəmiyyət, hamı müqəddəsdir və Rəbb onların arasındadır! Nə üçün siz özünüzü Allahın xalqından yüksək tutursunuz?”

Musa bu diqqətlə hazırlanmış qəsd haqda heç şübhələnməmişdi də və o, özünün bütün dəhşətli həqiqəti ilə onun önündə açılanda Musa üzü üstə yıxıldı və səssizcə Allaha yalvardı. Qalxanda həqiqətən kədərli, lakin eyni zamanda sakit və güclü idi. Ona müdafıə vəd edilmişdi. [350] “Sabah, - o dedi, - kim Onundur və kim müqəddəsdir, Rəbb göstərəcəkdir ki, onu Özünə yaxınlaşdırsın; O kimi seçsə, onu da Özünə yaxınlaşdıracaqdır”. Qəsdən sabaha qədər sınaq vaxtı verilmişdi ki, hamının fıkirləşmək üçün kifayət qədər vaxtı olsun. Sonra kim kahinliyə namizədlik edirdisə, buxurdanlan götürməli və müqəddəs yerdə bütün yığıncağın önündə buxur yandırmalı idi. Qanun aydın deyirdi ki, yalnız bu müqəddəs xidmətə təyin edilənlər məbəddə xidmət edə bilərlər. Hətta kahinlər Nadav və Avihu “haram odu” Allaha təqdim etməyə cəsarət etdiklərinə və bununla İlahi əmrə etinasızlıq göstərdiklərinə görə məhv edildilər. Lakin Musa öz ittihamçılarına elan etdi ki, əgər onlar belə şey etməyə cürət etsələr, onlar bununla Allaha müraciət etməlidirlər.

Qorahi və onun levili dostlarını toplayaraq Musa onlara dedi: “Doğrudanmı bu sizin üçün azdır ki, sizin Rəbbin məbədində xidmət etməyiniz üçün və cəmiyyətə xidmət edərək onun önündə durmağınız üçün İsrailin Allahı sizi İsrail cəmiyyətindən ayırıb özünə yaxınlaşdırmışdır? O, səni və səninlə birlikdə bütün qardaşlarını, Levi oğullarını yaxınlaşdırmışdır və siz hələ kahinliyə də can atırsınız. Beləliklə sən və bütün sənin yoldaşların Rəbbə qarşı toplaşmısınız. Harun kimdir ki, ona qarşı deyinirsiniz?”

Datan və Aviram Qorah kimi cəsarət göstərmədilər və Musa onların sadəcə olaraq qəsdə cəlb edildiklərinə ümid bəsləyərək onları öz yanına çağırdı ki, özünə qarşı ittihamları onların özlərindən eşitsin. Lakin onlar gəlməyərək onun nüfuzunu qəbul etməkdən xaincəsinə imtina etdilər. Bütün cəmiyyət önündə onlar Musaya cavab verdilər: “Bizi səhrada həlak etmək üçün süd və bal axan torpaqdan çıxarmağın məgər azdırmı ki, hələ bizim üzərimizdə hökm etmək istəyirsən? Sən bizi süd və bal axan torpağa gətirdinmi, tarlaları və üzümlükləri bizim ixtiyarımıza verdinmi? Bu insanların gözlərini kormu etmək istəyirsən? Getməyəcəyik!”

Beləliklə, özlərinin köləlikdə olduqları ölkəni xatırlayarkən onlar Allahın vəd edilən mirası təsvir etdiyi sözlərdən istifadə etdilər. Onlar Musanı bunda ittiham edirdilər ki, o guya İlahi rəhbərlik altında hərəkət etdiyini göstərərək öz hakimiyyətini qurmağa çalışırmış və elan etdilər ki, daha ona tabe olmayacaqlar və kor kimi gah Kənana gedib, gah da yenidən səhraya qayıtmayacaqlar, bütün bunlar onun xudbin [351] niyyətlərinin həyata keçməsi üçün imiş. Onlar üçün sevən ata, səbirli çoban olanı onlar indi beləcə tiran və qəsbkar kimi təsvir etdilər. öz günahları üçün Kənan torpağına girmək hüququndan məhrum olmaq cəzasının təqsirini də onun üstünə yıxdılar.

Aydın görünürdü ki, xalqın meyli üsyançılann tərəfındədir, lakin Musa özünü müdafiə etməkçün bir addım da atmadı. Bütün yığıncağın önündə öz hərəkətlərinin təmənnasızlığına və davranışının düzgünlüyünə şəhadət edərək, Allaha ürəkdən yalvararaq dua etdi ki, onun Hakimi olsun.

O biri gün başda Qorah olmaqla iki yüz əlli rəis əllərində buxurdan bütün yığıncağın önündə durmuşdular. Onlar səyyar məbədin həyətinə daxil oldular, bu zaman bütün xalq çöl tərəfdə dayanaraq nə olacağını gözləyirdi. Qorahın və onun həmrəylərinin məğlubiyyətini görmək üçün adamları Musa toplamamışdı, bunu öz korluqları üzündən həmin üsyançılar etmişdilər ki, hamı onların qələbəsini şahidi olsun. Toplaşanlann böyük hissəsi Harun üzərində qələbə qazanacağına az ümid bəsləməyən Qorahın tərəfində idi.

Onlar beləliklə Allahın önündə toplaşanda “Rəbbin şöhrəti bütün cəmiyyətə göründü”. Sonra Musa və Harun İlahi xəbərdarlıq aldılar: “Bu cəmiyyətdən ayrılın və Man onlan bir anda məhv edəcəyəm”. Lakin onlar üzü üstə döşənib dua etdilər: “Ay Allah, hər bir bədənin ruhunun Allahı! Bir nəfər günah edib və Sən bütün cəmiyyətə qəzəblənirsən?” Qorah yığıncağı tərk edib getdi ki, Datana və Avirama birləşsin. Musa isə bu vaxt yetmiş ağsaqqalın müşayiətilə getdi ki, onun yanına gəlməyə etiraz edənlərə axırıncı xəbərdarlıq sözlərini desin. Xalq onun arxasınca getdi və Musa gələcək cəza haqda elan etməmişdən əvvəl, İlahi əmrə görə dedi: “Bu Allahsız adamlann çadırlarından çəkilin və onlara məxsus olan heç bir şeyə toxunmayın ki, onların bütün günahları ilə həlak olmayasınız”. Xalq itaət etdi, çünki hamını hansısa yaxınlaşan təhlükə hissi bürümüşdü. Əsas üsyançılar gördülər ki, onlann bütün cəlb etdikləri onları necə tərk etdilər, lakin bu onların inadını sarsıtmadı. Onlar öz ailələri ilə birlikdə çadırlarının qapıları yanında durmuşdular, sanki İlahi xəbərdarlığa müharibə elan edirdilər.

İndi İsrailin Allahı naminə Musa bütün yığıncağın eşidəcəyi tərzdə dedi: “Bütün bu işləri etmək üçün Rəbbin məni göndərdiyini bununla [352] biləcəksiniz; çünki onları özümdən etməmişəm. Əgər bu adamlar hər kəsin öldüyü kimi ölsələr, yaxud hər kəsin cəzalandığı kimi cəzalansalar, o halda məni Rəbb göndərməmişdir. Fəqət Rəbb yeni bir şey etsə və yer ağzını açıb onları və onlara aid olan hər şeyi udsa və ölülər diyarına diri-diri ensələr, o zaman bu adamların Rəbbi təhqir etdiklərini anlayacaqsınız”.

Bütün İsrailin gözü Musada idi, dəhşətə bürünmüş insanlar nə baş verəcəyini gözləyirdilər. Musa sözünü qurtaran kimi, yer ayrıldı və üsyançılar hər şeyləri ilə birlikdə diri - diri yerin dibinə getdilər və “onlar cəmiyyətin arasında məhv oldular”. Xalq özünün günahda iştirak etdiyini dərk edərək qaçmağa başladı.

Lakin cəza qurtarmadı. Buluddan çıxan od buxur yandıran həmin iki yüz əlli rəisi uddu. Bu adamlar üsyanı törətməmişdilər və buna görə də onlan üsyanın başçılan ilə birlikdə məhv etməmişdilər. Onlara imkan verildi ki, onları azdıranların necə cəzalandırıldıqlarını görsünlər və peşman olsunlar, lakin onlar əvvəlki kimi üsyançılara canıyananlıq edirdilər və buna görə də onların qismətinə şərik oldular.

Musa İsraili yaxınlaşan təhlükə haqda xəbərdar edəndə Qorah və onun həmrəyləri peşman olub əfv axtarsaydılar, İlahi cəza onların başında çaxmazdı. Lakin inadkar müqavimət onların taleyini həll etdi. Bütün yığıncaq onların cinayətində təqsirkar idi, çünki az və ya çox dərəcədə onlara camyananlıq etmişdilər. Lakin Allah Öz böyük mərhəməti sayəsində üsyanın rəhbərlərini və onların azdırdıqlarını məhdudlaşdırdı. Aldadılanların peşman olmaq imkanı var idi. Musanın haqlılığı və üsyançıların yanılması inkaredilməz surətdə sübut edildi. İlahi qüdrətin görünən təzahürü hər cür şübhələri kənar edirdi.

İsa, İsrail xalqının önündə gedən Mələk, onu ölümdən xilas etməyə çalışırdı. İsraillilərin əfv almaq imkanlan var idi. Onlan tövbəyə çağıraraq Allah cəzaları onları az hədələməmişdi. Səmanın qəti maneçiliyi onların hiddətinə son qoydu. Əgər onlar indi İlahi qabaqgörənliyin çağınşına cavab versəydilər, xilas olunardılar. Lakin ölümdən qorxaraq Allah cəzalarından qaçdıqları zaman onların üsyançı ruhu sönməmişdi. Həmin gecə onlar öz çadırlarına qorxmuş, lakin tövbə etmədən qayıtdılar.

Qorah və onun tərəfdarları tərəfindən həvəsləndirilən insanlar [353] həqiqətən öz ləyaqətliliklərinə və Musanın onları incidib alçaltmasına inanmışdılar. Əgər onlar bununla razılaşsaydılar ki, Qorah və onun tərəfdarlan haqsız, Musa isə haqlıdır, onda etiraf etməli idilər ki, səhrada ölmək hökmü Allah tərəfındən çıxarılmışdır. Onlar buna tabe olmaq istəmirdilər və özlərini inandırmağa çalışırdılar ki, Musa onları aldatmışdır. Onlar işıqlı ümid bəsləyirdilər ki, yeni idarə təşkil olunacaqdır və bu zaman iradlar təriflə əvəz olunacaq və həyəcan və narazılığın yerinə rahatlıq başlayacaqdır. ölmüş ərlər onlara şirnikləndirici sözlər demişdilər və maraq, məhəbbət göstərmişdilər. İsraillilər də belə hesab etmişdilər ki, Qorah və onun dostları xeyirxah insanlar olmuşlar, Musa isə nə yollasa onların ölümünün səbəbi olmuşdur.

İnsanlar Allahın onların xilası üçün təklifınə etinasızlıq edəndə və yaxud Onun köməyini rədd edəndə, onlar Onu çox pis təhqir edirlər. İsraillilər belə də etdilər, üstəlik də Musa və Harunu öldürməyi niyyət etdilər. Onların heç ağıllarına da gəlmirdi ki, öz ağır günahlarına görə Allahdan əfv diləmək lazımdır. Həmin sınaq gecəsini onlar peşmançılıq və etirafla keçirmədilər, lakin onların böyük günahkarlığının sübutlarım inkar edən müxtəlif üsullar düşündülər. Onlar Allahın təyin etdiyi insanlara hələ də nifrət edirdilər və onların Hakimiyyətini qəbul etməməyi qərara aldılar. Şeytan isə onlann ağlını azdırmaq və kor şəkildə ölümə itələmək üçün artıq oradaca hazır idi.

Uçurumun udduğu məhkum olunmuş günahkarların qışqırığından vahiməyə düşmüş bütün İsrail qaçmağa üz qoydu, “Birdən, onlar deyirdilər, yer bizi də udar”. “O biri gün İsrail oğullarının bütün cəmiyyəti Musaya və Haruna şikayətləndi və dedi: “Siz Rəbbin xalqını öldürdünüz””. Onlar artıq öz sadiq, fədakar rəhbərlərinə zorakılıq etməyə hazır idilər.

Birdən məbədin üzərində əzəmət göründü və buluddan Musaya və Haruna müraciət edən səs eşidildi: “Bu cəmiyyətdən kənara çəkilin və Mən onlan bir anda məhv edim”.

Musanın üzərində günah yox idi və buna görə də o, qorxusuz dayanmaqda davam edirdi, bütün cəmiyyəti ölüm uçurumuna buraxmaq istəmirdi. Musa ləngiyirdi və bu dəhşətli böhran dəqiqələrində öz sürüsünə əsl çoban məhəbbəti göstərdi. O yalvardı ki, Allahın qəzəbi Onun seçilmiş xalqını tam məhv etməsin. Öz müdafiəsi [354] ilə o, qisas əlini saxladı və itaətsiz üsyançı İsrail tam məhv edilmədi. Lakin qəzəb Mələyi məhv etmək üçün çıxdı və bəla öz məhvedici işini yerinə yetirdi. Qardaşının əmrinə itaət edərək Harun buxurdanı götürdü və yığıncağın ortasına tələsdi ki, xalqın “günahı yuyulsun”. “O, ölülərin və dirilərin arasında dayandı”. Buxur tüstüsü qalxan zaman Allah məbəddə Musanın duasını eşitdi və məhvedilmə saxlandı, lakin on dörd min yeddi yüz israilli öz şikayətlərinin və qəzəblərinin qurbanı olaraq həlak oldular.

Sonra kahinlik hüququnun Harunun ailəsinə aidiyyətinin daha bir sübutu oldu. İlahi əmrə görə hər bir soy qolu əsa hazırladı və onun üzərində öz adını yazdı. Harunun adı Levinin əsası üzərində idi. Əsaları “vəhy mücrüsünün önündə” yığıncaq məbədinə qoydular. Çiçəklənən əsa onun əlaməti olmalı idi ki, Rəbb bu qolu müqəddəs xidmət üçün seçmişdi. O birisi gün “Levi evindən Harunun əsası cücərdi, tumurcuqladı, çiçək açdı və badam gətirdi”. Onu bütün xalqa göstərdilər və sonra bütün gələcək nəsillərə sübut kimi yığıncaq məbədinə qoydular. Bu möcüzə kahinlik məsələsini danılmaz surətdə həll etdi.

İndi tam sübut olundu ki, Musa və Harun Allahın adından danışırdılar və xalq özü üçün xoş olmayan bu həqiqəti etiraf etməli oldu ki, səhrada ölməli olacaqlar. “Budur, - onlar nida etdilər, - biz ölürük, həlak oluruq, hamımız həlak oluruq!” İndi onlar etiraf etdilər ki, öz rəhbərlərinə qarşı üsyan etməklə günah işlətmişlər və Qorah və onun tərəfdarları haqlı Allah cəzalarına çatmışlar.

Qorahın üsyanında şeytanı Səmada üsyana aparan həmin ruhun fəaliyyəti kiçildilmiş ölçüdə göründü. Məğrurluq və şöhrətpərəstlik Lüsiferi Allah idarəsindən narazılığa və Səmada yaradılmış qanunu devirmək cəhdinə gətirib çıxartdı. Özünün günaha batmasından sonra o, öz qarşısına məqsəd qoydu ki, insanlarda həmin paxıllıq və narazılıq ruhunu, mövqeyə və şöhrətə həmin can atmanı oyatsın. Qorahda, Datanda və Aviramda şöhrətpərəstlik, paxıllıq, inamsızlıq və üsyançı hisslər oyadaraq, o, onlara da bu cür təsir etdi. Allah tərəfindən təyin edilən adamları rədd etməyə məcbur etməklə, şeytan onları Allahı rədd etməyə məcbur etdi. Musaya və Haruna qarşı şikayət etməklə onlar Allahı təhqir etdilər və bununla yanaşı öz haqlılıqlarına o qədər inandılar ki, öz günahlarının ədalətli töhmət olunmasını şeytan [355] uydurmasi hesab etdilər.

Qorahın ölümünün əsas səbəbi olan şər məgər bu gün də mövcud deyilmi? Məğrurluq və şöhrətpərəstlik geniş yayılmışdır və insanlar bu hissləri özlərində daşıyanda onlar paxıllıq qapısını açırlar, üstünlük uğrunda mübarizə başlanır, qəlb Allahdan uzaqlaşır və şüursuz olaraq şeytanın tərəfdarlarının cərgəsinə keçir. Qorah və onun tərəfdarları kimi, hətta “Məsihin ardıcılları” adlananların çoxusu müxtəlif planlar qururlar və öz yüksəlmələrinə eb səylə çalışırlar ki, həmfikir və dəstək əldə etmək istəyərək həqiqəti təhrif etməyə, Allahın qullarını yanlış işıqlandırmağa və hətta onları özlərinə rəhbərlik edən alçaq və eqoistik səylərdə ittiham etməyə hazır olurlar. Bütün dəlillərin ziddinə olaraq öz yalanlarında inad göstərib onlar nəhayət özbrini inandırırlar ki, bu, həqiqətdir. Allahın təyin etdiyi adamlara xalqın etibarını dağıtmağa çalışaraq onlar səmimi hesab edirlər ki, düzgün hərəkət edirlər və Allahın işini yerinə yetirirbr.

İbranibr Rəbbin əmrlərinə və məhdudlaşdırmalarına tabe olmaq istəmədilər. Onlar qadağanlara itaət göstərə bilmədibr və töhmətləri eşitmək istəmədibr. Onların Musaya qarşı şikayətbrinin səbəbi də elə bunda idi. Əgər onlara istədiklərini etməyə icazə verilsəydi, rəhbərlərindən şikayət az olardı. İmanlılar cəmiyyətinin bütün tarixi ərzində Allah qulları belə hallarla qarşılaşırlar.

İnsanlar günaha uymaqla öz şüurlarının şeytanın əsarətinə düşməsinə imkan açırlar və tədricən qanunsuzluğun bir pilbsindən o biri pilləsinə keçirbr. İşığı rədd etməklə onlar şüurlarını tutqunlaşdırırlar və qəlblərini qəddarlaşdırırlar, belə ki, şər əməllər etmək vərdişi nəhayət tam kök salana qədər günaha daha bir addım atmaq və alınan işığı rədd etmək onlar üçün daha asan olur. Onda onlar günahı daha günah hesab etmirlər. Allah Sözünü düzgün moizə edən və günahlan ifşa edən çox vaxt nifrət oyadır. Dəyişmək üçün zəruri olan qurban ağrısına dözmək istəməyərək, insanlar Allah xidmətçisinə qarşı birbşirbr və onun bütün ifşalarənı nahaq və həddindən artıq sərt elan edirlər. Qorah kimi, onlar xalqı müqəddəs elan edirlər, ittihamçını isə bütün bədbəxtliklərin səbəbkarı hesab edirlər. Bu yalanla öz vicdanlarını sakitbşdirərək paxıllar və narazılar birləşirbr ki, məbəddə mübahisə törətsinlər və təmizliyə can atanların qollarını boşaltsınlar. [356]

Allahın Onun işinə başçılıq etmək üçün təyin etdiyi adamların hər addımı şübhə oyadır; onların hər hərəkəti paxıl və iradçı adamlar tərəfindən yanlış yozulur. Lüter, Vesli və başqa reformatorların dövründə də belə olmuşdur. Bu gün də belədir.

Qorah bilsəydi ki, İsrailə verilən bütün göstərişlər və töhmətlər Allahdan gəlir, belə etməzdi. Lakin o, bunu bilə bilərdi. Allah inkaredilməz sübutlar vermişdi ki, İsraili O idarə edir. Lakin Qorah və onun tərəfdarları işığı o vaxta qədər rədd etdilər ki, o dərəcədə kor oldular ki, hətta Allahın gücünün ən parlaq təzahürləri də artıq onları inandıra bilmədi. Bütün bunları onlar insani və yaxud şeytani qüvvvəyə aid etdibr. Xalq da onda belə etdi. O biri gün Musanın və Harunun yanına gəlib dedi: “Siz Rəbbin xalqını öldürdünüz”. İsraillilər tərəfindən alovlandırılan Allah qəzəbinin inandırıcı sübutlarına, onları azdıranların ölümünə baxmayaraq, onlar Allahın cəzalarını şeytanın ayağına yazmağa cəsarət etdilər və elan etdilər ki, hiyləgərin qüvvəsi sayəsində Musa və Harun belə xeyirxah və müqəddəs insanları ölümə verdilər. Bu hərəkət onların taleyini həll etdi. Onlar Müqəddəs Ruha qarşı günah etdibr, eb bir günah ki, insan qəlbini İlahi lütfün təsirinə qarşı hissiz edir. Məsih deyir: “Kim İnsan Oğluna qarşı söz söybrsə, ona bağışlanacaqdır; fəqət kim Müqəddəs Ruha qarşı söybrsə, nə bu dövrdə bağışlanacaqdır və nə də gələcəkdə” (Matta 12: 32). Xilaskanmız bu sözləri deyəndə Onun İlahi qüvvənin köməyib etdiyi xeyirxah işbri yəhudilər Velzevulun ayağına yazmışdılar. Allah insanla Müqəddəs Ruh vasitəsib ünsiyyət edir və insanlar Onun təsirini qəsdən şeytanınkı kimi rədd edəndə, onlar canı Səmaya aparan yolu dağıdırlar.

Allah Müqəddəs Ruhun təzahürü ib günahkan ifşa edib inandırır və əgər Müqəddəs Ruhun işi tam rədd edilirsə, onda Rəb onun üçün artıq heç nə edə bilmir. İlahi rəhmin son vasitəsi tükənir. Günahkar özünü Allahdan təcrid edir, günahın isə öz-özlüyündə dərmanı yoxdur. Günahkarı Allahın inandıra və döndərə bilməsi üçün başqa qüvvə mövcud deyildir. “Burax onu!” (Huşə 4:17) - İlahi əmrdə deyilir. Onda “günahlar üçün artıq qurban qalmaz, fəqət hökmün dəhşətli bir intizan və Allaha qarşı duranlan məhv edəcək şiddətli atəş qalır” (İbranibrə 10:26,27). [357]

36-ci fəsil
SƏHRADA

İsrail xalqı qırx ilə qədər səhrada zülmətdə dolaşdı. Musa deyir: “Qadeş-Barneadan köçdüyümüz vaxtdan Zered vadisini keçənədək otuz səkkiz il oldu. Rəbbin and içdiyi kimi düşərgədə olan o dövrdəki nəslin döyüşçülərindən heç biri sağ qalmamışdı. Onlan ordugahdan yox edib qurtaranadək Rəbbin əli onlara qarşı oldu” (Qanunun təkrarı 2:14, 15).

Bütün bu illər ərzində xalq heç vaxt unutmadı ki, öz üzərində Allah cəzasmı daşıyır. Kadesdəki üsyan zamanı israillilər Allahı rədd etdilər və O da öz növbəsində onları müvəqqəti rədd etdi. Onlar Onun əhdinə sədaqəti pozduqları üçün əhd əlamətini, sünnət mərasimini ala bilmədilər. Yenidən köləlik torpağına qayıtmaq niyyəti onu göstərdi ki, onlar azadlığa və Pasxa sirlərinə layiq deyillər. Pasxa onların köləlikdən azad olması xatirəsinə həsr edilmişdi, buna görə də bu bayram onlar tərəfindən qeyd edilmirdi.

Lakin məbəddəki daimi ibadət ona şəhadət edirdi ki, Allah Öz xalqını tamamilə tərk etməmişdir. Onun qabaqgörənliyi onların ehtiyaclarınm qayğısına qalırdı. Onların səfər tarixini xatırlayaraq Musa demişdi: “Çünki Allahınız Rəbb əlinizdə olan hər işə xeyir-dua verib. Belə böyük səhrada gəzib-dolaşdığınız zaman O sizi qorumuşdu. Bu qırx il ərzində Allahınız Rəbb sayəsində heç nəyə ehtiyacınız olmayıb” (Qanunun təkrarı 2:7). Levililərin Nehemya tərəfındən yazılan vəsf himni hətta bu rədd və didərginlik illərində də Allahın İsrailə qayğısını canlı tərənnüm edir. “Sən Öz böyük mərhəmətin naminə onları səhrada tək qoymadın. Gündüz onlara yolda bələdçilik etmək üçün bulud dirəyini, gecələr isə [358] gedəcəkləri yolu nurlandırmaq üçün od dirəyini qabaqlanndan əskik etmədin. Sən onlara nəsihət vermək üçün Öz xeyirxah Ruhunu verdin. İsrail övladlarının ağızlarından mannanı əsirgəmədin, susayanda su verdin. Qırx il onları səhrada bəslədin... nə paltarları köhnəldi, nə ayaqları şişdi” (Nehemya 9: 19-21).

Xalqın səhrada dolaşması yalnız üsyançıların və araqarışdıranların cəzası deyildi, o, böyüyən nəsil üçün yaxşı məktəb idi, əhd olunan torpağa daxil olmaq üçün hazırlıq idi. Musa onlara dedi: “İnsan öz övladına necə tərbiyə verirsə, Allahımz Rəbb də sizə elə tərbiyə verir ki, ... qürurunuzu qırsın və sizi sınaqdan keçirərək ürəyinizdəkini öyrənsin; görsün ki, siz Onun əmrlərinə əməl edəcəksiniz ya yox. ... O, sizi ac qoydu, sonra isə nə sizin, nə də atalarınızın gördüyü manna ilə sizi qidalandırdı. Bununla göstərdi ki, insan yalnız çörəklə deyil, Rəbbin ağzından çıxan hər bir kəlmə ilə yaşaya bilər” (Qanunun təkrarı 8: 5, 2, 3).

“Onu quraq bir torpaqda, uğultulu, boş-biyaban səhrada tapdı. Bir sipər kimi onu hifz etdi, onu göz bəbəyi kimi qorudu”. “Onlar əziyyət çəkdikdə O da əziyyət çəkdi. Hüzurundan gələn mələk onları xilas etdi. Məhəbbəti və mərhəməti ilə onları satın aldı. Bütün keçmiş günlərdə onlan götürüb apardı” (Qanunun təkrarı 32: 10; Yeşaya 63: 9).

Lakin onların səhradakı didərgin həyatı haqqında Allaha qarşı üsyandan başqa heç nə şəhadət etmir.Qorahın qaldırdığı qiyam on dörd mindən artıq israillinin məhvi ilə qurtardı. İlahi hakimiyyətə qarşı bu cür etinasızlıq ruhu bir neçə dəfə göstərilmişdir.

Bir dəfə israilli qadının və Misirdən İsraillə birlikdə çıxan misirli kişinin oğlu onun kimiləri üçün aynlan yeri tərk edərək israillilərin yanına düşərgəyə gəldi və burada öz çadırım qurmaq hüququ haqda elan etdi. Misirlilərin törəmələrinin üçüncü nəslə qədər İsrailə birləşməsini qadağan edən İlahi qanuna əsasən onun bunu etməyə haqqı yox idi. Onunla hansısa israilli arasında mübahisə başladı və iş hakimlərin mühakiməsinə təqdim edildi, hakimlər mübahisəni qanun pozucusunun xeyrinə həll etmədilər.

İşin bu cür nəticəsindən çox inciyərək o, hakimləri lənətlədi və nifrətinin coşan zamam Allahın adını təhqir etdi. Dərhal onu Musanın yanına apardılar. Belə bir hökm mövcud idi: “Atasını yaxud anasını söyən adam öldürülməlidir” (Çıxış 21:17). Lakin bu cür hal tamamilə [359] nəzərdə tutulmamışdı. Cinayət elə dəhşətli idi ki, Allahın xüsusi göstərişinə birbaşa zərurət yaranmışdı. Rəbbin iradəsinin necə olacağını gözləyərək təqsirkan həbsdə saxladılar. Allah Özü hökmü elan etdi və İlahi əmrə əsasən küfr danışan düşərgədən çıxarılıb daşqalaq edildi. Bu günahın şahidi olanlar öz əllərini onun başına qoydular, bununla təntənəli surətdə şəhadət etdilər ki, cinayətkar ədalətli cəzasmı daşıyır. Sonra onlar birinci olaraq daş atdılar və kənarda dayanan xalq onlara qoşuldu ki, hökmü icra etsinlər.

Bu hadisədən sonra belə hallar üçün qanun verildi: “Allahına lənət edən hər kəs öz günahının cəzasmı çəkəcək; Rəbbin adına küfr edən hər kəs öldürülməlidir. Bütün icma onu daşqalaq etsin; istər yadelli, istər yerli olsun, Allahın adına küfr etdiyinə görə öldürülməlidir” (Levililər 24:15,16).

Elə adamlar var ki, qəzəblənən anda deyilən söz üçün belə sərt cəza təyin edən Allahın məhəbbətini və ədalətini şübhə altma qoyurlar. Lakin məhəbbət də, ədalət də bunu bilməyi tələb edir ki, şərin Allaha qarşı doğurduğu təhqir böyük günahdır. Birinci küfr edənin düçar olduğu qisas başqalarına da xəbərdarlıq idi ki, Allahın adı pərəstişlə çəkilməlidir. Lakin əgər bu hadisə cəzasız qalsa idi, onun öldürücü təsiri çox həyatları məhv edərdi.

İsraillilərlə birlikdə Misirdən çıxan yadqəbiləlilər daimi azğınlıq və həyəcan mənbəyi idilər. Onlar deyirdilər ki, bütpərəstliyi tərk etmişlər və həqiqi Allaha səcdə edirlər. Lakin onların əvvəllər aldıqları tərbiyə və təhsil onlann vərdişlərini və xarakterlərini formalaşdırmışdı və onlar az və ya çox dərəcədə bütpərəstlikdən korlanmış insanlar idilər və Allaha pərəstiş göstərmirdilər. Çox hallarda onlar birinci olaraq şikayət etməyə başlayırdılar və öz bütpərəst adətləri və Allaha qarşı narazılıqlan ilə bütün düşərgəni çaxnaşdırırdılar.

Xalq səhraya yenidən qayıtdıqdan tezliklə sonra şənbə pozulmuş oldu, həm də elə pozuldu ki, bu günahı xüsusi olaraq ağırlaşdırdı. Allahm İsraili vərəsə hüququndan məhrum etməsi haqqında İlahi qərar xalqda üsyan yaratdı. Hansı bir adamsa Kənana girmədiklərindən kədərlənərək Allah Qanununa etinasızlıq göstərməyi qərara aldı, dördüncü hökmü açıq pozaraq, şənbə günü odun yığmağa çıxdı. Səhrada səfərləri zamanı yeddinci gün ocaq yandırmaq sərt qadağan edilmişdi. Bu qadağan Kənan torpağına aid deyildi, çünki oranın sərt [360] iqlim şəraiti tam əksini tələb edirdi, lakin səhrada buna ehtiyac yox idi. Bu adamın hərəkəti özbaşınalıq idi, dördüncü hökmün qəsdən pozulması idi - bu, bilməməzlikdən və düşüncəsizlikdən baş verən günah deyil, özünə arxayınçılıqdan baş verən günah idi.

O, cinayət yerində tutuldu və Musanın yanına gətirildi. Hələ əvvəllər elan edilmişdi ki, dördüncü hökmün hər bir pozulması ölümlə cəzalandırılır, lakin hələ aydın deyildi ki, bu cəza necə yerinə yetirilməlidir. Musa Rəbdən soruşdu və ona əmr verildi: “Bu adam öldürülməlidir; qoy bütün icma onu düşərgədən kənara aparsın və daşqalaq edərək öldürsün” (Saylar 15:35). Küfr danışmaq günahı və şənbənin özbaşına pozulması eyni cür cəzalandırıldılar, çünki Allah hakimiyyətinə etinasızlığı ifadə etməkdə bərabər idilər.

Bizim günlərimizdə çox insanlar şənbəni yəhudi qanunu kimi rədd edirlər və deyirlər ki, əgər ona riayət olunmalıdırsa, onda onun pozulması ölümlə cəzalandırılmalıdır. Lakin biz görürük ki, küfr danışmaq da şənbənin pozulması kimi cəzalandırılırdı. Məgər biz buna əsaslanaraq təsdiq edə bilərikmi ki, üçüncü hökm də ləğv edilir, çünki yalnız yəhudilərə aid olmuşdur? Axı üçüncü, beşinci və demək olar ki, bütün hökmlərin pozulması dördüncü hökmün pozulması kimi ölümlə cəzalandırılırdır. Allah indi Öz qanununun pozulmasına görə bütün hallarda cəzalandırmasa da, Onun Sözü aydın deyir ki, günahın cəzası ölümdür və son məhkəmə günündə çoxlarına aydın olacaq ki, müqəddəs qanunları pozanların cəzası ölüm olmuşdur.

Səhrada bütün qırx illik sərgərdanlıq ərzində möcüzəli surətdə göydən düşən manna həmişə yahudilərə şənbə gününə müqəddəs hazırlıq borcunu xatırladırdı. Lakin bu da onları itaətə gətirmədi. Onlar dərhal cəzalanmaqdan qorxaraq bu qanunu açıq pozmağa cəsarət etməsələr də, dördüncü hökmə riayət edilməsində böyük ehtiyatsızlıq göstərdilər. Allah peyğəmbər Yezekel vasitəsilə deyir: “Mənim Şənbə günlərimə məhəl qoymadılar” (Yezekel 20:13,24). Bu, birinci nəslin əhd olunan torpağa buraxılmamasının səbəblərindən biri idi. Lakin onların övladları özləri üçün dərs almadılar. Onlar da qırx il ərzində şənbə gününə riayət edilməsinə ehtiyatsız yanaşdılar və Allah onların Kənana girməsinə mane olmasa da, dedi ki, onlar orada məskən salanda bütpərəstlərin arasına səpələnəcəklər.

Qadeşdən İsrail xalqı yenidən səhraya qayıtdı, onun sərgərdanlığı [361] qurtaranda isə “Birinci ay bütün İsrail övladlarının icması Zin səhrasına gəldi. Onlar Qadeşdə dayandılar” (Saylar 20: 1).

Məryəm burada öldü, onu burada da dəfn etdilər. Allah qələbəsini bayram edərək israillibrin beb sevincb oxuyub-oynadıqlan Qırmızı dənizin sahilbrindən onların ömürlük sərgərdanlığınm qurtardığı səhradakı məzarlara qədər - bu cür xoş ümidbrb Misirdən çıxan milyonlarla insanın taleyi bu idi. Günah onların dodaqlarından xeyir-dua kasasını qopardı. Lakin sonrakı nəsil bütün bunlardan özləri üçün lazımi dərs alacaqmı?

“Bununla beb, günahlarını davam etdirdilər, Onun xariqələrinə inanmadılar... ölənləri görüb Allahı axtardılar, yadlarına düşdü ki, Allah onların qayası idi. Allah-Taala onların Satınalanı idi” (Məzmur 78:32-35). Lakin onlar səmimi səylə Ona müraciət etmədibr. Düşmənlərlə əhatə olunmuş olaraq, təhlükə dəqiqələrində onları xilas edə bilən Allaha müraciət etsələr də, lakin yenə də “Qəlblərində Ona qarşı dönük olmuşdular, əhdinə vəfasız çıxmışdılar. Allah isə rəhmlidir, günahı bağışlayır, günahkarı yox etmir. Dəfəbrlə qəzəbini saxlayır, hiddətini tamamib oyanmağa qoymayır. Yada saldı ki, onlar yalnız bəşəridir. Onlar əsən, geri döməyən küləyə bənzəyir” (Məzmur 78: 37-39). [362]

37-ci fəsil
QAYAYA ZƏRBƏ

(Bu fəsil Saylar Kitabının 20:1-13- cü fəslinə əsaslanır)

Xorevdə Musanın vurduğu qayadan birinci dəfə İsrailin susuzluğunu yatıran həyatverici axın axdı. Uzun səfər zamanı suya tələbat yaranan kimi Məhəbbətlə dolu Allah onu möcüzəli surətdə xalqa göndərdi. Xorevdəki qayadan fəvvarə vuran bulaq tezliklə kəsildi. Lakin onlar harada olsalar da, yaxınlıqdakı qayalann arasından su axmağa başlayırdı və onların susuzluğunu yatırırdı.

Bu, Məsih idi, Onun sözünün gücü ilə İsrail üçün sərinləşdirici su axınları axırdı. “Hamısı eyni fövqəltəbii içki içdi, çünki ardınca gələn fövqəltəbii daşdan içirdilər; o daş isə Məsih idi” (1 Korinflilərə 10:4). O həm maddi, həm də ruhani nemətlərin mənbəyidir. Onların bütün səfərləri zamanı Məsih, əsl Qaya, onlarla idi. “Səhradan keçərkən susuzluq çəkmədilər. Rəbb onlar üçün qayadan su axıtdı, qayanı yardı və oradan su fışqırdı”. “Quru yerlərlə çay kimi axır” (Yeşaya 48:21; Məzmur 105:41).

İçərisindən bulaq fəvvarə vuran qaya ən dərin ruhani həqiqətlərin mənbəyi olan Məsihin simvoludur. Zərbədən sonra qayadan həyatverici su axınları axdığı kimi, Məsih də “Allah tərəfindən cəzalandırıldığını” “Bizim asiliyimizə görə onun bədəni deşildi, şər əməllərimiz naminə əzildi, bizim əmin-amanlığımız üçün o cəza aldı” (Yeşaya 53:4,5) və günaha batmış nəsil üçün xilas axını oldu. Qayaya yalnız bir zərbə vurulduğu kimi, Məsih də bir dəfə “Özünü qurban [363] gətirdi ki, çoxlarının günahını götürsün” (İbranilərə 9: 28). Onun lütfünün xeyir-dualarını almağı diləyənlər üçün Xilaskarımız ikinci dəfə Özünü qurban gətirməməlidir, öz peşiman olmuş qəlbini Ona yönəldərək İsa naminə yalnız xahiş etmək kifayətdir. Belə dua Allahın önündə İsanın yaralarını açar və onda İsrail üçün dirilik suyu axınında təcəssüm edən həyatverici qan axını axacaqdır.

İsraillilər Kənanda məskən salandan sonra onlar böyük sevinclə xatırlayırdılar ki, səhradakı səfərləri zamanı qayadan onlar üçün sular necə axdı. Məsihin vaxtında bu bayram ən təsirli mərasim oldu. Adətən, bu hadisəni çadırlar bayramı vaxtı ölkənin hər tərəfindən Yerusəlimə insanlar axanda qeyd edirdilər. Yeddi günlük bayramın hər günü kahinlər musiqi ilə levililər xorunun müşayiətilə Siloam bulağına yollanırdılar və ondan qızıl qaba su doldururdular. Onların arxasınca çoxlu camaat gedirdi və kim axan suya yaxınlaşa bilirdisə, bu şən himnin sədaları altında ondan içirdibr: “Sevinclə xilas mənbələrindən su çəkəcəksiniz” (Yeşaya 12:3). Sonra kahinlər boru və bu təntənəli himnin sözbrinin sədaları altında su ilə birlikdə məbədə yollanırdılar. Suyu qurbangahın üzərinə tökürdülər və hər yerdə tərif himnləri səslənirdi. İnsan səsləri təntənəli akkordlarla musiqi alətlərinin səsinə və boruların alçaq səsinə qovuşurdu.

Xilaskar bu simvolik ibadətdən onun üçün istifadə edirdi ki, xalqın diqqətini Onun gətirmək üçün gəldiyi xeyir-dualara yönəltsin. “Bayramın son, möhtəşəm günündə İsa durub nida etdi: “Kim susayıbsa, yanıma gəlib içsin””. Onun səsi səs-küy və nəğmə sədaları arasından məbədin bütün həyətlərində eşidilirdi: “Yazılarda deyildiyi kimi: Mənə iman edənin içində diri su çayları axacaq”. “Bunu, - Yəhya deyir, - Ona iman edənlərin alacaqları Ruh haqqında söylədi” (Yəhya 7:37-39). Quru və bəhrəsiz torpaqda axan və səhranı çiçəklənən bağa döndərən, bütün ölməkdə olanlara həyat verən sərinbşdirici su İlahi lütfün simvoludur. Bu lütfü yalnız Məsih su kimi axıda bilər və bu lütf insan qəlbini paklaşdıran, sərinlədən və gümrahlaşdıran dirilik suyudur. Məsihlə yaşayan öz daxilində tükənməz lütf və güc mənbəyinə malikdir. İsa gümrahlıq verir və səmimi qəlbdən Onu axtaranların hamısmın həyat yolunu işıqlandırır. Onun qəlbə qəbul edilən Məhəbbəti əbədi həyata aparan xeyirxah işlərdə görünür. O, yalnız daxilində Onun bulağı axan qəlb üçün xeyir-dua olmayacaqdır, [364] həm də bu canlı axın salehlik sözləri və işlərinə qovuşaraq ətrafındakı bütün susayanları dirçəldəcəkdir.

Yaqub quyusunun yanında samariyalı qadınla söhbətində Məsih elə bu simvolu işlətmişdi. “Mənim verəcəyim sudan kim içərsə, əsla susamaz, ona verəcəyim su onda əbədi həyata qovuşduran su mənbəyi olacaqdır” (Yəhya 4:14). Məsih Özündə iki surəti birləşdirir: O həm Qaya və həm də Dirilik Suyudur.

Müqəddəs Kitabın hər yerində biz bu gözəl və dərin məna ilə dolu simvollarla rastlaşırıq. Məsihin gəlişindən çox yüzilliklər əvvəl Musa Onu İsrailin xilas qayası kimi göstərirdi (bax. Qanunun təkrarı 32:15). Öz tərif himnlərində zəbur oxuyan Onun haqqmda deyir: “Xilaskarım”, “Mətanətim”, “sığınacağım”, “qalam”, “sığınacağımın mətanəti”, “sığınacaq qayası”. Davudun nəğmələrində Onun lütfü səmavi Çobanın öz sürüsünü apardığı məhsuldar otlaqlardan axan “sakit sular” kimi təsvir olunur. O deyir: “Öz şərbət axınmla Sən onlan suvarırsan. Çünki həyat bulağı Səndədir” (Məzmur 18:3; 62:7; 61:4; 71:3; 73:26; 94:22; 23:2; 36:9-10). Müdrik Süleyman deyir: “Hikmət qaynağından çay axar” (Məsəllər 18:4). Yeremya üçün Məsih - “axar suların mənbəyi”, Zəkəriyyə üçün - “günahdan və murdarlıqdan təmizlənmək üçün bir bulaq” (Yeremya 2:13; Zəkəriyyə 13: 1).

Yeşaya Onu “əbədi qaya” və “Cansıxıcı torpaqda kölgə salan böyük qaya” kimi təsvir edir (Yeşaya 26:4; 32:2). İsrail üçün axan canlı axını parlaq canlandıran qiymətli əhdi O təsvir edir: “Məzlumlar və fəqirlər su axtarıb tapmayanda dilləri susuzluqdan quruyur. Mən, Rəbb onlara cavab verəcəyəm. Mən İsrailin Allahı onları tərk etməyəcəyəm”. “Susamış torpağı sulayacağam, quru torpağa sellər axıdacağam”. “Çünki səhrada bulaqlar fışqıracaq, quru torpaqda çaylar axacaq”. Hamı üçün çağırış səslənir: “Ey bütün susamışlar, gəlin su başına!” (Yeşaya 41:17; 44:3; 35:6; 55:1). Müqəddəs Yazıların sonuncu səhifələrində bu çağınşın sədası eşidilir. “Büllur kimi parlaq” həyat suyu axan çay Allahın və Quzunun taxtından axır və bütün əsrlər boyunca lütfün çağırışı səslənir: “Susayan qoy gəlsin, arzu edən qoy həyat suyunu müftə götürsün” (Vəhy 22:17).

Məhz israillilərin Kadesa gəlməsi ərəfəsində onların düşərgəsi yanında neçə illər çağlayan canlı su axını kəsildi. Rəbb Öz xalqını yenidən sınamaq niyyətində idi. O görmək istəyirdi ki, onlar Ona etibar [365] göstərəcəklərmi, yoxsa öz valideynləri kimi imansızlıq göstərəcəklər. Artıq Kənan təpələri görünürdü. Cəmi bir neçə günlük yoldan sonra onlar əhd olunmuş torpağın hüdudlarına çatacaqdılar. Yaxınlıqda Esavın törəmələrinə məxsus olan Edom yerləşirdi, Kənana gedən yol oradan keçirdi. Musa əmr aldı: “İndi şimala dönün. Xalqa belə əmr et: Seirdə yaşayan qohumlarınız Esav övladlarının torpağından keçəcəksiniz. Onlar sizdən qorxacaqlar, buna görə çox diqqətli olun. Onlarla münaqişə yaratmayın, çünki torpaqlarından bir qarış da sizə verməyəcəm. Ona görə ki Mən mülk olaraq Seir dağlıq bölgəsini Esav nəslinə vermişəm. Onlardan yeməyi də, suyu da pulla alın. Yeyib-içməyiniz qoy belə olsun” (Qanunun təkrarı 2: 3- 6). Bulaqların itməsinin bu cür izahı kifayət olmalı idi. İsraillilərin Kənana yolu bəhrəli ölkədən keçirdi. Allah vəd etmişdi ki, onlar Edomdan maneəsiz keçəcəklər və orada kifayət qədər yemək və su ala biləcəklər. İndiyədək onlan möcüzəli surətdə içirən bulaqlann kəsilməsi onu göstərirdi ki, xoş hadisə yaxınlaşır: onların səhradakı sərgərdanlığı sona çatır. Onlar imansızlıqdan belə kor olmasaydılar, bunu başa düşərdilər. Lakin məhz onlar üçün Allah əhdinin yerinə yetirilməsinin sübutu olmalı olan şey şübhəyə və şikayətə bəhanə oldu. Xalq, deyəsən, bütün ümidini itirmişdi ki, Allah Kənanı onlara verəcəkdir və səhrada malik olduğu xeyir-duaları səs-küylə tələb edirdi.

Allah onlara Kənan torpağına girməyə yalnız o vaxt icazə verə bilərdi ki, onların Onun əhdlərinə inandıqlarına əmin olsun. Bulaqlar onlar Edom sərhədinə çatmamışdan əvvəl qurudular. Burada onlara heç olmasa qısa müddətə imkan verildi ki, onlar hətta görünən dəstək itdikdə də imanla yaşaya bildiklərini göstərsinlər. Lakin birinci sınaq göstərdi ki, onların atalarının göstərdikləri həmin üsyankar, naşükür ruh onlarda da var. Düşərgədə su olmadığı haqda qışqırıq eşidilən kimi onlar illər ərzində bütün zəruri şeyləri onlara bəxş edən Uca Tannnı bir anda unutdular və kömək üçün Allaha müraciət etmək əvəzinə, Ona qarşı şikayətlənib ümidsizliklə nida etdilər: “Kaş ki, biz də soydaşlarımızla birgə Rəbbin önündə öləydik!” (Saylar 20:1-13). Bu, o demək idi ki, onlar Qorahın üsyanı zamanı həlak olanların taleyinə şərik olmaq istəyirlər.

Onlar Musaya və Haruna hiddətləndilər. “Nə üçün siz Rəbbin camaatını bu səhraya gətirdiniz, burada bizim və heyvanlarımızın [366] ölməyi üçünmü? Həm də nə üçün siz bizi Misirdən çıxartdınız, səpmək mümkün olmayan, nə əncir, nə üzüm, nə nar, nə də hətta içməyə su olmayan bu yararsız yerə gətirmək üçünmü?”

Rəhbərlər məbədin qapılan yanına getdilər və orada üzü üstə döşəndilər. Allahın əzəməti yenidən göründü və Musaya əmr verildi: “Əsanı götür və camaatı topla, sən və qardaşın Harun onların gözləri önündə qayaya deyin və o özündən su verəcəkdir: beləliklə də sən onlara qayadan su gətirəcəksən, camaatı və onların heyvanlarını sulayacaqsan”.

İki qardaş xalqın yanına çıxdı, Allah əsası Musanın əlində idi. İndi onlar qoca yaşlı insanlar idilər. Onlar İsrailin tərsliyinə və itaətsizliyinə uzun müddət səbirlə dözmüşdülər. Lakin nəhayət Musa da səbrini itirdi. O qışqırdı: “Ey dönük olanlar, indi dinləyin; bu qayadan sizə su çıxaraqmı?” və Allahın ona əmr etdiyi kimi, qayaya yalnız demək əvəzinə, ona iki dəfə əsa ilə vurdu.

Qayadan axınla su fəvvarə vurdu. Lakin kobud səhv edilmişdi: Musa əsəbi danışmışdı və onun sözlərində Allaha qarşı göstərilən şərəfsizlikdən irəli gələn müqəddəs qəzəbdən daha çox insani hiddət səslənmişdi. “Ey dönük olanlar!” - o demişdi. Bu ittiham ədalətli idi, lakin hətta həqiqəti də kobud və əsəbi ahənglə demək olmaz. Allah Musaya elan etməyi əmr edəndə ki, İsrail öz üsyanına görə cəzalanmalıdır, bu sözlərin bütün ağırlığı kimin üçün nəzərdə tutulurdusa, onlara demək rəhbərə ağır idi, lakin Allah onu möhkəmlədərək, Öz iradəsini xalqa xəbər verməkdə ona kömək etdi. Lakin Musa həmvətənlərini özü ittiham etməyə başlayanda, o, bununla Müqəddəs Ruhu kədərləndirdi və xalqa yalnız zərər vurdu. Səbrin və təmkinin itirilməsi aydın görünürdü. Beləliklə, xalqa buna şübhə etmək imkanı verilmişdi ki, doğrudanmı Rəbb ona rəhbərlik edir, öz günahlarına haqq qazandırmaq istəyi meydana çıxmışdı. Musa da onlar kimi Allahı təhqir etmişdi. Onlar deyirdilər ki, onun davranışı lap əvvəldən ittihama və töhmətə layiq idi. Allahın qulu vasitəsilə onlara göndərilən bütün Allah ifşalarını rədd etmək üçün onlar indi nəhayət axtardıqları bəhanəni tapmışdılar.

Musa Allaha öz inamsızlığını göstərdi. “Bizmi bu qayadan sizin üçün su çıxarınq?” - o soruşdu, elə bil ki, Rəbb Öz vəd etdiyini etməmişdi. “Siz Mənə inanmadınız ki, - Rəbb iki qardaşa dedi, - Mənim [367] müqəddəsliyimi İsrail oğullarının gözləri önündə göstərəsiniz”. Su olmayanda xalqın şikayət və hiddəti Allah əhdinin yerinə yetməsinə onların da inamını sarsıtdı. İnamsızlıq əvvəlki nəslin səhrada həlak olmasının səbəbi olmuşdu və budur, həmin ruһ onların övladlarında göründü. Doğrudanmı onlar da vəd olunanı almayacaqlar? Yorulmuş və məyus olmuş Musa ilə Harun xalqın hisslərini saxlamağa daha cəhd etmirdibr. Əgər onlar özləri Allaha sarsılmaz iman göstərsəydilər, onda onlar insanlan ruhlandıra bibrdibr ki, onlar bu sınağa dözməyə özlərində güc tapsınlar. Onlara verilən hakimiyyətdən qəti və tez istifadə edərək onlar şikayət edənləri sakitbşdirərdilər. Allahın insanların ruhunu qaldırması üçün Ona dua etməzdən əvvəl var gücləri ilə özlərinin buna çalışması onların borcu idi. Əgər Kadesdəki şikayətin qarşısı həmin anda alınsaydı, nə qədər şərin qarşısını almaq olardı!

Musanın ehtiyatsız hərəkəti Allahın İsraib vermək istədiyi dərsi qiymətdən saldı. Qaya Məsihin simvolu idi. Məsih Özünü yalnız bir dəfə qurban gətirməli olduğu kimi, Musa artıq bir dəfə qayaya zərbə vurmuşdu. İkinci dəfə qayaya yalnız demək lazım idi, biz də beləcə İsa naminə xeyir-duaları yalnız xahiş etməliyık. Məsihin simvolu olan qayaya ikinci zərbə vurmaqla bu möcüzəli surətin mənası heçə endirildi.

Bundan da əlavə, Musa və Harun yalnız Allaha məxsus olan qüvvəni öz adlarına çıxdılar. Allahın işə qanşmasının zəruriliyi bu vəziyyətə xüsusi təntənə verirdi və İsrailin rəhbərləri bundan ona görə istifadə etməli idilər ki, xalqa Allaha daha böyük pərəstiş təlqin etsinbr və bununla onların Allahın qüdrətinə və mərhəmətinə inamlarını möhkəmlətsinlər. Qəzəblə qışqıraraq: “Bizmi bu qayadan sizin üçün su çıxarırıq?” - onlar özlərini Allahın yerinə qoydular, sanki möcüzəli qüvvə onların fani insan bədənbrində imiş. Xalqın daimi üsyanından və şikayətindən əzab çəkərək əldən düşmüş Musa öz Qadir Köməkçisini nəzərdən qaçırdı və İlahi qüvvədən məhrum olaraq insani zəiflik göstərməklə özünü ləkələdi. Axırıncı ana qədər ləkələnməmiş, möhkəm, təmiz və təmənnasız qala bilən insan öz işinin sonunda ən nəhayət məğlub oldu. Allah yüksəldilə və şöhrətləndirilə bildiyi halda, bütün camaatın önündə Ona şərəfsizlik edildi.

Ləyaqətsiz davranışları Musanı və Harunu düzgün olmayan [368] hərəkətlərə itələyənlərə bu halda Allah heç bir ittiham söyləmədi. Bütün töhmətlər xalqın rəhbərlərinin üzərinə düşdü. Onların arasında Allahın nümayəndələri kimi olanlar Onu izzətləndirmədilər. Musa və Hamn özlərini təhqir olunmuş hiss etdilər, unutdular ki, xalq onlara qarşı deyil, Allaha qarşı şikayət etmişdir. Yalnız ona görə ki, onlar təkcə özləri haqda düşündülər və öz hisslərinə qapıldılar, onlar qeyri-şüuri günaha batdılar və xalqa onun Allah önündə cinayətlərini göstərmədilər.

Buradaca söylənən hökm acı və çox alçaldıcı oldu. “Rəbb Musaya və Haruna dedi: Mənim müqəddəsliyimi İsrail oğullarının gözləri önündə göstərmək üçün Mənə inanmadığmıza görə, siz bu xalqı Mənim onlara verdiyim torpağa aparmayacaqsınız”. Onlar İordandan keçmədən üsyankar İsraillə birlikdə ölməli idilər. Əgər Musa və Harun öz qəlblərində özlərini yüksəltmək istəyi daşısaydılar, yaxud əgər onların qəlblərində İlahi xəbərdarlıqlara və ifşalara əsəbilik oyansaydı, onların təqsiri daha ağır olardı. Lakin onlar qəfıldən azdırılaraq, qeyri-şüuri olaraq belə hərəkət etmişdilər və həmin anda da səmimi peşmançılıq keçirmişdilər. Allah onların tövbəsini qəbul etsə də, onların günahının xalqa öldürücü təsiri üzündən cəzanı onların üstündən götürə bilmədi.

Musa ona çıxanlan hökmü gizlətmədi, lakin xalqa söylədi ki, Allaha lazımi izzət göstərə bilmədiyinə görə, İsraili əhd olunan torpağa apara bilməyəcəkdir. O, yəhudilərdən xahiş etdi ki, onun məruz qaldığı cəzanın sərtliyinə diqqət yetirsinlər və fıkirləşsinlər ki, Allah onların şikayətinə, öz günahlarına görə məruz qaldıqları cəzaları üçün adi insanı ittiham etmələrinə necə münasibət göstərəcəkdir. O, xalqa söylədi ki, Allahın Öz qərarını dəyişməsi üçün Ondan necə xahiş etmişdir, lakin ona bu məsələdə etiraz edilmişdir. “Lakin sizin ucbatınızdan Rəbb mənə qəzəblənmişdi, - o dedi, - ona görə də məni eşitmədi” (Qanunun təkrarı 3:26).

Hər bir çətinlik, yaxud sınaq zamanı israillilər Musanı bunda ittiham etməyə hazır idilər ki, o onları Misirdən çıxartmışdı, elə bil ki, Allahın bu işə heç bir dəxli yoxdur. Onların bütün səfərləri zamanı onlar yoldakı çətinliklərdən şikayət edəndə və öz rəhbərlərindən gileylənəndə Musa onlara dedi: “Sizin şikayətiniz Allaha qarşıdır, man deyil, Allah sizin üçün iş görür”. Lakin onun qaya yanındaki bu [369] düşüncəsiz sözləri: “Bizmi bu qayadan sizə su çıxanrıq?” - göstərirdi ki, o, mahiyyətcə onların ittihamına şərikdir və elə bil ki, onların ittihamına və narazılığına haqq qazandırır. Musaya, əhd olunan torpağa girməyə icazə verməməklə Rəbb bu yanılmanı həmişəlik yox etmək istəyirdi. Bu, ona danılmaz sübut idi ki, onların rəhbəri Musa deyil, qüdrətli məbkdir. Bu mələk haqda Rəbb demişdi: “Budur, Mən yolda sizi qorumaq və hazırladığım yerə gətirmək üçün qarşınızda bir mələk göndərirəm. Onun hüzurunda ehtiyatlı olun və səsinə qulaq asın... çünki Mənim adım onun üzərindədir” (Çıxış 23:20,21).

“Rəbb sizə görə mənə qəzəbləndi”, - Musa dedi. Bütün İsrailin gözü Musaya dikilmişdi və onun günahı onu xalqın başçısı təyin edən Allahın nüfuzuna kölgə salırdı. Bu günah bütün camaata məlum idi və o cəzasız qalsaydı, belə fıkirləşməyə bəhanə yaranardı ki, buna təhrik edilmiş olsalar da, məsul mövqe tutanların inamsızlığı və əsəbiliyi bağışlanılır. Lakin eyni günaha görə Musa və Harunun Kənana girməyəcəkləri məlum olanda insanlar dark etdilər ki, Allah tərəfgir deyildir, O, günahkarı mütləq cəzalandıracaqdır.

İsrailin tarixi Müqəddəs Yazılarda gələcək nəsillər üçün dərs və xəbərdarlıq olmalı idi. Bütün gələcək nəsillərin insanları Səmavi Allahda heç bir halda günaha haqq qazandırmayan qərəzsiz Hökmdarı görməli idilər. Lakin günahın böyük məhvediciliyini yalnız bəziləri dərk edirlər. İnsanlar bu fikirlə özlərini aldadırlar ki, günahkarı cəzalandırmaqda Allah həddindən artıq mehribandır. Lakin Müqəddəs Yazıların tarixi işığında aydın olur ki, Allah mərhəməti və Məhəbbəti Onu günahlı dünyaya və Kainatın xoşbəxtliyinə faciəli şəkildə təsir edən şər kimi rəftar etməyə məcbur edir.

Musanın nə düzgünlüyü, nə də sadiqliyi onun günahınm cəzasının qarşısını ala bilmədi. Allah xalqa daha böyük günahları bağışlamışdı, lakin O, rəhbərlərin günahına onların idarə etdikbri adamların günahına yanaşdığı kimi yanaşa bilməzdi. O, Musanı yer üzündə hər kəsdən artıq yüksəltmişdi. Allah ona Öz əzəmətini açmışdı və Öz hökmbrini İsraib onun vasitəsib vermişdi. Beb böyük işıq və idraka malik ola-ola Musanın günah etməsi onun günahını daha da ağırlaşdırırdı. Əvvəlki sadiqlik onun yeganə cinayətini silə bilmədi. İnsan nə qədər işıq və üstünlük alırsa, onun məsuliyyəti bir o qədər böyük, günahı və cəzası bir o qədər ağır olur. [370]

İnsani nöqteyi-nəzərdən Musanın günahı heç də elə ağır görünmürdü. Onun günahı ən adi idi. Zəbur oxuyan deyir: “O düşünülməmiş sözlər dedi” (Məzmur 106:33). İnsani mühakiməyə görə bu, ciddi görünməyə də bilər, lakin Allah bu cür günaha görə Öz ən sadiq və şöhrətli qulunu belə sərt cəzalandırmışdırsa, onu heç kimə bağışlamayacaqdır. Özünü yüksək tutmaq ruhu, öz qardaşlarının hərəkətlərini mühakimə etməyə meyillilik Allaha xoş deyil. Buna adət edənlər Allahın işini şübhəyə məruz qoyurlar və imansıza öz inamsızlığına haqq qazandırmağa imkan verirlər. İnsan nə qədər yüksək mövqe tutursa, onun təsiri nə qədər güclüdürsə, onun özündə səbir və itaəti inkişaf etdirməsi o qədər zəruridir.

Əgər Allah övladlarına, xüsusilə də məsul mövqe tutanlara imkan verilirsə ki, Allaha məxsus olan əzəmət onların adına yazılsın, onda şeytan şadlanır. Bu onun qələbəsidir. Lüsiferi də məhz bu məhv etmişdir. Başqalarını ölümə itələmək üçün bu onun ən uğurlu üsuludur. Biz onun bütün azdırmalarına qarşı xüsusilə ehtiyatlı olmalıyıq, çünki Allah Öz Sözündə özünü yüksək tutmaq təhlükəsi haqda az xatırlatmır. Bizdə elə bir duyğu, elə bir əqli qabiliyyət və qəlb meyli yoxdur ki, Allah Ruhunun təsirinə hər dəqiqə ehtiyacı olmasın. Allahın insana bəxş etdiyi elə bir xeyir-dua, yaxud da onun qarşılaşmasına yol verdiyi elə bir sınaq yoxdur ki, kiçicik bir imkan verdiyimiz an şeytan ondan istifadə edərək dərhal qəlbi tovlamağa, incitməyə və məhv etməyə çalışmasın və bunu bacarmasın. Necə bir parlaq mhani işıq insanı işıqlandırsa da, o necə böyük xeyir-dualardan və İlahi mərhəmətdən istifadə etsə də, həmişə Rəbbin önündə təvazökar olmalıdır və həmişə imanla Rəbbə yalvarmalıdır ki, Allah onun hər bir fıkrini işıqlandırsın və hər bir duyğusunu idarə etsin.

Özünün mömin olduğunu söyləyən öz üzərinə ən müqəddəs vəzifə götürür: bütün şəraitlərdə - ən əsəbi dəqiqələrində də - təmkinini qorumalı və özünə nəzarət etməlidir. Musanın üzərinə qoyulan yük çox ağır idi.Onun kimi az adam sınağa çəkilmişdi, lakin bu onun günahına haqq qazandıra bilmədi. Allah Öz xalqı üçün hər şey etmişdir, əgər o, Onun qüvvəsinə etibar etsə, onda heç vaxt vəziyyətlərin oyuncağı olmayacaqdır. Ən güclü tovlama günaha haqq qazandıra bilməz. Qəlbi əzən yük nə qədər ağır olsa da, günah bizim öz şəxsi əməlimizdir. Yer [371] və cəhənnəm qüvvələri insanı şər etməyə məcbur edə bilməzlər. Şeytan bizim ən zəif cəhətlərimizə hücüm edir, lakin biz qalib çıxa bilərik. Tovlama nə qədər güclü və gözlənilməz olsa da, bizə kömək etmək üçün Allah bütün vasitələrə malikdir və biz Onun köməyi ilə qalib gələ bilərik. [372]

38-ci fəsil
EDOM ƏTRAFINDA SƏYAHƏT

(Bu fəsil Saylar Kitabının 20:14- 29; 21:1- 9-cu ayələrinə əsaslanır)

İsraillilərin düşərgə saldıqları Qadeş Edomun lap sərhəddi yaxınlığında yerləşirdi. Musa da, xalq qədər, əhd olunan torpağa getmək üçün bu ölkədən keçməyi çox istəyirdi. Bununla əlaqədar olaraq, İlahi əmrə əsasən, onlar Edom padşahına elçilər göndərdilər. “Qardaşın İsrail belə deyir: “Çəkdiyimiz zəhmətin hamısını bilirsən. Atalanmız Misirə köçdülər və biz bir xeyli vaxt Misirdə yaşadıq. Misirlilər bizimlə və atalarımızla pis rəftar etdilər. Rəbbə fəryad etdik, O da səsimizi eşitdi və bir mələk göndərdi, bizi Misirdən çıxartdı. İndi biz sənin sərhədinə yaxın bir şəhər olan Qadeşdəyik. Sənə rica edib torpağından keçmək üçün izin istəyirəm. Biz tarladan və bağdan geçməyəcəyik, heç bir quyudan su içməyəcəyik. Padşah yolu ilə sənin torpaqlarından keçənədək sağa və sola dönməyəcəyik” (Saylar 20: 1417).

Bu nəzakətli xahişə hədələyici cavab verildi: “Məndən keçmə, yoxsa mən sənə qarşı qılıncla çıxacağam”.

Alınan etirazdan təəccüblənən İsrail rəhbərləri ikinci dəfə padşaha müraciət edib vəd etdilər: “Biz böyük yolla gedəcəyik və əgər mən və heyvanlarım sənin suyundan içsək, onda onun haqqını ödəyəcəyəm; yalnız ayaqlarımla keçəcəyəm ki, heç nəyə dəyməz”.

“Keçmə”, - cavab səsləndi. Ən çətin keçidlərdə edomluların silahlı [373] dəstələri qoyulmuşdu ki, İsrail xalqının sülhlə hərəkət etməsindən söhbət belə ola bilməzdi, güc tətbiq etmək isə İsrailə qadağan edilmişdi. Edom torpağının yanından dolayı yolla keçməli oldular. Əgər sınaq zamanı xalq Allaha inansa idi, Səmavi ordunun Sərkərdəsi onları Edomdan keçirərdi, onun sakinlərini elə bir qorxu bürüyərdi ki, onları xoş üzlə qəbul edərdilər, düşmənçilik göstərməzdilər. Lakin israillilər Rəbbin sözlərinə tezcə itaət etmədilər və onlar hələ şikayət və giley etdikləri zaman bu qiymətli imkan itirildi. Nəhayət onlar toplaşıb padşaha müraciət edəndə isə, rədd cavabı aldılar. Lap əvvəldən, israillilər Misiri tərk edən kimi, şeytan səylə çalışırdı ki, onların önündə müxtəlif maneələr yaratsın, onları tovlasın ki, onlar əhd olunmuş torpağa girmək hüququndan məhrum olsunlar. Öz şəxsi inamsızlıqları ilə, İlahi niyyətlərə müqavimətləri ilə də onlar buna daha çox şərait yaratdılar.

Nə qədər ki Allahın mələkləri bizi dəstəkləmək niyyətindədirlər, Allah Sözünə inanaraq tezcə fəaliyyətə başlamaq çox vacibdir. Şər mələklər irəliləmək yolunda hər addıma mane olmağa hazırdırlar. İlahi qabaqgörənlik Allah övladlarına irəli getməyi əmr edəndə, Allah onlar üçün böyük işlər görməyə hazır olanda, şeytan onları tovlayır ki, tərəddüdlərlə; Allahı hirsləndirmək o, mübahisə, şikayət, yaxud inamsızlıq oyatmağa çalışır ki, onları Allahın bəxş etmək istədiyi xeyir-dualardan məhrum etsin. Allahın qullan fəal insanlar olmalıdırlar, Allahın qabaqgörənliyi onların önündə yol açan anda həmişə işə başlamağa hazır olmalıdırlar. Hər bir ləngimə onları məğlub etmək üçün şeytana fəaliyyət imkanı verir.

Həm əvvəldə, Musa Edomdan keçmək üçün göstəriş alanda və həm də sonra, Allah onlara deyəndə ki, bu torpağın sakinləri onların önündə qorxu içərisində olacaqlar, O, onlara bu üstünlükdən istifadə etməyi qadağan etmişdi. Çünki İsraib Allah qüvvəsi vəd edilmişdi, qorxu isə edomluları çox asan şikar edə bilərdi, buna görə də ibranilər onları qarət etməməli idilər. Onlara əmr edilmişdi: “Onlarla münaqişə yaratmayın, çünki torpaqlarından bir qarış da sizə verməyəcəm. Ona görə ki, Mən mülk olaraq Seir dağlıq bölgəsini Esav nəslinə vermişəm” (Qanunun təkrarı 2:4,5). Edomlular İbrahimin və Esavın törəmələri idilər və Öz qulları naminə Allah Esavın övladlarına da mərhəmət göstərdi. O, Seir dağını onların ixtiyanna verdi və onlar öz günahları [374] üzündən Allahın mərhəmətindən məhrum olana qədər onları narahat etmək olmazdı. İsraillilər öz azğınlıq kasalarını doldurmuş Kənan sakinlərini tam məhv etməli idilər, lakin edomlular üçün hələ lütf vaxtı var idi və buna görə də Allah onlara mərhəmət göstərdi. Allah rəhm etməyi sevir və Öz cəzalarını göndərməzdən əvvəl O, mərhəmət edir. İsrailə Kənan sakinlərini məhv etməyi əmr etməzdən əvvəl O, Edom sakinlərinə rəhm etməyi tələb edir.

Edomun və İsrailin əcdadları qardaş idilər və onların arasında qardaş məhəbbəti və incəliyi olmalı idi. Edom torpağından keçməyə onlara etiraz etdiklərinə görə qisas almaq İsraillilərə qadağan edilmişdi. Nə vaxtsa Edomun heç olmasa bir hissəsinə sahib olmağa ümid etməyə onlar cürət etməməli idilər. İsraillilərin Allahın seçilmiş və üstün xalq olarkən, onlar Allahın onlar üçün qoyduğu məhdudiyyətlərə tabe olmalı idilər. Allah onlara gözəl ölkəni miras verməyi vəd etmişdi, lakin onlar yalnız özbrini dünyanın tam ağası hesab edə və bütün qalanlara zülm edə bilməzdilər. Edomlulara ədalətsizlik etməmək üçün onlar xəbərdarlıq almışdılar. Onlarla ticarət əlaqəsi yaratmağa onlar borclu idibr, yəni ehtiyacları olduqlarını almalı və oradaca haqqını ödəməli idilər. İsrailin sonralar da Allaha ümid etməsi və Onun sözlərini eşitməsi üçün O, onlara xatırlatdı: “Allahınız Rəbb əlinizdə olan hər işə xeyir- dua verib... heç nəyə ehtiyacınız olmayıb” (Qanunun təkrarı 2:7). Onlar edomluların mərhəmətinə möhtac deyildibr, çünki onların öz mərhəmətinə səxavətli olan Rəbbi var idi. Onların nə zorla, nə də yalanla nəsə əldə etməyə haqları yox idi, edomlulara özlərinin bütün rəftarlarında onlar İlahi qanunu təcəssüm etdirməli idibr: “Yaxınını özün kimi sev”.

Əgər İsrail Edomdan Allahın düşündüyü kimi keçsəydi, bu yalnız onların özü üçün deyil, Edom sakinləri üçün də xeyir-dua olardı, çünki Allah xalqı ilə, onun ibadəti ilə tanış olmağa, Yaqubun Allahının Onu sevənlərə və Ondan qorxanlara necə xeyir-dua verdiyini görməyə imkan verərdi. Lakin İsrailin imansızlığı buna mane oldu. Xalqın tələbinə cavab olaraq Allah israillilərə su verdi, lakin öz imansızlıqlarına görə cəzalarmı çəkməyə imkan verdi. Yenidən onlar səhra ilə getməli və susuzluqlarını möcüzəli bulaqdan su içərək yatırmalı idilər. Əgər Allaha inansaydılar, onlar bu bulağa möhtac olmazdılar. [375]

Beləliklə, israillilər yenidən cənuba döndülər və bəhrəsiz səhra ilə getdibr. Edom təpələri və dərələri arasındakı yaşıl yerləri görəndən sonra bu səhra onlara daha boz görünürdü. Dağlar arasından boz səhra üzərində Hor dağı yüksəlirdi, onun zirvəsi Harunun ölüm və dəfn yeri olmalı idi. İsraillilər bu dağa çatanda Musaya əmr edildi: “Harun və onun oğlu Eleazarı götür və onları Hor dağına çıxart. Harunun paltarlarını çıxart və onları onun oğlu Eleazara geyindir, Harun isə qoy çəkilsin və orada ölsün”.

İki qoca ər Eleazarın müşayiəti ilə Hor dağının zirvəsinə getdilər. Musanın və Harunun başları yüz iyirmi ilin qarından ağarmışdı. Onların uzun və hadisələrlə dolu həyatı nə vaxtsa insan qismətinə düşən ən ağır sınaqlarla və ən böyük şərəflərlə qeyd edilmişdi. Bu ərlər böyük ağıla malik idilər və onların bütün qabiliyyətləri Sonsuz Allah ilə ünsiyyətdə inkişaf etmiş, aliləşmiş və yüksəlmişdi. Onların həyatı Allah və yaxınları üçün təmənnasız zəhmətdə keçmişdi. Onların üzlərində böyük intellektual qüvvənin, möhkəmliyin, ali istəklərin və dərin məhəbbətin möhürü var idi.

Uzun illər ərzində Musa və Harun bir-birilə qarşılıqlı zəhmət və qayğılarla bağlı idilər. Birlikdə onlar saysız-hesabsız təhlükələri sinəbri ilə qarşılamışdılar və möcüzəli Allah xeyir-dualarını bölüşmüşdülər, lakin artıq ayrılıq saatı uzaq deyildi. Onlar çox bng hərəkət edirdilər, çünki hər bir ünsiyyət anı qiymətli idi. Dağa yoxuş dik və yorucu idi, onlar tez-tez dayanaraq dincəlir və keçmişdən, gələcəkdən söhbət edirdilər. Səfər etdikbri səhra onların önündə göz işlədikcə uzanırdı. Aşağıda düzənlikdə İsrail xalqının çoxsaylı dəstələri yerləşmişdi, onlar həyatlarının ən yaxşı illərini bu xalqa vermişdilər, beləcə onun rifahı qayğısına qalmışdılar və onun naminə beb böyük qurbanlar gətirmişdilər. Haradasa Edom dağlarının arxasında əhd olunmuş torpağa yol uzanırdı, Musanın və Harunun bərəkətlərindən həzz ala bilməyəcəkləri torpağa. Onların qəlblərində etiraz yeri yox idi və onların dodaqlarından bir dənə də şikayət sözü çıxmadı. Lakin onları atalarının miras hüququndan məhrum edən şeyi xatırlayanda onların üzlərində dərin kədər ifadəsi göründü.

Harunun İsrail üçün missiyası başa çatmışdı. Qırx il əvvəl, Harunun səksən üç yaşı olanda, Allah onu böyük və vacib işdə Musa ilə birləşməyə çağırmışdı. İsrail oğullarını Misirdən azad edərək, o, öz [376] qardaşı ilə əməkdaşlıq etmişdi. İbranilər Amaliklə vuruşanda o, böyük rəhbərin əllərini saxlamışdı. Ona Sina dağına çıxmağa, orada Allahın hüzurunda olmağa və Onun əzəmətini görməyə icazə verilmişdi. Rəbb Harunun ailəsinin üzərinə kahinlik xidmətini qoymuşdu və onu baş kahin rütbəsinə layiq görmüşdü. Qorah və onunla əlbir olanlar üzərində İlahi cəzanın dəhşətli təzahürü zamanı o, müqəddəs ibadətdə qardaşını dəstəklədi. Harunun tərəfdarlığı sayəsində məğlubiyyətə son qoyuldu. İlahi əmrə etinasızlığa görə onun iki oğlu məhv ediləndə, o, üsyan etmədi və hətta gileylənmədi də. Lakin onun alicənab həyatı ləkələnmişdi. O, Sinada xalqın təkidinə güzəştə gedərək qızıl buzov düzəldəndə və Məryəmin Musaya paxıllığına və narazılığına şərik olub onunla birləşəndə ağır günah etmişdi. O, həm də Musa ilə birlikdə, qayaya ondan su axmasını demək haqda İlahi əmrə eşitməməzlik edəndə, Qadeşdə Allahı təhqir etmişdi.

Allah istəyirdi ki, Onun xalqının bu böyük rəhbərləri özləri ilə Məsihi simvolizə etsinlər. Harun sinəsində İsrailin adlarını daşıyırdı. O, xalqa Allahın iradəsini xəbər verirdi. O, Kəffarə Günü İsrailin vəsatətçisi kimi Ən Müqəddəs yerə “əlində qan tutmadan girmirdi”. Sonra oradan çıxırdı və bütün camaata xeyir-dua verirdi. Məsihin onların əfvi naminə etdiyi başa çatanda Məsih də Onu gözləyən xalqa beləcə xeyir-dua verəcəkdir. Böyük Baş Kahinimizin simvolu kimi müqəddəs xidmətin ucalığı Harunun Kadesdə etdiyi günahı belə böyük edirdi. Musa müqəddəs paltarları dərin kədərlə Harunun əynindən çıxartdı və Eleazara geyindirdi. İlahi əmrə əsasən Eleazar ondan sonra baş kahin oldu. Kadesdəki günahı üzündən Harun Allahın baş kahini kimi Kənandakı ibadəti yerinə yetirmək üstünlüyündən, gözəl torpaqda birinci qurbanı gətirməkdən və bununla İsrailin mirasını işıqlandırmaqdan məhrum oldu. Musa isə hələ onun üzərinə qoyulan yükü daşımalı, xalqı Kənan sərhədinə qədər müşayiət etməli idi. O, əhd olunan torpağı yalnız uzaqdan görə bildi, lakin ona daxil olmağa cürət etmədi. Əgər bu Allah qulları Kadesdəki qaya yanında duraraq onlara verilən sınağa şikayətsiz dözsəydilər, onların gələcəyi tamam başqa cür olardı. Heç bir şər nəticəsiz qalmır. Ola bilsin ki, bütün həyatın zəhməti bir tamah anında, yaxud sadəcə ehtiyatsız hərəkətlə itirilənin yerini doldura bilmir.

Məlum olduğu kimi, müqəddəs xidmətdə Harunun xələfi olmalı olan [377] Eleazarın müşayiəti ilə gedən rəhbərlərin düşərgədə olmaması hansısa tutqun hisslər oyatdı və xalq böyük səbirsizliklə onların qayıtmasını gözlədi. Ətrafdakı böyük yığıncağa baxaraq xalq gördü ki, yetkin olaraq Misiri tərk edənlərin artıq demək olar ki, hamısı səhrada həlak olmuşdular. Haruna və Musaya çıxanlan hökm haqqında fikirləşdikcə onların qəlbini əzabverici qüssə bürüyürdü. Hor dağının zirvəsinə bu sirli çıxışın məqsədini bəziləri başa düşürdülər və rəhbərlərin olmamasından yaranan narahatlıq hissi acı xatirələr və qəlb ağrıları ilə daha da güclənirdi.

Nəhayət, uzaqdan Musanın və Eleazann qaraltıları göründü, onlar yavaş-yavaş dağdan enirdilər, lakin Harun onların yanlarında deyildi. Eleazarın geyindiyi kahinlik paltarı ona şəhadət edirdi ki, atasının müqəddəs xidmətini onun üzərinə qoymuşlar. Xalq kədərli qəlblə öz rəhbərinin ətrafına toplaşanda Musa onlara dedi ki, Harun Hor dağında onun əlləri üstündə ölmüşdür və onlar onu oradaca dəfn etmişlər. Camaat hönkürtü ilə ağladı və qəmli ağılar dedi, çünki tez-tez ona iztirab vermələrinə baxmayaraq, onlar hamısı onu sevirdilər. “Bütün İsrail evi otuz gün Haruna ağladı”.

İsrail xalqının baş kahininin dəfni həqqında Yazılarda sadəcə xəbər verilir: “Harun orada ölüb dəfn olundu” (Qanunun təkrarı 10: 6). Allahın göstərişi ilə və müasir adətlə icra olunan bu dəfnlər arasında necə böyük fərq vardı. Bizim dövrümüzdə yüksək mövqe tutan adamın dəfni çox vaxt dəbdəbənin yersiz nümayişinə çevrilir. Yer üzündə nə vaxtsa yaşamış ən məşhur adamlardan biri olan Harun öləndə yalnız iki yaxın dostu onun ölümünün şahidi oldular və yalnız onlar onu son mənzilə yola saldılar, onun Hor dağındakı tənha məzarı isə İsrailin gözlərindən həmişəlik gizli qaldı. Tez-tez təşkil olunan dəbdəbəli dəfnbrlə və fani bədəni torpağa tapşırmaq üçün çəkilən böyük xərclərlə Allah izzətlənmir.

Bütün camaat Haruna yas tuturdu, lakin heç kim bu itkini Musa kimi kəskin hiss etmirdi. Harunun ölümü qeyri-ixtiyari olaraq ona xatırladırdı ki, onun da sonu yaxındır və onun yer üzündə həb yaşamasına az vaxt qalsa da, o, öz həmişəlik dostunun itkisini dərindən hiss edirdi. Bu dostu necə illər ərzində sevinci və kədəri, ümid və həyəcanlan onunla birlikdə bölüşmüşdü. İndi Musa öz işini tək davam etdirməli idi. Lakin o bilirdi ki, Allah onun dostu olmuşdur [378] və Ona daha çox etibar etdi.

Hor dağını tərk etdikdən tezliklə sonra İsrail xalqı Kənan padşahlarından biri olan Aradomla toqquşmada məğlubiyyətə uğradı. Lakin onlar səmimi-qəlbdən Allahı köməyə çağıranda onlara İlahi müdafiə göndərildi və onların düşməni dağıdıldı. Bu qələbə onlarda minnətdarlıq və Allahdan asılılıq hissi oyatmaq əvəzinə, onları özlərinə arxayın və özünə öyünən etdi. Tezliklə onlar öz köhnə gileylənmək adətlərinə qayıtdılar. Bu dəfə onlar bundan narazı oldular ki, İsrailə hələ qırx il bundan əvvəl, casusların hekayətinin arxasınca baş verən üsyandan dərhal sonra Kənana girməyə icazə verilməmişdir. Onlar özlərinin səhradakı uzun sərgərdanlıqlarını əbəs hesab edirdilər və fıkirləşirdilər ki, indi olduğu kimi onda da öz düşmənlərinə asanlıqla qalib gələ bilərdilər.

Cənuba tərəf hərəkət etməkdə davam edərək, onlar hər cür bitkidən məhrum olan qızmar qumsal düzənliklə gedirdilər. Yol onlara çox uzun və çətin görünürdü. Onlar yorğunluqdan və susuzluqdan iztirab çəkirdilər. Öz imanlarının və səbirlərinin sınağa çəkilməsinə onlar yenə də dözə bilmədilər. Daima öz həyatlarının tutqun səhifələrini xatırlayaraq onlar getdikcə Allahdan daha çox uzaqlaşırdılar. Onlar unutmuşdular ki, Kadesdə su olmayanda onların oradakı şikayəti olmasaydı, öz yollarını qısaldardılar, çünki onda Edom ətrafında dolanmazdılar. Onlar Allaha şükür etməli idilər ki, O, onları günahlarına görə belə yüngül cəzalandırmışdır. Lakin bunun əvəzinə onlar özlərinə bu fikirb təsəlli verirdibr ki, əgər Musa və Allah onlara mane olmasaydılar, onlar artıq çoxdan əhd olunan torpağa sahib olardılar. Onlar özbrini bəlaya düçar edəndən və öz qismətlərini Allahın istədiyindən də çox-çox ağır edəndən sonra, Onu özbrinin bütün bədbəxtliklərinin təqsirkarı hesab etdilər. Onlar acı-acı fikirbşirdilər ki, O, onlara necə rəftar edir və nəhayət narazılıqla doldular. Misir onlara azadlıqdan və Allahın onları apardığı torpaqdan daha cəlbedici və istəkli görünürdü.

Narazılıq ruhuna uyaraq israillilər hətta aldıqları xeyir-duaları da tərsinə yozmağa meyilli idibr. “Xalq Allaha qarşı və Musaya qarşı dedi: “Nə üçün bizi Misirdən çıxartdınız, səhrada ölməyimiz üçünmü? Çünki burada nə çörək var, nə də su, bu yaramaz yeməkdən isə canımız bezib””. [379]

Musa xalqın günahını ona düzgün təsvir etdi. Yalnız Allahın qüvvəsi sayəsində israillilər “o böyük və qorxunc səhrada, zəhərli ilan və əqrəblərlə dolu olan susuz şoran torpaqlarda” salamat qalmışdılar (Qanunun təkrarı 8: 15). Özlərinin hər bir səfər günü onlar İlahi mərhəmətin möcüzəsi ilə qorunurdular. Allahın apardığı bütün yolda onlar susuzluqlarını yatırmaq üçün su, aclıqlarını yatırmaq üçün səmavi çörək, gündüz bulud sütunu kölgəsi altında və gecə od sütunu işığı altında sülh və təhlükəsizlik tapırdılar. Onlar qayalıq zirvələrə çıxanda və səhranın çətin cığırlarından keçəndə mələklər onlara kömək edirdilər. Keçirdikləri məhrumiyyətlərə baxmayaraq onların heç biri xəstələnməmişdi. Uzun keçidlər zamanı onların ayaqları şişməmişdi, paltarları köhnəlməmişdi. Allah onların önündə vəhşi yırtıcıları mütiləşdirmişdi və zəhərli gürzələr onlara toxunmurdular. Onun Məhəbbətinin bütün sübutlarına baxmayaraq insanların şikayət etməkdə davam etdiklərinə görə, Rəbb Öz mərhəmətli qayğısını onların əlindən almağı qərara aldı ki, onlar onu qiymətləndirsinlər və peşmanlıq və mütiliklə Ona dönsünlər.

İlahi qüvvə ilə qorunaraq, həmişə onları əhatə edən saysız-hesabsız təhlükələri onlar heç ağıllarına da gətirmirdilər. Naşükürlüyü və imansızlığı qoruyaraq onlar ölümün yaxınlaşdığını hiss edirdilər və indi Rəb imkan vermişdi ki, ölüm onların sıralarını seyrəltsin. Səhrada qaynaşan zəhərli ilanları odlu ilanlar adlandırırdılar, çünki onların sancması kəskin iltihab və tez bir zamanda ölümlə nəticələnirdi. Allahın qoruyucu əli İsrailin üstündən götürüləndə çoxları bu zəhərli məxluqların hücumuna məruz qaldılar.

Bütün düşərgəni dəhşət və həyəcan bürüdü. Demək olar ki, hər çadırda ölən, yaxud ölü var idi. Heç kim özünü təhlükəsizlikdə hiss etmirdi. Tez-tez gecənin sakitliyi qəlb parçalayan qışqırıqlarla pozulurdu, bu qışqırıqlar yeni qurbanlardan xəbər verirdi. Hamı məşğul idi, hər kəs bədbəxtbrə kömək etməyə çalışırdı, yaxud hələ zərər çəkməyənləri xilas etməyə cəhd göstərirdilər. İndi onların dodaqlarından bir şikayət sözü də qopmurdu. Onların indiki əzabları ilə müqayisədə əvvəlki çətinlikləri və sınaqları haqda hətta fıkirləşməyə də dəyməzdi.

İndi xalq Allah önündə müti olmuşdur. İnsanlar öz günahlarını etiraf edərək və peşman olaraq Musanın yanına gəlirdilər. Onlar etiraf [380] edirdilər: “Rəbbə qarşı və sənə qarşı damşmaqda günah etmişik”. Bir az əvvəl onlar öz dərdləri və bədbəxtlikləri sayəsində onu qəddar düşmən kimi ittiham edirdilər. Lakin həttə belə deyəndə də onlar bilirdibr ki, bu yalandır və əsl dərdə düçar olan kimi onun, Allah önündə özbrinin yeganə müdafiəçilərinin, yanına qaçdılar. Onlar yalvanrdılar: “Rəbbə dua et ki, O, ilanlan bizdən uzaqlaşdırsın”.

Musa İlahi əmr aldı ki, misdən canlıya bənzər ilan düzəltsin və onu hündür yerə qoysun ki, hər zərər çəkən ona baxa bilsin və sağalsın. O, beb də etdi və tezliklə hər zərər çəkənin mis ilana baxmaqla sağ qalması haqda şad xəbər bütün düşərgəyə yayıldı. Çoxları artıq ölmüşdübr və Musa ilanı hündür yerdə bərkidəndə bəziləri metal təsvirə adicə baxışın onları sağaldacağına inanmaqdan imtina etdilər. Bu insanlar öz imansızlıqları ilə də ölürdülər. Lakin çoxları dərindən inanırdılar ki, Allah onları bu cür xilas edəcəkdir. Atalar, analar, qardaşlar, bacılar bütün gücləri ib çalışırdılar ki, sönməkdə olan baxışlarını ilana yönəltməkdə yaxınlarına kömək etsinbr. Gücsüzlüyə və yaxınlaşan ölümə baxmayaraq, cəmi bircə baxış kifayət idi və insan tam sağalırdı.

Xalq yaxşı bilirdi ki, mis ilanın özündə ona baxan hər kəsdə belə dəyişiklik yaradan şəfaverici qüvvə yoxdur. Bu qüvvə yalnız Allahdan gəlirdi. Öz müdrikliyi ilə O, eb üsul seçmişdi ki, Öz gücünü göstərsin. Bu sadə vasitə sayəsində xalq dərk etməli idi ki, baş verən bədbəxtlik öz günahlarının nəticəsidir. Bu həm də ona zəmanət verirdi ki, nə qədər ki insanlar Allaha itaət edirbr, qorxmağa səbəb yoxdur, çünki O, onları qoruyacaqdır.

Mis ilana bu baxmaq zərurətində də ciddi dərs vardır. Zəhərin fəlakətli təsirindən İsrail özü özünü xilas edə bilməzdi. Yalnız Allah insanları sağaltmağa qadirdir. Lakin onlar Allah tərəfindən onların xilası üçün təklif olunan vasitəyə inanmalı idilər. Yaşamaq üçün onlar baxmalı idilər. Allah yalnız onların imanını qəbul edə bilərdi, bu isə ilana baxmaqla ifadə olunurdu. Onlar bilirdilər ki, ilanın özündə heç bir ləyaqət yoxdur, lakin o, Məsihin simvolu idi və bebliklə, onların şüurunda Onun ləyaqətlərinə inanmaq zərurəti möhkəmlənirdi. Əvvəllər çoxları öz qurbanlarını Allaha gətirirdibr və fikirləşirdilər ki, günahların bağışlanması üçün bu kifayətdir. Onlar bütün bu qurbangətirmələrin simvolu olan gələcək Zəmanətçiyə güvənmirdilər. [381] İndi Rəbb insanları öyrətmək istəyirdi ki, onların qurbanlarının gücü və ləyaqətləri mis ilanınkından artıq deyildir, lakin bunlar yalnız onların şüurlarını Məsihə - günah üçün böyük qurbana yönəltmək vasitəsi idi.

“Musanın səhrada ilanı yuxarı qaldırdığı kimi, beləcə də İnsan Oğlu yuxarı qaldırılmalıdır ki, Ona iman edənlərin hamısının əbədi həyatı olsun” (Yəhya 3:14-15). Nə vaxtsa yer üzündə yaşayanların hamısı “iblis və şeytan adlanan qədim ilanın” öldürücü sancmasına məruz qalmışlar (Vəhy 12:9). Yalnız Allahın təklif etdiyi vasitədən istifadə etməklə günahın fəlakətli nəticələrini aradan qaldırmaq olar. İsraillilər yuxarı qaldırılan ilana baxanda sağ qalırdılar. Onların baxması imanlarını göstərirdi. Onlar ona görə sağ qalırdılar ki, Allahın Sözünə və onların sağalması üçün verdiyi vasitəyə inanırdılar. Eləcə də günahkar, Məsihə baxanda yaşayacaqdır. O, əfvedici qurbana iman vasitəsilə əfv aldı. Cansız və gücsüz simvolun əksinə olaraq, Məsih Özü Özlüyündə peşman olan günahkarlara şəfa vermək ləyaqətinə və qüdrətinə malikdir.

Günahkar özü-özünü xilas edə bilməsə də, yenə də öz xilası üçün nə isə etməlidir. Məsih deyir: “Mənim yanıma gələni əsla rədd etmərəm” (Yəhya 6:37). Beləliklə biz Ona pənah gətirməliyik və günahlarımızdan peşman olaraq inanmalıyıq ki, O, bizi qəbul edir və bağışlayır. İman Allah vergisidir, lakin ondan istifadə etmək üçün biz öz tərəfimizdən səy göstərməliyik. İman canın İlahi lütf və mərhəmət bəxşlərindən tutan əlidir.

Məsih salehliyindən başqa heç nə bizə lütf əhdinin xeyir-dualarını almaq hüququ verə bilməz. Çoxları bu xeyir-duaları almağı ehtirasla arzu edirlər və çalışırlar, lakin almırlar, çünki hesab edirlər ki, onları qazanmaq üçün özləri nəsə edə bilərlər. Onlar yalnız özlərinə baxırlar və unudurlar ki, Məsih bütün ehtiyacları ödəməyə hazır olan Xilaskardır. Biz fıkirləşməməliyik ki, bizim şəxsi xidmətlərimiz bizi xilas edəcəkdir. Məsih xilas üçün yeganə ümiddir. “Çünki səma altında insanlara verilmiş başqa bir ad yoxdur ki, onunla xilas ola bilək” (Həvarilərin işləri 4:12).

Allaha tam etibar etməklə və günahları bağışlayan Xilaskar Məsihin xidmətlərinə arxalanmaqla biz istəyən kimi bütün zəruri köməyi ala bilərik. Qoy heç kim fıkirləşməsin ki, o, özü-özünü xilas etmək gücünə [382] malikdir. İsa bizim üçün ona görə ölmüşdür ki, biz bunu etməkdə aciz idik. Bizim ümidimiz, haqq qazanmağımız və salehliyimiz Ondadır. Öz günahkarlığımızı dərk edərək biz ruhdan düşməməli və qorxmamalıyıq ki, bizim Xilaskarımız yoxdur, yaxud O, bizə heç bir mərhəmət bəsləmir. Məhz bizim köməksiz dəqiqələrimizdə O, bizi Ona pənah gətirməyə və xilas əldə etməyə çağırır.

Bir çox israillilər inanmırdılar ki, Səmanın onlara təklif etdiyi vasitə onlara kömək edəcəkdir. Onların ətrafında meyidlər və ölməkdə olanlar sərilmişdilər və onlar bilirdilər ki, İlahi kömək olmadan onların da qisməti belə olacaqdır, lakin onlar öz yaralarından, ağrılarından və öləcəklərindən o vaxta qədər inildəməkdə davam etdilər ki, nəhayət gücləri tükəndi və baxışları dondu. Amma dərhal sağala da bilərdilər.

Öz ehtiyaclarımızı dərk edərək biz bütün gücümüzü şikayətlənməyə sərf etməməliyik. Məsihsiz öz köməksizliyimizi dərk edərək biz qorxaqlığa qapılmamalıyıq, lakin çarmıxa çəkilən və dirilən Xilaskarın xidmətlərinə güvənməliyik. Baxın və yaşayın. İsa Ona pənah gətirən hər kəsi xilas etməyi Öz öhdəsinə götürmüşdür. Milyonlarla sağalmağa ehtiyacı olanlar Onun mərhəmətini rədd etsələr də, Onun xidmətlərinə güvənənlərdən heç biri həlak olmayacaqdır.

Xilas planının sirləri onlara açılmaymca, çoxları Məsihi qəbul etmək istəmirbr. Onlar imanla baxmaqdan imtina edirlər, lakin görürlər ki, Məsihin çarmıxına baxmaqla minləri güc əldə edirbr. Nə qədər ki Allah tərəfindən verilən sübutları rədd edəcəklər, çoxları heç vaxt tapmayacaqları sübutların axtarışları ilə fəlsəfə dolambaclarında azırlar. Salehlik Günəşinin parlama səbəbini aydınlaşdırana qədər, onlar Onun işığı ib getməkdən imtina edirlər. Beb edənlərin hamısı həqiqəti dərk etməyə çata bilmirlər. Allah şübhələrin bütün səbəblərini heç vaxt yox etməyəcəkdir. O, imanın möhkəmləməsi üçün kifayət qədər sübutlar vermişdir və əgər insan onları qəbul etmirsə, onda zülmətdə qalır. Əgər ilan sancmışlar baxmaq qərarına gəlməzdən əvvəl şübhələnmək və suallar vermək üçün ləngisəydilər, həlak olardılar. Bizim borcumuz, hər şeydən əvvəl baxmaqdır və iman baxışı bizə həyat verəcəkdir. [383]

39-cu fəsil
BAŞANIN FƏTH EDİLMƏSİ

(Bu fəsil Təsniyə Kitabının 2; 3:1-11-ci fəsillərinə əsaslanır)

Edomun cənub Hissəsinə çataraq israillilər şimala döndülər və yenidən əhd olunan torpağa yönəldilər. İndi onların yolu hər tərəfdən qonşu təpələrin sərin küləkləri ilə sərinlənən geniş yaylaqlardan keçirdi. Onların keçdikləri qızmar səhradan sonra bu, xoş dəyişiklik idi və indi şən və ümidlə dolu olaraq onlar gümrahlıqla irəliləyirdilər. Zered diyarını keçərək onlar şərqə Moav torpağına getdilər, çünki onlara əmr edilmişdir: “Siz bu gün Moav torpağında yerləşən Ardan keçəcəksiniz. Ammon övladlarına yaxınlaşanda onları incitməyin və münaqişə yaratmayın, çünki sizə Ammon öladlarının torpağından mülk olaraq heç nə verməyəcəyəm, ona görə ki, oranı Lut övladlarına vermişəm”. Həmçinin Lutun törəmələri olan ammonlular haqqında da eyni cür əmr verildi.

Şimala getməkdə davam edərək israil dəstələri tezliklə Emorluların ölkəsinə çatdılar. Bu güclü və dö)aişkən xalq əvvəllər Kənan torpağının cənub hissəsini tuturdu, lakin sayca artaraq İordanı keçdi, moavlılarla müharibəyə başladı və onların ərazisinin bir hissəsini ələ keçirdi. Burada bina salaraq emorlular şimalda Arnondan Yabboqa qədər danılmaz hakimiyyətə malik oldular. İsraillilərin keçirmək istədiyi İordan yolu məhz onların torpağından keçirdi və Musa Xeşbon padşahı Sixonun yanına dost məktubu göndərdi: “Rica edirik, sənin [384] torpağından keçmək üçün bizə izin verəsən. Yalnız yol keçəcəyik, oradan nə sağa, nə də sola dönəcəyik. Pulla bizə yemək satsanız, yeyəcəyik, su satsanız, içəcəyik. Bizə ölkəni piyada keçmək kifayətdir”. Bu xahişə cavab olaraq qəti etiraz edildi və emorluların bütün ordusu yığışdı ki, gəlmələrin qarşısını kəssin. Rəqibin yaxşı silahlanmış və nizamlı ordusu ilə müqayisədə uduzan israilliləri bu təsirli ordu dəhşətə gətirdi. Onların düşmənləri döyüşmək bacarığında böyük üstünlüyə malik idilər. İnsani mühakiməyə görə İsraili tezliklə ölüm gözləyirdi.

Lakin Musanın gözləri bulud sütununa yönəlmişdi və o, xalqı bununla ruhlandırırdı ki, İlahi hüzurun əlaməti əvvəlki kimi onlarladır. Eyni zamanda o, döyüşə hazırlaşmaq üçün mümkün olan hər şeyi etməyi əmr etdi. Onların düşmənləri döyüşün başlanmasını səbirsizliklə gözləyirdilər. Onlar tamamilə əmin idilər ki, müharibəyə hazır olmayan İsrail xalqını yer üzündən siləcəklər. Lakin bütün yer üzünün Hökmdarı İsrailin rəhbərinə əmr etdi: “Qalxıb köç edin, Arnon vadisindən keçin. Bax Xeşbon padşahı Emorlu Sixonu və onun ölkəsini sizə təslim etdim. özünüz üçün mülk olaraq oranı almağa başlayın. Onlarla döyüşə girin. Bu gündən Mən səma altında olan bütün xalqları sizə görə qorxu və vahiməyə salmağa başlayıram. Sizin sorağınızı eşidənlər qarşınızda titrəyib büzüşəcəklər”.

Əgər İsrailin hərəkətinə mane olaraq Allah Sözünə müqavimət göstərməsəydilər, Kənan sərhədində yaşayan xalqlar məhv edilməzdilər. Hətta bu bütpərəst xalqlara münasibətdə də Rəbb Öz çoxsəbirliliyini, böyük rəhmini və həssas mərhəmətini göstərdi. İbrahim yuxuda biləndə ki, onun törəmələri, İsrail övladları özgə torpağında dörd yüz il qərib olacaqlar, Rəbb ona əhd verdi: “Sənin dördüncü nəslin buraya qayıdacaq, çünki Emorluların günah kasası hələ dolmayıb” (Yaradılış l5:16). Emorlular özlərinin böyük qanunsuzluqları üzündən mövcud olmağa bütün hüquqlarını itirmiş bütpərəstlər olsalar da, Allah onlara dörd yüz il ərzində rəhm etdi, danılmaz sübutlar göndərdi ki, O, vahid canlı Allahdır, yeri və göyü Yaradandır. Onlar Onun İsrailin Misirdən çıxışı zamanı onları müşayiət edən bütün möcüzələrini yaxşı bilirdilər. Sübutlar kifayət qədər idi, əgər bütpərəstliyi və allahsızlığı tərk etmək istəsəydilər, onlar həqiqəti dərk etmək imkanına malik idilər. Lakin öz bütlərindən [385] yapışaraq onlar aldıqları işığı rədd etdilər.

Allah Öz xalqını ikinci dəfə Kənan sərhədinə gətirəndə bütün bütpərəst xalqlar Onun qüdrətinin əlavə sübutlarını aldılar. Onlar gördülər ki, Arlılar və Kənanlılar üzərində qazanılan qələbədə də, onları ilanların ölümcül sancmalarından möcüzəli surətdə qurtaranda da Allah İsraillə idi. İsraillilərə Edom torpağından keçməyə icazə vermədi və onlar Qırmızı dənizə tərəf uzun və ağır səfər etməli oldular, lakin öz səfərləri zamanı hər yerdə dayanaraq Edom, Moav və Ammondan keçərək, heç kimə heç bir düşmənçilik göstərmədilər, nə insanlara, nə də onların mülklərinə ziyan vurmadılar. Emorluların sərhəddinə çataraq İsrail yalnız onların torpağından keçməyi xahiş etdi, başqa xalqlarla qarşılıqlı münasibətdə mövcud olan bütün şərtlərə riayət etməyi vəd etdi. Xeşbon padşahı nəzakətli xahişə etirazla cavab verəndə və döyüş üçün ordunu yığanda emorluların qanunsuzluq kasası doldu və Allah üçün Öz qüdrətini göstərmək və onları məhv etmək vaxtı çatdı. İsraillilər Arnon axınını keçdilər və düşmənin qarşısına hərəkət etdilər. Döyüş başlandı və ibranilərin qələbəsi ilə qurtardı. Onlar qazanılan üstünlükdən istifadə edərək tezliklə emorlulann bütün ölkəsini ələ keçirdilər. Öz xalqının düşməninə qalib gələn Rəbb, ordusunun Rəhbəri idi və İsrail Ona inansaydı, O, həmin şeyi otuz səkkiz il əvvəl də edərdi.

Ümid və gümrahlıqla dolaraq, israil ordusu əvvəlki kimi şimal istiqamətində gedərək sürətlə irəliləyirdi. İsraillilər tezliklə yenidən onların cəsarəti və imanı sınağa çəkilən ölkəyə çatdılar. Onların önündə qüdrətli və əhalisi sıx olan Başan padşahlığı dururdu, onun ərazisində indiyədək bütün dünyanı heyrətə salan möhkəmlənmiş şəhərlər yerləşirdi. “Hamısının darvazaları cəftəli idi və hündür divarlarla əhatə olunmuş” altmış şəhər var idi (Qanunun təkrarı 3:111). Evlər qara rəngli və qeyri-adi ölçülü böyük daşlardan tikilmişdilər və tamamilə yenilməz, o zamanlar mövcud olan heç bir divardağıdan silaha təslim olmayacaq tikililər idi. Bu, vəhşi mağaralar, başgicəlləndirən uçurumlar, dərin dərələr və möhkəm qalalar ölkəsi idi. Onun sakinləri nəhənglərin törəmələri idilər, qeyri-adi boylu və güclü insanlar idilər, coşqunluqları və qəddarlıqları ilə fərqlənirdilər. Onlar ətrafdakı bütün xalqları dəhşətə gətirirdilər. Ölkənin padşahı Oq isə hətta öz xalqının nəhəngləri arasında da boyca və şücaətcə seçilirdi. [386] Lakin bulud sütunu irəli gedirdi. İbrani dəstələri də onu təqib edərək Edreiyə gedirdilər. Orada nəhəng padşah öz ordusu ilə onların yaxınlaşmasını gözləyirdi. Oq döyüş yerini bacarıqla seçmişdi. Edrei şəhəri yaylaqda yerləirdi, bu yaylağa düzənlik üzərindəki sərt cığırlarla qalxmaq olardı. Məğlubiyyət vaxtı onun döyüşçüləri qayalar arasında sığınacaq tapa bilərdilər, burada yadellilər onları təqib edə bilməzdilər.

Döyüşün uğurlu nəticəsinə əmin olan padşah öz çoxsaylı ordusu ilə düzənliyə çıxdı, bu zaman yaylaqdan döyüşə can atan min döyüşçünün qələbəyə əmin qışqırıqları gəlirdi. İbranilər bu nəhənglər nəhənginin öz ordusunun döyüşçüləri arasında yüksələn güclü cüssəsini, onu əhatə edən on minlərlə adamı, şəhərlərin yenilməz qalasını görəndə, (hələ bu qalaların arxasında düşmən ordusunun minbrb döyüşçüləri gizbnmişdi), İsraildə çoxlarının qorxudan ürəyi əsdi. Lakin Musa möhkəm və sakit idi. Rəbb Başan padşahı haqda dedi: “Ondan qorxma, çünki Mən onu, bütün xalqını və torpağını sənə təslim edirəm. Xeşbonda yaşayan Emorluların padşahı Sixonun başına gətirdiyini onun da başma gətir”.

Rəhbərin sakit inamı xalqda Allaha inam hissi oyadırdı. Onlar Onun qadir əlinə etibar etdibr və O, onları tərk etmədi. Nə nəhənglər, nə möhkənlənmiş şəhərlər, nə silahlı ordu, nə qayalıq qalalar Rəbb ordusunun Sərkərdəsi önündə dura bilməzdibr. Rəbb orduya rəhbərlik edirdi, O, rəqibin ordusunu pərən-pərən etdi, Rəbb İsrail uğrunda döyüşürdü. Nəhəng padşah və onun ordusu məhv edildi və israillibr bütün ölkəni ələ keçirdilər. Allahsızlığa və murdar bütpərəstliyə uymuş bu qeyri-adi xalq yer üzündən beb silindi. Gileadın və Başanın fəth edilməsində, qırx il əvvəl Qadeşdə baş verən və İsraili səhrada bu qədər uzun sərgərdanlığa düçar edən hadisələri yaxşı xatırlayanlardan bir çoxu da iştirak edirdilər. Onlar gördübr ki, casusların əhd olunan torpaq haqda söylədikbrinin çoxu düz çıxdı. Şəhərlər hündür divarlarla dövrələnmişdi və möhkəmlənmişdilər, onların sakinləri nəhəng insanlar idilər, onlarla müqayisədə israillilər liliput kimi göründülər. İndi onlar dark etdilər ki, onların atalarının fəlakətli səhvi onda idi ki, onlar Allahın gücünə inanmamışdılar. Yalnız bu səbəbə görə onlar bu gözəl torpağa girməmişdilər.

Birinci dəfə Kənana girmək indikindən çox asan idi. Allah öz xalqına [387] vəd etmişdi ki, əgər israillilər Onun sözünü eşitsələr, O, onların önündə gedəcək və onlar uğrunda vuruşacaqdır. O, eşşəkarıları göndərəcəkdir ki, bu torpağın sakinlərini qovsunlar. O vaxt xalqlar hələ ümumi qorxu altında idibr və buna görə də İsrail xalqı öz yolunda ciddi maneələrə rast gəlməzdilər. Lakin indi Allah onlara irəli getməyi əmr edəndə onlar güclü və qüdrətli düşmənbrə qarşı çıxmalı idilər və çoxsaylı, müharibəyə səylə hazırlaşmış ordu ilə vuruşmalı idilər.

Başan və Sixonla müharibədə xalq öz atalarının dözmədiyi sınaqlara məruz qalmışdılar. Lakin indi sınaqlar əvvəlkindən, Allahın İsrailə irəli getməyi əmr etdiyi vaxtdakından daha sərt olmuşdu. Onlar Allah naminə getməkdən imtina etdikləri vaxtdakından daha çox çətinliklərlə toqquşmuşdular. Rəbb Öz xalqını həmişə belə sınayır. Əgər insanlar birinci sınağa dözməmişlərsə, O onlan ikinci dəfə daha sərt olan sınağa məruz qoyur. Bu o vaxta qədər davam edir ki, nəhayət onlar sınağa dözürlər, əgər hələ də Allaha qarşı üsyan edirlərsə, O, onlardan Öz işığını alır və onlan zülmətdə qoyur.

İndi ibranilər xatırladılar ki, onların ordusu döyüşdə bir dəfə necə darmadağın edilmişdilər və minləri həlak olmuşdur. Lakin onda onlar İlahi əmrə zidd hərəkət etmişdilər; onlar Allah tərəfindən təyin edilmiş rəhbərləri Musasız, onlar üçün İlahi hüzurun əlaməti olan bulud sütunu olmadan və mücrüsüz çıxmışdılar. İndi onlan ümid və iman sözləri ilə möhkəmlədərək Musa onlarla gedirdi. Bulud sütununa bürünmüş Allah Oğlu onlara yol göstərirdi, müqəddəs mücrü isə onların dəstəsini müşayiət edirdi. Bu hadisələr bizim üçün böyük dərsdir. İsrailin qüdrətli Allahı bizim Allahımızdır. Biz ona inana bilərik və əgər Onun tələblərinə itaət etsək, O, vaxtilə qədim xalq üçün etdiyini bizim üçün də edər. Öz borcunu yerinə yetirən hər bir kəsi hərdən şübhə və inamsızlıq cənginə keçirəcəkdir. Qorxaqlığa təslim olanları ümidsizliyə düçar etmək üçün, yolda hərdən keçilməz görünən maneələr qarşıya çıxa bilər, lakin Allah bebbrinə deyir: “İrəli gedin! Nəyin bahasına olursa olsun, öz borcunuzu yerinə yetirin. Əgər siz bundan sonra mütilikb Allaha inanaraq itaət yolu ilə getsəniz, keçilməz görünən və sizin qəlblərinizi qorxu ilə dolduran çətinliklər itəcəkdir”. [388]

40-cı fəsil
BİLAM

(Bu fəsil Saylar Kitabınm 22-24-cü fəsillərinə əsaslanır)

Başam fəth edərək və dərhal Kənana hücuma hazırlaşmaq üçün İordana qayıdaraq israillilər çayın Ölü dənizə töküldüyü yerin yaxınlığında, İerixon düzənliyinin qarşı tərəfində yerləşdilər. Onlar düz Moavın sərhədi yanında idilər və moavlılar fatehlərin yaxınlığından dəhşətlə dolmuşdular.

İsraillilər moavlıları heç nə ilə dilxor etmirdilər, lakin onlar qonşu ölkələrdə baş verən hər şeyi narahatlıqla izləyirdilər. Qarşılarından onların geri çəkilməyə məcbur olduqları emorlular ibranilər tərəfindən məğlub edilmişdilər və emorluların Moavdan aldıqları torpaq indi israillilərin əllərində idi. Başan ordusu bulud sütununa bürünmüş sirli qüvvənin önündə davam gətirmədi və möhkəm qalalar ibranilərin əllərinə keçdi. Moavlılar onlara hücum etməyə cəsarət etmirdilər, israillilər tərəfdə vuruşan fövqəladə qüvvə ilə mübarizədə silaha bel bağlamaq ümidsiz idi. Onlar firon etdiyi kimi sehrə əl atmağı qərara aldılar ki, Allahın işinə mane olsunlar. Onlar İsraili lənətə düçar etməyi yoxlayacaqdılar.

Moav xalqı midyanlılarla həm milli, həm də dini telbrlə sıx bağlı idilər. Moav padşahı Balaq midyanlılarda qorxu oyadaraq və onlardan dəstək almaq istəyərək bu sözlərlə onlara müraciət etdi: “Bu xalq, öküz çöl otunu yediyi kimi, indi ətrafımızdakı hər şeyi yeyir”. Mesapotamiya sakini Bilam fövqəladə qüvvəyə malik insan kimi məşhur idi və onun [389] şöhrəti Moav torpağına çatmışdı. Onu köməyə çağırmaq qərara alınmışdı. Beləliklə “Moav ağsaqqalları və Midyan ağsaqqalları” onun yanına göndərildilər ki, o, cadu söyləsin və İsraili lənətləsin.

Elçilər dərhal Mesapotamiyaya uzun səfərə yola düşdülər. Dağlar aşaraq və səhralar keçərək nəhayət Bilamın yanına gəldilər və padşahın məktubunu ona verdilər: “Budur, Misirdən bir xalq çıxıb, yer üzünü bürüyərək yaxınlığımda yerləşmişdir. Xahiş edirəm, indi gəl, mənim xeyrimə bu xalqa lənət oxu, çünki onlar məndən güclüdür. Bəlkə onda mən onları məğlub edib ölkədən qova bildim. Sənin xeyir-dua verdiyinin xeyir-dualı, lənətlədiyinin lənətli olduğunu bilirəm”.

Nə vaxtsa Bilam yaxşı insandı və Allah peyğəmbəri idi, lakin Ondan dönərək tamahkarlıq günahına batdı. Amma o, özünü hələ də Uca Tanrının qulu hesab edirdi. Ona məlum idi ki, Allah İsrail üçün nə etmişdir və o yaxşı bilirdi ki, onun borcu Balaqın hədiyyələrindən imtina etmək və onun göndərdiyi adamları geri qaytarmaq idi. Lakin o, tamahla oynamağa cürət etdi və elçilərə onun yanında gecəbməyi təklif etdi. Bildirdi ki, Allahdan soruşmayana qədər müəyyən cavab verməyəcəkdir. Bilam bilirdi ki, onun lənəti İsrailə ziyan vurmayacaqdır. Allah onlarla idi və nə qədər ki onlar Allaha sadiq idilər, nə yerin, nə də cəhənnəmin heç bir qüvvəsi onlara üstün gələ bilməzdi. Lakin elçibrin sözləri onun məğrurluğunu oxşadı: “Sənin xeyir-dua verdiyinin xeyir-dualı, lənətlədiyinin lənətli olduğunu bilirəm”. Bunun üçün onu gözləyən zəngin hədiyyələr və şöhrət onda tamahkarlıq oyatdı. O, təklif olunan sərvəti hərisliklə qəbul etdi və özünü Allahın iradəsini ciddi yerinə yetirən insan hesab etməsinə baxmayaraq, Balaqın istəyini yerinə yetirməyə çalışdı.

Gecə Rəbbin Mələyi Bilama xəbər gətirdi: “Onlarla getmə, o xalqa lənət etmə; çünki xeyir-dualı xalqdır”.

Səhər Bilam onun yanına göndərilən adamları həvəssiz buraxdı, lakin Rəbbin sözlərini onlara demədi. Onun şərəf və sərvət haqda arzularının qəflətən puç olmasından inciyərək, o, əsəbi nida etdi: “Torpağmıza qayıdın; çünki Rəbb sizinb birgə getməyə mənə icazə vermir”.

Bilam “haqsızlığın muzdunu sevdi” (2 Peter 2:15). Allahın bütpərəstlik kimi baxdığı tamahkarlıq günahı onu ikiüzlü etmişdi və bu səhv vasitəsilə şeytan onun üzərində tam hakimiyyət qazanmışdı. Bu onu [390] məhvə apardı. Hiyləgər həmişə insanları dünyəvi sərvət və şöhrlətlə yoldan çıxarır ki, onları Allaha ibadətdən yayındırsın. İnandıraraq ki, həddindən artıq vicdanlılıq onlara yaxşı yaşamağa imkan vermir, o, bununla çoxlarını əsl düzgünlük yolundan çıxarır. Bir haqsız addım öz arxasınca, artıq birincini etmək kimi çətin olmayan başqasını gətirir və insanlar getdikcə daha özlərinə arxayın olurlar. Onlar bir dəfə hərisliyə və hakimiyyətpərəstliyə uyandan sonra daha dəhşətli şeylər edirlər. Çoxları hesab edərək ki, hər hansı bir dünyəvi mənfəət naminə müəyyən müddətə düzgünlüyə etinasızlıq etmək və məqsədə çatmaq olar, sonra isə istənilər vaxt istədikləri kimi yenidən əvvəlki yollarına qayıdacaqlar, onlar bununla özlərini aldadırlar. Əslində isə onlar yalnız şeytanın toruna düşürlər və çox az adam oradan qurtara bilir.

Peyğəmbərin onlarla getməyə etiraz etdiyini Balaqa söyləyəndə elçilər şübhə etmirdilər ki, bunu etməyi Allah ona qadağan etmişdir. Bilamın etirazını daha çox mükafat almaq istəyi kimi qiymətləndirərək, padşah əvvəlkilərdən daha çox və daha nüfuzlu başqa rəislər göndərdi, onlara Bilamın istənilən şərti ilə razılaşmaq hüququ verdi və əmr etdi ki, ona bu sözləri çatdırsınlar: “Xahiş edirəm, yanıma gəlməkdən imtina etmə. Çünki sənə çox mükafat verəcəyəm və nə desən, hamısını edəcəyəm. İndi xahiş edirəm, gəl, mənim xeyrimə görə bu xalqa lənət oxu”.

Bilam bir dəfə də sınandı. Elçilərin xahişinə cavab verərək əmin edəndə ki, heç bir qızıl, yaxud gümüş onu Allah iradəsinə zidd hərəkət etməyə şirnikləndirə bilməz, o, böyük şüurluluq göstərdi. Lakin o, padşahın xahişini yerinə yetirmək istəyirdi və Allahın iradəsini artıq bilsə də, yenə də onlara gecələməyi təklif etdi. O, Allahdan yenə də soruşmaq niyyətində idi, sanki Nəhayətsiz Allah dilə tutmaq mümkün olan bir insandır.

Gecə Rəbb Bilama göründü və dedi: “Əgər bu adamlar səni çağırmağa gəlsələr, qalx, onlarla get; lakin Mən sənə nə desəm, yalnız onu et”. Rəbb bu şərtlə Bilama onun istəyini yerinə yetirməyə icazə verdi, çünki o, buna təkid edirdi. O, Allah iradəsini yerinə yetirməyə çalışmırdı, ancaq öz yolunu seçmişdi, üstəlik də Allahdan razılıq verməsini xahiş etməyə cəsarət etmişdi.

Minlərlə insan bizim dövrümüzdə bu cür hərəkət edir. Əgər onların borclan onların maraqları ilə üst-üstə düşürsə, onu yerinə yetirmək onlar üçün çətin olmur. Müqəddəs Kitab, həyat vəziyyəti və şüur [391] onlara borclarını aydın göstərir, lakin bu sübütlar onların istək və səylərinə zidd olduğu üçün, onlar bunları rədd edirlər və sonra Allahdan öz vəzifələri haqda soruşmağa hələ cürət də edirlər. Onlar guya böyük dərrakə ilə dolaraq, işıq üçün uzun və hərarətlə dua edirlər. Lakin Allahla zarafat etmək olmaz. O, çox vaxt imkan verir ki, bu insanlar öz istəklərinin ardınca getsinlər, sonra isə acı bəhrələrini yığsınlar. “Lakin xalqım səsimi eşitmədi... onların inadkar qəlblərinə izn verdim ki, necə istəyirlər, elə gəzsinlər” (Məzmur 81:12,13). Kimsə öz borcunu aydın görəndə, o, Allaha dua ilə müraciət etməməlidir ki, bu borcu yerinə yetirməkdən onu azad etsin. Əksinə, o, mütiliklə və itaətlə Allahdan müdriklik və ilahi güc xahiş etməlidir ki, öz üzərinə qoyulanların hamısını yerinə yetirsin.

Moavlılar düşkünləşmiş bütpərəst xalq idilər, lakin onların aldıqları işığa uyğun olaraq, onların təqsiri Səmanın gözlərində Bilamın təqsiri qədər böyük deyildi. Çünki onu Allah peyğəmbəri hesab edirdibr və onun dediyi hər şey Allah iradəsi kimi qəbul oluna bilərdi. Buna görə də ona icazə verilmədi ki, öz istədiyini desin, lakin o, yalnız Allahın ona əmr etdiyini deməli idi. “Mən sənə nə deyəcəm, onu et” - İlahi əmrdə deyilirdi.

Əgər Moav elçibri səhər gəlib onu özləri ib getməyə çağırsalar, Bilam onlarla birlikdə getməyə icazə aldı. Lakin onun birinci etirazından dilxor olmuş və ikincisini də qabaqcadan görərək, onlar ona müraciət etmədən geri yola düşdülər. Beləliklə, Balaqın xahişini yerinə yetirmək üçün daha bəhanə yox idi. Lakin Bilam hədiyyələri almağı çox istəyirdi və o, həmişə mindiyi uzunqulağı götürərək yola düşdü. O qorxurdu ki, Allah hətta indi ona qadağan edə bilər və irəli təbsirdi. Ehtiyat edirdi ki, istədiyi sərvət əlindən çıxmasın.

Lakin “Rəbbin Mələyi ona qarşı çıxmaq üçün yolda durdu”. Bilam üçün görünməz olan İlahi elçini görərək uzunqulaq yoldan tarlaya döndü. Bilam amansız zərbələrlə onu cığıra dönməyə məcbur etdi, lakin divarlar arasındakı dar keçiddə yenidən Mələk göründü və heyvan qorxunc qaraltıdan qaçmağa çalışaraq öz ağasının ayağını divara sıxdı. Bilam Məbyi görmürdü və bilmirdi ki, Allah onun önündə yolu bağlamışdır. O, qəzəbdən özündə deyildi və uzunqulağı amansızcasına döyüb irəli getməyə tələsdirirdi.

“Bağlann arasında dar bir yolda” yenidən əvvəlki kimi qəzəbli Mələk [392] göründü, “hər iki tərəf divar idi”. Yazıq heyvan dəhşətdən titrəyərək dayandı və yerə uzandı. Bilamın hiddətinin həddi hüdudu yox idi və o onu əsa ilə daha amansızcasına döyməyə başladı. Onda Allah həmin uzunqulağın dilini açdı və “dilsiz uzunqulaq insan səsi ilə danışaraq peyğəmbərin ağılsızlığım dayandırdı” (2 Peter 2:16). “Sənə nə etdim ki, məni üç dəfə vurdun?”

Hiddətdən özünü unutmuş, yaranmış maneədən dəlicəsinə dilxor olmuş Bilam uzunqulağa bir şüurlu varlığa cavab verirmiş kimi cavab verdi: “çünki mənimlə əyləndin. Kaş ki əlimdə bir olaydı, indi səni öldürərdim”. Bütün xalqı gücdən məhrum etmək üçün onu lənətləməyə hazırlaşan fani ovsunçu hətta öz mindiyi heyvanı da öldürə bilmirdi!

İndi Bilamın gözləri açıldı və o, qılıncla dayanaraq onu məhv etməyə hazır olan Allah Mələyini gördü. O, dəhşət içərisində “başım əyib üzüstə yerə sərildi”. Mələk ona dedi: “Nə üçün eşşəyi üçüncü dəfə vurdun? Budur, mən sənə qarşı durmaq üçün çıxdım. Məncə tezliklə yolun məhvə doğru gedir. Eşşək məni gördü, bu, üç dəfədir ki, önümdən yana döndü. Əgər yoldan dönməsəydi, həqiqətən, indi səni öldürərdim və onu sağ buraxardım”.

Bilam öz həyatı üçün bu qədər amansız rəftar etdiyi yazıq heyvana borclu idi. Özünü Rəbbin peyğəmbəri adlandıran insan, deyən ki, “onun gözləri açıqdır” və o, “Uca Tanrının yuxusunu” görmüşdür, tamahkarlıq və şöhrətpərəstliklə o qədər kor olmuşdu ki, heyvanın gördüyü Allah Mələyini görə bilməmişdi. “Bu əsrin tannsı (şeytan) imansızların ağıllarını kor etmişdir ki,... nur onları aydınlatmasın” (2 Korinflilərə 4:4). Belə kor olmuşlar nə qədər çoxdurlar! Qadağan olunmuş əraziyə soxularaq onlar Allah Qanununu pozurlar və nə Rəbbi, nə də qarşılarını kəsər Allah mələklərini görürlər. Bilam kimi onlarda ölümlərinin qarşısını almaq istəyənlərə hiddətlənirlər.

Bilamın uzunqulaqla rəftarı onun ruhunu çılpaq göstərdi. “Saleh insan hətta heyvanlarının ehtiyacını duyar, şər insanın mərhəmətində də zalımlıq var” (Məsəllər 12:10). Yalnız bəziləri başa düşürlər ki, heyvanlarla pis rəftar etmək, yaxud hər cür qayğısız olaraq, onları iztirab içərisində qoymaq necə günahdır. İnsanı Yaradan heyvanı da yaratmışdır. “Rəbb hamıya lütfkardır və Onun səxavətləri bütün işlərindədir” (Məzmur 145:9). Heyvanlar insana xidmət etmək üçün [393] yaradılmışlar, lakin bu, ona haqq vermir ki, onlara əzab versin, onlarla sərt və amansız rəftar etsin.

İnsanın günaha batması üzündən “bütün xilqət indiyə kimi hamısı birlikdə fəryad edib, doğum ağnsı çəkir” (Romalılara 8:22). İztirablar və ölüm yalnız insan nəslinin deyil, heyvanların da qisməti olmuşdur. Buna görə də insan onun günaha batması nəticəsində Allahın bütün məxluqunun üzərinə düşən iztirab yükünü artırmalı deyil, yüngülləşdirməyə çalışmalıdır. Onun ixtiyarında olduğu üçün heyvanlara işgəncə verən kəs zalım və qorxaqdır. Öz yaxınlarını və yaxud heyvanları incitməyə meyl şeytani haldır. Çoxları fikirləşirlər ki, onların heyvanlarla qəddar rəftarı gizli qalacaqdır, çünki onlar danışmağı bacarmırlar. Lakin bu adamların gözləri Bilamınkı kimi açılsaydı, onların əleyhinə səmada şəhadət etmək üçün dayanan Allah Mələyini görərdilər. Bu günah yazılacaqdır və bütün Allah məxluqları ilə pis rəftar edənlərə hökm çıxarılacağı gün gələcəkdir.

Bilam Allah elçisini görəndə dəhşətlə nida etdi: “Günah etmişəm, çünki bilmirdim ki, Sən yolda qarşımda durmusan; indi əgər bu Sənə xoş görünmürsə, onda mən qayıdaram”. Rəbb ona yolunu davam etdirməyə icazə verdi, lakin anlatdı ki, O nə əmr etsə, Bilam yalnız onu deyəcəkdir. Allah Moava sübut etmək istəyirdi ki, ibranilər Səmanın mühafizəsi altındadırlar. Bilamın İlahi icazə olmadan onları lənətləməkdə gücsüzlüyünü göstərməklə, O, bunu böyük uğurla sübut etdi.

Moav padşahına Bilamın yaxınlaşmasını xəbər verəndə o, dəbdəbəli müşayiətçilərin əhatəsində onu qarşılamaq üçün öz padşahlığının sərhədinə çıxdı. Təklif olunan hədiyyələrin bahalığına baxmayaraq, Bilamın onun təklifini qəbul etməməsi haqda padşahın heyrətli sözlərini dinləyərək peyğəmbər cavab verdi: “Budur, mən sənin yanına gəlmişəm, lakin mən özümdən bir şey deyə bilərəmmi? Allah mənim dilimə nə qoysa, onu da deyəcəyəm”. Bilam bu məhdudiyyətə çox təəssüflənirdi. O ehtiyat edirdi ki, öz niyyətini yerinə yetirə bilməz, çünki Rəbb hər yerdə onu müşahidə edirdi.

Padşah böyük dəbdəbə ilə, padşahlığın adlı-sanlı əyanlarının müşayiəti ilə Bilamı “Baal yüksəkliyinə” ötürdü. O, orada ibranilərin bütün dəstəsini görə bilərdi. Peyğəmbər hündür yerdə durdu və Allahın seçilmiş xalqının düşərgəsinə baxdı. İsrail onun ətrafında baş [394] verənləri, həqiqətən, nə qədər az bilirdi! Gecə-gündüz onları əhatə edən Allah qayğısını onlar necə də xəsisliklə təsəvvür edirdilər! Allah xalqının təsəvvürü necə də yoxsuldur! Onun övladları Onun Məhəbbətini və mərhəmətini dərk etməkdə bütün dövrlərdə necə də ləngdirlər! Əgər insanlar daim onların üstündə olan möcüzəli Allah qüvvəsini görə bilsəydilər, məgər onların qəlbbri Onun Məhəbbəti üçün şükranlıqla və Onun əzəməti, qüdrəti haqda fıkirdən pərəstişkar titrətmə ilə dolmazdımı?

Bilam ibranilərin qurbangətirmələri haqda bəzi şeybri bilirdi və ümid edirdi ki, öz töhfələrinin xeyli üstünlüyü sayəsində Allahın xeyir-duasını alsın və öz günahkar niyyətlərini həyata keçirsin. Moavlılann səyləri onun şüuruna üstün gəldi. Onun müdrikliyi ağılsızlığa çevrildi, onun aydın fikri tutqunlaşdı və şeytanın təsirinə uyaraq, onun özü kor oldu.

Bilam yeddi qurbangah tikməyi əmr etdi və onların hər birində qurban gətirdi. Sonra o, “yüksək yerə” çəkildi ki, Rəblə görüşsün və Balaqa vəd etdi ki, Allah nə açsa, onu deyəcək.

Moav rəisləri və öz padşahlığının tanınmış adamları ilə əhatə olunmuş padşah qurbangah yerinin yanında durmuşdu, ətrafda isə peyğəmbərin qayıtmasını gözləyən, hər şeylə maraqlanan kütlə sıxlaşmışdı. Nəhayət o göründü və xalq zənn etdi ki, o onların nifrət etdiyi İsrailə indiyə qədər kömək edən həmin qeyri-adi qüvvəni həmişəlik iflic edəcək sözbr söyləyəcəkdir. Bilam dedi:

“Balaq məni Aramdan,
Moav padşahı məni şərq dağlarından gətirdi,
Gəl, mənim xeyrimə görə Yaquba lənət oxu,
Gəl, İsraib qarğış et, - dedi.
Allahın lənət etmədiyinə mən necə lənət edim?
Rəbbin qarğış etmədiyinə mən necə qarğış edim?
Qayaların zirvəsindən onları görürəm mən,
Təpələrdən onlara baxıram.
Müstəqil yaşayan, ellərdən özünü ayıran
Bir xalq görürəm. [395]

Kim Yaqubun tozunu saya bilər?
İsrailin dörddə birini axı kim hesablar?
Qoy saleh adamların ölümü ilə ölüm!
Onlar necə olubsa, sonum elə olsun!”

(Saylar 23:7-10)

Bilam boynuna aldi ki, o, İsraili lənətləməyə gəlmişdir, lakin dediyi sözlər onun hisslərinə çox zidd idi. Onun qəlbi lənətlə dolu olduğu zaman o, xeyir-dua söyləməyə məcbur idi.

Zirvədən israilin düşərgəsinə baxaraq Bilam onların çiçəklənməsinin dəlillərini gördü. İsrail haqqında ona kobud, ləyaqətsiz xalq kimi, ölkəni quldur dəstələri ilə dolduran, bütün ətrafdakı qəbiblər üçün bəla və dəhşət olan insanlar kimi danışmışdılar. Lakin onların xarici görünüşləri bu sözlərə zidd idi. Peyğəmbərin gördüyü hər şeydə qüsursuz nizam və səliqə möhürü var idi. Allahın İsrailə necə lütflə yanaşması və Onun seçilmiş xalqının xüsusi xarakteri ona göründü. Onları başqa xalqlarla müqayisə etmək olmazdı, çünki onlar bütün qalanlardan yüksəkdə dururdular. “Ayrıca yaşayan bir xalqdır və millətlər arasında hesaba gəlmir”. Bu sözlər deyilən zaman İsrail bir yerdən başqa yerə köçürdü və onun xüsusiyyətləri, adətləri və mənəviyyatı Bilama tanış deyildi. Lakin xalqın sonrakı tarixində bu peyğəmbərlik necə də heyrətamiz surətdə həyata keçdi! Bütün əsirlik illəri ərzində, bütün səpəbnmə yüzillikləri boyunca onlar xüsusi xalq olaraq qalmışdılar. Bütün xalqlar arasına səpələnmiş Allah xalqı, əsl İsrail, bu dünyada yalnız qəribdir, onun məskəni səmalardır.

Bilama İbrani xalqının tarixi yalnız bir millət kimi göstərilməmişdi, o, zamanın sonuna qədər Allahın əsl İsrailinin inkişafını və çiçəklənməsini görmüşdü. O, Uca Tanrının Onu sevənlərə və Ondan qorxanlara xüsusi mərhəmətini görmüşdü. O görmüşdü ki, Onun əli onları, ölüm kölgəsi diyarı ilə gedənləri, necə saxlayır. O, onları şöhrət, şərəf və ölməzlik çələngi ib qəbirlərdən çıxan görmüşdü. O, yeni torpağın sönməz şöhrətindən həzz alan əfv olunmuşları görmüşdü. Bu səhnəni görərək, o nida etmişdi: “Kim Yaqubun tozunu saya bilər və İsrailin dörddə birini hesab edə bilər?” Hər başdakı şöhrət çələnginə, hər üzdəki sevinc nuruna baxaraq və saf xoşbəxtlik həyatının sonsuzluğunu dərk edərək, o, təntənəli dua etdi: “Canım salehlərin [396] ölümü ilə ölsün və sonum onlarınkı kimi olsun!”

Əgər Bilam Allahın göndərdiyi işığı qəbul etmək istəsəydi, o öz sözlərinə uyğun hərəkət edərdi. Moavlılarla hər bir əlaqəni kəsərdi. O, daha Allah lütfü ilə zarafat etməzdi, səmimi peşmançılıqla Ona pənah gətirərdi. Lakin o, “salehsizlik muzdunu” daha çox sevdi və onu almaq qətiyyətində idi.

Balaq İsrail üzərində sarsıdıcı zərbə kimi çaxmalı olan lənəti eşitməyi əminliklə gözləyirdi və peyğəmbərin sözlərini eşidəndə gurultu ilə nida etdi: “Sən mənimlə nə edirsən? Mən səni gətirmişəm ki, düşmənlərimi lənətləyəsən, sən isə, budur, xeyir-dua verirsən?” Bilam özünə haqq qazandırmağa çalışaraq bildirdi ki, ondan asılı olmayan İlahi qüvvənin təsiri altında o, Allahın sözlərini deməyə məcburdur. O cavab verdi: “Rəbb mənim dodaqlarıma nə qoyursa, onu dəqiqliklə deməməliyəmmi?”

Hətta indi də Balaq öz niyyətindən imtina etmədi. O fıkirləşdi ki, ibranilərin bu çoxadamlı düşərgəsi Bilama eb güclü təsir etmişdir ki, qorxmuş peyğəmbər bnət deməyə cürət etməmişdir. Padşah onu eb yerə qoymağı qərara aldı ki, oradan dəstənin yalnız kiçik bir hissəsi görünürdü. Padşah fıkirləşirdi ki, əgər Bilamı İsrailin heç olmasa bir hissəsini lənətləməyə əmin edə bilsə, onda bütün düşərgə məhvə düçar olar. Fasqi dağının zirvəsində daha bir cəhd edildi. Yenidən yeddi qurbangah tikdilər, onlarda da əvvəki kimi qurbanlar gətirildi. Padşah və rəislər qurbangahın yanında qaldılar, Bilam isə aralandı ki, Rəbbin nə deyəcəyini öyrənsin. Yenidən ona İlahi xəbər etibar edildi, onu dəyişməkdə, yaxud gizlətməkdə o gücsüz idi.

O, səbirsizliklə gözləyən adamların yanına qayıdanda ondan soruşdular: “Rəbb nə dedi?” Onun cavabı əvvəlki kimi padşahın və rəislərin qəlbini dəhşətlə sarsıtdı:

Allah insan deyil ki, yalan söyləsin
Bəşər oğlu deyil ki, fikrini dəyişdirsin.
Dediyini həyata keçirməzmi??
Verdiyi sözü yerinə yetirməzmi?
Budur, xeyir-dua vermək üçün əmr aldım;
O, xeyir-dua vermişdir, Mən onu dəyişə bilmərəm”. [397] Bu vəhydən qorxan Bilam nida etdi: “Yaqubda sehirbazlıq yoxdur və İsraildə falçılıq yoxdur”. Böyük ovsunçu özünün bütün sehirbazliq məharətindən istifadə etdi ki, Moav padşahının istəyini yerinə yetirsin, lakin bu halda o, İsrail haqda deməyə məcbur oldu: “Allah nələr etdi!” Nə qədər ki onlar İlahi mühafizə altında idilər, heç bir xalq, heç bir millət onlara qalib gələ bilməzdi, hətta əgər şeytani qüvvədən istifadə etsəydilər də. Bütün dünya Allahın Öz xalqı üçün etdiyi möcüzələrdən heyrətə gəlməli idi: günah yolu ilə getməyi qərara alan insanı İlahi qüvvə o qədər fəth etdi ki, lənət əvəzinə o, ən yüksək və gözəl poetik dildə qiymətli əhdləri söylədi. Allahın o vaxt İsrailə göstərdiyi mərhəmət bütün əsrlərdə Onun bütün itaətkar övladlarına Onun mühafizəsinin zəmanəti olmalı idi. Şeytan bədniyyətləri Allah övladlarına böhtan atmağa, onları dilxor və məhv etməyə təhrik edəndə, onlar bu hadisəni xatırlayacaqlar və bu, onların Allaha imanını möhkəmlədəcəkdir.

Məyus olmuş və ümidsizləşmiş Moav padşahı nida etdi: “Onlara nə lənət et, nə də xeyir-dua ver”. Lakin zəif bir ümid hələ də onun qəlbini isidirdi, o, bəxtini bir də sınamağı qərara aldı. İndi o, Bilamı Feqor dağına apardı, orada onların allahı Baala allahsız səcdəyə həsr edilmiş məbəd yerləşirdi. Burada da həminki qədər qurbangah tikildi və həminki qədər qurban gətirildi, lakin Bilam Allah iradəsini öyrənmək üçün əvvəlki kimi tək getmədi. O daha həyəcanlanmırdı, lakin qurbangahın yanında duraraq İsrailin çadırlarına baxırdı. Yenidən Müqəddəs Ruh onda qərar tutdu və onun dodaqları İlahi sözləri söylədi:

“Ey Yaqub, sənin çadırların,
Ey İsrail, məskənlərin nə gözəldir!
Yayılırlar vadilər tək
Çay kənanndakı bağ-bağçalar tək,
Rəbbin bitirdiyi əzvay ağacları tək,
Çay kənanndakı sidr ağacları tək.
Satıllarından sular axacaqdır
Toxumlan bol su ilə sulanacaq,
Padşahlan Aqadan böyük olacaq,
Səltənətləri ucalacaq... [398]

Onlar pusub şir kimi yatar, Dişi aslana oxşar.
Onlan oyandırmağa kim cürət edər?
Sizə xeyir-dua verən xeyir-dualı olsun,
Sizə lənət oxuyan qoy lənətli olsun!”

Burada Allah xalqının çiçəklənməsini təsvir etmək üçün təbiətdə tapmaq mümkün olan ən gözəl obrazlardan istifadə edilmişdir. Peyğəmbər İsraili bol məhsulla dolu olan vadilərə bənzətmişdir; çağlayan çeşmələrlə suvarılan çiçəklənən bağlara, ətirli sabur ağacına və əzəmətli sidr ağacına bənzətmişdir. Sonuncu müqayisə Müqəddəs Yazılarda tapmaq mümkün olan ən gözəl və dəqiq simvollardan biridir. Livan sidri Şərq xalqlarında yüksək qiymətləndirilirdi. Bu ağaca insan ayağı dəyən hər yerdə rast gəlinirdi. Arktik zonadan tropik zonaya qədər çay kənarlarında o, öz təmtəraqlı yarpaqları ilə qəlbi sevindirir və qızmar, quru səhrada məğrurluqla yüksəlir. Sidr ağacınm kökləri dağ qayalarının dərinliklərinə işləyir, bütün tufanlara cəsarətlə və məğlubedilməz surətdə dözür. Qışın birinci nəfəsindən bütün başqa yarpaqlar məhv olduğu halda onların yarpaqları təzə və yaşıldır. Bütün başqa ağaclar arasında Livan sidri öz bərkliyi, möhkəmliyi və oduncağının davamlılığı ilə fərqlənir və “həyatınız Məsihlə bərabər Allahda gizlənənləri” simvolizə edir (Koloslulara 3:3). Yazılar deyir: “Salehlər... Livandakı sidr ağacı kimi böyüyür” (Məzmur 92:12). İlahi əl sidri yüksəltdi və onu meşələrin padşahı etdi. “Allahın bağçasındakı sidr ağacları da boyda ona çatmazdı, şam ağacları boyda onun budaqlarına yetməzdi, çinar ağaclan onun şaxələri kimi deyildi, Allahın bağçasındakı ağacların heç biri Onun kimi gözəl deyildi” (Yezekel 31: 8). Sidr bir neçə dəfə padşah rəmzi kimi işlənir və Müqəddəs Yazılarda o, saleh simvolu kimi işlədilir ki, Allah iradəsini yerinə yetirənlərə Səmanın münasibətini göstərsin.

Bilam peyğəmbərlik edirdi ki, İsrail padşahı Aqaqdan əzəmətli və qüdrətli olacaqdır. Bu ad o dövrdə ən qüdrətli xalq olan amaliklərin padşahlarına verilmişdi. Lakin İsrail Allaha sadiq qalarsa, öz düşmənlərinin hamısını fəth edəcəkdir. İsrailin Padşahı Allah Oğlu idi və Onun taxtı bir dəfə yerdə bərqərar olacaqdır və Onun gücü bütün dünyəvi padşahlıqlar üzərində yüksələcəkdir.

Balaq peyğəmbərin sözlərini eşitdi və məyusluq, qorxu və qəzəb hissi [399] ona hakim oldu. O, buna əsəbiləşmişdi ki, indi hər şey onsuz da onun əksinə olduğu zaman, Bilam da onu ruhlandırmaq əvəzinə, İsrailə xeyir-dua verir. Peyğəmbərin hiyləgər və alçaq davranışı onda nifrət oyatdı və o, qəzəblə nida etdi: “Beləliklə, öz yerinə qaç; mən sənə hörmət etmək istəyirdim, lakin budur, Rəbb səni şərəfdən məhrum edir”. Peyğəmbər ona öz xəbərdarlığını xatırlatdı - Allah ona nə icazə versa, o, yalnız onu deyəcəkdir.

Öz xalqının yanına qayıtmazdan əvvəl, Bilam dünyanın Zəmanətçisi və Allahın düşmənlərinin tamamilə məhv edilməsi haqda ən gözəl və yüksək peyğəmbərliklərdən birini söylədi:

Onu mən görürəm, amma indi deyil,
Mən ona baxıram, amma yaxından deyil;
Yaqubdan bir ulduz çıxacaq,
İsraildən bir Əsa ucalacaq,
Moavlıların alınlarını
Şet övladlarının başlarını əzəcək”.

Nəhayət o, Moavın, Edomun, Amalikin və kənanlıların tam məhv olacaqlarını qabaqcadan dedi və beləliklə Moav padşahını hətta ümid qığılcımından da məhrum etdi.

Özünün sərvətə və hörmətə olan ümidlərinin boşa çıxmasından məyus olan, padşah rəhmsizliyindən qorxan, öz üstündə Allah qəzəbini hiss edən Bilam öz könüllü missiyasını tərk etdi. O, evə qayıdandan sonra Müqəddəs Ruhun saxlayıcı qüvvəsi onu tərk etdi və indiyə qədər nəzarət altında olan tamahkarlıq ona qalib gəldi. O, Balakın vəd etdiyi mükafatı istənilən yolla almağa hazır idi. Bilam bilirdi ki, İsrailin xeyir-duası Allaha itaətdən asılıdır və israilliləri azdıra bilmək üçün yeganə vasitə onları günaha sövq etməkdir. İndi o, İsraili lənətə düçar etmək üçün moavlılara necə hərəkət etməyi məsləhət etməklə, Balakın özünə xoş münasibətlə güzəştinə nail olmağı qərara aldı.

O, dərhal Moav torpağına qayıtdı və öz planını padşaha söylədi. Moavlılar özləri də bilirdilər ki, nə qədər ki İsrail Allaha sadiqdir, Onun himayəsi altında olacaqdır. Bilamın təklif etdiyi plan ondan ibarət idi ki, İsrail bütpərəstliyə cəlb edilsin və bununla Allahdan uzaqlaşsın. Əgər İsraili yalnız Baala və Astarta əxlaqsız ibadətə cəlb etmək [400] mümkün olsaydı, onda qadir Himayəçi onun düşməni olardı və israillilər onları əhatə edən qəddar və döyüşkən xalqların asan şikarına çevrilərdilər. Padşah bu planı hazırlıqla qəbul etdi və bu planın yerinə yetirilməsində kömək etmək üçün Bilam orada qaldı.

Bilam öz şeytani niyyətinin müvəffəqiyyətlə həyata keçməsini gördü. O, bunun şahidi oldu ki, Allah xalqı onun lənətinə necə düçar oldu və minləri Onun cəzasının qurbanı oldu. Lakin İsrailin günahını cəzalandıran İlahi ədalət imkan vermədi ki, azğınlığın təqsirkarları layiq olduqları qisasdan qaçsınlar. İsrailin madianlarla müharibəsində Bilam öldürüldü. “Canım salehlərin ölümü ilə ölsün və sonum onlarınkı kimi olsun!” - deyə nida edəndə o, sonunun yaxınlaşdığını hiss etmişdi. Lakin o, saleh həyatı ilə yaşamaq istəmədi və buna görə də bütün Allah düşmənlərinin qismətinə şərik oldu.

Bilamın taleyi Yəhudanın taleyi kimidir və onların xarakterləri heyrətamiz dərəcədə oxşardır. Hər ikisi Allaha və mammona xidmət etməyə çalışırdılar və hər ikisi də fəlakətə uğradılar. Bilam əsl Allahı tanıyırdı və deyirdi ki, Ona xidmət edir. Yəhuda İsanın Məsih olduğuna inanırdı və Onun ardıcıllanna qoşulmuşdu. Bilam özünün Tanrıya xidmətini sərvət və dünyəvi şöhrət qazanmaq üçün künc daşına çevirmək istəyirdi. Lakin uğursuzluğa düçar oldu, sürüşdü, yıxıldı və daha qalxmadı. Yəhuda özünün Məsihə yaxınlığı sayəsində, özünün gözlədiyi kimi, Məsihin tezliklə yaradacağı dünyəvi padşahlıqda sərvət və şöhrət qazanmağa ümid edirdi. Ümidlərinin dağılması onu dönüklüyə və məhvə gətirib çıxartdı. Həm Bilam, həm də Yəhuda böyük işıq almışdılar, xüsusi üstünlükləri var idi, lakin birə dənə bəslənmiş günah onların bütün xasiyyətini zəhərlədi və ölümə məhkum etdi.

Hər hansı bir qeyri-məsihçi keyfıyyətinin qəlbdə məskən salmasına imkan vermək çox təhlükəlidir. Bircə dənə bəslənən günah bütün xeyirxah qabiliyyətləri miskin istəyə xidmət etməyə məcbur edərək yavaş-yavaş şəxsiyyəti məhv edir. Sayıqlığın itirilməsi, hər hansı bir pis vərdişə uymaq, borcun yüksək prinsiplərinə etinasızlıq qəlbin müdafiə qabiliyyətini dağıdır və şeytanın daxil olub bizi yoldan döndərməsinə imkan açır. Bizim yeganə xilasımız, Davudun etdiyi kimi, hər gün bütün qəlbdən dua etməkdir: “Sənin yolundan möhkəm tutmuşam, sarsılmadan addımlamışam” (Məzmur 17: 5). [401]

41-ci fəsil
İORDANDA DÖNÜKLÜK

(Bu fəsil Saylar Kitabının 25-ci fəslinə əsaslanır)

İsrailin qalib dəstələri sevincli qəlblə və Allaha yeni inamla Başandan qayıdırdılar. Onlar varlı Başan torpağını fəth etmişdilər və tezliklə bütün Kənanı fəth edəcəklərinə əmin idilər. Kənandan onları indi yalnız İordan çayı ayırırdı. Çayın o biri tərəfində, onların düşərgəsinin yerləşdiyi yerin düz əks tərəfındə, zəngin bitki ilə örtülmüş, bulaqlarla suvarılan və six palma yarpaqları ilə kölgələnən çiçəklənən vadi yerləşirdi. Onun qərb sərhədində İerixonun qalalan və sarayları ucalırdı. İerixon palma meşəbri içərisində itirdi və haqlı olaraq “palmalar şəhəri” adlanırdı.

İordanın şərq sahilində, çay ilə artıq onların keçdikləri hündür yaylaq arasında da eni bir neçə mil olan, çay boyunca xeyli məsafədə uzanan vadi yerləşirdi. Bu sakit diyarda tropik iqlim var idi və ətirli akasiya, yaxud sittim ağacı sayəsində o, “Sittim diyarı” adlanırdı. İsraillilər burada düşərgə salmışdılar və meşələr, akasiyalar arasında çayın sahilində özlərinə rahat dayanacaq tapmışdılar.

Lakin bu gözəl təbiətin qucağında onları düşmənin qüdrətli ordusundan, yaxud səhranın vəhşi heyvanlarından da böyük təhlükə gözləyirdi. Təbii cəhətdən belə zəngin olan bu ölkə öz sakinləri ib murdarlanmışdı. Onların əsas allahı sayılan Baala birgə ibadət zamanı burada həmişə yüksək dərəcədə əxlaqsız və alçaq səhnələr oynanılırdı. Hər yerdə allahlara bütxanalar dururdu və pozğun əybncələr üçün [402] yerlər var idi, onların adlarının özləri artıq xalqın alçaqlığına və pozğunluğuna dəlalət edirdi.

Bu mühit israillilərə öldürücü təsir etdi. Onların ağıllarına ləyaqətsiz fikirlər gəlməyə başladı, bunlar həmişə öz-özlərinə meydana çıxırdılar. Qayğısız, fəaliyyətsiz həyat pozucu təsir göstərdi və onlar demək olar ki qeyri-şüuri olaraq Allahdan uzaqlaşdılar, insanların tamahın asan şikarı olduqları vəziyyətə düşdülər.

İordanın yanında dayandıqları zaman Musa Kənanın fəthinə hazırlaşırdı. Böyük rəhbər bütünlüklə bu işə qapılmışdı, lakin xalq üçün bu intizar və qeyri-müəyyənlik dövrü yüksək dərəcədə bezdirici olmuşdu; heç bir neçə həftə keçmədi ki, onların tarixi ləyaqət və təmizliyə qarşı dəhşətli cinayətlərlə ləkələndi.

Əvvəlcə israilliər və onların bütpərəst qonşuları az ünsiyyət edirdilər, lakin bir qədər keçdikdən sonra Midyan qadınları hiss olunmadan düşərgəyə girməyə başladılar. Onların görünməsi həyəcan doğurmadı, onlar Musanın diqqətini cəlb etmədən özbrini çox ehtiyatla apanrdılar. Bu qadınların müəyyən məqsədbri var idi - ibranilərlə ünsiyyət edərək onları Allah Qanununu pozmağa şirnikləndirmək, bütpərəst mərasim və adətlərinə cəlb etmək və bütpərəstliyə meyl etdirmək. Bu niyyətlər dostluq münasibətləri pərdəsi altında səylə gizbdilirdi, beb ki onlardan hətta xalqın başçılan da şübhələnmirdilər.

Bilamın təklifınə görə Moav padşahı öz allahlarının şərəfinə böyük bayram elan etdi və gizlində qərara alındı ki, Bilam israilliləri bu bayrama gəlməyə inandırmalıdır. Bilamı Allah peyğəmbəri hesab etdiklərinə görə, onun öz məqsədinə çatması çətin olmadı. Bir çox ibranilər onunla birlikdə bayrama getdilər. Onlar qadağan olunmuş əraziyə girməyə cəsarət etdibr və əlbəttə ki, şeytanın toruna düşdülər. Musiqi və rəqslərlə cəzb olunaraq, bütpərəst gözəllərinin gözəlliyinə əsir olaraq, onlar özlərinin Rəbbinə xəyanət etdilər. Ümumi şənlikdən və kefdən sərxoşlanaraq, şərabdan ağıllarını itirərək, onlar özləri üzərində hər cür nəzarəti itirdilər. Ehtiras onların bütün varlığma hakim oldu. Öz vicdanlarını alçaq istəklərlə murdarlayaraq, onlar bütlərə səcdə etmək üçün dilə tutanlara uydular. Bütpərəst məbədlərində qurbanlar gətirdilər və ən ləyaqətsiz mərasimlərdə iştirak etdilər.

Öldürücü yoluxmaya bənzər bu zəhərin bütün İsrail düşərgəsinə [403] yayılması üçün çox gözləmək lazım gəlmədi. Döyüşdə öz düşmənləri üzərində qələbə çalanlar bütpərəst qadınlarının hiylələrinə məğlub oldular. İnsanlar sanki ağıllarını itirmişdilər. Xalqın başçıları və rəisləri ən birinci qanun pozucuları və dönüklüyün ümumxalq xarakter almasının əsas təqsirkarları sırasında oldular. “İsrail Baal-Feqora yapışdı”. Musa bunu biləndə düşmənin qəsdi artıq elə uğur qazanmışdı ki, israillilər yalnız Feqor dağında təhqiramiz ibadətdə iştirak etməmişdilər, İsrail düşərgəsinin özündə də bütpərəst mərasimləri icra etmişdilər. Xalqın rəhbərinə dərin qəzəb hakim oldu və Allahın qəzəbi onlara qarşı alovlandı.

Bilamın bütün cadularının İsrailə edə bilmədiklərini bütpərəst mərasimləri etdi, - israillilər Allahdan ayrıldılar. Qəfil çaxan Allah cəzaları xalqı öz günahının eybəcərliyini dərk etməyə gətirib çıxartdı. Düşərgədə dəhşətli bəla başladı və on minlərlə insan onun qurbanı oldu. Allah əmr etdi ki, cinayətdə təqsirkar olan xalq başçıları İsrailin hakimləri tərəfindən ölümə məhkum edilsinlər. Bu əmr həmin saat yerinə yetirildi. Cinayətkarları öldürdübr, onların bədənlərini isə adamların çox olduğu yerdən asdılar ki, bütün camaat xalqın başçılarının necə sərt cəzaya düçar olduqlarını görərək Allahın günaha necə nifrət bəsbdiyini və Onun qəzəbinin necə dəhşətli olduğunu dərindən dərk etsinlər.

Düçar olduqları cəzanın ədalətliliyini hamı başa düşürdü və xalq mütiliyin acı göz yaşları ilə öz günahlarını etiraf edərək məbədə təbsirdi. Onlar məbədin qapıları yanında Allah önündə ağladıqları zaman və bəla düşərgədə öz həlakedici işini gördüyü zaman, hakimlər isə öz dəhşətli işbrini yerinə yetirdikləri zaman İsrailin ən hörmətli adamlarından biri olan Zimri fahişə qadın olan Midyan qəbiləsi rəhbərinin qızının müşayiəti ilə cəsarətlə düşərgədə göründü və onu öz çadırına apardı. Bu qədər nalayiq və bu qədər dikbaş əxlaqsızlıq heç vaxt olmamışdı. Şərabdan qızışan Zimri öz günahını “Sodom” elan etdi və bu həyasızlıqdan həzz aldı. Kahinbr və rəislər böyük kədər və mütiliklə “yığıncaq məbədinin girişi yanında” üzü üstə uzanmışdılar, ağlayırdılar və yalvarırdılar ki, Allah Öz xalqına rəhm etsin və Öz mirasını gülünc vəziyyətə salmasın. İsrail xalqının qəbilə başçısı Zimri isə bütün camaat önündə öz günahı ilə öyünməyə cəsarət etdi, sanki Allahın qisasına qarşı çıxdı və xalqın hakimlərinə istehza etdi. Baş [404] kahin Eleazarm oğlu Pinxas onda camaatı tərk etdi və nizəni götürərək “israillinin arxasınca” çadıra daxil oldu və onların hər ikisini öldürdü. Bəlaya beləcə son qoyuldu, İlahi cəzanı yerinə yetirən kahinə isə bütün İsrail önündə xüsusi hörmət etdilər və həmişəlik olaraq onun və evinin müqəddəsliyini elan etdilər.

Rəbb dedi: “Pinxas İsrail oğulları arasında Mənim qısqanclığımla qısqanaraq onların üzərindən qəzəbimi götürdü... Budur, mən ona sülh əhdimi verirəm və özü üçün və özündən sonra zürriyəti üçün əbədi kahinlik əhdi olacaqdır; çünki Allahı üçün qısqanc oldu və İsrail oğullarını fəlakətdən qorudu”.

İsrailə Sittimdəki günahına görə göndərilən cəzalara o adamlar düçar oldular ki, təxminən qırx il əvvəl bu hökm çıxarılanda ki, “onlar səhrada öləcəklər”, hələ sağ qalmışdılar. İlahi əmrə əsasən israillilərin İordan düzünə gəldikləri vaxt sayılması göstərdi ki, “onların arasında Musa və kahin Harun tərəfındən Sina səhrasında sayılan İsrail oğullarından bir nəfər də yoxdur. ... Yalnız Yefunne oğlu Kalevle Nun oğlu Yeşuadan başqa” (Saylar 26:64,65).

Allah xalqı ona görə cəzaya düçar etdi ki, o, midyanlıların hiyləsinə uymuşdu, lakin yoldan çıxardanlar da İlahi ədalətin cəzasından qurtara bilmədilər. Refidimdə israillilərdən arxada qalan zəifləmişlərə və əldən düşənlərə hucum edən amaliklilər Allah tərəfindən bir qədər gec cəzalandırıldılar, lakin onlan günaha sövq edən midyanlılar daha təhlükəli düşmən kimi çox tezliklə Allah cəzasına düçar oldular. Allahın Musaya əmrində deyilirdi: “İsrail övladlarının qisasını Midyanlılardan al. Sonra isə ölüb öz xalqına qovuşacaqsan” (Saylar 31:2). Bu əmr dərhal yerinə yetirildi. Hər soydan min nəfər götürdülər və Pinxasm başçılığı altında müharibəyə göndərdilər. “Rəbbin Musaya əmr etdiyi kimi Midyanlılarla döyüşüb bütün kişiləri qırdılar. Qırılanlar arasında Midyanın beş padşahı vardı... Beor oğlu Bilamı da qılıncla öldürdülər” (Saylar 31:7,8). Əsir alınmış qadınları Musanın əmri ilə ən cinayətkar və İsrailin ən təhlükəli düşmənləri kimi öldürdülər.

Allah xalqına qarşı şər niyyətdə olanların taleyi belə oldu. Zəbur oxuyan deyir: “Millətlər qazdıqları quyuya özləri düşüb, qurduqları tələyə öz ayaqları ilişib” (Məzmur 9:15). “Çünki Rəbb xalqını Özündən ayırmaz, irsini Öz əlindən verməz. Yenə ədalətli hökmlər çıxarılacaq, [405] ürəyi düz olanlar haqqın ardınca gedəcək”. İnsanlar “salehin canına” hücum edəndə Rəbb “onların azğmlığını öz üstbrinə çevirəcəkdir və öz qəddarlıqları ilə özlərini məhv edəcəkdir” (Məzmur 94:14,15,21,23). İbraniləri lənətləməyə çağırılan Bilam özünün bütün cadularına baxmayaraq onlara heç bir zərər yetirə bilmədi. Çünki Rəbb “Yaqubda fəlakət” və “İsraildə bədbəxtlik” tapmadı (Saylar 23:21). Lakin onlar hiyləyə uyaraq Allah qanununu pozanda bu müdafiə onların əlindən alındı. Allah xalqı Onun əhdlərinə sadiq olanda Yaquba qarşı sehr və İsrailə qarşı cadu mövcud olmur. Şeytan da bütün səylərini və bütün hiylələrini buna görə edir ki, insanları günaha sövq etsin. Əgər özlərini Allah Qanununun qoruyucuları adlandıranlar onun prinsiplərini pozurlarsa, onlar özlərini Allahdan ayırırlar və öz düşmənləri önündə gücsüz olurlar.

Düşmən ordularının və Midyan cadularının qalib gələ bilmədiyi israillibr düşkün qadınların qurbanı oldular. Şeytanın öz silahı kimi istifadə etdiyi qadın canı cəzb etmək və məhv etmək üçün böyük qüvvəyə malikdir. “Çünki o qadın nə qədər insan qurban edib, nə qədər adamı öldürüb” (Məsəllər 7:26). Bu səbəbə görə də Şet övladları şərəflilikdən döndülər və müqəddəs ailə pozğunlaşdı. Yusif də beləcə sınandı. Buna görə Şimşon İsrailin müdafiəsi olan öz gücünü fıliştlibrin əllərinə verdi. Davud da bunda büdrədi. Üç dəfə Allah sevimlisi adlanan, padşahlar arasında ən müdrik Süleyman isə ehtiras qulu oldu və sədaqəti, şərəfı həmin cadugər qüvvənin məbədinə gətirdi. “Bütün bunlar ibrət olaraq onların başma gəlirdi; son əsrbrə çatan bizlər üçün də məsbhət olaraq qeyd edildi. Buna görə də, kim düşünürsə ki, ayaqda durub, ehtiyatlı olsun ki, yıxılmasın” (1 Korinflilərə 10:11,12). Şeytan insan qəlbinin hansı hissəsinin üzərində işləməli olduğunu gözəl bilir. O bilir, çünki min illər ərzində tükənməz enerji ilə hər bir şəxsin daha zəif yerlərini öyrənir. Bütün nəsilbr boyunca şeytan çalışır ki, İsrailin güclü ərlərini, rəisbrini Peorda uğur qazanan həmin tamahlara məruz qoysun. Bütün dövrbrdə öz şıltaqlıqlanna uyma daşlarmda sınan insanlara rast gəlinir. Biz zamanın sonuna yaxmlaşdıqca və Allah xalqı səmavi Kənanın sərhədinə çatanda şeytan qədimbrdə olduğu kimi onun bu gözəl yeri miras almasına mane olmaq üçün öz səylərini ikiqat artıracaqdır. O, hər bir canın önündə tor qurur. Buna görə də yalnız savadsız və [406] mədəniyyətsiz insanlar sayıq olmalı deyillər, - şeytan həm də yüksək mövqe tutan və müqəddəs xidmətdə olanlara da tor hazırlayır. Əgər o, onların qəlblərini murdarlaya bilsəydi, onların vasitəsilə çoxlarını həlak edə bilərdi. O, üç min il əvvəlki üsullardan istifadə edir. Kübar dostluğu, gəzəllik ovsunları, bzzətlər həsrəti, şənliklər, avaraçılıqlar, yaxud bir badə şərab ilə o, insanları yeddinci hökmü pozmağa sövq edir.

Şeytan İsraili bütpərəstliyə düçar etməzdən əvvəl, onu pozğunluğa sövq etdi. Allahın surətini çirkaba batıran və öz bədəninin məbədini murdarlayan, öz pozğun qəlbinin istəkbrini təmin edərək vicdan əzabı çəkmədən Allaha istənilən şərəfsizliyi edə bilər. Hissi ləzzətlər ağlı zəiflədir və qəlbi alçaldır. Heyvani ehtirasların təmin edilməsi mənəvi və əqli qüvvələri kütləşdirir və iflic edir və ehtiras qulu Allah Qanununun müqəddəs prinsiplərini dərk etməyə, bağışlanmanı qiymətləndirməyə, yaxud canın əsl qiymətini dərk etməyə qadir deyildir. Xeyirxahlıq, paklıq, həqiqət, Allaha pərəstiş və müqəddəs şeylərə məhəbbət - bir sözlə, insanları səmavi dünya ilə bağlayan bütün həmin yüksək istəklər və xeyirxah arzular şıltaq həvəs alovunda məhv olurlar. Can tutqun, çılpaq səhra kimi, şər ruhların məskəni və “hər cür murdar və natəmiz quşun yuvası” kimi oldu. Allah surətində yaradılan varlıqlar beblikb kobud heyvanlarla bir səviyyədə olurlar. Bütpərəstlərlə əlaqələr və onların bayramlarında iştirak ibraniləri Allah Qanununu pozmağa gətirib çıxartdı və bütün xalqı Onun cəzasına düçar etdi. Bizim günlərimizdə də şeytan o vaxt daha çox uğur qazanır ki, Məsihin ardıcıllarmı allahsızlarla dostluq münasibətlərinə sövq etməyə və onların əybncələrində iştirak etməyə şirnikləndirməyə nail olur. “Buna görə Rəbb deyir ki, imansızların arasından çıxın və onlardan ayrılın; murdar bir şeyə toxunmayın” (2 Korinflilərə 6: 17). Allah bu gün də Öz xalqından qədim İsraildən tələb etdiyi kimi dünyəvi adətlərdən, vərdişlərdən və prinsiplərdən kənarlaşmağı tələb edir. Əgər Allah övladları Onun Sözünə sədaqətlə riayət etsələr, onda Rəbbin təbbləri yerinə yetiribcəkdir, başqa cür ola da bilməz. İbranibrə bütpərəstlərə oxşamamaq xəbərdarlığı indiki zamanda məsihçilərə allahsızların ruhuna və adətlərinə oxşamağı qadağan edən xəbərdarlıq kimi müəyyən və aydın idi. Məsih bizə deyir: “Dünyanı və dünyada olan şeybri sevməyin. Kim dünyanı sevərsə, onda Atanın məhəbbəti [407] yoxdur” (lYəhya 2:15). “Dünya ilə dostluq Allaha qarşı düşmənçilikdir! Deməli, kim dünyaya dost olmaq istəyirsə, özünü Allahın düşməni edir” (Yaqub 4:4). Məsihin ardıcıllan qanunsuzlardan ayrılmalıdırlar və onlarla yalnız o vaxt ünsiyyət etməlidirlər ki, onlara xeyirxahlıq etmək mümkün olsun. Təsirləri bizi Allahdan ayırmaqla hədəbyənlərə cəzasız qarışmaq mümkün deyildir. “Bizi tamahdan qoru”, deyə dua etməklə bizim üçün nə qədər mümkündürsə, o qədər də tamahdan qaçmalıyıq. İsraillilər məhz zahiri təhlükəsizlik və rahatlıq şəraitində olanda günah etdilər. Onlar Allahı unutdular, dualara etinasızlıq etdilər və özünəgüvənmə ruhuna uydular. Avaraçılıq və öz istəklərinə uymaq onların qəlblərinin müdafiə qalasını uçurdu və pozğun düşüncəbrə yol açıldı. Prinsipləri tapdalayıb keçən və İsraili şeytanın əllərinə verən satqınlar tapıldı. Şeytan indi də canı beləcə ölümə aparmağa çalışır. Məsihçi açıq günah etməzdən əvvəl qəlbdə uzun müddət hamıdan gizli hazırlıq prosesi gedir. İnsanın şüurunda heç vaxt paklıqdan, müqəddəslikdən pozğunluğa, allahsızlığa və cinayətkarlığa ani keçid baş vermir. Allahın surətində yaradılan varlığın tam cırlaşması üçün vaxt tələb olunur. Biz baxa-baxa dəyişilirik. Allahsız düşüncələrə uyaraq insan öz ağlını elə tərbiyə edə bilər ki, əvvəl ikrah doğuran günah xoş olar.

Şeytan bütün vasitələrdən istifadə edir ki, cinayətlər və alçaq qüsurlar yayılsmlar. Haqqında kitablarda yazılan, yaxud teatr tamaşalannda göstərilən cinayətbrə rast gəlmədən şəhərin küçələrindən keçmək mümkün deyildir. İnsan günahla dostluğa öyrəşir. Qəzetlər zorakılıqlar və pozqunluqlar haqda xəbərlərlə doludur və ehtiraslan oyada bilən hər şey çox maraqlı hadisələr kimi təqdim edilirlər. İnsanlar getdikcə böyüyən cinayət axını haqda o qədər eşidir və oxuyurlar ki, hətta əvvəllər bu cür səhnələrdən dəhşətə gələn həssas insanın hissləri kütləşir, kobudlaşır və nəticədə o, doymaz maraqla bu şeyləri həzm edir.

Müasir məşhur kübar əyləncələrinin çoxusu hətta məsihçi adlananları da bütpərəstliyin apardığı sonluğa apanr. Xüsusilə desək, onların arasında elələri azdır ki, şeytan onlardan canları məhv etmək üçün istifadə etməsin. Bütün əsrlər boyunca o, teatr tamaşalarının köməyi ilə ehtirası oyadır və pozğunluğu vəsf edir. O, cəlbedici musiqisi və heyranedici dekorasiyası ilə birlikdə operadan, məzhəkələrdən, [408] rəqslərdən, kart stollarından istifadə edir ki, mənəvi dayaqları uçursun və hissi ləzzətlərə qapı açsın. Hər bir əyləncə yığmcağında, məğrurluğun tərbiyə edildiyi və iştahanın əl-qol açdığı yerdə, insanın Allahı unutduğu və əbədi maraqları itirdiyi yerdə şeytan o insan üçün tələ qurur.

Müdrik Süleyman məsləhət edir: “Hər şeydən əvvəl öz ürəyini qoru, çünki həyat çeşməsi odur” (Məsəllər 4:23), “İnsan ürəyində hər şeyin hesabını edər” (Məsəllər 23:7). Qəlb İlahi mərhəmətlə yeniləşməlidir, əks halda həyat paklığına nail olmaqçün bütün səylər əbəs olacaqdır. Məsihin lütfündən asılı olmayaraq alicənab, xeyirxah xarakter formalaşdırmağa çalışan öz evini boş qum üstündə tikir. Qəzəblə tamah tufanı zamanı o mütləq dağılacaqdır. Davudun duası hər bir canın duası olmalıdır: “Ey Allah, məndə təmiz ürək yarat, daxilimə yenidən sədaqət ruhunu ver” (Məzmur 51:12) və İlahi bəxşə şərik olaraq “iman vasitəsilə Allah qüdrəti ilə” kamillik yolunda irəliləməliyik (1 Peter 1:5).

Lakin biz özümüz də tamaha müqavimət göstərməliyik. Şeytan hiylələrinin qurbanı olmaq istəməyən öz canını sayıqlıqla qorumalıdır. Natəmiz fıkirlərə qida verə bilən şeyləri oxumaqdan, eşitməkdən, yaxud onlara baxmaqdan çəkinmək lazımdır. Canları məhv edənlərin təklif etdiyi şeylər üzərində fikrin dayanmasına icazə vermək olmaz. Həvari Peter deyir: “Əqlinizin belini qurşayaraq, ayıq olub... cahil ikən qapıldığınız əvvəlki ehtiraslara uymayın. Əksinə, sizi çağıran Allah müqəddəs olduğu kimi, özünüz də hər hərəkətinizdə müqəddəs olun” (1 Peter 1:13-15). Pavel deyir: “Nəhayət, ... doğru, ehtiramlı, ədalətli, pak, cazibəli, etibarlı olan nə varsa, əgər bir fəzilət və tərifə layiq bir şey varsa, bunları düşünün” (Filipililərə 4:8). Bu, ciddi dua və tükənməz sayıqlıq tələb edir. Biz Müqəddəs Ruhun daimi təsir köməyinə möhtacıq, O, bizim şüurumuzu uca dünyaya yüksəldə bilər və ona təmiz və müqəddəs olan hər şey haqda düşünməyi öyrədər. Biz Allah Sözünü səylə öyrənməliyik. Zəbur oxuyan deyir: “Bir cavan öz yolunu necə təmiz saxlaya bilər? Sənin sözlərinə bağlı qalmaqla”. “Sənə qarşı günah etməyim deyə kəlamını qəlbimdə qoruyub saxlamışam” (Məzmur 119:9,11). İsrailin Peqordakı günahı bütün xalqı Allahın cəzasına düçar etdi və bu cür günahlar müasir dövrdə ani qisasa gətirməsə də, lakin onlar mütləq cazalandırılacaqlar. “Kim Allah [409] məbədini məhv edərsə, Allah onu məhv edəcəkdir” (1 Korinflilərə 3:17). Təbiət bu cinayətlərə görə sərt cəzalandırır, cəza gec-tez hər bir azğının başına çaxacaqdır, xüsusilə də o günahlara görə ki, onlar insan nəslini belə dəhşətli cırlaşmaya gətirmişlər və dünyanı dünyanın lənəti olan xəstəliklər, iztirablar və bədbəxtiklər uçurumuna gətirmişlər. İnsanlar öz günahlarını yaxınlarından gizlədə bilərlər, lakin onlar iztirablarla, xəstəliklərlə, əqli pozğunluqlarla, yaxud ölümlə layiqli bəhrəbri biçəcəklər. Bu həyatdan başqa hələ əbədi cəzanın məhkəməsi və qisası vardır. “Bu cür hərəkət edənlər Allahın Səltənətini miras almayacaqlar”. Lakin şeytanlar və şər mələkləri ib birlikdə onlar “ikinci ölüm” olan “odlu göldə” batırılacaqlar (Qalatiyalılara 5:21; Vəhy 20:14). “Əxlaqsız qadının dodağından sanki bal axır, dili şirin, yağdan yumşaqdır, amma aqibəti yovşan otu kimi acıdır, iki ağızlı qılınc kimi itidir” (Məsəllər 5:3,4). “Beb qadından uzaq ol, evinin qapısına yaxın getmə. Yoxsa şərəfini yadlara verərsən. Ömrünü zalımlara sərf edərsən, sənin var-yoxunu yadlar yeyər, qazancın özgənin evinə gedər” (Məsəllər 5:8-11). “Onun evi ölümə, yolları qəbiristanlığa aparar”. “Yanına gələn kimsə geri qayıtmaz” (Məsəllər 2:18,19). “Bu qadının çağırdıqları ölübr diyarının dərinliyindədir” (Məsəllər 9:18). [410]

42-ci fəsil
QANUNUN TƏ KRARLANMASI

(Bu fəsil Qanunun təkrarı 4-6 və 28-ci fəsillərinə əsaslanır)

Rəbb Musaya İsrail xalqının Kənan torpağına girəcəyi və ona sahib olacağı vaxtın yaxınlaşdığım elan etdi. Qocalmış peyğəmbər təpənin üstündə duraraq və İordana, əhd olunan torpağa nəzər salaraq öz xalqının vərəsəsinə çox böyük maraqla baxırdı. Bəlkə də onun Qadeşdə etdiyi günah üçün çıxanlan hökm dəyişiləcəkdir? O, səmimi qəlbdən Allaha yalvardı: “Ya Xudavənd Rəbb, Sən Öz böyüklüyünü və qüdrətli əlini bu quluna göstərməyə başladın.Göydə və yerdə hansı allah var ki, Sənin etdiyin böyük işləri görə bilsin, Sənin kimi hər şeyə qadir olsun! Rica edirəm, qoy İordan çayını keçib onun qərb tərəfində olan gözəl torpağı - o gözəl dağlıq bölgəsini və Livanı görüm”.

Bu duaya o cavab aldı: “Bəsdir, bu barədə bir daha Mənə müraciət etmə! Pisqa təpəsinə çıxıb qərbə, şimala, cənuba, və şərqə göz gəzdir. Qoy gözlərin onları görsün, çünki sən İordan çayını keçməyəcəksən” (Qanunun təkrarı 3:24-27).

Musa Allahın qərarına şikayətsiz itaət etdi. İndi onun həyəcanına səbəb olan əsas şey İsrail idi. Onun kimi belə ürəkdən kim İsrailin qayğısına qalacaqdır? O, qüssə və həyəcan dolu qəlblə dua etməyə başladı: “Rəbb - bütün bəşər ruhlarının Allahı, icma üzərinə bir adam nəsib etsin, o da onların önündə girib-çıxsın, onların önündə döyüşə gedib-gəlsin. Qoy Rəbbin icması çobansız sürü kimi olmasın” (Saylar [411] 27:16,17). Rəbb Öz qulunun duasını eşitdi və ona dedi: “İçində Ruh olan bir adamı - Nun oğlu Yeşuanı yanına gətirərək əlini onun üzərinə qoyacaqsan. Onu kahin Eleazar və bütün icma qarşısında dayandırıb onların gözləri önündə ona vəzifə tapşır. Ona öz səlahiyyətindən ver ki, bütün İsrail icması ona itaət etsin” (Saylar 27:18-20). Yeşua Musaya çoxdan kömək edirdi və müdrik, bacarıqlı və sədaqətli ər olaraq onun davamçısı olmalı idi.

Musanın əlini Nun oğlu Yeşuanın üzərinə qoyması vasitəsib o, təntənə ilə böyük işə həsr edildi və İsrailin rəhbəri elan edildi. Onu da idarəetmədə iştiraka buraxdılar. Rəbb Musaya əmr etdi ki, Nun oğlu Yeşua barədə bütün camaata bunlan çatdırsın: “O göstəriş almaq üçün kahin Eleazara müraciət etməlidir. Eleazar isə Urim vasitəsilə Rəbdən soruşmalıdır. Yeşua ilə bütün İsraillilər icması Eleazarın əmri ilə döyüşə gedib gəlsinlər” (Saylar 27:21).

İsrailin rəhbəri məsuliyyətini öz üzərindən götürməzdən əvvəl Musaya əmr edildi ki, bütün xalq önündə Misirdən azad olma və səhrada sərgərdanlıq tarixini təkrar etsin, həm də Sinada elan edilən qanunu ikinci dəfə söyləsin. Bu qanun elan ediləndə indiki İsrail camaatından ancaq bəziləri həmin anın böyük təntənəsini dərk etmək üçün kifayət qədər böyük idilər. İsraillilər yaxın gələcəkdə İordanı keçməli və əhd olunan torpağı ələ keçirməli olacaqlan üçün Allah istəyirdi ki, Öz qanununun təbblərini yenidən onlara söyləsin və itaətin onların əmin-amanlığının zəmanəti olmasına xüsusi diqqət yönəltsin.

Musa son xəbərdarlıq sözlərini söyləməkçün xalqın önündə durdu. Onun özü müqəddəs işıqdan işıqlanaraq nur saçırdı. Onun saçları qar kimi ağarsa da, qaməti düzlüyünü saxlamışdı və üzündə solmaz sağlamlıq möhürü var idi, gözləri isə təmiz və aydın idi. Vacib an çatdı və Musa onların Qadir Himayəçisinin Məhəbbətini və mərhəmətini dərin hisslər ilə təsvir etdi.

“İndi Allahınızın yer üzərində insan yaratdığı gündən bəri sizə əvvəlki dövrün günləri barədə göylərin bir başından o biri başına qədər hamıdan soruşun. Belə böyük hadisə olubmu? Belə bir şey eşidilibmi? Hansı bir xalq sizin kimi alov içərisindən danışan Allahın səsini eşitdi və sağ qaldı? Yaxud hansı allah Allahınız Rəbb kimi Misirdə gözləriniz önündə sizin xeyrinizə işləyərək imtahanlarla, əlamətlərlə, möcüzələrlə, döyüşlərlə, qüvvətli əli ilə, uzanan qolu ilə, böyük zəhmi [412] ilə başqa millətin üstünə gedib onlardan öz millətini aldı? Bütün bunlar sizə ona görə göstərildi ki, bunu biləsiniz: yalnız Rəbb Allahdır, başqası yoxdur”. (Qanunun təkrarı 4:33-35)

“Rəbbin sizi sevməsi, seçməsi o bin xalqlardan daha çox olduğunuz üçün deyil. Həqiqətən, siz onlardan azsınız. Rəbb sizi sevdiyi və atalarınıza verdiyi vədi yerinə yetirmək istədiyi üçün qüvvətli əli ilə sizi Misirdən çıxartdı. O sizi köləlik diyarından, Misir padşahı fırondan satın aldı. Bilin ki, Allahınız Rəbb əsl Allahdır. O vəfalı Allahdır. Əhdinə sadiq qalıb Onu sevənlərin, əmrlərini yerinə yetirənlərin minlərlə nəslinə məhəbbətini göstərir”( Qanunun təkran 7:7-9).

Əvvəllər İsrail xalqı Musanı hazırlıqla özünün bütün çətinliklərinin təqsirkan hesab edirdi, lakin indi ona məğrurluğun, şöhrətpərəstliyin, yaxud eqoizmin rəhbərlik etməsi haqda şübhələr dağılmışdı, insanlar onun sözlərini etibarla dinləyirdilər. Musa onların səhvlərini və onlann atalarının qanunsuzluqlarını çox aydın izah etdi. Onlar çox vaxt səbirsiz olurdular və şikayət edirdilər ki, uzun zaman səhrada dolaşmağa məcburdurlar, lakin Rəbb bunda təqsirkar deyildir. O, onlardan çox kədərlənirdi ki, onlan birbaşa əhd olunan torpağa apara və bununla bütün insanlara Öz xalqının qurtuluşunda Öz qüdrətini göstərə bilmir. Onlar Allaha etibarsızlıqları, məğrurluqları və imansızlıqları üzündən Kənana girməyə hazır deyildilər. Onlar, olduqlan kimi, Allahı Rəbb olan xalqı heç cür təmsil edə bilməzdilər, çünki Allaha xas olan paklığa, mərhəmətə və xeyirxahlığa malik deyildilər. Əgər onların ataları Allahın bütün göstərişbrinə imanla əməl etsəydilər və Onun əmrlərini yerinə yetirsəydibr, onlar artıq çoxdan Kənanda məskunlaşardılar. Onlar əhd olunan torpağa o saat girməməkb Allahı təhqir etmiş oldular və Onun şöhrəti bütün ətraf xalqlann gözlərində solğunlaşdı.

Allah Qanununun mahiyyətini və mənasını başa düşən Musa camaatı inandırdı ki, heç bir başqa xalq ibranilərə verildiyi kimi müdrik, ədabtli və mərhəmətli hökmbrə malik deyildir. “Baxın Allahım Rəbbin mənə əmr etdiyi qayda və hökmləri sizə öyrətmişəm ki, mülk olaraq almaq üçün daxil olacağınız torpaqda bunlara əməl edəsiniz. Onlara diqqətlə riayət edin. Bu, digər xalqlara nə qədər müdrik və aqil olduğunuzu göstərər. Onlar bu qaydalan eşidəndə deyəcəklər ki, bu böyük millət, həqiqətən, müdrik və aqil bir xalqdır!”. [413]

Musa xalqa Xorevdə özünün Rəbbi Allah önündə durduğu günü xatırlatdı. İsrail dəstələrinə müraciət edərək o dedi: “Allahımız Rəbb hər dəfə dua edərkən bizə yaxın olar. Axı hansı millət belə üstündür ki, Allahı ona bu cür yaxın olsun? Hansı millət belə üstündür ki, bu gün qarşınıza gətirdiyi bu Qanun kimi ədalətli qaydalara və hökmlərə malik olsun?” Bu sualları bu gün də müasir İsrailə vermək olar. Allahın qədim İsrailə verdiyi qanunlar dünyanın ən inkişaf etmiş xalqlarının qanunlarından çox-çox müdrik, yaxşı və humanistdir. İnsan cəmiyyətinin qanunlarında yeniləşməmiş insan qəlbinin zəifliklərinin, həvəslərinin və qeyri-kamilliyinin izləri vardır, Allah Qanunları isə İlahi möhürlə təsdiqlənmişdir.

Musa dedi: “Sizə gəldikdə isə, Rəbb sizi götürüb dəmir əridən soba içindən - Misirdən çıxarıb ki, bugünkü kimi Ona məxsus xalq olasınız”. Tezliklə onların girməli olacaqları və itaət etmələri şərtilə onların torpağı olmalı olan yeri o, necə gözəl sözlərlə təsvir etdi və israillilər xatırlayanda ki, onların günahı üzündən o, öz xalqının mirasına şərik olmayacaqdır, bu sözlər onların qəlblərində necə acı hisslər doğurmalı idi:

“Çünki Allahınız Rəbb sizi gözəl torpağa - çay və gölləri olan, dərə və təpələrində bulaqlar çağlayan yerlərə aparır”, bu torpaq, - “Çünki mülk olaraq almaq üçün girəcəyiniz torpaq çıxmış olduğunuz Misir ölkəsinə bənzəmir. Orada toxumunuzu əkirdiniz, bostan kimi ayağınızla sulayırdınız. Amma mülk olaraq almağa gedəcəyiniz torpaq dağlı-dərəli bir diyardır. Bu torpaq göydən yağış suyu içər. Ora Allahınız Rəbbin lütf göstərdiyi elə bir torpaqdır ki, ilin əvvəlindən sonuna qədər Allahınız Rəbbin nəzəri altındadır” (Qanunun təkrarı 8:7-9;ll:10-12). “Allahın Rəbb səni ata-babaların İbrahimə, İshaqa və Yaquba etdiyi anda görə verəcəyi torpağa aparacaq. Orada inşa etmədiyin böyük və gözəl şeylərlə dolu evlər, zəhmətini çəkmədiyin qazılmış su quyuları, salmadığın üzümlüklər və zeytunluqlar var. Yeyib-doyanda isə diqqətli ol. Səni Misir torpağından - köləlik diyarından çıxaran Rəbbi unutma”. “Ehtiyatlı olun ki, Allahınız Rəbbin sizinlə etdiyi əhdi unutmayasınız... Çünki Allahın Rəbb hər şeyi yandırıb-yaxan alovdur. O, qısqanc Allahdır” (Qanunun təkran 6:10-12; 4:23-24).

Bütün xalqın önündə qanunu təkrarlamaqla Musa, Allahdan aldığı bütün qanunları, qaydaları, əhdləri, həm də qurbangətirmə sistemi [414] haqda bütün göstərişləri yazmaq işini başa çatdırdı. Bütün bu yazıları əhatə edən Kitab müvafıq şəxslərə verildi və qorunmaq üçün mücrüyə qoyuldu. Lakin böyük rəhbər hələ də narahat olurdu ki, xalq Allahdan uzaqlaşa bilər. O, xeyir-dua və lənət şərtlərini onlara əzəmətli və təsirli sözlərlə söylədi. “Əgər Allahınız Rəbbinn sözlərinə yaxşı-yaxşı qulaq asıb bu gün sizə buyurduğum bütün əmrbrinə riyaət etsəniz,... Allahınız Rəbbin sözünü dinləsəniz, bütün bu bərəkətbr sizə gələcək və üzərinizdə qalacaq. ... Səbət və xəmir təknələriniz bərəkətli olacaq. Hər girişiniz, hər çıxışınız xeyir-dualı olacaq. Rəbb sizə hücum edən düşmənlərinizi önünüzdə məğlub edəcək.... Rəbb anbarlarınıza, əl atdığınız hər işə “Bərəkətli olsun!” deyə əmr verəcək və Allahınız Rəbb sizə verəcəyi torpağa bərəkət yağdıracaq” (Qanunun təkrarı 28:1-8).

“Amma Allahınız Rəbbin sözlərinə qulaq asmasanız, bu gün sizə buyurduğum əmrlərin, qaydaların hamısına dəqiq əməl etməsəniz, bu lənətlər gəlib üzərinizə tökübcək”.”Rəbb sizi dünyanın bu başından o biri başınadək bütün xalqların arasına pərən-pərən salacaq. Orada sizin də, atalanrınızın da tanımadığı, ağacdan və ya daşdan düzəldilmiş yad allahlara sitayiş edəcəksiniz. Bu millətlər arasında nə sülhünüz, nə də rahatlığınız olacaq. Rəbb sizə orada ürəkqopması, ümidsizlik, gözbməkdən yorulan gözlər verəcək. Daim canınızın qayğısını çəkəcək, gecə-gündüz vahimə içərisində yaşayacaqsınız. Həyatınızın asayişi olmayacaq. Ürəyinizə dolan vahimədən və gözünüzlə gördüyünüz hadisələr üzündən səhər olanda “kaş axşam olaydı”, axşam olanda “kaş səhər olaydı” deyəcəksiniz”. (Qanunun təkrarı 28:15,64-67)

Peyğəmbərlik ruhu vasitəsilə, əsrbrin dərinliyinə baxaraq, Musa İsrailin millət kimi tam tənəzzülünün və Yerusəlimin Roma ordusu tərəfindən dağıdılmasının dəhşətli səhnələrini təsvir etdi: “Rəbb uzaqdan, dünyanın ucqarlarından bir milləti - dilini başa düşmədiyiniz bir milləti qartal kimi üzərinizə şığıdacaq. Bu eb sərt sifətli bir millətdir ki, nə qocaların şəxsiyyətinə hörməti var, nə də uşaqlara rəhmi gəlir”. O, ölkənin tam boşalmasını və Tit tərəfindən Yerusəlimə basqın zamanı İsrailin keçirəcək olacağı o dəhşətli iztirabları yüzilliklər öncə canlı təsvir etdi: “Bu millət sizi həlak edincəyə qədər heyvanlarınızın balalarını, torpağınızın məhsulunu yeyib qurtaracaq... Bütün şəhərbrinizi mühasirəyə alıb ölkənizdəki güvəndiyiniz möhkəm və hündür divarlarınızı tamamilə yerlə yeksan edəcəklər... Mühasirəyə [415] düşəndə düşmənlərinizin sizə verəcəyi aclıqdan doğulan övladlarınızın - Allahın Rəbbin sənə verdiyi oğul-qızlarınızan ətini yeyəcəksiniz”. “Aranızda ən ürəyinazik, həssas qadın - zərifliyindən və incəliyindən ayağını yerə basmaq istəməyən qadın belə, sevdiyi ərinə, öz öğluna, eləcə də qızına rəhm etməyəcək. Bətnindən çıxan cifti və doğduğu uşaqları verməyib gizli yeyəcək, çünki bütün şəhərləriniz mühasirəyə düşəndə aclıq olacaq”. (Qanunun təkran 28:51-53,56-57)

Musa öz nitqini bu cür təsirli sözlərlə bitirdi: “Qarşınızda həyatla ölümü, bərəkətlə lənəti qoyduğum üçün bu gün göyü və yeri sizə şahid tuturam. Həyatı seçin ki, siz və övladlarınız yaşaya biləsiniz. Allahınız Rəbbi sevin, sözü qulağınızda qalsın və Ona bağlanın. Çünki sizin həyatınız Odur. Belə etsəniz, Rəbbin ata-babalarınız, İbrahimə, İshaqa və Yaquba verməyi vəd etdiyi torpaqda sizi uzun ömürlü edəcək”( Qanunun təkrarı 30:19,20).

Bu həqiqətlərin xalqın şüurundan silinməməsi üçün Musa onları yalnız tarixi deyil, həm də peyğəmbərcəsinə olan mahnının sözlərinə düzdü. Allahın Öz xalqı ilə keçmişdə gözəl rəftarından xəbər verməkdən başqa, onda Məsihin şöhrət və qüdrətlə yenidən gələcəyi zaman gələcəyin böyük hadisələri, salehlərin son qələbələri haqqında xəbər verilirdi. Xalqa əmr edildi ki, bu tarixi mahnının sözlərini əzbər öyrənsinlər, öz övladlarına öyrətsinlər və onu nəsildən-nəslə ötürsünlər. O, hamılıqla birlikdə, ibadətə toplaşarkən və gündəlik məşğuliyyətlər zamanı oxunmalı idi. Hər bir ata və ananın borcu ondan ibarət idi ki, bu mahnının sözlərini həssas uşaq şüurunda həmişəlik həkk etsinlər.

İsraillilər Allah Qanununun qorucuyuları və riayətçiləri olmalı olduqlan üçün Onun göstərişlərinin əhəmiyyəti və Ona itaətin vacibliyi onların, onların uşaqlarının beynində xüsusi həkk olunmalı idi və nəsildən-nəslə belə ötürülməli idi. Rəbb Öz göstərişləri haqda əmr etmişdir: “Onları övladlarına təlqin et və evində oturanda, yolla gedəndə, uzananda və qalxanda onlar haqqında danış... və onları evinin çərçivələrinə və qapılarına yaz”.

Gəbcəkdə övladları onlardan “Allahınız Rəbbin sizə əmr etdiyi bu qaydalar, qərarlar və qanunlar nə deməkdir?” - deyə soruşanda, valideynlər Allahın onlarla rəhmli rəftarı tarixi haqqında, Onun qanununa riayət edə bilmələri üçün onları necə azad etməsi haqqında [416] onlara danışmalıdırlar. Onlar övladlarına deməlidirlər: “Allahımız Rəbdən qorxaq, bütün günlər bizə xeyirli olsun və bu gün olduğu kimi bizi sağ buraxsın deyə, Rəbb bütün bu qanunları tutmağı bizə əmr etdi. Allahımız Rəbbin önündə bütün bu əmrləri bizə əmr etdiyi kimi etməyə diqqət etsək, bizim salehliyimiz olacaqdır”. [417]

43-ci fəsil
MUSANIN ÖLÜMÜ

(Bu fəsil Qanunun təkrarı Kitabının 31-34-cü fəsillərinə əsaslanır)

Allahın Öz xalqı ilə rəftarında Onun Məhəbbəti və mərhəməti sərt və qərəzsiz ədalətin danılmaz təzahürlərindən ayrılmazdır. İbrani xalqının tarixi buna nümunə ola bilər. Allah səxavətlə İsrailə xeyir-dua vermişdi. Onun incə Məhəbbəti bu təsirli sözlərdə təsvir edilmişdir: “Necə qartal öz yuvasını haraylayır, öz balalarının üzərində hərlənir, öz qanadlarını açır, onları götürür və onları öz lələkləri üzərində aparır, eləcə də Rəbb onu tək aparırdı”. Amma ibranilər günaha batdılar - və buradaca sərt cəzaya düçar oldular!

Allahın hədsiz Məhəbbəti onda təzahür edirdi ki, O, günaha batmış nəsli əfv edərək, öz Yeganə Oğlunu insanlara bəxş edirdi. Məsih yerə gəldi ki, insanlara öz Atasının mahiyyətini göstərsin və Onun hər bir hərəkəti İlahi həssaslıq və mərhəmətə dolu idi. Lakin Məsih özü demişdi: “Göy və yer keçib getmədən, hər şey icra olmadan, Qanundan ən kiçik bir hərf və ya bir nöqtə belə yox olmayacaqdır” (Matta 5:18). Bağışlanma və sülh əldə etmək üçün günahkarı bu cür səbirli və zərif yalvarışla çağıran həmin səs Onun mərhəmətini rədd edənlərə məhkəmə günü deyəcəkdir: “Ey lənətə gəlmişlər, Mənim yanımdan iblis ilə onun mələklərinə hazırlanmış olan əbədi oda yollanın!” (Matta 25:41). Müqəddəs Yazıda Allah bizim qarşımızda yalnız qayğıkeş Ata kimi deyil, həm də ədalətli Hakim kimi durur. Öz mərhəmətini [418] göstərmək Onun üçün böyük həzz olsa da və O, “təqsiri, cinayəti və günahı bağışlayan” olsa da, Rəbb “cəzasız buraxmayandır” (Çıxış 34:7).

Xalqların Böyük Hökmdan Musaya dedi ki, o, İsrail xalqını əhd olunan torpağa aparmayacaqdır və Allah qulunun ən hərarətli yalvarışları çıxarılmış qərann dəyişilməsi üçün təsir edə bilmədi. Musa bilirdi ki, ölməlidir, lakin bir an da İsrailin qayğısına qalmağı dayandırmırdı. O, ən sədaqətli surətdə xalqı əhd olunan mirasa daxil olmağa hazırlaşdırmağa çalışırdı. İlahi əmrə əsasən Musa və Yeşua səyyar məbədə getdilər, bulud sütunu isə onun girişi üzərində dayandı. Burada təntənəli şəraitdə İsrail xalqı Yeşuaya tapşırıldı. Musanın xalqın rəhbəri kimi missiyası qurtardı. Lakin hətta indi də o, ümumi məqsədlər naminə özü haqqında unutdu. Musa bütün xalq qarşısında Allah naminə öz davamçısına müqəddəs ruhlandırma sözləri ilə müraciət etdi: “Cəsarətli və möhkəm ol! Çünki Rəbbin atalarına vəd etdiyi ölkəyə bu xalqla birlikdə sən gedəcəksən”. Sonra xalqın ağsaqqallarına və rəislərinə müraciət edərək, o, təntənəli surətdə onlara Allahın onun vasitəsilə dediklərinin hamısını düzgün yerinə yetirməyi əmr etdi.

İsraillilər tezliklə onlan tərk etməli olan ahıl ərə baxaraq, yeni və daha dərin minnətdarlıq hissi ilə onun ata mehribanlığını, müdrik məsləhətlərini və yorulmadan zəhmət çəkməsini xatırladılar. Tez-tez onlann günahlan Allahın ədalətli cəzalarına səbəb olanda Musanın duaları Göylərin qəzəbinin qarşısını alırdı və Allah onlara rəhm edirdi. Onların kədəri çəkdikləri vicdan əzabından güclənirdi. Onlar dərin kədərlə xatırlayırdılar ki, onların özbaşınalığı Musanı günaha sürüklədi və bunun üzündən o, ölməlidir.

Sevimli rəhbərin getməsi İsrail üçün güclü irad idi - əgər Musa sağ qalsaydı və öz xidmətini davam etdirsəydi, çətin ki israilliləri düşünməyə məcbur etməyə başqa üsul tapılardı. Allah istəyirdi ki, onlar gələcəkdə öz yeni rəhbərlərinin üzərinə, Musaya olduğu kimi, ölçülməz ağırlıq qoymasınlar. Allah Öz xalqı ilə xeyir- dualar dililə danışır, lakin əgər xalq onları qiymətləndirmirsə, O, onu bu xeyir-dualardan məhrum edərək ona müraciət edir ki, insanlar öz günahlarını görsünlər və bütün qəlbləri ilə Ona yönəlsinlər.

Həmin gün Musaya əmr edildi: “Yerixo qarşısında, Moav torpağında [419] olan bu Avarim dağma, Nevo dağına çıx... çıxacağın dağda ölüb xalqına qovuşacaqsan”. Allahla ünsiyyət etmək üçün Musa tez - tez düşərgəni tərk edirdi, lakin indi onun qarşısında yeni və sirli yol dururdu. Öz həyatını Yaradanın əlbrinə tapşırmaq üçün o, bu yolu keçməli idi. Musa bilirdi ki, o, tənha öləcəkdir, həyatının son dəqiqələrində onun dünyəvi dostlarından heç kimə onun yanında olmağa icazə verilməmişdi. Onu gözləyən gələcək sirli və dəhşətli görünürdü və onun ürəyi qarşıdakı hadisələr haqda fıkirdən titrəyirdi. Onun üçün ən ağır sınaq bu qədər qayğısına qaldığı və sevdiyi, marağı və həyatı bu qədər uzun müddət qırılmaz bağlı olduğu xalqı ilə ayrılıq idi. Lakin o, Allaha etibar etməyi öyrənmişdi və sarsılmaz imanla özünü və öz xalqını Onun sevən və mərhəmətli əllərinə təslim etdi. Musa sonuncu dəfə öz həmqəbiləliləri arasında idi. Yenidən Müqəddəs Ruh onda qərar tutdu və peyğəmbər ən yüksək və təsirli sözlərlə hər bir soya xeyir-dua söylədi, sonda hamısına birlikdə xeyir-dua verdi:

“Sənə kömək etmək üçün
Göylərdə və buludlara əzəməti ilə minən
Allahın bənzəri yoxdur.
Pənahgahın əzəli əbədi Allahdır,
Səni daim qollarında gəzdirər.
Düşmənlərini qarşıdan qovar,
’Yox et onları!” sənə deyər.
İsrail əmin-amanlıqda yaşayır.
Taxıl və təzə şərab torpağında
Yaqubun çeşməsi sakit qalır,
Oraya göybrdən şeh damır.
Ey İsrail! Necə xoşbəxtsən,
Sənin kimisi varmı?
Rəbbin qurtardığı xalqsan!
Rəbb sipərdir, köməyinə çatandır,
Əzəmətli qılıncındır.
Sənə düşmənlər yaltaqlanır,
Sən onların yuxan yerlərini tapdalayırsan”.

(Qanunun təkrarı 33:26-29). [420]

Sonra Musa yığıncağı tərk etdi və səssiz, təkcə dağın zirvəsinə yönəldi və “Nevo dağına, Pisqa zirvəsinə çıxdı”. O, dağın çıxıntısında durdu və aydın nəzərlə önündə açılan səhnəyə baxdı. Qərbdə, uzaqda Böyük dənizin mavi suları parlayırdı; şimal tərəfdə, göydə Erman dağı seçilirdi, şərq tərəfdə Moav təpəliyi uzanırdı, daha yuxarıda İsrailin qələbə çaldığı Başan yerləşirdi, ondan cənubda isə onların uzun səfərlərinin səhrası uzanırdı.

Özü ilə təklikdə Musa öz həyatının bütün dəyişkənliklərini və məhrumiyyətlərini xatırladı, o vaxtdan ki, o, sarayın bütün şan-şöhrətini və gəbcəyin ona Misir padşahlığında vəd etdikbrini tərk etdi və Allahın seçilmiş xalqının taleyinə şərik oldu. O, Yeterin sürüləri ilə birlikdə səhrada keçirdiyi uzun illəri, yanar kolda Mələyin zühurunu və israilin xilaskarı olmaq çağırışını xatırladı. Yenidən onun yaddaşında Rəbbin seçilmiş xalq üçün etdiyi bütün böyük möcüzələr və onun sərgərdanlığının və üsyanının bütün ilbri ərzində Allahın çoxsəbirli mərhəməti canlandı. Allah israillilər üçün çox şey etmişdi, lakin Musa Ona necə yalvarsa da, peyğəmbərin bütün ibadətlərinə baxmayaraq Misirdən çıxan zaman həddi-büluqda olanlardan yalnız iki nəfərini Rəbb əhd olunan torpağa daxil olmağa layiq etmişdi. İndi, Musa öz zəhmətlərinə yekun vurduğu zaman, onun sınaqlar və fədakarlıqlarla dolu bütün həyatı ona, demək olar ki, əbəs görünürdü. Lakin o, ona daşımaq qismət olan yükə təəssüflənmirdi. O bilirdi ki, bu zəhmətləri Allah Özü onun üzərinə qoymuşdur. Xalqı köblik torpağından çıxartmaq üçün, onu birinci dəfə İsrailin rəhbəri olmağa çağıranda, o, bu məsuliyyəti öz üzərinə götürməyə qorxurdu, lakin işə girişəndən sonra artıq bu yükdən azad olmağa cəhd etmirdi. Hətta Rəbb ona azad olmağı təklif edəndə və üsyankar İsraili məhv etmək istəyəndə, Musa beb qərarla razılaşa bilmədi. Sınaqlar böyük olsa da, o, Allah lütfünün xüsusi nişanələrindən həzz alırdı. Səhrada çox illər keçirərək, İlahi qüdrətin və əzəmətin təzahürünü əyani müşahidə edərək, Onun Məhəbbətini duyaraq o, zəngin təcrübələr əldə etmişdi. O hiss edirdi ki, müvəqqəti günahkar ləzzətlərə malik olmaqdansa, Allah xalqı ilə birlikdə iztirab çəkməyi üstün tutmaqla o, müdrik seçim etmişdir.

O, öz keçmiş həyatına, Allah xalqının rəhbərinin həyatına nəzər salanda aydın olurdu ki, bir yanlış hərəkət hər şeyin üstündən xətt [421] çəkir. O hiss edirdi ki, əgər bu cinayəti silmək mümkün olsa, ölüm dəhşətli olmazdı. Musa əmin idi ki, Allah yalnız tövbəni və əhd olunan Qurbana imanı tələb edirdi və İsa naminə əfv olunmaq üçün yalvararaq, o, yenidən öz günahını etiraf etdi.

Musa bütün əhd olunan torpağı indi bir mənzərə kimi gördü. Ona ölkənin hər bir hissəsi göstərildi, dumanlı uzaqların tutqun, qeyri-düzgün cizgiləri ilə deyil, yox, hər şey valeh baxışlar önündə bütün gözəlliyi ilə aydın və dəqiq dururdu. O, əhd olunan torpağı İsrailin bərəkətli mirası olmalı olacaq şəkildə görmüşdü. Ona elə gəlirdi ki, o, ikinci Edeni görür. Orada Livan sidrləri ilə örtülmüş əzəmətli dağlar, sıx zeytun ağaclarının və ətirli üzüm tənəklərinin bitdiyi təpələr, güllərlə bəzənmiş, bəhrəli ağaclarla bol, geniş, yaşıl yaylalar ucalırdı. Orada tropik palmaları, dalğalanan buğda və arpa tarlaları var idi. Günəşli düzənliklər üzərində çayların nəğməli şırıltısı və quşların səsləri eşidilirdi; orada gözəl şəhərlər, gözəl bağlar və göllər var idi; dağların ətəkbrində sürülər otlayırdı və hətta qayaların arasında vəhşi arılar dostcasına vızıldaşaraq öz sərvətlərini toplayırdılar. Bu, Musanın İlahi Ruhdan ilhamlanaraq İsrailə təsvir etdiyi həmin yer idi: “Onun torpağı Rəbdən bərəkət alsın, Göylərdən gələn qiymətli şehlə, yer altında yatan dərin sularla, günəşin yetişdirdiyi ən gözəl bəhərlərlə, ulu dağların əla nemətləri ilə, əbədi təpələrin münbitliyi ilə, yerin ən qiymətli məhsulu və bolluğu ilə... qoy bərəkət alsın!” (Qanunun təkrarı 33:13-16).

Musa seçilmiş xalqın Kənanda necə məskunlaşacağını və hər soyün öz torpağı olacağını görürdü. Ona həm də əhd olunan torpaqda məskunlaşdıqdan sonra israillilərlə nə baş verəcəyi də açılmışdı. O, onlann dönüklüyünün uzyn, kədərli tarixini gördü; onların düçar olduqları cəza da onun üçün sirr qalmadı. O, yəhudiləri öz günahları üzündən bütpərəstlər arasında səpələnmiş, əvvəlki şöhrətdən məhrum olmuş gördü, onun gözləri önündə gözəl şəhərləri xarabalığa çevrilmiş, xalqı isə yad ölkələrdə əsirlikdə olan İsrail açıldı. O, yəhudilərin yenidən necə öz atalarının torpağına qayıtmasım və nəhayət Roma imperiyasının əsarətinə düşməsini gördü.

Zaman axınına nəzər salaraq, o, Xilaskarın Birinci gəlişini gördü. Budur, körpə İsa Beyt-Lehemdə peyda oldu. Musa məbk ordularının Allahı və yerdə sülhü vəsf edərək, şən tərif nəğmələrini necə [422] oxumalarını eşitdi. O, Şərqin müdriklərini İsanın yanına gətirən ulduzu gördü və bu peyğəmbər sözlərini xatırlayanda onun qəlbini parlaq işıq nurlandırdı: “Yaqubdan bir ulduz çıxacaq və İsraildən bir Əsa qalxacaq” (Saylar 24:17). İsanın Nazaretdəki təvazökar həyatı, Onun məhəbbətlə dolu ibadəti, iztirabları və sağalması Musanın gözləri önündə durdu. Ona əyan oldu ki, qürurla dolmuş, Allaha iman etməmiş xalq Onu inkar edəcəkdir. O, heyrətlə qanunu təşkil edəni rədd edib və Ona nifrət etdikləri halda özlərinin qanuna riayət etdiklərini söyləyən həmqəbiləlilərinin lovğa sözlərini dinlədi. O, İsanı zirvəsindən göz yaşı içərisində sevimli şəhəri ilə vidalaşdığı Eleon dağında gördü. Budur, Göylər tərəfindən xüsusi surətdə xeyir-dua alan, naminə onun bu qədər zəhmət çəkdiyi, dua etdiyi və qurban verdiyi, naminə öz adının həyat kitabından silinməsini xahiş etdiyi xalqın tam rədd edilməsi Musaya əyan oldu. Budur, o, dəhşətli sözləri eşitdi: “Budur, eviniz sizə tənha buraxılır” (Matta 23:38) və onun ürəyi dəhşətli əzabverici ağrıdan sıxıldı, gözlərindən isə acı göz yaşları- Allah Oğlunun bu qədər əzablı olan iztirabları üçün göz yaşları axdı.

O, Xilaskarı Getsamanidə gördü, Onun bağda keçirdiyi ağır saatları, satqınlığı, təhqiri, qamçılamağı və sonra çarmıxa çəkilməni gördü. Musa gördü ki, o, ilanı səhrada necə yüksəltmişdisə, Allah Oğlu da beləcə yüksəldilməlidir ki, Ona iman gətirən hər kəs “həlak olmasın, hamısının əbədi həyatı olsun” (Yəhya 3:15). Musa yəhudi xalqının öz Zəmanətçisinə, onların atalarına yol göstərən qüdrətli Mələyə qarşı ikiüzlü, nifrətlə dolu münasibətinə kədərlə, hiddətlə və dəhşətlə baxırdı. O, Məsihin əzablı fəryadını eşitdi: “Allahım, Allahım! Nə üçün Məni tərk etdin?” (Mark 15:34). O, Onu Yusifın yeni məzarında uzanmış gördü. Onda elə göründü ki, ümidsizlik zülməti bütün dünyanı bürüdü. Lakin, budur, o baxdı və İsanı qəbirdən qalib çıxan, sonra baş əyən mələklərin və çoxlu azad olunan əsirlərin müşayiəti ilə göyə yüksələn gördü. O gördü ki, Onu qəbul etmək üçün parlaq qapılar necə açıldı və Səma sakinlərinin orduları öz Hökmdarını qələbə himnləri ilə necə salamladı. Ona həmçinin açıldı ki, o özü Xilaskarı müşayiət edənlərin və Onun önündə əbədiyyət qapılarını açanların sırasında olacaqdır. Musa bu səhnəyə baxanda onun bütün sifətini səmavi işıq nurlandırdı. Allah Oğlunun dözməli olacaqları ilə müqayisədə öz sınaqları və qurbanları ona nə qədər miskin göründü! [423] Bütün bunlar əbədi şöhrətin ölçüyəgəlməz çoxluğu ilə müqayisədə necə də yüngül idi! (bax 2 Korinflilərə 4:17). O buna sevinirdi ki, heç olmasa az da olsa Məsih iztirablarına şərik olmağa layiq görülmüşdür. Musa İsanın Xoş Müjdəni dünyaya təlim edən şagirdlərini gördü. O gördü ki, “İsrail bədəndədir”sə də və Allahın onu çağırdığı öz yüksək təyinatını doğrultmadısa da, öz imansızlıqları üzündən ibranilər dünyanın işığı olmadılarsa da və seçilmiş xalq kimi Allahın xeyir-dualarından məhrum olaraq Onun mərhəmətini rədd etdilərsə də, lakin Allah İbrahimin ailəsini rədd etmədi. Onun İsrail vasitəsilə həyata keçirmək istədiyi yüksək niyyətlər əvvəl-axır yerinə yetəcəkdirlər. Məsih vasitəsilə iman övladları olanların hamısı İbrahimin ailəsi sayılacaqlar. Onlar əhddə vəd olunanı miras alacaqlar. İbrahim kimi onlar Allah Qanununun qoruyucuları olacaqlar və dünyaya Onun qanununun əzəmətini və Onun Oğlunun Xoş Müjdəsini xəbər verəcəkbr. Musa gördü ki, İsanın ardıcıllarının yayacaqları Xoş Müjdənin işığı “ölüm diyarında və kölgəsində oturanlara” (Matta 4:16) necə nur saçacaq və bir çox ölkələrdə minlərlə bütpərəst necə Onu qarşılamağa qalxacaq, - İsrailin çiçəklənməsinin və artmasının bu səhnəsi onun gözlərini güldürürdü.

Lakin, budur, onun önündə başqa səhnə açıldı. Ona göstərildi ki, şeytan necə yəhudiləri yoldan çıxardacaq və onları Məsihi rədd etməyə məcbur edəcəkdir, baxmayaraq ki, onlar özlərini Onun Atasının qanununun qoruyucuları hesab edirlər. O, sonra elə bu cür yanlışlıqda olan məsihçi dünyasını gördü, insanlar özlərinin Məsihi qəbul etdiklərini hesab edəndə, eyni zamanda Allah Qanununu rədd edirlər. O, kahinbrin və ağsaqqalların çılğın qışqırığını eşitdi: “Əzişdir Onu!” -“Çarmıxa çək Onu! Çarmıxa çək Onu!” İndi də özbrini məsihçi müəllimbri elan edənbrin dilindən bu qışqırıqları eşidirdi: “Parçala qanunu!” O gördü ki, şənbəni yalançı qanunla əvəz etməklə onu necə tapdalayırlar. Hiddət və dəhşət yenidən Musanın qəlbini doldurdu. Məsihə iman edənbr Onun müqəddəs Özünün dağda bəyan etdiyi qanunu necə rədd edə bildibr? Allahdan qorxanlar Onun Göydəki və yerdəki idarəsinin əsası olan qanunu necə lazımsız çıxara bilərlər? Musa sevinclə gördü ki, sadiq qalan bəzibri Allah Qanununu necə yüksək tutur və vəsf edirbr. O, dünyanın Allah Qanununa riayat edənbri məhv etməyə cəhd edəcəyi sonuncu böyük mübarizənin [424] şahidi oldu. O, Allahın yerin sakinlərini allahsızlıqlarına görə cəzalandırmağı qərara alacağı vaxtı gördü, Ondan qorxanlar isə Onun qəzəbi günü himayə və müdafiə olunacaqlar. Musanın gözləri önündə Allah Onun qanununa riayət edənlərlə sülh əhdi bağladı, onun qulaqlannda isə Onun yeri və göyü sarsıdan səsi gurladı. O, Məsihin əzəmətlə İkinci gəlişini, ölən salehlərin əbədi həyata dirilməsini və ölümü görmədən dəyişən və hamı ilə birlikdə sevinc və tərif himnləri ilə Allah şəhərinə qalxan müqəddəsləri gördü.

Ona daha bir səhnə göstərildi. Onun önündə lənətdən qurtulmuş, az əvvəl gördüyü əhd olunmuş torpaqdan dəfələrlə gözəl yer var idi. Orada günaha və ölümə yer yox idi. Xilas olmuş xalqlar orada öz əbədi məskənlərini tapacaqlar. Musa təsviredilməz sevinclə onun bütün ən əziz ümid və diləklərindən müqayisəedilməz dərəcədə üstün olan bu bağışlanma səhnəsinə baxırdı. Allah İsraili dünyəvi səfəri həmişəlik qurtardı və o, nəhayət gözəl vətəninə daxil olacaq.

Görünənlər itdi və yenidən onun önündə uzaqda Kənan göründü. Sonra, yorğun yolçu kimi, o uzandı ki, dincəlsin. “Rəbbin sözünə görə, qulu Musa elə orada - Moav torpağında öldü. Rəbb onu Moav torpağında olan Bet-Peor qarşısındakı dərədə dəfn etdi. Bu günə qədər heç kim onun qəbrinin yerini bilmir” (Qanunun təkran 34:5-6). Musanın sağlığında onun məsləhətlərinə əhəmiyyət verməyənlərin çoxu əgər onun dəfn olunduğu yeri bilsəydilər, rəhbərin ölümündən sonra onun ölü bədəninə səcdə etmək təhlükəsinə məruz qala bilərdilər. Bu səbəbə görə onun dəfn edildiyi yer insanlardan gizlədildi. Allah mələkləri Rəbbin sadiq qulunun bədənini dəfn etdilər və həmin tənha qəbiri qorudular.

“İsraildə Musa kimi Rəbbin üz-üzə görüşdüyü bir peyğəmbər bir daha çıxmadı. Rəbb onu göndərmişdi ki, ... çoxlu əlamətlər və möcüzələr göstərsin. Musanın əməlləri İsraillilərin gözləri önündə böyük və zəhmli idi” (Qanunun təkrarı 34:10-12).

Əgər Musa Qadeşdə xalqa su verərkən şöhrəti Allaha deyil, özünə yazmaqla özünü yeganə günahla ləkələməsəydi, onda o, əhd olunan torpağa daxil olardı və sonra ölümdən qurtularaq Səmaya apanlardı. Lakin o, qəbirdə çox qalmadı. Musanı dəfn edən mələklərin müşayiəti ilə Məsih Özü göylərdən endi ki, Öz yatmış qulunu diriltsin. Şeytan sevinirdi ki, Musanı günah etməyə məcbur edə bilmişdir və beləliklə öz [425] ölüm padşahlığının əsiri edə bilmişdir. Böyük yalançı elan etdi ki: “Yerin torpağısan, torpağa da qayıdacaqsan” (Yaradılış 3:19) - İlahi hökmü ona ölən üzərində haqq verir, məzarın hakimiyyəti sarsılmaz olmalıdır və orada olanların hamısı onun əsiri sayılırlar və heç vaxt öz qaranlıq zindanlarından çıxmayacaqlar.

Məsih birinci dəfə endi ki, öləni diriltsin. Həyat Sahibi və gözqamaşdıncı mələklər məzara yaxınlaşanda, öz hakimiyyəti üçün şeytanı narahatlıq hissi bürüdü. Şər mələkləri ilə birlikdə o öz mülkiyyətini qorumağa hazırlaşdı. Şeytan qürurla lovğalanırdı ki, Allahın xidmətçisi onun əsiri olmuşdur. O elan etdi ki, hətta Musa da Allah Qanununu yerinə yetirməyə qadir olmadı, Tanrıya məxsus qüdrəti öz adına çıxmaqla, rəhbər də Lüsiferi Səmadan məhrum edən həmin günahı etmişdir və indi bu günahı üzündən Musa şeytana tabe olmalıdır. İlahi idarəyə qarşı söylədiyi ilk ittihamlarını böyük yalançı təkrar etdi və Rəbbin ona qarşı ədalətsizliyindən şikayətlər yağdırdı.

Məsih şeytanla mübahisəyə girişmədi. O, şeytanı ittiham edə bilərdi ki, onun Səmadakı yalanı onun olduqca çoxlu sakinbrinin məhv olmasına səbəb olmuşdur. O, Adəmi günaha sürükləyən və bütün bəşəriyyəti ölümə düçar edən yalanı göstərə bilərdi. O, şeytana xatırlada bilərdi ki, İsraili şikayətə və üsyana sövq edərək, bununla onların rəhbərinin qüdrətini və çoxsəbirliliyini qırmağa məhz Lüsifer səbəb olmuşdur. Əlverişli an seçərək Musanı günah etməyə o məcbur etmişdir və nəticədə o, ölümün hakimiyyəti altına düşmüşdür. Lakin Məsih hər şeydə Ataya əsaslanaraq dedi: “Qoy sənə Rəbb qadağan etsin” (Yəhuda 9). Xilaskar bu dönüklə mübahisəyə girişmədi, lakin Öz qaydasına sadiq olaraq O, düşməni sarsıdaraq və ölülərə həyat verərək fəaliyyətə başladı. Bu onu sübut edirdi ki, Allah Oğlunun ali hakimiyyətinə müqavimət göstərməkdə şeytan gücsüzdür. Dirilmə gücü əbədibşdi. Şikar şeytanın əlbrindən qoparılmışdır, ölmüş saleh yenidən yaşayacaqdır.

Günah nəticəsində Musa şeytanın hakimiyyəti altına düşmüşdü. Cəzaya layiq olaraq o, ölümün qanuni əsiri olmuşdu, lakin Bağışlayan naminə haqqı olduğu əbədi həyata dirilmişdi. Musa qəbirdən şöhrətlənmiş çıxdı və öz Xilaskarı ilə birlikdə Allah şəhərinə qalxdı. Hələ bu ana qədər heç vaxt Allahın Məsih qurbanında açılan ədabti və Məhəbbəti Allahın Musa ib münasibətində olduğu kimi beb gözəl [426] təzahür etməmişdi. Musanı Kənana daxil olmaq hüququndan Allah məhrum etmişdi və bununla unudulmaz dərs vermişdi: Rəbbə sözsüz itaət olunmalıdır və insanlar yalnız Yaradana məxsus olan şöhrəti öz adlarına çıxmaqdan çəkinməlidirlər. Uca Tanrı Musanın xahişini yerinə yetirə bilməzdi və ona İsrailin mirasına daxil olmağa icazə verə bilməzdi, lakin O Öz qulunu unutmadı və tərk etmədi. Səmavi Allah Musanın keçirdiyi iztirabları başa düşürdü; bütün uzun mübarizə və məhrumiyyətlər illəri ərzində Öz qulunun sədaqətli xidmətində hər əməli qeyd etmişdi. Rəbb Musanı Pisqanın zirvəsindən dünyəvi Kənandan müqayisəedilməz dərəcədə çox əzəmətli olan mirası almağa dəvət etdi.

Yenidən dəyişilmə dağında Musa yüksələn İlyasla birlikdə idi. Ata onları işıq və əzəmət elçiləri kimi Oğlunun yanına göndərmişdi. Deməli, Musanın çox yüzilliklər əvvəl söylədiyi dua nəhayət həyata keçmişdi. O, öz xalqının mirasındakı gözəl dağın üstündə durmuşdu və İsrailin bütün əhdlərinin cəmləşdiyi Şəxsə şəhadət edirdi. Səma tərəfindən bu qədər yüksək şərəflənən bu insanın tarixində faninin gözləri önündə açılan sonuncu səhnə belə idi.

Musa Məsihin simvolik surəti idi. O özü İsrailə demişdi: “Allahınız Rəbb sizin üçün aranızdan - öz soydaşlarınız içərisindən mənim kimi bir peyğəmbər yetirəcək. Ona qulaq asın” (Qanunun təkrarı 18:15). Allah iztirablar və ehtiyac məngənəsində Musanı sınamağı lazım bilmişdi ki, o, israillilərin dəstələrini dünyəvi Kənana apara bilsin. Səmavi Kənana yönələn Allah İsrailini, insandan fərqli olaraq, Öz missiyasını həyata keçirmək üçün heç bir hazırlıq tələb olunmayan Rəhbər apanr, axı O, karnilliyə iztirablar vasitəsilə çatmışdır və “Özü imtahan olunub ələmi çəkdiyi üçün, imtahan olunanlara yardım edə bilər” (İbranilərə 2:18). Zəmanətçimiz heç bir insan zəifliyi, yaxud qeyri-kamillik göstərməmişdisə də, yenə də öldü ki, bizə əhd olunan torpağa girməyimizə haqq versin.

“Musa sonradan deyibcək sözbrə şəhadət etmək üçün Allahın bütün evində bir xidmətçi kimi sadiq qaldı, Məsih isə Onun evi üçün cavabdeh olan bir Oğlu kimi sadiqdir. Və əgər cəsarətimizi və iftixar etdiyimiz ümidi sona qədər möhkəm hifz etsək, Onun evi bizik” (İbranilərə 3:5,6). [427]

44-cü fəsil
İORDANDAN KEÇİD

(Bu fəsil Yeşua Kitabının 1:1-5:12-ci fəsillərinə əsaslanır)

İsraillilər dünyasını dəyişmiş rəhbərləri üçün dərindən kədərlənirdilər və otuz gün ərzində onun xatirəsinə xüsusi ibadət etdilər. Yalnız indi, Musa onlarla olmadıqda, onlar onun mudrik məsləhətlərinin mənasını, onun ata nəvazişini və sarsılmaz imanını tamamilə qiymətbndirdilər. Onun sağlığında xəsislik etmədiyi qiymətli tövsiyələrini onlar yeni və dərin hisslə dark edirdilər.

Musa ölmüşdü, lakin əvvəlki kimi öz xalqı ilə birlikdə qalmışdı. Bu müqəddəs və təmənnasız həyat haqqında xatirə insanların qəlbində uzun müddət qalmalı idi və peyğəmbərin sağlığında onun sözlərini beb az qiymətbndirənləri sakitcə, lakin dönmədən fəth etməli idi. Dağların arxasında gizlənən günəşin şüaları zirvələri işıqlandırmaqda davam etdiyi kimi, müqəddəs, alicanab və pak qəlblərin işbri də, artıq onlar özləri çoxdan sağ olmasalar da, hələ uzun müddət öz işıqlarını dünyaya göndərməkdə davam edirlər. Onların əməkləri, sözləri və nümunələri əbədi yaşayacaqdır: “Saleh insan heç zaman unudulmaz” (Məzmur 112:6).

İnsanlar geriyədönməz itkidən dərin kədərbnsələr də, onlar bilirdilər ki, tərk edilməmişlər. Gündüz bulud sütunu, gecə isə od sütunu səyyar məbədin üzərində duraraq buna işarə edirdi ki, əgər onlar Allahın əmrləri yolu ilə getsələr, O, həmişə onların Himayəçisi və Köməkçisi olacaqdır. [428]

İsrailin tanınmış rəhbəri indi Nun oğlu Yeşua oldu. O, şanlı döyüşçü kimi tanınmışdı və onun hərbi çarpışmadakı istedadı və bacarığı xalqın tarixində çox vacib rol oynamışdı. Cəsur, qətiyyətli, inadcıl, cəld, düzgün, öz tabeçiliyində olanların rifahı naminə hər şeyi qurban verən və hər şeydən çox Allaha canlı inamdan ilhamlanan - Allahın israillilərin rəhbəri olmaq üçün seçdiyi və onları əhd olunan torpağa aparmağı tapşırdığı adam belə idi. Nun oğlu Yeşua Musanın birinci köməkçisi idi və onun təvazökarlığı, şərtsiz sədaqəti, başqaları möhkəmlikdə fərqlənmədikdə sarsılmazlığı, təhlükəli vaxtda həqiqəti qorumaq prinsipiallığı, Rəb bunu göstərməmişdən qabaq, onun Musanın xələfi olmaq bacanğından xəbər verirdi.

Yeşua yerinə yetirməli olacağı vəzifəyə böyük narahatçılıq və özünə inamsızlıqla baxırdı, lakin onun narahatçılığı Allahın bu ruhlandırıcı sözləri ilə dağıldı: “Musa ilə necə olmuşamsa, səninlə də elə olacağam; səndən dönməyəcəyəm və səni tərk etməyəcəyəm... atalarına verməyi and içdiyim torpağı bu xalqın ixtiyarına verərsən”. “Ayaqlarınızın pəncəsi dəydiyi hər bir yeri, Musaya dediyim kimi, sizə verirəm”. Livan dağlarının zirvələrindən Aralıq dənizinin sahillərinə və şərqə doğru böyük Fərat çayına qədər hər şey israillilərə məxsus olmalı idi.

Bu əhd bu sözlərlə möhkəmləndi: “Yalnız möhkəm və mətin ol, qulum Musanın sənə vəsiyyət etdiyi bütün qanunu diqqətlə qoru və yerinə yetir”. “Qoy bu qanun kitabı sənin dodaqlarından ayrılmasın; lakin ondan gecə-gündüz öyrən”. “Ondan nə sağa, nə sola dön”, “onda sənin yolların uğurlu olacaq və ağıllı hərəkət edəcəksən”.

İsraillilər hələ də İordanın şərq tərəfındə yerləşirdilər - Kənana girmək üçün çay birinci maneə idi. “Qalx, - Allahın Yeşuaya birinci əmri səsləndi, - sən və bütün bu xalq bu İordandan sizə verdiyim torpağa keçin”. Onlann getməli olacaqlan yol haqqında isə heç nə deyilmədi. Lakin Yeşua bilirdi: Rəbb nə əmr etsə də, onların önündə yol hazırlayacaqdır və qorxmaz rəhbər bu inamla da dərhal yola yığışmağa başladı.

Sahildən bir neçə mil məsafədə, çayın o biri tərəfındə, israillilərin düşərgə saldıqları yerin düz qarşısında böyük və möhkəmlənmiş Yerixo şəhəri yerləşirdi. Bu şəhər doğrudan da bütün yerin qapısı idi və israillilər üçün qeyri-müəyyən maneə təsəvvürü yaradırdı. Buna görə də Yaşua oraya iki gənc göndərdi ki, onlar öyrənsinlər: şəhərdə [429] kim yaşayır, onun xüsusiyyətləri və möhkəmliyi necədir. Bu şəraitdə şəhərin sakinləri çox sayıqlıq göstərdilər və yeni şəxslərin görünməsinə ehtiyat və şübhə ilə yanaşdılar. Təbii ki, ora göndərilən insanlar böyük təhlükədə idilər. Lakin yerli qadın Raxav öz həyatı ilə risk edərək onları xilas etdi.Onun mehribanlığına təşəkkür əlaməti olaraq onlar vəd etdilər ki, şəhər ələ keçiriləndə onu xilas edəcəklər.

Casuslar müvəffəqiyyətlə belə bir xəbərlə qayıtdılar: “Rəbb bütün bu torpağı bizim əllərimizə tapşırmışdır və yerin bütün sakinləri bizdən qorxurlar”. Yerixoda onlara demişdilər: “Çünki Misirdən çıxdığınız zaman Rəbb önünüzdən Qara dənizin sularını necə qurutdu və İordan arxasında olan Emorların tamamən yox etdiyiniz iki padşahına, Sixona və Oqa, nə etdiyinizi eşitdik. Eşidəndə qəlbimiz əridi və sizin önünüzdə artıq kimsədə can qalmadı; çünki Allahınız Rəbdir yuxarıda göylərdə və aşağıda yer üzündə Allah”.

Bundan sonra dərhal yola hazırlaşmaq sərəncamı səsləndi. Xalq üç günlük yol üçün ərzaq tədarükü görməli idi, ordu isə döyüşə hazırlaşmalı idi. Harnı rəhbərin əmrlərini sevinclə yerinə yetirirdi və öz sədaqətlərinə və dəstəklərinə onu əmin edirdilər. “Sən nə əmr etsən, hamısını edəcəyik və bizi hara göndərsən, gedəcəyik; Musaya necə qulaq asmışıqsa, sənə də eb qulaq asacağıq: yalnız Allahın Rəbb, Musa ilə necə idisə, səninlə də olsun”.

Sittimdəki akasiyalar arasındakı dayanacaqlarını tərk edərək israillilər İordan sərhəddinə tərpəndilər. Lakin hamı bilirdi ki, İlahi kömək olmadan onların o biri tərəfə keçmələrinə ümid yoxdur. İlin bu vaxtında, yazda, dağlarda qar əriyəndə çayda su çox qalxırdı, onu adi kəsə yollarla keçmək mümkün deyildi. Allah istəyirdi ki, İsrailin keçməsi möcüzə olsun. İlahi əmrə əsasən, Yeşua xalqa özünü paklaşdırmağı əmr etdi. Onlar öz günahlarından tövbə etməli və yuyunmanı icra etməli idilər. “Çünki sabah, - o dedi, - Rəbb sizin aranızda möcüzə törədəcəkdir. Xalqın önündə əhd mücrüsü aparılmalı idi. İnsanlar görəndə ki, kahinlər əhd mücrüsünü qaldırdılar və onunla birlikdə çaya tərəf yönəldilər, onların arxasınca gedəcəkdibr. İsraillibrə ən ətraflı surətdə onların keçməsinin şəraiti izah edildi. Yeşua dedi: “Kənanlıları sizin qarşınızdan qovacaq canlı Allahın sizin aranızda olmasını bundan bibcəksiniz... budur, bütün dünyanın Rəbbinin əhd mücrüsü sizin önünüzdə İordandan keçəcəkdir”.

Təyin olunan vaxtda bütün xalq, başda mücrünü aparan kahinlər [430] olmaqla, yola düşdülər. İnsanlara mücrüdən yarım mil məsafədə getmək əmr edilmişdi. Hamı kahinlərin İordanın sahilinə necə enmələrini gərgin diqqətlə izləyirdi. Onlar gördülər ki, kahinlər əhd mücrüsü ilə birlikdə necə qətiyyətlə köpüklənən coşğun axma girdilər və su onların ayaqlarını necə çulğaladı. Sonra birdən axından yuxarıda su geriyə axdı, aşağıda isə çayın dibini çılpaq qoyaraq öz dalğalarını axıtmaqda davam etdi.

İlahi əmrə əsasən, kahinlər çayın ortasında dayandılar və hamı o biri sahilə keçənə qədər yerlərindən tərpənmədilər. İsrail gördü ki, qırx il öncə onların atalarının önündə Qırmızı dənizin sularını aralayan qüvvə indi İordanın sularını dayandırdı. Bütün xalq çayın qərb sahilinə keçəndə mücrünü də oraya apardılar. Bu edilən kimi və kahinlərin ayaqları torpağa dəyən kimi dayandırılan sular qarşısıalınmaz axınla çayın təbii məcrası ilə aşağı cumdu.

Bu böyük möcüzə bütün gələcək nəsillərin yaddaşına həkk olunmalı idi. Mücrünü aparan kahinlər İordanın ortasında dayananda əvvəlcədən hər soydan biri seçilmiş on iki ər çaym dibindən, kahinlərin dayandığı yerdən hərəsi bir daş götürdü və onları qərb sahilinə yığdılar. Bu daşlardan çayın qərb sahilində onların birinci dayanacağı şərəfinə abidə ucaldılmalı idi. Allahın törətdiyi bu möcüzəli qurtuluş haqda tarixi nəsildən-nəsilə ötürmək xalqa əmr edilmişdi ki, Nun oğlu Yeşuanın sözləri ilə: “dünyanın bütün xalqları dərk etsinlər ki, Rəbbin əli güclüdür və siz bütün günlərinizdə Allahınız Rəbdən qorxasınız”. Bu möcüzə həm ibranilərə, həm də onların düşmənlərinə böyük təsir göstərdi. İsrail üçün bu onun sübutu idi ki, Allah həmişə onların arasındadır və onları qoruyacaqdır, əvvəllər Musa vasitəsilə fəaliyyət göstərdiyi kimi, O, Yeşua vasitəsilə də fəaliyyət göstərəcəkdir.

Torpağın fəth edilməsinin - qırx il öncə onların atalarının imanını sarsıdan bu əzəmətli məqsədin lap əvvəlində onların qəlblərini möhkəmlədəcək yəqinliyə onların ehtiyacı var idi. Rəbb keçiddən əvvəl Yeşuaya dedi: “Bu gün Mən səni bütün İsrail oğullarının gözləri önündə şöhrətləndirməyə başlayacağam, qoy onlar bilsinlər ki, Mən Musa ilə necə idimsə, səninlə də elə olacağam”. Bu vəd yerinə yetdi. “Rəbb həmin gün Yeşuanı bütün İsrailin gözləri önündə şöhrətləndirdi və ömrünün bütün günləri ərzində Musadan necə qorxurdularsa, ondan da elə qorxmağa başladılar”.

İlahi qüdrətin təzahürü bütün ətraf xalqlara da qorxu təlqin etməli idi [431] və beləliklə israillilərə daha asan və tam qələbə təmin etməli idi. Allahın israillilərin önündə İordanın sularını saxlaması haqqında şaiyələr əmorlu və kənanlı padşahlara çatanda onların ürəkləri qorxudan titrədi. İbranilər artıq beş mədyənli padşah üzərində, emorlu hökmdar qüdrətli Sixon və Başan padşahı Oq üzərindən qələbə qazanmışdılar, indi isə onların köpüklənən coşğun İordan sularından keçməsi bütün ətraf xalqları dəhşətə gətirdi. Kənanlılar, bütün İsrail və Yeşua özü buna danılmaz sübut aldılar ki, yerin və göyün Padşahı canlı Allah Öz xalqı ilə birlikdə olmuşdur və O onları tərk etməyəcəkdir və unutmayacaqdır.

İordanın yaxınlığında ibranilər Kənan torpağında birinci dayanacaqlarını etdilər. Burada Yeşua “İsrail oğullarını sünnət etdi” və “İsrail oğulları Qilqalda düşərgə saldılar və Pasxanı yerinə yetirdilər”. Xalq Kadeşdə qəzəblənəndən sünnət mərasimi yerinə yetirilmirdi və bu daim onu sübut edirdi ki, simvolu sünnət olan Allahla əhd pozulmuşdur. Misirdən azad olmağı xatırladan Pasxa bayramına riayət edilməməsi onların öz köləlik torpaqlarına qayıtmaq arzusundan Rəbbin narazılığına şəhadət edirdi. Lakin indi rədd illəri sona çatmışdı. Allah yenidən İsraili Öz xalqı kimi tanıdı və əhdin əlaməti bərpa edildi. Səhrada doğulanların hamısına sünnət etdilər. Rəbb Yeşuaya dedi: “Man sizin üzərinizdən Misir biabırçılığını götürdüm”; buna xatirə olaraq onların dayandıqları yer “Qilqal” adlandırıldı, yəni “atmaq”.

Bütpərəstlər Rəbbə və Onun xalqına irad tuturdular ki, Misirdən çıxan kimi Kənanı fəth etmək, gözbdiklərinin əksinə olaraq, ibranilərə qismət olmadı. İsrailin səhrada uzun müddət sərgərdanlıq etməsinə onların düşmənləri bədxahcasına sevinirdlər; onlar rişxəndlə deyirdilər ki, ibranilərin Allahı onları əhd olunan torpağa aparmağa qadir olmadı. öz xalqı önündə İordandan yol açaraq Rəbb Öz qüdrətini və mərhəmətini indi möcüzəli şəkildə göstərdi və düşmənlər susdular. “Ayın on dördüncü günü” axşam Yerixo vadisində Pasxa bayram edildi. “Pasxanın o biri günü bu torpağın məhsullarından yeməyə başladılar, şirin çörəklər və qurudulmuş buğda yedilər həmin günü. Onlar torpağın məhsullarından yeməyə başladıqları günün sabahı isə manna daha düşmədi və İsrail oğullarının daha mannası olmadı, lakin onlar həmin il Kənan torpağının məhsullarından yedibr”. Səhrada üzücü sərgərdanlıq illəri qurtardı. İsrail xalqı nəhayət əhd olunan torpağa daxil oldu. [432]

45-ci fəsil
YERİXONUN MƏĞLUBİYYƏTİ

(Bu fəsil Yeşua Kitabının 5:13-15; 6 və 7-ci fəsillərinə əsaslanır)

İbranilər Kənana daxil oldular, lakin bu, o demək deyildi ki, onlar onu fəth etmişllər. İnsani nöqteyi-nəzərdən bu torpağı ələ keçirmək uğrunda mübarizə uzun və ağır olmağı vəd edirdi. Kənanda öz ərazilərini istənilən anda qorumağa hazır olan güclü qəbilələr məskunlaşmışdılar. Ümumi təhlükə önündə qorxu müxtəlif tayfaları daha sıx birləşdirmişdi. Onların atları, dəmir hərbi furqonları, yerli şəraiti bilmələri, hərbi vərdişləri onlara böyük üstünlük verirdi. Bundan başqa ölkə qalalarla - “divarları göylərə yüksələn böyük şəhərlərlə” (Qanunun təkrarı 9:1) qorunurdu. İsraillilər yalnız göylərin qüvvəsinə güvənməklə mübarizənin müvəffəqiyyətli nəticəsinə ümid edə bilərdilər.

Düz onların önündə, onların dayandığı Qilqaldan azca aralıda ölkənin ən qüdrətli qalalarından biri - böyük və zəngin Yerixon şəhəri yerləşirdi. Məhsuldar vadinin sərhədində ucalaraq, dəbdəbəli və müxtəlif cənub bitkiləri ilə bol olan, güclü dişli divarlarla əhatə olunan bu şəhər öz sarayları və dəbdəbə, günah hökm sürən məbədləri ilə, sanki, İsrail Allahına meydan oxuyurdu. Yerixon - bütpərəst ibadətinin əsas mərkəzi - ay ilahəsi Astarteyə həsr edilmişdi. Burada kənanlıların dininin bütün alçaqlıqları və mənəviyyatsızlıqları cəmləşmişdi. Özünün Baal-Peordakı günahlarının dəhşətli nəticələri haqqındakı [433] xatirələri yaddaşında hələ təzə olan İsrail xalqı indi bu bütpərəst şəhərə ikrah və dəhşət hissi ilə baxırdı.

Yeşua dark edirdi ki, Yerixonun alınması Kənanın fəth edilməsində birinci addımdır. Lakin hər şeydən əvvəl o, İlahi yönəldiciliyə yəqinlik axtarırdı və bu ona verildi. Tənhalıqda düşüncələrə dalmaq və İsrailin Allahının Öz xalqını irəli aparması üçün Ona dua etmək arzusu ilə düşərgəni tərk edəndə Nun oğlu Yeşua əzəmətli görünüşlü, amiranə baxışlı və siyirmə qılınc, silahlı döyüşcü gördü. Yeşua: “Sən bizim tərəfdəsən, yoxsa düşmənlərimiz tərəfdən?” deyə soruşdu. O dedi: “Xeyr, mən Rəbbin ordusunun başçısıyam, indi gəlmişəm” (Yeşua 5:13,14). Nə vaxtsa Musaya Xorevdə verilən həmin əmr: “Çarığını ayağından çıxart, çünki üstündə durduğun yer müqəddəsdir”, sirli naməlum şəxsin əsl mahiyyətini açdı. İsrailin rəhbərinin önündə duran Məsih, səma ordularının Hökmdarı idi. Pərəstişkar qorxu ilə dolan Nun oğlu Yeşua üzü üstə düşdü və Ona səcdə etdi. Sonra o, əhd sözlərini eşitdi: “Budur, Man Yerixonu, onun padşahını və orada olan güclü insanlanrı sənin əllərinə tapşırıram” - və şəhəri ələ keçirmək haqda göstəriş aldı.

İlahi əmrə itaət edərək Yeşua İsrail ordusunun önündə getməli idi. Şəhərə basqın etmək deyil, Allah mücrüsünü boru sədaları altında apararaq, şəhərin ətrafında dolanmaq lazım idi. Təntənəli nümayişə silahlı insanlar, seçmə döyüşçülər başçılıq edirdilər - onlar indi qələbəni öz hərbi məharət və şücaətləri ilə deyil, İlahi əmrlərə itaət etməklə qazanmalı idilər. Onların arxasınca borularla yeddi kahin gəlirdi. Sonra öz paltarlarına bürünmüş kahinlər İlahi əzəmətin nuru ilə əhatə olunmuş Allah mücrüsünü aparırdılar. Daha sonra İsrail ordusu hərəkət edirdi, burada hər soy öz xüsusi bayrağı altında gedirdi. Bu qayda ilə onlar məhkum olunmuş şəhərin ətrafına dolandılar. Hər şey susmuşdu - yalnız nəhəng xalq kütləsinin ayaq səsləri və təpələrdə əks-səda verərək Yerixonun küçələrinə qayıdan təntənəli boru səsləri eşidilirdi. Şəhərin ətrafında dövrə vurub qurtardıqdan sonra insanlar sükut içərisində öz çadırlarına dağılışdılar və mücrü səyyar məbəddə əvvəlki yerinə qoyuldu.

Şəhərin keşikçiləri hər bir hərəkəti heyrət və həyəcanla izləyirdilər və hər şey haqda öz rəislərinə xəbər verirdilər. Onlar bütün bunların mənasını dərk etmirdilər, lakin silahlı ordunun müqəddəs mücrü ilə və [434] kahinlərin müşayiəti ilə şəhərin ətrafında hər gün necə dolandıqlarını görəndə, baş verən hadisənin sirliliyi şəhərlilərin və kahinbrinin ürəklərini dəhşətlə doldurdu. Bu, onları şəhərin möhkəmliyini yenidən yoxlamağa təhrik etdi və onlar yenidən əmin oldular ki, ən güclü hücumu dəf edə bibrbr. Çoxları kinayə ilə bu haqda hər cür fərziyyəni rədd edirdilər ki, belə qəribə təcavüz onlara hər hansı bir zərər vura bilsin. Müqəddəs qorxuya düşmüş başqaları qeyri-adi təntənəli nümayişin şəhərin ətrafında hər gün necə hərəkət etdiyini izləyirdilər. Onlar xatırlayırdılar ki, nə vaxtsa ibranilərin önündə Qırmızı dəniz çəkilmişdir, İordandan yol onlara məhz bu cür açılmışdır. Onlar bilmirdilər ki, Allah onlar üçün sonra daha hansı möcüzələr edə bilər. Altı gün ərzində İsrail ordusu şəhərin ətrafında dolandı. Yeddinci gün çatdı və dan yeri qızaran kimi Yeşua yenidən Rəbb ordusunun başında getdi. İndi onlara əmr edilmişdi ki, Yerixonun ətrafında yeddi dəfə dolansınlar və boruların güclü sədaları altında ucadan çığırsınlar, çünki Allah şəhəri onların əlinə tapşırmışdı.

Nəhəng ordu təntənəli nümayişb mehrlərini salmış divarların ətrafında hərəkət etdi. Hər şey sakit idi və ancaq hərəkət edən insanların nizamlı addımları və boruların qəfil səsi erkən səhərin sakitliyini pozurdu. Qüdrətli daş divarlar, sanki, çoxlu insanların mühasirəsinə qarşı çıxmaq istəyirdilər. Şəhərin divarlan üstündəki keşikçilər artan qorxu ib bütün baş verənləri izbyirdilər. Budur, bir dairə keçildi, onun arxasınca ikincisi, üçüncüsü, dördüncüsü, beşincisi və altıncısı. Bu sirli təntənəli nümayişlərin məqsədi nə idi? Bütün bunların arxasınca hansı böyük hadisə baş verəcəkdi? Onlar çox gözləməli olmadılar. Sonuncu dairə başa çatan kimi uzun nümayiş dayandı. Az müddətə susmuş borular indi qeyri-adi güclə səsbndilər və onların səsindən, sanki, yer özü titrədi. Onda iri daşlardan ibarət olan divarlar güclü qala və qüllələri ib birlikdə düz bünövrəsindən tərpəndi və gurultu ib uçdu. Yerixonun sakinləri dəhşətdən dondular və israilli dəstələr şəhərə daxil oldular və onu ələ keçirdibr.

İsraillilər qələbəni öz qüvvələri ilə əldə etmədilər. Bu qələbə Rəbbə məxsus idi - torpağının ilk məhsulu kimi, şəhər onda olan bütün hər şeylə birlikdə Allaha həsr olunan qurban olmalı idi. Bebliklə, İsrail başa düşdü ki, Kənanın fəth edilməsində öz məqsədlərini güdməli deyil, Allah iradəsinin yerinə yetməsində silah olmalıdır, sərvət və [435] yaxud özünə şöhrət axtarmalı deyil, Tanrıya, öz Padşahına şöhrət axtarmalıdır. Şəhərin ələ keçirilməsi ərəfəsində əmr verilmişdi: “Şəhər lənət altındadır və onda olan hər şey lənətlidir”. “Lənətlidən qorunun ki, özünün də lənətə düçar olmayasınız... İsrail oğullarının düşərgəsinə lənət gətirməməli və ona bədbəxtlik toxundurmamalı”.

Şəhərin bütün sakinlərini və bütün orada yaşayanları: “ərləri də, arvadları da, qocaları da, öküzləri də, qoyunları da, eşşəkləri də” -qırdılar. Casusların vədinə görə yalnız sədaqətli Raxav öz ev əhli ilə birlikdə əfv edildi. Şəhər özü yandırıldı. Onun dəbdəbəli bəzəkli, zəngin üzlüklü və qiymətli avadanlıqlı sarayları, məbədləri, gözəl tikililəri - hər şey yandırıldı. Yana bilməyən şeylər, “gümüş və qızıl, mis və dəmir qablar” isə səyyar məbəddə istifadə üçün həsr olunmalı idi. Hətta şəhərin durduğu yeri də lənətlədilər. Yerixon qalasma mövcud olmaq daha qismət olmadı. İlahi qüvvə ilə dağıdılan divarları bərpa etməyə cürət edən hər kəsi sərt cəza gözləyirdi. Bütün İsrailin hüzurunda qəzəbli sözlər səsləndi: “Bu Yerixon şəhərini bərpa edən və tikən hər kəs Rəbbin önündə lənətlidir; onun bünövrəsini o, öz ilki üzərində və onun qapısını öz sonbeşiyi üzərində quracaqdır”.

Yerixonun sakinlərinin tam qırılması nə vaxtsa Musa vasitəsilə Kənan sakinləri haqqmda verilən əmrlərin yerinə yetirilməsindən başqa bir şey deyildi. “Onları məhv edəcəksən... və onlara aman vermə”. “Bu xalqların şəhərlərində isə... bir cam da sağ qoyma” (Qanunun təkrarı 2: 7; 20:16). Çoxlarına bu əmrlər Müqəddəs Kitabın başqa yerlərində olan məhəbbət ruhuna zidd görünür, lakin bunlar həqiqətən hədsiz müdriklik və xeyirxahlıqla deyilmişdir. Allah israilləri Kənanda məskunlaşdırmaq istəyirdi və onları elə idarə formalı, elə xalq etmək istəyirdi ki, onlar Onun padşahlığının yerdəki nümunəsi olsunlar. Onlar yalnız həqiqi dinin varisləri olmalı deyil, həm də onun prinsiplərini bütün dünyaya yaymalı idilər. Kənanlılar isə ən iyrənc və pozğun bütpərəstliyə uymuşdular və yeri Allahın xeyirxah məqsədlərinin yerinə yetməsinə mane olacaq şeylərdən təmizləmək lazım idi.

Kənanın sakinlərinə tövbə etmək üçün bütün imkanlar verilmişdi. Qırx il əvvəl Qırmızı dənizdən salman yol və Misir üzərində baş verən cəzalar İsrail Allahının danılmaz hakimiyyətini göstərdi. İndi isə midyanlı padşahların devrilməsi, Gileadın və Başanın fəth edilməsi [436] onu deyirdi ki, Tanrı bütün büt allahlardan yüksəkdir. Onun müqəddəsliyi və natəmizlikdən iyrənməsi İsrailin Baal-Peordakı iyrənc mərasimlərdə iştirakına görə cəzalanmalarından göründü. Bütün bu hadisələr Yerixonun sakinlərinə yaxşı məlum idi, onların arasında Raxavın fikri ilə razılaşanlar az deyildi, lakin itaət etməkdən və Tanrmın, İsrailin Allahının “yuxarıda göydə və aşağıda yerdə Allah” olduğunu tanımaqdan imtina etdilər. Daşqından əvvəlki dünyanın sakinləri kimi kənanlılar yalnız Səmanı təhqir etmək üçün və yeri murdarlamaq üçün yaşayırdılar. Məhəbbət də, ədalət də Allaha qarşı üsyan etmiş kafirbr kimi və insanın düşmənləri kimi onların dərhal məhv edilməsini tələb edirdi.

Səma ordusu Yerixonun, qalaları qırx il öncə casuslara nə qədər qorxu təlqin edən bu məğrur şəhərin divarlarını necə də asanlıqla uçurdu! İsrailin Qüdrətli Rəhbəri demişdi: “Mən Yerixonu sənin ixtiyarına verirəm” - və insan bu sözlərə qarşı gücsüz idi.

“Yerixonun divarları imanla süqut etdi” (İbranilərə 11:30). Rəbb ordusunun Rəhbəri yalnız Yeşua ilə danışırdı. O, bütün camaata görünmədi və insanlar Onun sözlərinə ya inana, ya da şübhə edə bibrdilər, Allah adından veribn əmrlərə itaət etmək və ya etməmək onların öz əllərində idi. Allah Oğlunun başçılığı ilə onların arxasınca gedən mələklər ordusunu görmək onlara (qeyd müəllifindir) bəxş edilməmişdi. Onlar etiraz edə bilərdilər: “Nə mənasız yürüşlərdir, nə gülməli gündəlik tamaşadır - şəhər divarlarının ətrafında fırlanmaq, üstəlik də qoç buynuzlarına üfürmək? Bu, güclü istehkamlara onsuz da heç bir təsir göstərə bilməyəcəkdir”. Lakin bu təntənəli nümayişlər özü, divarların tam dağılması anına qədər belə uzun müddət ərzində İsrailin imanının möhkəmlənməsinə şərait yaratdı. Bu, insanların şüurunda bir fikri həkk etməli idi ki, onların gücü insani müdriklikdə və ya qüdrətdə deyil, lakin onların xilası yalnız Allahdadır. Bu yolla onlar özlərinin İlahi Nəsihətçilərinə tamamilə güvənməyi öyrənməli idilər.

Allah Ona inananlar üçün çox şey etməyə hazırdır.Onda Onun xalqı nə üçün xüsusi güclə fərqlənmir? Ona görə ki, insanlar öz müdrikliklərinə həddindən çox güvənirlər və Rəbbin eb onların xeyrinə Öz qüdrətini göstərməsinə imkan vermirbr. Əgər onlar tamamilə Ona güvənirlərsə və Ona imanla itaət edirbrsə, O, Öz övladlarının istənilən tələbatını ödəməyə çalışır. [437]

Yerixonun süqutundan az sonra Yeşua İordan vadisindən bir neçə mil qərbdə olan dərələr arasındakı kiçik Ay şəhərinə hücum etməyi qərara aldı. Ora göndərilən casuslar bu xəbərlə qayıtdılar ki, oranın sakinləri çox deyil və onu ələ keçirmək çətin olmayacaq.

Allahın onlara qazandırdığı parlaq qələbə israilliləri özlərinə arxayın etmişdi. Allah Kənan torpağını onlara vəd etdiyi üçün onlar özlərini təhlükəsizlikdə hiss edirdilər və dark etmirdilər ki, yalnız İlahi köməklə uğur qazana bilərlər. Hətta Nun oğlu Yeşua Ayın ələ keçirilmə planını tərtib edərkən məsləhət üçün Allaha müraciət etməmişdi.

İsraillibr özlərindən məmnunluqla dolmuşdular və öz düşmənlərinə ikrahla baxırdılar. Yüngül qələbə gözləyərək onlar fikirləşirdilər ki, şəhərin ələ keçirilməsi üçün üç min adam kifayətdir. Allahın onlarla olub-olmadığına əmin olmamış onlar döyüşə başladılar. Şəhərin qapılarına yaxınlaşanda onlar ən qəti müqavimətlə rastlaşdılar. Düşmənlərin çoxluğundan dəhşətə gələrək israillilər sərt enişb aşağı tullandılar. Kənanlılar onları inadla izləyərək “qapılardan qovdular... və onları dağın enişində darmadağın etdilər”. İsraillibr az itki versələr də (yalnız 36 adam öldürülmüşdü), lakin bu məğlubiyyət bütün camaatı cəsarətdən məhrum etdi. “Xalqın qəlbi əridi və su kimi oldu”. Bu, onların kənanlılarla birbaşa döyüş meydanında görüşdükləri birinci hadisə idi və əgər onları bu kiçik şəhərin sakinləri qovmuşdularsa, böyük vuruşma başlayanda onların başına nə gələcəkdi? Nun oğlu Yeşua onların uğursuzluğuna Allah qəzəbinin nəticəsi kimi baxırdı; ümidsizliklə, dumanlı hisslər içərisində o, “öz paltarlarını cırdı və Rəbbin mücrüsü önündə üzü üstə yerə döşəndi və axşama qədər uzandı, o və İsrailin ağsaqqalları öz başlarına kül ələdilər”.

“Ya Hökmdar Rəbb!” - o yalvardı. “Sən bu xalqı nə üçün İordandan keçirtdin, bizi emorluların əlinə vermək və bizi həlak etmək üçünmü?... Ya Rəbb! İsrail öz düşmənlərinə arxa çevirəndən sonra mən nə deyim? Kənanlılar və torpağın bütün sakinləri eşidərək bizi mühasirəyə alacaqlar və adımızı yer üzündən siləcəklər. Onda Sən Öz böyük adına nə edəcəksən?”

Rəbb ona cavab verdi: “Qalx, nə üçün üzün üstə yıxılmısan? İsrail günah etdi və Mənim onlara verdiyim əhdi pozdular”. Ümidsizliyə [438] qapılmaq və zarımaq deyil, dərhal və qəti fəaliyyət göstərmək vaxtı çatmışdı. Düşərgədə gizli günah işlədilmişdi, onu ifşa etmək və kənarlaşdırmaq lazım idi ki, Allahın hüzuru və xeyir-duası yenidən onların arasında ola bilsin. “Əgər öz aranızda lənətə gəlmişi məhv etməsəniz, daha sizinlə olmayacağam”.

Allahın hökmünü yerinə yetirənlərdən biri Onun əmrini pozmuşdu və bu bütün xalqı lənətə düçar etmişdi. Onlar “lənətə gəlmişdən götürdülər, oğurladılar və gizlətdilər”. Yeşua cinarətkarı necə ifşa etmək və cəzalandırmaq haqda göstəriş aldı. Bunun üçün püşk atdılar. Təqsirkar birbaşa göstərilmədi, iş bir müddət qaranlıq qaldı ki, xalq öz günahları üçün məsuliyyət hiss etsin və öz qəlbinə nəzər salaraq itaətlə Allaha dönsün.

Səhər tezdən Yeşua bütün xalqı soylarına görə topladı və təntənəli, təsirli istintaq başlandı. İstintaq addım-addım irəliləyirdi. Əvvəlcə soy qolu, sonra qəbilə, ailə, sonra da ailə üzvü seçildi - Yəhuda qolundan Karmi oğlu Akan, Allah tərəfindən o, İsrailin bədbəxtliyinin səbəbi kimi göstərildi.

Onun günahının şübhəsizliyini sübut etmək üçün və cinayətkarı ədalətsiz mühakimə etmək haqda ittihamdan qaçmaq üçün Yeşua təntənəli surətdə ondan həqiqəti söyləməyi tələb etdi. Yaramaz adam öz cinayətini tamamilə etiraf etdi: “Həqiqətən man İsrailin Allahı Rəbbə qarşı günah edərək belə elədim: talan malından Babil mail olan gözəl bir paltar, iki yüz şekel gümüş və ağırlığı əlli şekel olan bir qızıl külçə görəndə onlara tamah salıb götürdüm. Budur, ən altda gümüş olmaqla hamısını çadırımın otrasında torpağa basdırmışam”. Dərhal göstərilən yerə adamlar göndərildi, onlar yeri qazdılar və “onları çadırın içindən götürüb Yeşuanın yanına gətirdilər və Rəbbin önündə yerə qoydular”. Cinayətkara hökm çıxanldı və hökmü dərhal icra etdilər. “Nə üçün bizi bəlaya saldın? Rəbb bu gün səni bəlaya salacaq”, - Yeşua dedi. Xalq Akanın günahı üçün məsuliyyət daşıdığına görə və bu günahın nəticələrini öz üzərlərində duyduqlarına görə onun cəzalandırılmasında onlar iştirak etməli idilər. “Bütün israillilər onu daşqalaq etdilər”.

Sonra onun üzərinə böyük daş təpəsi yığdılar, bu təpə sanki bu cinayətin və cəzanın şahidi idi. “Bunun üçün bu günə qədər o yerin adına Akor dərəsi deyilir”, akor - yəni “əziyyət” deməkdir. “Salnamələr” [439] kitabında onun haqqında yazılmışdır: “Karminin oğlu həsr olunmuş şeydə xainlik edib İsraili bəlaya salan akan idi” (l Salnamələr 2:7).

Axor günah etmişdi, Allahın ən aydın və ciddi xəbərdarlığına, Onun gücünün ən qüdrətli təzahürlərinə etinasızlıq göstərmişdi. “Lənətə gəlmişdən qorunun ki, özünüz də lənətə düçar olmayasınız”, - bütün İsrailə elan edilmişdi. Bu əmr İsrailin İordandan möcüzəli surətdə keçməsindən, Allah əhdinin təsdiqi kimi, sünnət mərasiminin xalqda yerinə yetməsindən dərhal sonra səslənmişdi; Pasxanın bayram edilməsindən və Rəbb ordusunun Rəhbəri əhd Mələyinin təzahüründən sonra səslənmişdi. Bundan sonra Yerixonun fəthi olmuşdu, bu fəth Allah Qanununu pozanların bütün hamısının düçar olacaqları cəzaya şəhadət edirdi. İsraillilərin yalnız İlahi gücün sayəsində qələbə qazanması və onların öz gücləri ilə Yerixonu heç vaxt ələ keçirə bilməmələri faktı hərbi qəniməti oğurlamağı qadağan edən əmrə xüsusi çəki verirdi. Allah Öz Sözünün qüdrəti ilə bu qalanı dağıtdı; nailiyyət Onun idi və bu şəhər onda olan hər şeylə birlikdə yalnız Ona həsr olunmalı idi.

Milyonlarla israillilərdən yalnız bircə nəfər həmin təntənəli qələbə və İlahi cəza saatında Allah əmrini pozmağa cəsarət etdi. Akanın tamahı zəngin Babil paltarım görəndə alovlanmışdı və hətta öz tamahı üzündən ölümlə üz-üzə duranda belə o onu “gözəl Babil paltarı” adlandırmışdı. Bir günah arxasınca başqa günahı gətirmişdi. Rəbbin xəzinəsinə həsr edilən qızılı da, gümüşü də o özünə götürmüşdü. Kənan torpağının ilk məhsullarından o, Allahdan oğurlamışdı.

Akanın həlakına səbəb olan ölümcül günah tamah idi, bu günah yüngül münasibət göstərilən, ən çox yayılmış günahdır. Başqa günahları ifşa edib cəzalandırdıqları halda, onuncu hökmün pozulması nadir halda mühakimə olunur. Akanın hadisəsindən bu şərin eybəcərliyi və dəhşətli nəticələrindən dərs götürmək olar.

Tamah - getdikcə inkişaf edən günahdır. Akan öz qəlbində sərvət yığmaq tamahı daşıyırdı, nəhayət, bu, onun adəti oldu və bütün varlığına hakim kəsildi. Bu şəri öz qəlbində daşıyaraq o fikirləşmirdi ki, bütün İsraili bədbəxtliyə düçar edəcəkdir, onun hissləri günahdan kütləşmişdi və o, tamahın asan şikarı oldu.

Bütün ciddi və birmənalı xəbərdarlıqların əksinə olaraq bu cür günahlar indi də baş vermirmi? Akana Yerixonun qənimətini özünə [440] götürməyi qadağan etdikləri kimi, bizə də mənfəətpərəstliyə uymağı aydınca qadağan etmişlər. Allah bu günahı bütpərəstliyə aid edir. Bizə xəbərdarlıq etmişbr: “Siz Allaha və mammona qulluq edə bilməzsiniz” (Matta 6:24); “Diqqətli olun tamahkarlıqdan özünüzü saxlayın” (Luka 12:15); “Cinsi əxlaqsızlığın və hər cür natəmizliyin, yaxud tamahın qoy aranızda adı belə çəkilməsin” (Efeslilərə 5:3). Akanın, Yəhudanın, Hananyanın, Şapiranın düçar olduğu dəhşətli qismət bizim önümüzdə durur. Daha əvvəl həmin şeyi “şəfəq oğlu” Lüsifer haqqında da bilirdik, o, daha yüksək mövqeyə iddia edirdi və göylərin parıltısını və şöhrətini əbədilik itirdi. Lakin bütün bu xəbərdarlıqlara baxmayaraq mənfəətpərəstlik çiçəklənir.

Bu günahın sürüşkən cığınnm hara apardığını hər yerdə görmək olar. O, ailələrdə narazılığa və ayrılığa səbəb olur, yoxsulda zənginə qarşı paxıllıq və nifrət oyadır, zəngini yoxsulu təqib etməyə məcbur edir. Bu günah yalnız dünyada deyil, ibadətgahda da mövcuddur. Burada eqoistlik, xəsislik, yalan, xeyriyyəçilik işbrinə etinasız münasibət, “onda bir payda və töhfələrdə” Allahdan oğurluq etmək o qədər adi olmuşdur ki. “Xeyirxah” və məbədi mütəmadi olaraq ziyarət edənlərdən çoxusu - heyhat! - Akanlardır. Çoxları bir yığıncağı da buraxmırlar, Rəbb Axşamında iştirak edirlər və eyni zamanda onların mülkiyyətləri içərisində Allahın lənətlədiyi, qanunsuz olaraq götürdükləri şeylər gizbdilir. Gözəl Babil paltarı xətrinə çoxları öz vicdanlarını və əbədi xilas ümidlərini qurban verirlər. Çoxları öz düzgünlüklərini və qabiliyyətlərini pul kisəsi ilə dəyişirbr. Yazıq yoxsulların fəıyadları eşidilməz qalır, Xoş Müjdənin işığı yayılmır; məsihçi kimi görünənlərin əməlləri ətrafdakıların kinayəsinə səbəb olur, onlarda imanlılar haqqında yanlış təsəvvür yaradır, lakin yenə də buna baxmayaraq tamahkar “məsihçibr” öz sərvətlərini toplamaqda davam edirlər. “İnsan da Allahdan oğurlayarmı? Siz isə Məndən oğurlayırsınız”, - Rəbb deyir (Malaki 3:8).

Akanın günahı bütün xalqın üzərinə bədbəxtlik gətirdi. Bir adamın günahına görə Allahın qəzəbi, azğınlıq ifşa edilib kökündən yox olmayana qədər Onun cəmiyyətində qalacaqdır. İmanlılar cəmiyyəti hər şeydən çox həqiqətin açıq düşmənlərindən, allahsızlardan və küfr edənlərdən deyil, Məsihin qeyri-səmimi ardıcıllarından ehtiyat etməlidir. Rəbbin İsrailə xeyir-dualar göndərməməsinin səbəbi məhz [441] onlardır, məhz onlar Onun xalqının üstünə bədbəxtlik gətirirlər.

Cəmiyyət çətinliklər keçirəndə, soyuqluq və mənəvi düşkünlük Allah düşmənlərini sevindirəndə, əllərini döyüb öz yazıq vəziyyətlərini ağlamaq əvəzinə cəmiyyət üzvləri bu sualı düşünməlidirlər - Akan kimiləri onların arasında deyildirlər ki? İtaətlə öz qəlblərinə baxaraq hər kəs İlahi hüzur üçün maneə olan gizli günahları aşkara çıxarmağa çalışmalıdır.

Akan öz günahını etiraf edəndə artıq həddindən çox gec idi. O görmüşdü ki, Qay yaxınlığındakı döyüşdən sonra məğlubiyyətə uğramış israillilər məyus qayıtdılar, lakin hamının qarşısına çıxıb öz günahını etiraf etmədi. O, Yeşuanın və ağsaqqalların sözlə deyilməz kədərlə necə üzü üstə düşdüklərini görmüşdü. Əgər o, onda öz günahını etiraf etsəydi, bu, onun peşman olduğuna müəyyən dərəcədə şəhadət edərdi, lakin o, sükutunu qorumaqda davam edirdi. Baş vermiş cinayət haqda xalqa necə elan edilməsini Akan eşitmişdi, hətta onun dəqiq müəyyən edilməsini də eşitmişdi, lakin dəhşətli sükut onun dodaqlarını möhürləmişdi. O biləndə ki, onun soyu, sonra onun qəbibsi və onun aibsi göstərilmişdir, onun qəlbini necə dəhşət bürümüşdü! Lakin Rəbbin barmağı onu göstərməyincəyə qədər, o, əvvəlki kimi öz etirafını söyləmədi. İndi, günahı gizlətmək daha mümkün olmayanda, o hər şeyi olduğu kimi danışdı. Əfsus, etiraflar çox vaxt beb baş verir. Faktlar artıq sübut olunanda onları etiraf etmək - bir şeydir, yalnız Allaha və sənə məlum olan öz günahlarını etiraf etmək - tamam başqa şey. Öz cinayətinin nəticələrindən yaxa qurtarmağa ümidi olsaydı, Akan heç vaxt etiraf etməzdi. Lakin onun etirafı yalnız layiq olduğu cəzanın ədabtliliyini bir daha təsdiqbdi. O, öz günahını etiraf etdi, lakin bu etirafda edilmiş cinayət üçün nə səmimi peşmançılıq, nə şərə ikrah yox idi, bu, onun qəlbində heç bir işıqlı dəyişiklik demək deyildi.

Hər kəsin ölüm - dirim məsələsi həll olunandan sonra Allah məhkəməsi önündə duranlar da bu cür etiraf edəcəklər. Bizim hər birimizi gözləyən qismət təqsirkarlan öz günahlarını etiraf etməyə məcbur edəcəkdir. Dəhşətli təqsirkarlıq hissi və cəzanın əzabverici intizarı insanları bunu etməyə məcbur edəcəkdir. Lakin bu cür etiraf günahkarı xilas edə bilməz.

Çoxlan Akan kimi öz qanunsuzluqlarını yaxınlarından nə qədər [442] mümkündür gizlədirlər, onlar özlərini təhlükəsizlikdə hiss edirlər və bu ümidlə özlərinə təsəlli verirlər ki, Allah onların qeyri-düzgünlüyünü göstərmək üçün bu qədər sərt olmayacaqdır. Çoxları həddindən gec dərk edəcəklər ki, heç bir qurban və töhfələr onları günahlardan təmizləməyəcəklər. Səmavi kitablar açılanda Hakim təqsirkara onun cinayəti haqda heç nə deməyəcəkdir - yalnız sirayətedici çoxmənalı baxış yetirəcəkdir və qanunsuz özünün hər bir əməlini aydın xatırlayacaqdır. Onda, Yeşuanın günbrində olduğu kimi, təqsirkarı qəbilədən və ailədən axtarmaq lazım olmayacaqdır, hər kəsin dodaqları onun ayıbını etiraf edəcəkdir və insanlardan gizbdilmiş cinayətlər bütün dünyaya məlum olacaq. [443]

46-cı fəsil
EYİR-DUALAR VƏ LƏNƏTLƏR

(Bu fəsil Yeşua Kitabının 8-ci fəslinə əsaslanır)

Akan üzərində hökmün icra olunmasından sonra Yeşuaya əmr olundu ki, müharibə etməyə qadir bütün adamlarla yenidən Qaya hücum etsin. Allahın qüvvəsi israillilərlə idi və tezliklə onlar şəhəri ələ keçirdilər.

Bundan sonra hərbi fəaliyyət bir müddət dayandırıldı ki, bütün İsrail təntənəli ibadətdə iştirak edə bilsin. İnsanlar Kənanda məskən salacaqları vaxtı səbirsizliklə gözləyirdilər; onların nə evləri, nə də öz ailələri üçün torpaqları yox idi, bütün bunlara malik olmaq üçün kənanlıları qovmaq qarşıda dururdu; lakin az əhəmiyyətli olmayan bu iş onların diqqətini tələb edən daha ciddi vəzifə önündə ikinci plana çəkilirdi.

Öz miraslarına sahib olmazdan əvvəl onlar Allaha sədaqət əhdini təsdiq etməli idilər. Özünün sonuncu nəsihətlərində Musa onlara iki dəfə əmr etmişdi ki, Allah Qanununu təntənəli surətdə tanımaq üçün Şekem yaxınlığmda, Eval və Gerizim dağlarında toplaşsınlar. Onun sözünə itaət edərək bütün israillilər - yalnız kişibr deyil, həm də qadınlar və uşaqlar, aralarında olan gəlmələrlə birlikdə - Qilqaldakı düşərgəni tərk etdilər və öz düşmənlərinin torpaqlarından keçərək ölkənin mərkəz hissəsinin yaxınlığında olan Şekem vadisinə yola düşdübr. İtaətsiz düşmənlər onları əhatə edirdilər, lakin nə qədər ki onlar Allaha sadiq qalırdılar, onların təhlükəsizliyi Onun qüdrəti ilə [444] təmin olunurdu. Onda, Yaqubun günlərində olduğu kimi, “Allah ətraf şəhərlərin sakinlərini dəhşətə salmışdı” və ibranilərin səyahəti rahat keçirdi (Yaradılış 35:5).

Təntənəli ibadət üçün təyin edilmiş yer artıq bir dəfə onların atalarının hüzuru ilə müqəddəsləşdirilmişdi. Burada, Kənan torpağında İbrahim özünün Tanrıya birinci qurbangahını ucaltmışdı. İbrahim də, Yaqub da öz çadırlarını burada qurmuşdular. Sonralar İsrailin Yusifın cənazəsini dəfn edəcəyi sahə də buradan satın alınmışdı. Yaqubun qazdığı quyu və onun öz aibsinin bütlərini dibində basdırdığı palıd da burada idi.

Şekem Fəbstinin ən gözəl guşələrindən biri idi və burada icra ediləcək təntənəli və əzəmətli mərasimlərə tamamilə yararlı idi. Çılpaq təpələrin arasında yaşıl, çöl çiçəkləri ilə dolu talalan olan gözəl vadi uzanırdı, burada bol sulu çaylarla və çeşmələrlə suvarılan zeytun sahələri boy atırdı. Vadinin hər iki tərəfində Eval və Gerizim dağları ucalırdı, onların, demək olar ki, bir-birinə toxunan ətəkləri təbii meydança yaradırdı; bir dağda deyilən hər bir söz o birisində dəqiq və aydın eşidilirdi, hər iki dağın ətəyində isə çoxlu adam yerləşə bilərdi.

Musanın göstərişlərinə əsasən Eval dağında böyük daşlardan abidə ucaltdılar. Əvvəlcədən əhəng qatı ilə örtülmüş bu daşlarda qanun həkk olunmuşdu: yalnız Sinada bəyan edilən və daş lövhələrdə həkk olunan On Qanun deyil, həm də Musaya verilən və onun tərəfindən kitaba yazılan qanunlar. Bu abidənin yaxınlığında yonulmamış daşdan olan qurbangahda Allaha qurbanlar gətirildi. Üzərində lənət əslənməli olan Eval dağında qurbangahın qurulmasının mənası bu idi: İsrail Allah Qanununu pozmuşdu, özünü Allahın qəzəbinə düçar etmişdi və simvolu bu qurbangah olan Məsihin əfvedici qurbanı olmasaydı, ibranilər Allahın cəzasına düçar ola bibrdibr.

Altı soy qolu, Leanın və Rəhilənin törəmələri, Gerizim dağında durmuşdular, mənşəyi qulluqçu qadınlardan olan qalanları isə Ruven və Zevulunla birlikdə Eval dağına çıxdılar, kahinbr mücrü ib birlikdə vadidə onların arasında yerbşdilər. Boru səsi sükuta çağırdı və sonra dərin sükutun içində bütün yığışanların hüzurunda Nun oğlu Yeşua müqəddəs mücrünün yanında duraraq daşların üstündə yazılanları oxudu, - o əvvəlcə Allah Qanununa itaət edənlərə vəd olunan xeyir-duaları sadaladı. Gerizim dağındakı bütün soylar bir səslə cavab [445] verdi: “Amin!” Sonra o, lənətləri bəyan etdi və Eval dağındakı bütün soylar da bu cür razılıq cavabı verdilər. Min-min səs bu təntənəli cavabda bir səs kimi birləşdi. Bundan sonra Musa tərəfindən verilən qərar və hökmlərlə birlikdə Allah Qanunu oxundu.

İsrail Sinada qanunu birbaşa Allahın dilindən almışdı və Onun əli ilə həkk olunan Rəbbin müqəddəs hökmləri əvvəlki kimi mücrüdə qorunurdu. İndi qanun bir daha yazılmışdı və hamının onu oxuya biləcəyi yerdə yerləşdirilmişdi. İbranilərin Kənan torpağını aldıqları əhdin şərtlərini hər kəsin görmək imkanı var idi. Hər kəs hökmün şərtlərinin qəbuluna öz razılığını göstərməli olacaqdı və onlara riayət etdiyi halda xeyir-duaları və yaxud onları pozduğu halda lənətləri seçəcəkdi. Qanun yalnız abidənin daşları üzərində yazılmamışdı, Nun oğlu Yeşua özü bütün İsrailin önündə onu ucadan oxumuşdu. Musanın Qanunun təkrarı Kitabını xalqa verməsindən çox keçməsə də, lakin indi Yeşua qanunu yenidən oxudu.

İsraildə yalnız kişilər deyil, həm də bütün qadınlar və uşaqlar da qanunun oxunmasını eşitdilər - vacib idi ki, onlar da öz borclarını bilsinlər və yerinə yetirsinlər. Allah Öz qanunları haqda İsrailə əmr etmişdi: “Buna görə də mənim bu sözlərimi ürəyinizdə və ağlınızda saxlayın, qolunuza bir nişan kimi, gözlərinizin arasına alın bağı kimi bağlayın, öladlarımza öyrədin... Belə etsəniz, Rəbbin atalarmıza vəd etdiyi torpaqlarda sizin də, övladlannızın da ömrü uzun olar və göy yer üzərində durduqca orada yaşayarsmız” (Qanunun təkrarı 11:18-21).

Musanın əmr etdiyi kimi, hər yeddi ildən bir bütün İsrailin hüzurunda bütün qanun oxunmalı idi: “Hər yeddi ilin sonunda, borcların bağışlanma ilində, Çardaqlar bayramında, bütün İsraillilər Allahımz Rəbbin hüzurunda olmaq üçün Onun seçəcəyi yerə gələndə bu qanunu İsraillilərə oxuyun. Xalqın kişi, qadın və uşaqlarım, həmçinin şəhərinizdə yaşayan yadelliləri toplayın. Qoy hamı eşidib öyrənsin və Allahımz Rəbdən qorxub qanunun bütün sözlərinə dəqiq əməl etsin. Qoy qanunu bilməyən uşaqlar da eşitsinlər və mülk olaraq almaq üçün İordan çayından keçib gedəcəyiniz ölkədə ömür boyu Allahınız Rəbdən qorxmağı öyrənsinlər” (Qanunun təkrarı 31:10-13).

Şeytan yorulmadan Allahın bütün dediklərini təhrif etməyə çalışır ki, insanlar düzgün dərk edə bilməsinlər və onları günaha sövq etmək asan olsun. Bu səbəbə görə də Rəbb Öz tələblərini tam aydın [446] söyləmişdir ki, heç kim yanılmasın. Hər zaman Allah insanları qorumağa çalışır ki, iblisin məhvedici, qəddar, yoldançıxarıcı qüvvəsi onlara hakim olmasın. O, o səviyyəyə qədər güzəştə getmişdir ki, Özü onlarla danışmışdır və həyatverici həqiqətləri Öz əli ilə həkk etmişdir. Həyatla dolu və həqiqətlə işıqlanan bu xeyir-dualı sözlər insanlara ən etibarlı bələdçi kimi verilmişdir. İnsanın diqqətini yayındırmağa və Rəbbin əhdlərinə, tələblərinə məhəbbətin qüvvəsini zəiflətməyə şeytan həmişə hazır olduğu üçün böyük səy göstərmək vacibdir ki, onları öz şüurunda saxlayasan və qəlbinə həkk edəsən.

Dini müəlimlər Müqəddəs Kitab tarixi dərslərini insanlara elə izah etməyə çalışmalıdırlar ki, onlar Allahın bütün xəbərdarlıqlarını və tələblərini dərk etsinlər. Bu haqda sadə dildə danışmaq lazımdır ki, uşaqlara da aydın olsun. Gəncləri Müqəddəs Yazıların həqiqətləri ilə istiqamətləndirmək həm ruhani xadimlərin, həm də valideynlərin işinin bir hissəsi olmalıdır.

Valideynlər öz uşaqlarını müqəddəs səhifələrdəki biliklərin rəngarəngliyi ilə cəlb etməlidirbr. Onlar öz oğul və qızlarını Allah Sözü ilə maraqlandırmaq istəyirbrsə, özbri də Müqəddəs Sözlə maraqlanmalıdırlar. Valideynbr Müqəddəs Kitab təlimini bilməlidirbr və Allahın əmr etdiyi kimi, onun haqqmda “evində oturanda və yolla gedəndə, uzananda və qalxanda” danışmalıdırlar (Qanunun təkrarı 6:7; 11:19). Övladlarının Allahı sevməsini və hörmət etməsini istəyənlər bu haqda Allah Sözündə xəbər verildiyi kimi və yaradılış işbrinin şəhadət etdiyi kimi Allahın xeyirxahlığı və qüdrəti haqda danışmalıdırlar.

Müqəddəs Kitabın hər fəsli və hər ayəsi Allahdan insanlara xəbərdir. Onun hökmləri, bizim Məsihə məxsus olduğumuza şəhadət edərək, əlbrimizdə işarə və alnımızda sarğı olmalıdırlar (bax. Çıxış 13:16). Əgər Allah xalqı bu hökmləri öyrənsə və ona itaət etsə, onda, əvvəl israillilərlə olduğu kimi, onun yolunu gündüz bulud sütunu və gecə alov sütunu göstərəcəkdir. [447]

47-ci fəsil
GİVEONLULARLA İTTİFAQ

(Bu fəsil Yeşua Kitabının 9-cu və 10-cu fəsillərinə əsaslanır)

İsraillilər Şekemdən özlərinin Qilqalda yerləşən düşərgələrinə qayıtdılar. Orada onların yanına tezliklə hansısa qəribə adamlar gəldilər və onlarla müqavilə bağlamağı xahiş etdilər. Onlar özlərinin uzaq torpaqdan gəlmələr olduğunu elan etdilər, onların xarici görünüşü də, sanki, bunu təsdiq edirdi. Onların köhnə paltarları solğunlaşmışdı, ayaqqabıları sürtülmüşdü. Yol ehtiyatları kiflənmişdi, şərab qabları kimi istifadə olunan xəz dərilər cırılmışdı və səfər zamanı olduğu kimi, sanki, tələsik, necə gəldi düzəltmişdilər.

Onların vətənində, Fəbstindən uzaqda, insanlar Allahın Öz xalqı üçün etdiyi möcüzələr haqda eşitmişdilər və onları İsraillə ittifaq bağlamağa göndərmişdibr. İbranilərə xüsusi xəbərdarlıq edilmişdi ki, kənanlılarla heç bir müqavilə bağlamasınlar, xalqın rəhbərlərində bu gəlmələrin sözlərinin həqiqiliyinə şübhə yarandı və onlar dedilər: “Bəlkə, siz bizim yaxınlığımızda yaşayırsınız?” Onlar buna yalnız beb cavab verdilər: “Biz sənin qullarınıq”. Lakin Yeşua onlardan birbaşa cavab tələb edəndə: “Kimsiniz və haradan gəlmisiniz?” - onlar əvvəlki sözlərini təkrar etdilər və öz səmimiliklərinə sübut olaraq əlavə etdibr: “Sizin yanınıza gələndə biz bu çörəyimizi evimizdən isti götürmüşdük; indi isə, budur, o, quru və boyat olmuşdur. İçində şərab olan xəz dəriləri biz dolduranda təzə idilər, indi cırılmışlar; bu paltarımız və [448] ayaqqabımız çox uzun yoldan köhnəlmişlər”.

Bu dəlillər bütün şübhələri dağıtdı. İbranilər “Rəbdən soruşmadılar və Yeşua onlarla sülh bağladı, onların həyatını qoruyacağı barədə şərt kəsdi və cəmiyyətin başçıları and içdilər”. Beləliklə ittifaq bağlandı. Həqiqət üç gündən sonra üzə çıxdı. Onlar “eşitdilər ki, onlar qonşularıdırlar və elə onların yaxınlığında yaşayırlar”. İbranilərin önündə öz gücsüzlüklərini dərk edərək giveon əhalisi öz həyatlarını qorumaq üçün hiyləgərliyə əl atmışdılar.

Uyduqları yalanı biləndə israilliləri güclü hiddət bürüdü. Üç günlük keçiddən sonra onlar giveonluların ölkənin mərkəz hissəsinin yaxınlığında yerləşən şəhərlərinə yaxınlaşanda onlann hiddəti daha da coşdu. Buna görə bütün İsrail camaatı başçılara şikayətləndilər, ittifaq qeyri-düzgün yolla bağlansa da başçılar ittifaqı pozmaqdan imtina etdilər, çünki onlar “onlara İsrailin Allahı Rəbbin adı ilə and içmişdilər”. “İsrail oğullan onları məhv etmədilər”. Giveonlular bütlərə daha səcdə etməməyə, ancaq əsl Allaha xidmət etməyə and içdilər və onlann əfv edilməsi bütpərəst kənanlıların məhv edilməsi haqda İlahi əmri pozmurdu. İttifaq bağlayarkən ibranilər öhdələrinə günah etmək götürmürdülər. And yalan yolu ilə alınmış olsa da, onu pozmaq olmazdı. Əgər kimsə nəyəsə and içmişdirsə və bu, onu cinayət iş görməyə məcbur etmirsə, bu cür and müqəddəs sayılır. Heç bir maddi düşüncələr, nə qisas, nə şəxsi maraqlar əhdin və ya andın toxunulmazlığına təsir edə bilməzdilər. “Rəbb yalançı dilə ikrah edər” (Məsəllər 12:22) və “Rəbbin dağına kim çıxa bilər? Müqəddəs məskəninə kim girə bilər?” - “Şərəfsizə xor baxan, Rəbdən qorxanlarasa hörmət edən” (Məzmur 24:3; 15:4).

Giveonluların həyatı əfv edildi, lakin onlar məbəd yanında qul kimi oldular və orada ən qara işləri yerinə yetirdilər. “Həmin gün Yeşua təyin etdi ki, onlar camaat üçün və Rəbbin qurbangahı üçün odun yarsınlar və su daşısınlar”. Bu şərtlər minnətdarlıqla qarşılandı, çünki onlar israillilərin önündə öz günahlarını dark edirdilər və heç bir şərtə baxmayaraq, onların mərhəmətinə sevinirdibr. “Budur, indi biz sənin əlindəyik, - onlar Yeşuaya dedilər. - Bizimb necə rəftar etmək sənə yaxşı və ədalətli görünsə, o cür də rəftar et”. Bütöv yüzilliklər ərzində onların törəmələri məbəd yanında işbdibr.

Giveonun ərazisində dörd şəhər yerbşirdi. Bu şəhərbrin sakinbrinin [449] padşahı yox idi, onları ağsaqqallar və rəislər idarə edirdilər. Qalanlarının içərisində əsas olan Xevron “padşah şəhərlərindən biri kimi böyük şəhər idi... və onun bütün sakinləri cəsur adamlar idibr”. Lakin onlar ən alçaq işə getdilər ki, yalnız sağ qalsınlar, - budur israillilərin Kənan sakinbrinə təlqin etdikləri həmin dəhşətin gözəl sübutu.

Giveonlular israillilərlə düzgün rəftar etsəydilər, onların qisməti xeyli yaxşı olardı. Allaha itaət onların həyatını qorusa da, yalan onları biabırçılığa və köləliyə düçar etdi. Rəbb nəzərdə tutmuşdu ki, kim bütpərəstliklə əlaqəni kəssə və İsraib birləşsə, əhdin xeyir-dualarından faydalansınlar. Onlar “sənin arandakı gəlmə” təyinatı altına düşürdülər və azacıq istisnadan başqa, bu adamlar İsraillə bərabər eyni üstünlüklərdən istifadə edirdilər. Rəbbin əmrində deyilirdi:

“Qərib sizin torpağınızda məskən salanda, onu sıxışdırmayın. Sizdə məskən salan qərib qoy sizin üçün sizin yadelli kimi olsun, onu özün kimi sev”. Pasxa və qurbangətirmə haqda əmrdə deyilirdi: “Ey camaat, sizin üçün və sizinlə yaşayan yadelli üçün qayda birdir, nəsilbr boyu daimi qaydadır, çünki Rəbb sizə də, yadellilərə də bir gözlə baxır” (Saylarl5: 15).

Əgər düzgün hərəkət etsəydibr, giveonlular da bu cür hüquqlardan istifadə edə bibrdibr. “Cəsur adamlar olan” “padşah şəhərinin” sakinləri üçün bütün gələcək dövrlər boyu odunyaran və sudaşıyan olmaq eb də asan olmadı. Başqalarını aldatmaq üçün onlar əyinbrinə dibnçi paltarları geyindilər, bu paltarlar, əbədi köləliyin rəmzi kimi, eb əyinlərində də qaldı. Bütün nəsillər boyu onların kölə vəziyyəti Allahın yalana ikrah bəsbdiyinə şəhadət etməli idi.

Giveonun israillilərə təslim edilməsi Kənanın bütün padşahlarını dəhşətə gətirdi. Öz qəsbkarları ilə ittifaq bağladıqlarına görə giveonlulardan qisas almaq üçün dərhal tədbirlər görüldü. Yerusəlim padşahı Adoni-Sedeqin rəhbərliyi altında Giveonu məhv etmək üçün beş kənanlı padşah razılığa gəldilər. Bütün bunlar çox tez baş verdi və müdafiəyə hazır olmayan giveonlular Yeşuanın yanma, Qilqala elçi göndərdibr: “Əlini qullanndan çəkmə; tez yanımıza gəl, bizi xilas et və bizə kömək ver; çünki dağlarda yaşayan bütün Emor padşahları bizə qarşı birləşib”. Giveonun üzərini alan təhlükə yalnız onun sakinlərini [450] deyil, İsraili də qorxutdu. Mərkəzi və cənubi Fələstinə gedən əsas yollar bu şəhərdən keçirdi və əgər israillilər bütün ölkəni fəth etməyi fikirləşirdilərsə, bu şəhəri düşmənə təslim etmək olmazdı.

Yeşua dərhal Giveonun müdafiəsinə hazırlaşdı. Hücuma məruz qalmış şəhərin sakinləri ehtiyat edirdilər ki, onların yalanı köməkdən imtinaya səbəb ola bilər, lakin onlar İsrail xalqına birləşdikləri və Allaha səcdə etməyə başladıqları vaxtdan Nun oğlu Yeşua onları qorumağı özünə bore bilirdi. Bu dəfə, yola düşməzdən əvvəl, o, İlahi məsləhət istədi və Rəbb ona razılıq verdi. “Onlardan qorxma, - İlahi vəhydə deyilirdi, - çünki Mən onları sənin əllərinə təslim etmişəm; onlardan heç kim sənin önündə dura bilməz”. Yeşua Qilqaldan yola düşdü, “döyüşə qadir olan bütün xalq və bütün igidlər də onunla birlikdə”.

Bütün gecə öz adamları ilə birgə gedərək, Yeşua səhər Giveona çatdı. Birləşmiş rəislər şəhərin ətrafında təzəcə yerləşmişdilər ki, Yeşua onlara hücum etdi. Bu sürətli hücum müttəfiqlərin tam məğlubiyyəti ilə başa çatdı. Çoxsaylı ordular Bet-Xoronun enişinə tərəf qaçdılar; zirvəyə çataraq onlar dağın sərt enişi ilə sürətlə endilər. Lakin burada onların üzərinə dəhşətli dolu yağdı. “Rəbb onların üstünə göydən böyük daşlar yağdırdı... Daş kimi dolu ilə ölənlər İsrail övladlarının qılıncla öldürdüklərindən daha çox idi”.

Emorlular dağlarda sığınacaq tapmaq niyyəti ilə qanşıqlıq və həyacan içərisində qaçmaqda davam etdikləri zaman Yeşua dağın zirvəsində duraraq və aşağı baxaraq dark etdi ki, günün axırına kimi döyüşü başa çatdıra bilməyəcəkdir. Əgər düşmənlər tamamilə darmadağın edilməsələr, onlar kömək gözləyəcəklər və yeni hücuma başlayacaqlar. “Yeşua Rəbbə dua etdi... və israillilərin önündə dedi: “Dayan ey günəş, Giveon üzərində, ey ay, Ayyalon dərəsində”. Xalq öz düşmənlərindən qisas alana qədər günəş də, ay da dayandı. Salehin kitabında yazılan bu deyilmi: “Günəş səmanın ortasında dayandı və demək olar ki, bütöv bir gün qərbə tələsmədi”.

Axşam düşməzdən əvvəl Yeşuaya verdiyi vədi Allah yerinə yetirdi. Düşmən tamamilə ona təslim edildi. O günün hadisələri uzun müddət xalqın yaddaşında qaldı. “Nə ondan əvvəl, nə də sonra, Rəbbin insan səsini bu cür eşitdiyi belə gün olmamışdı. Çünki Rəbb İsrail uğrunda vuruşmuşdu”. “Uçan oxlarının qığılcımından, vıyıldayan nizənin [451] panltısından günəş və ay yerlərində durdu. Yer üzündə qəzəb içində gəzdin, millətləri hiddətlə tapdaladın. Sən Öz xalqının qurtulması üçün, məsh etdiyin millətin xilas olması üçün çıxdın” (Habaqquq 3:1113).

Allah Ruhunun təsiri altında Yeşua dua etmişdi ki, İsrail Allahının qüdrətinə sübut alsın. Bu xahiş heç də böyük rəhbərin özünə arxayın olmasına şəhadət etmirdi. Nun oğlu Yeşua vəd edilmişdi ki, İsrailin düşmənlərini Allah məhv edəcəkdir, lakin o elə ciddi səy göstərmişdi ki, elə bil döyüşün müvəffəqiyyəti bütünlüklə İsrail ordusundan asılı idi. O, insanın qadir olduğu hər şeyi etdi və sonra imanla İlahi kömək üçün müraciət etdi. Müvəffəqiyyətin sirri insan səyinin İlahi qüvvə ilə ittifaqındadır. Böyük uğurlara yalnız Qadir Allahın qüvvəsinə ümid bəsləyənlər çatırlar. “Dayan ey günəş, Giveon üzərində, ey ay, Ayyalon dərəsində” - deyə əmr edən həmin adam Qilqal yaxınlığındakı düşərgədə yerə uzanaraq saatlarla dua etmişdi. Dua insanları - qüvvə insanlandır.

Belə qeyri-adi möcüzə şəhadət edir ki, təbiəti Yaradan idarə edir. Şeytan təbii dünyada İlahi işi, bütün Kainatın mövcudluğunun böyük əzəli səbəbinin yorulmaz yaradıcı qüvvəsini insanlardan gizlətməyə çalışır. Bu möcüzə təbiəti Allahdan üstün tutanların hamısına irad göstərir.

Öz istəyinə görə Allah təbiətin qüvvələrindən düşməni məhv etmək üçün istifadə etdi - “şimşək, dolu, qar, buludlar, qasırğalar Onun sözünü yerinə yetirənlərdir” (Məzmur l48:8). Emorlular Allah niyyətlərinin həyata keçməsinə maneçilik edəndə Rəbb İsrailin düşmənlərinin üzərinə “göylərdən böyük daşlar” ataraq işə qarışdı. Allah Sözü yer tarixinin sonuncu mərhələsində baş verəcək böyük döyüş haqqında məhz belə deyir: “Rəbb cəbbəxanasını açdı, qəzəbinin silahlarını çıxartdı” (Yeremya 50:25). “Qar anbarlarına girmisənmi? Dolu anbarlarını görmüsənmi? Man onlan dar gün üçün, döyüş və müharibə günləri üçün saxlayıram” (Əyyub 38:22,23).

Yəhya Vəhydə “səmavi məbəddən” gələn yüksək “Yerinə yetdi”! sədasının arxasınca tökülən bədbəxtliyi təsvir edir. O deyir: “Göydən insanların üstünə hər biri bir talant ağırlığında olan böyük dolu dənələri yağdı” (Vəhy 16:17,21). [452]

48-ci fəsil
KƏNANIN BÖLÜNMƏSİ

(Bu fəsil Yeşua Kitabının 10:40-43; 11 və 14-22-ci əsaslanır)

Bet-Xoron üzərindəki qələbədən tezliklə sonra cənubi Kənan fəth edildi. “Yeşua bütün ölkəni - dağlıq yerləri, Negevi, yamaclı-düzənlikli bölgəni tutdu... Yeşua bir dəfəyə bütün padşahları və onların ölkələrini aldı, çünki İsrail üçün vuruşdu. Yeşua və onunla birgə bütün İsraillilər Qilqaldakı ordugaha qayıtdı” (Yeşua 10:40-43).

Şimali Fələstindəki kənanlıların qəbilələri İsrail ordusunun uğurundan qorxaraq öz aralarında ona qarşı ittifaq bağladılar. Ona Merom gölünün qərb torpaqlarına sahib olan Xasor padşahı Yavin başçılıq edirdi. “Onlar və onların bütün orduları onlara birgə hücuma keçdilər”. Düşmənin qüvvələri israillibrin Kənanda indiyədək müharibə etdikləri orduların sayından dəfələrlə çox idi, “çoxluqda dəniz sahilindəki quma bərabər olan çoxsaylı xalq; atlar da, döyüş arabaları da olduqca çox idi. Bütün bu padşahlar toplaşdılar, gəldilər və Merom suları yanında birlikdə düşərgə saldılar ki, İsraillə vuruşsunlar”. Lakin Yeşua yenə də Rəbdən ruhlandırıcı sözbr eşitdi: “onlardan qorxma; çünki sabah bu vaxtlarda Mən onların hamısını İsrail oğullarının əlləri altına salacağam”.

Merom gölü yaxınlığında Yeşua müttəfıqlərin düşərgəsinə qəfıl hücum etdi və onları tamamilə darmadağın etdi. “Rəbb onları israillilərin əllərinə təslim etdi və onlar onları məhv etdilər... onlardan biri də sağ [453] qalmadı”. Düşmənlərin döyüş arabaları və atları - kənanlıların fəxri və şöhrəti - İsrailin xüsusi malı olmamalı idi. Allahın əmri ilə döyüş arabalarını yandırdılar, atların isə ayaq vətərini kəsdilər və beləliklə bu hərbi sursatlar hərbi məqsədlər üçün tamamilə yararsız oldular. İsraillilər döyüş arabalarına və atlara deyil, “Rəbb Allahın adına” güvənməli idilər.

Şəhərlər bir-birinin ardmca zəbt edildi, müttəfiqlərin baş şəhəri Xaşor isə yandırılıb kül edildi. Yeşua bütün Kənanı fəth edənə qədər bu müharibə bir necə il çəkdi. “Torpaq müharibədən dincəldi”.

Kənanlıların müqavimətini qırmaq mümkün olsa da, lakin onlar hələ tamamilə fəth edilməmişdilər. Qərbdə filiştlilər hələ də sahil boyu məhsuldar torpaqları tuturdular, şimalda isə sidonlular yaşayırdılar, Livan da onların əllərində idi. Cənubda Misir tərəfdə də İsrailin düşmənləri yaşayırdılar.

Lakin Yeşua müharibəni dayandırmalı idi. Hakimiyyət əsasını İsrail üzərinə endirməzdən əvvəl böyük rəhbər başqa təyinatı yerinə yetirməli idi. Fəth edilən və fəth edilməyən bütün torpaq soy qolları arasında bölünməli idi. Hər bir qolun sonrakı vəzifəsi özünə bölünmüş yeri tamamilə fəth etmək idi. Əgər israillilər öz həyatları ilə Allaha sədaqət göstərsəydilər, O, düşmənləri qovardı - əgər onlar Onun əhdinə sadiq qalsaydılar, O onlara daha böyük məskənlər verməyi vəd etmişdi.

Torpağın bölünməsi Yeşuaya, baş kahin Eleazara və soy qollarınınn başçılanna tapşırılmışdı. Hər bir soyun yaşayış yeri püşklə həll olunurdu. Fəth olunduqdan sonra bu və ya digər qəbiləyə keçəcək torpaqların sərhədlərini Musa özü göstərmişdi və həm də hər bir soya bölünmədə iştirak etməli olan rəis təyin etmişdi. Məbəd xidmətinə həsr olunan Levi soyuna bu bölgü aid deyildi, lakin ölkənin müxtəlif yerlərində levilərə miras hissəsi kimi 48 şəhər ayrılmışdı.

Torpağın bölgüsü başlamazdan əwəl Kalev soy qollarının başçılarının müşayiəti ilə xüsusi tələb üçün gəldi. Yeşuadan başqa Kalev də İsraildə ən qoca ər idi. Kalev və Yeşua casuslar arasında əhd olunan torpaq haqda yegənə xoş xəbər gətirənlər idilər, onlar xalqı Allah naminə gedib onu ələ keçirməyə ruhlandrırdılar. Kalev indi Yeşuaya o vaxt ona sədaqətə görə mükafat kimi verilən vədi xatırlatdı. “Sənin ayağın dəyən torpaq sənin və övladlarının əbədi qisməti olacaqdır; [454] çünki sən Rəbbin dediyini dəqiqliklə etdin”. Bu əsasa görə Kalev tələb etdi ki, Xevron dağını onun mülkiyyətinə versinlər. Orada uzun illər boyu İbrahim, İshaq və Yaqub yaşamışdılar, orada onları Maqqedadakı mağarasında dəfn etmişdilər. Xevron nəhəng Arbanın daimi yaşayış yeri olmuşdu, onun nəhəng görkəmli casusları dəhşətə salaraq bütün İsraili igidlikdən məhrum etmişdi. Allahın qüvvəsinə arxalanaraq, bütün başqa yerlər içərisində Kalev məhz bunu özünə miras seçdi.

“İndi artıq İsraillilər səhrada gedərkən Rəbbin Musaya bu sözü dediyi vaxtdan qırx beş il keçir. Rəbb dediyi kimi mənə ömür verdi, bax mən bu gün səksən beş yaşındayam. Musanın məni göndərdiyi vaxt olduğum kimi bu gün də qüvvətliyəm. O zaman qüvvətim necə idisə, indi də girib-çıxmaq və döyüşmək üün elə qüvvətim var. Buna görə də Rəbbin o zaman dediyi bu dağlıq yeri sən indi mənə ver. Bu dağlıq yerdə Anaqlıların, böyük və qala divarlı şəhərlərin olduğunu o gün sən də eşitdin. Bəlkə Rəbb mənimlə olar və mən də Rəbbin dediyi kimi onları qovaram”. Bu xahiş Yəhuda soyüunun başçıları tərəfindən dəstəkləndi. Torpağın bölünməsində iştirak etmək üçün bu soydan təyin olunan Kalev bu adamları öz xahişini təqdim etmək üçün götürdü ki, şəxsi məqsədlərini həyata keçirmək üçün hakimiyyətdən istifadə etməsi barədə heç kimdə şübhə doğurmasın.

Onun xahişini dərhal yerinə yetirdilər. Bu nəhəng qalanın fəth edilməsinin etibar edilməsi üçün daha etibarlı əl yox idi. “Yeşua ona xeyir-dua verdi və Yefunne oğlu Kalevə Xevronu qismət etdi, ... çünki o, İsrail Allahı Rəbbin əmrlərini dəqiqliklə yerinə yetirmişdi”. Kalevin imanı indi, onun şahidliyinin başqa casusların yalançı şahidliyinə zidd olduğu çox illər əvvəlki kimi qalırdı. O bu İlahi əhdə inanırdı ki, Rəbb Kənanı Öz xalqına miras verəcəkdir, buna onun heç bir şübhəsi yox idi. O öz xalqı ilə səhrada didərginliyin çətinliklərini çəkmişdi, beləcə günahın bütün məyusluqlarını və yükünü bölüşmüşdü, lakin şikayət etməmişdi, qardaşları səhrada öldüyü halda, sayəsində sağ qaldığı Allah rəhmini vəsf etmişdi. Səhrada sərgərdanlıq zaman və Kənandakı bütün müharibə illəri ərzində xalqın məruz qaldığı məhrumiyyətlər, təhlükələr və bəlalar içərisində Rəbb onu qorumuşdu və indi də, səksəndən çox yaşı olsa da, o özünü çox yaxşı hiss edirdi. O özünə ümumiyyətlə torpağın fəth olunmuş hissəsini deyil, bütün başqa casusların fəth edilməsini qeyri-mümkün hesab etdikləri məhz həmin [455] yeri istəyirdi. Qüvvələri nə vaxtsa İsrailin imanını sarsıdan həmin nəhənglərin əlindən Allahın köməkliyi ilə bu qalanı almağa ümid edirdi. Bu istək Kalevdə şan və şöhrət hərisliyinin təsirindən doğulmamışdı. Şanlı qoca döyüşçü öz xalqına Allahı şöhrətləndirən və bütün soyları onların atalarının məğlubedilməz hesab etdikləri torpağın tamamilə almmasına ruhlandıran nümunə göstərməyi qərara almışdı.

Kalev qırx il arzuldığı mirası aldı və Allahın onun alacağına inanaraq Anaqın üç oğlunu oradan qovdu. Özü və öz evi üçün mirası ələ keçirdikdən sonra onun səyi zəifləmədi; o bir yerdə durmadı ki, ancaq qazandığından həzz alsın, xalqın rifahı və Allahın şərəfi naminə sonrakı qələbəbr üçün irəlilədi.

Qorxaqlar və şıltaqlar səhrada həlak oldular, həqiqi şəhadət gətirənlər isə Eşkolun üzümünü yeyirdilər. Hər kəs öz imanına görə aldı. İmansızlar gördülər ki, onların qorxduqları kimi də oldu. Allahın əhdlərinə baxmayaraq, onlar Kənanın miras alınmasının qeyri-mümkünlüyünü elan etdilər və ona sahib olmadılar. Lakin Allaha güvənərək çətinlikbrdən qorxmayanlar və Qadir Köməkçinin qüvvəsinə etibar edənlər gözəl torpağa daxil oldular. Qədimlərin qəhrəmanları “iman vasitəsilə ölkələr fəth etdibr... şiddətli atəşi söndürdülər, qılıncın ağzından qaçdılar, zəifliyə rəğmən qüvvətbndibr, döyüşdə möhkəm oldular, yadların ordularını qovdular” (İbranibrəl 1:33,34). “Bu, dünyaya qalib gələn zəfər budur: imanımız” (l Yəhya 5:4).

Torpağın bölünməsi haqda daha bir tələb səsləndi, lakin bu, Kalevin xahişindən necə də kəskin fərqlənirdi! Bu, Yusifın övladları Efrayim soyu və Menaşşe soyunun yarısı tərəfindən edildi. Öz saylarının çoxluğunu söyləyərək bu soylar ikiqat pay təbb edirdilər. Püşkə görə onlara, məhsuldar Şaron vadisi də daxil olmaqla, torpağın zəngin hissəsi düşmüşdü, lakin bu diyarın əsas şəhərlərinin bir çoxu hələ də kənanlıların əlbrində idi; fəth etmənin çətinliklərindən və təhlükələrindən qaçmağa çalışaraq yuxarıda adları çəkilən soylar artıq fəth olunmuş torpaqdan əlavə hissə təbb edirdilər. Efrayim soyu ən çoxsaylılardan biri idi, Yeşua da ona məxsus idi və onun üzvləri təbii olaraq hesab edirdibr ki, xüsusi münasibətə haqları var. “İrs torpaq almaq üçün niyə bizə tək püşklə bir pay verdin? Biz böyük xalqıq və [456] indiyə qədər Rəbb bizə bərəkət verib” - onlar deyirdilər. Lakin sarsılmaz rəhbəri ədalətdən dönməyə heç nə məcbur edə bilməzdi. Onun cavabı belə oldu: “Əgər siz böyük xalqsınızsa və Efrayimin dağlıq bölkəsi sizə darlıq edirsə, meşəliyə çıxın, orada Perizlilər və Rafalılar torpağında özünüzə yer edin”.

Onun cavabı şikayətlərin əsil səbəbini açdı. Kənanlıları qovmaq üçün onların imanı və cəsarəti yox idi. “Dağ bölgəsi bizə bəs deyil, - onlar dedilər,- ancaq dərədə olan torpaqda yaşayan bütün Kənanlıların dəmir döyüş arabaları var”.

İsrail Allahının qüdrəti Onun xalqının məğlubedilməzliyinin zəmini idi və əgər Efrayimlilər Kalevin cəsarətinə və imanına malik olsaydılar, heç bir düşmən onların önündə dura bilməzdi. Onların aşkarca çətinliklərdən və təhlükəbrdən qaçmaq arzusu Yeşua tərəfındən möhkəm və sarsılmaz qərarla qarşılandı: “Siz böyük xalqsınız, qüvvətiniz də böyükdür... - o dedi, - kənanlılar qüvvətli olsa da, onların dəmir döyüş arabaları olsa da, siz onları qova biləcəksiniz”. Bu yolla onların öz mülahizələri özbrinə qarşı çevrildi. Özlərinin dedikləri kimi, çoxsaylı xalq olduqları üçün qardaşlan kimi onlar da özbrinə yol aça bilərdilər. Allahın köməyi ilə onların dəmirdən olan hərbi arabalardan heç bir qorxuları olmamalı idi.

Bu vaxta qədər xalqın və səyyar məbədin olacaq yeri Qilqal idi. Lakin indi səyyar məbədi Efrayimə düşən hissədəki kiçik Şiloy şəhərinə daimi yerə aparmaq lazım idi. O, ölkənin mərkəzi hissəsinin yaxınlığında yerbşirdi və buna görə də bütün soyların onu ziyarət etməsi rahat idi. Ölkənin bu hissəsi artıq fəth edilmişdi və səcdəyə gəbnləri heç kim narahat etməzdi. “Bütün İsrail övladlarının icması Şiloya yığışıb orada hüzur çadırını qurdu” (Yeşua 18:1). Səyyar məbəd Qilqaldan aparılanda hələ də düşərgədə qalan soylar onun arxasınca getdilər və silom yaxınlığında yerləşdibr. Öz paylarının alana qədər onlar burada da qaldılar.

İlyas evinin qanunsuzluğu üzündən filiştlilərin əlinə keçənə qədər, şəhər özü isə dağıdılana qədər mücrü Şiloyda üç yüz il qaldı. Bundan sora artıq heç vaxt bir daha mücrü bura qayıtmadı. Nəticədə məbədin ibadəti Yerusəlimdəki məbədə göçürüldü və Şiloy öz əhəmiyyətini itirdi. Yalnız xarabalıqlar xatırladırdılar ki, nə vaxtsa burada şəhər olmuşdu. Bir çox yüzilliklər sonra, Şiloyun düçar olduğu tale [457] Yerusəlim üçün xəbərdarlıq oldu: “İndi adımı ilk dəfə qoyduğum Şiloydakı məskənimə gedin və xalqım İsrailin pisliyinə görə ona nə etdiyimi görün... Buna görə də Şiloy ilə necə rəftar etdimsə, Mənim adımla çağrılan, güvəndiyiniz məbədlə, sizə və atalarınıza verdiyim bu yerlə də elə rəftar etdimsə, sizi də eləcə önümdən rədd edəcəyəm”, -Rəbb peyğəmbər Yeremya vasitəsilə dedi (Yeremya 7:12,14).

“Sərhədbəsərhəd torpağın bölüşdürülməsini qurtardıqdan sonra” və bütün soylar paylarını aldıqdan sonra Yeşua öz tələbini bildirdi. Kalev kimi ona da pay haqda xüsusi vəd verilmişdi. Lakin o, geniş torpaqlar deyil, yalnız bir şəhər xahiş edirdi. “Onun xahiş etdiyi şəhəri ona verdilər... və o, şəhər tikdi və onda yaşadı”. Bu şəhərin adı - Timnat-Şerah (“qalıq”) - qənimət üçün öz haqqını birinci irəli sürmək əvəzinə, cəmiyyətin ən adi üzvü belə öz payını almayana qədər bunu təxirə salan fatehin alicanab xarakterinə və təmənnasız hərəkətinə şəhadət edir.

İordanın hər iki tərəfindən levilər üçün ayrılan altı şəhər qatillərin intiqamdan gizlənə biləcəkləri sığınacaq şəhərbr idi. Bu şəhərlərin təyinatı haqda Musa göstəriş vermişdi: “Sığınacaq şəhərlər olaraq bəzi şəhərlər seçin ki, səhvən adam öldürən oraya qaçsın. Qisas alandan sığınacaq şəhərbriniz bunlar olsun ki, adam öldürən şəxs cammatın önündə hökm alana qədər öldürülməsin” (Saylar 35:11,12). Bu mərhəmətli ehtiyatlılıq tədbiri zəruri idi, çünki qədim qan qisası adətinə görə öldürülənin yaxın qohumu və ya varisi qatildən qisas almalı idi. Cinayət aşkar olanda isə məhkəmə prosesi lazım olmurdu. Qisasçı cinayətkan hər yerdə təqib edib və onu tutduğu yerdə öldürə bibrdi. O vaxtlar Rəbb bu adəti ləğv etməyi lazım bilmirdi, lakin qəsdən öldürməyənlər üçün ehtiyatlılıq tədbiri görmüşdü.

Sığınacaq şəhərlər elə yerləşmişdilər ki, ölkənin istənilən ucqar guşəsindən onlara yarım günə çatmaq olardı. Onlara gedən yollar həmişə tam qaydada olmalı idi. Bütün bu yollar boyunca dirəklər durmalı idi, onlara üzərinə sadə və aydın xətlə “Sığınacaq” yazılmış lövhələr bərkidilirdi ki, qaçqın vaxtını hədər itirmədən yolu asan tapsın. İbrani, gəlmə və ya müvəqqəti sakin olan hər adam bu hüquqdan istifadə edə bilərdi. Bu cür ehtiyatlılıq tədbirləri əsasında təqsirsiz olan ani qisasdan qurtulurdu, əsl təqsirkar isə layiqli cəzadan qaça bilmirdi. Qaçqının işinə rəisbr təmkinlə baxırdılar və yalnız onun [458] suçsuzluğu və qətlin qəsdən olmaması müəyyən olunurdu o, sığınacaq şəhərdə qorunurdu. Təqsirkar isə qisasçının ixtiyarına verilməli idi. Şəhərdə qalmaq hüququ alanların hamısı yalnız onun hüdudlarında olmaq şərti ilə müdəfiədən istifadə edə bilərdilər. Əgər kimsə göstərilən sərhədlərdən çıxsaydı və qisasçı ona hücum etsəydi, onda o, Allahın mərhəmətinə etinasız münasibətinə görə həyatını qurban verirdi. Bu şəhərlərdə sığınacaq tapanların hamısı baş kahinin ölümündən sonra öz evlərinə qayıda bilərdilər.

Qətldə ittiham olunanı məhkəmədə yalnız bir şahidin, hətta onlar inkaredilməz görunsələr də, sözləri ilə mühakimə etmirdilər. Allahın əmrində deyilirdi: “Bir adam bir adamı öldürsə, şahidlərin ifadəsi ilə öldürülsün. Lakin heç bir qatil tək şahidin ifadəsi ilə öldürülməsin” (Saylar 35:30). Musaya İsrail üçün bu cür əmrləri Məsih vermişdi və nəticədə Öz şagirdləri ilə yerdə olarkən və günah edənlərlə necə rəftar etmək haqda onlara tövsiyə edərkən Böyük Müəllim belə etdi ki, haqq qazandırmaq və ya ittiham etmək üçün bir nəfərin şahidliyi kifayət deyildir. Bir adamın rəyləri və ya baxışlırı mübahisəli məsələləri həll etməməlidir. Bütün bu cür işlərdə bir yerdə məsuliyyət daşımalı olan iki və ya daha çox şahid zəruridir, “yanına daha bir və ya iki kişi al ki, söylənən hər şey iki və ya üç şahidin ağzı ilə təsdiq olunsun” (Matta 18:16).

Əgər təqsirkar ölümə layiq idisə, onda heç bir əvəzvermə və haqqödəmə onu xilas edə bilməzdi. “Kim insan qanı töksə, onun da qanı insan əli ilə töküləcək” (Yaradılış 9:6). “ölüm cəzasına layiq qatilin canı üçün kəffarə almayın, çünki o ancaq öldürülməlidir” (Saylar 35:31). “Bir adam başqa adamı qəsdən hiylə ilə öldürsə, o adamı hətta Mənim qurbangahımdan götür ki, öldürülsün”, - Allahın əmrində deyilirdi, -“çünki qan tökmək ölkəni murdar edər və ölkədə tökülən qanın əvəzi ancaq onu tökənin qanı ib kəffarə oluna bilər” (Çıxış 21:14; Saylar 35:33). Nəslin təhlükəsizliyi və şərəfı tələb edirdi ki, qatilin günahı sərt cəzasını alsın. Yalnız Allahın bəxş edə biləcəyi insan həyatı müqəddəscəsinə qorunmalıdır.

Allahın tərəfindən qədim xalq üçün nəzərdə tutulan sığınacaq şəhərlər Məsihdə hazırlanan sığınacağın simvolu idibr. Müvəqqəti sığınacaq şəhərlər nəzərdə tutan həmin Rəhmli Xilaskar Öz qanını axıdaraq, Allah Qanununu pozanlar üçün onların ikinci ölümdən təhlükəsiz [459] gizlənə biləcəkləri etibarlı sığınacaq hazırladı. Əfv üçün Onun yanına gələnləri heç bir qüvvə Onun əllərindən qopara bilməz: “Deməli, indi Məsih İsaya aid olanlar üçün heç bir məhkumiyyət yoxdur”. “Məhkum edən kimdir? Ölmüş, daha doğrusu dirilmiş olan Məsih İsa, həm Allahın sağında oturdu, həm də bizim üçün vəsatət edir”. “Qarşımıza qoyulan ümidə bel bağlamaq üçün böyük malik olaq” (Romalılar 8:1,34; İbranilərə 6:18).

Bir dəqiqə ləngimədən cani şəhərdə sığınacaq axtarmalı idi. Ailəni də, işi də tərk etmək lazım idi. Hətta sevdiklərilə vidalaşmağa da vaxt yox idi. Onun həyatı təhlükədə idi və tezliklə təhlükəsiz yerə çatmaq üçün qalan hər şeyi qurban etmək lazım idi. Yorğunluğu yaddan çıxarmaq, çətinlikləri kənara atmaq lazım idi. Nəhayət arzu olunan yerə çatana qədər o, bir dəqiqə də ləngimədən qaçmalı idi.

Məsihdə sığınacaq tapmayana qədər günahkar ölümə məhkum sayılır, ləngimə və ehtiyatsızlıq qaçqına həyatı bahasına başa gələ bildiyi kimi, gecikmə və qayğısızlıq onu yeganə həyat şansından məhrum edə biləcəyi kimi. Şeytan, böyük yalançı, Allah Qanununu pozan hər kəsin yolunda dayanır və onu hədələyən təhlükəni dərk etməyən, bütün qəlbilə əbədi sığınacağa can atmayan məhvedicinin şikarı olur.

Sığınacaq şəhərlərin sərhədlərini tərk edən düstaq qisasçının əlinə düşürdü. Beləliklə, insanlar Hədsiz Müdrikliyin onların təhlükəsizliyi üçün təyin etdiyi yollardan möhkəm yapışmağı öyrəndilər. Günahkarın Məsihdə günahlarının bağışlanmasını alacağına yalnız inanması kifayət deyildir, - o, iman və itaətlə Onda olmalıdır. “Çünki həqiqəti dark edib mənimsədikdən sonra qəsdən günah işləsək, günahlar üçün qurban qalmaz, lakin hökmün dəhşətli bir intizarı və Allaha qarşı duranları məhv edəcək şiddətli od qalır” (İbranilərə 10: 26, 27).

İsrailin iki soy qolu - Qad və Ruven, bir də Menaşşe qolunun yarısı öz paylarını İordandan keçməzdən əvvəl almışdılar. Geniş dağlıq çöllərin və Gileadın, Başanın gözəl meşələrinin hətta Kənanın özündə də tayı - bərabəri yox idi, bunlar bir heyvandar kimi onlar üçün geniş otlaqlar idi. Yuxarıda adları çəkilən iki qol Menaşşe qolunun yarısı ilə burada məskən salmaq istəyərək and içdilər ki, başqaları ilə birlikdə İordanı keçib, qardaşları da öz paylarını alana qədər, bütün müharibələrdə iştirak etmək üçün öz soylarından lazımi qədər silahlı adam [460] göndərsinlər. Bu vədi onlar sədaqətlə yerinə yetirdilər. On soy Kənana daxil olanda “Ruvenlilər, Qadlılar və Menaşşe qəbiləsinin yansı... döyüş üçün silahlanmış qırx minə yaxın adam Rəbbin önündə Yerixo düzənliklərinə keçdi” (Yeşua 4:12,13). Bütün illər ərzində onlar öz qardaşları ilə birlikdə böyür-böyürə şərəflə vuruşdular. İndi öz yerlərinə qayıtmaq vaxtı çatmışdı və onlar bütün döyüşlərdə öz qardaşları ilə bərabər iştirak etdikləri üçün hərbi qənimətləri də onlarla bölüşdürürdülər. Belə ki, onlar böyük sərvətlə, “çox böyük sayda heyvanla, gümüşlə, qızılla mislə və dəmirlə və çoxlu miqdarda paltarla” qayıdırdılar, bütün bunları onlar ailələri və sürüləri ilə qalanlarla bölüşdürməli idilər.

Onların torpaq payı Rəbbin məbədindən uzaqda yerləşirdi və Nun oğlu Yeşua onların evlərinə qayıtmasına qəlbində həyəcanla baxırdı. O bilirdi ki, onları orada necə güclü sınaqlar gözbyir - köçəri həyatın tənhalığında onlar sərhədbrində yaşayan bütpərəst qəbilələrin adətlərini qəbul edə bibrdibr.

Nun oğlu Yeşua və başqa rəislərin qəlbləri hələ də qaranlıq duyğularla sıxıldığı halda, onlara qəribə şayiələr çatdı. İordan yaxınlığında, İsrailin çayı möcüzəli yolla keçdiyi yerin yanında, iki və yarım soy qolu Şilodakı qrubangaha bənzər ayrı böyük qurbangah tikmişdibr. Allah Qanunu ölüm qorxusu altında məbəddəki ibadətdən başqa digər ibadətin yaradılmasını qadağan edirdi. Əgər qurbangah ibadət üçün tikilmişdirsə və əgər o toxunulmaz qalırsa, onda bu, xalqı həqiqi imandan uzaqlaşdırardı.

Xalqın bu münasibətlə Şiloda toplaşan nümayəndələri qızğınlıqla, hiddət dumanı içərisində elə bu saat dönükbrə qarşı müharibəyə getməyi təklif etdilər. Lakin daha tədbirlilərin məsləhəti ilə qərara alındı ki, əvvəlcə ora xüsusi təyin edilmiş adamlar göndərsinlər və onlar bu iki yarım soydan hərəkətlərinə izahat tələb etsinlər. Artıq əvvəlcə Peorda özünün Allah barədə qısqanclığı ilə fərqlənən Pinxas başda olmaqla hər soydan bir nəfər olaraq on rəhbər seçildi. Əvvəlcədən izahsız bunu etməklə iki və yarım soy səhv etmişdi və bebliklə özbrinə qarşı bu cür ağır şübhələr oyatmışdılar. Göndərilənlər qardaşlarının təqsirkar olduqlarına əmin idilər və onlara sərt iradla müraciət etdilər. Onları Allaha qarşı üsyanda ittiham etdilər və İsrail Baal-Peora yapışanda onun başına nələr gəldiyini xatırlamağı [461] əmr etdilər. Bütün İsrail adından Pinxas Qad və Ruven oğullarına dedi ki, əgər onlar bu torpaqda ümumi yandırma üçün qurbangahsız yaşamaq istəmirlərsə, onda qoy İordanın o biri tərəfındə, öz qardaşları arasında torpaq payı götürsünlər.

İttham olunanlar cavabında izah etdilər ki, onların qurbangahı qurbangətirmə üçün nəzərdə tutmamışdılar, lakin onlan çay ayırsa da, Kənandakı qardaşları ilə eyni imana malik olduqlanna şəhadət kimi tikilmişdir. Onlar ehtiyat edirdilər ki, onların övladları gələcəkdə, İsraildə hissəyə malik olmayanlar kimi, məbəddən ayrılmasınlar. Bu halda Rəbbin Şilodakı qurbangahının nümunəsi əsasında ucaldılan bu qurbangah buna şəhadət etməli idi ki, onu tikənlər canlı Allaha səcdə edirlər.

Elçilər böyük sevinclə bu izahatı dinlədilər və dərhal bu xəbərlə onları göndərənlərin yanına qayıtdılar. Qarşıdakı müharibənin bütün planlanı öz-özünə dağıldı və bütün xalq Allahı vəsf edərək sevincdən şənləndi.

Qad və Ruven oğulları qurbangahın üzərində onun tikilməsinin məqsədi haqda yazı yazdılar: “Bu aramızda şahiddir ki, Rəbb Allahımızdır”. Bununla onlar gələcəkdə mümkün ola biləcək anlaşılmazlıqların qarşısını almağa və yoldan çıxmaya xidmət edə biləcək şeyləri aradan götürməyə çalışırdılar.

Adicə anlaşılmazlıq üzündən hətta ən xeyirxah niyyətlərlə hərəkət edənlər arasında da necə də tez-tez ciddi çətinliklər törədir; əgər bu zaman səbir və nəzakət göstərilməzsə, nəticələr ən ciddi və hətta faciəli ola bilər. On soy xatırlayırdı ki, Akanın hadisəsində Allah onları, öz həmqəbiləlilərinin günahının üzə çıxarılmasında yüngüllük göstərənləri, necə cazalandırır. İndi onlar təcili və ən ciddi tədbirlər görməyi qərara aldılar, lakin başlanğıc səhvdən qaçmağa çalışaraq əks ifrata düşdülər. İşi sakitcə bütün təfərrüatı ilə öyrənmək əvəzinə, onlar irad və danlaqlarla öz qardaşlarının üzərinə düşdülər. Əgər Qad və Ruven oğulları da həmin ruhda cavab versəydilər, nəticəsi müharibə olardı. Bir tərəfdən günaha ciddi və düzgün münasibət tələb olunduğu halda, lakin digər tərəfdən tələsik nəticələr çıxartmaqdan və əsaslandırılmamış şübhələrdən ehtiyat etmək az əhəmiyyətli deyildir. Çoxlan onların davranışlarına kiçicik irada həddən artıq həssas olmalarına baxmayaraq, özlərinin şərdə günahlandırdıqları adamlarla [462] sərt rəftar edirlər. İttiham və iradlar hələ heç kimi düzəltməmişdir, lakin çoxları bu cür münasibət zamanı həqiqi yoldan daha da uzaqlaşırlar və öz qəlblərini sərtləşdirirlər. Mehribanlıq ruhu, həssaslıq, səbir günahkarı xilas edə bilər və çox günahların üstünü örtər.

Ruvenlilərin və onların qardaşlarının ağıllı hərəkətləri təqlid olunmağa layıqdir. Onlar həqiqi dini səmimi qəlbdən əbədiləşdirməyə çalışdıqları zaman onları yanlış başa düşdülər və sərt mühakimə etdilər, lakin onlar heç bir hiddət göstərmədilər. Müdafıə olunmazdan əvvəl onlar qardaşlarının ittihamlannı sakit və səbirlə dinbdilər, sonra isə hər şeyi onlara izah etdilər və özlərinin təqsirsiz olduqlarına onları inandırdılar. Beləliklə, dəhşətli nəticə ilə qurtara bilən anlaşılmazlıq dostcasına həll olundu.

Haqlı olan hətta yalan ittihamlara da baxmayaraq sakit və təmkinli qala bilər. İnsanların düzgün başa düşmədiklərinin və yanlış izah etdiklərinin hamısı Allaha yaxşı məlumdur və buna görə də biz öz işimizi rahat Ona etibar edə bilərik. O, Akanın günahını üzə çıxartdığı kimi, Ona arxalananlara da mütləq haqq qazandıracaqdır. Məsih Ruhunun təsiri altında hərəkət edənlərin hamısı mehriban və çoxsəbirli olan məhəbbəti göstərə bilərlər.

Allahın iradəsi ondan ibarətdir ki, Onun xalqı birlik və qardaş məhəbbəti ilə seçilsin. Çarmıxa çəkilmək ərəfəsində Məsih dua edir ki, O Öz Atası ilə vahid olduğu kimi, Onun şagirdləri də vahid olsun. Onda dünya inanacaqdır ki, O, Allah tərəfındən göndərilmişdir. Bu yüksək dərəcədə riqqətə gətirici və gözəl dua bütün əsrlər boyunca bizim günbrə qədər gəlib çıxmışdır, çünki O dua edirdi: “Yalnız onlar üçün deyil, onların sözü ilə Mənə iman edəcək olanlar üçün dua edirəm” (Yəhya 17:20). Biz həqiqətin bir prinsipini də qurban verməməliyiksə də, lakin bizim daimi məqsədimiz bu birliyə çatmaq olmalıdır. Bu sübut edir ki, biz Onun şagirdbriyik. İsa demişdir: “Əgər bir-birinizə qarşı məhəbbətiniz olsa, bundan hər kəs Mənim şagirdlərim olduğunuzu biləcək” (Yəhya (13:35). Həvari Peter məbədə bildirir: “Nəhayət, hamınız həmfıkir, başqalarının dərdlərinə şərik, qardaş sevən, şəfqətli, təvazökar olun. Pisliyə pisliklə, söyüşə də söyüşlə cavab verməyin, əksinə xeyir-dua edin, çünki xeyir-bərəkətə varis olmaq üçün dəvət olundunuz” (1 Peter 3:8,9): [463]

49-cu fəsil
YEŞUANIN SONUNCU SÖZLƏRİ

(Bu fəsil Nun oğlu Yeşua Kitabının 23 və 24-cü fəsillərinə əsaslanır)

Müharibələr və fəthlər qurtardı və Nun oğlu Yeşua özünün Timnat-Serahda sakit guşəsinə qayıtdı. “Rəbb İsraillilərə hər tərəfdən düşmənlərindən amin-amanlıq verəndən sonra uzun müddət keçdi... Yeşua İsraili, ağsaqqalları, başçıları, hakimləri və məmurları çağırdı”. Xalqın öz torpaq paylarında məskən salmasından bir neçə il keçmişdi ki, əvvəllər də İsraili Allah cazalarına düçar edən həmin günahlar tədricən üzə çıxmağa başladılar. Qocalıq zəifliyinin onu haqladığını hiss edərək və onun fəaliyyətinin sona yaxınlaşdığını dərk edərək Yeşua öz xalqının gələcəyi üçün narahatlıq və həyəcan keçirirdi. İsraillilər tamam qocalmış rəhbərin ətrafına bir daha yığışanda onun onlara ünvanladığı sözlərində atalıq qayğısından nəsə daha artıq bir şey səsləndi: “Allahınız Rəbbin sizin uğrunuzda bütün bu millətlərə nə etdiyini gördünüz, çünki Allahınız Rəbb Özü sizin üçün döyüşdü”. Kənan sakinləri məğlub olsalar da, lakin onlar İsrailə vəd olunan torpağın xeyli hissəsinə hələ də sahib idilər və Yeşua xalqı əldə olunanla kifayətlənməməyə və bütpərəst xalqın tamamilə qovulması haqda Allah əmrini unutmamağa inandırırdı.

Xalq bütpərəstləri qovmağa tələsmirdi. Soylar hərəsi öz yerinə çəkilmişdi, ordu buraxılmışdı və müharibəni yenidən başlamaq işi [464] çətin və şübhəli görünürdü. Lakin Yeşua dedi: “Allahınız Rəbb Özü onları qarşınızdan silib atacaq və onlan gözünüzün qarşısından qovacaq. Allahınız Rəbbin sizə söz verdiyi kimi onların torpağına sahib olcaqsınız. Musanın Qanun kitabında yazılan hər şeyi saxlayıb yerinə yetirmək üçün çox diqqətli olun ki, ondan nə sağa, nə də sola dönəsiniz”.

Yeşua birbaşa insanlara müraciət etdi, çünki onların əmin olmaq imkanı var idi ki, qoyulan şərtləri onlar nə qədər ki, yerinə yetiriblərsə, Allah da onlara verdiyi vədləri düzgün olaraq yerinə yetirmişdir. “Bütün qəlbiniz və varlığınızla bilirsiniz ki, Allahınız Rəbbin haqqınızda dediyi bütün yaxşı şeylərdən heç biri boşa çıxmadı”. Bundan başqa o onlara xatırlatdı ki, Rəbb Öz vədlərini necə yerinə yetirmişdirsə, O Öz hədələrini də eləcə yerinə-yetirəcəkdir. “Allahınız Rəbbin sizə vəd etdiyi bütün nemətli şeylər necə yerinə yetdisə....bütün pis şeyləri də Rəbb beləcə sizin başınıza gətirəcək. Əgər Allahınız Rəbbin sizə qarşı alovlanacaq və sizə verdiyi nemətli torpaq üzərində tezliklə yox olaçaqsınız”.

Şeytan çoxlarını həqiqətəbənzər bu nəzəriyyə ilə aldadır ki, guya Allahın Öz xalqına məhəbbəti o qədər böyükdür ki, O onlara hər bir günahı bağışlayacaqdır; o təsdiq edir ki, Allah hədələri Onun mənəvi hakimiyyətində müəyyən rol oynasa da, heç vaxt hərfi mənada yerinə yetməyəcəkdir. Lakin Allah Öz yaratdığı varlıqlarla salehlik prinsiplərini rəhbər tutaraq rəftar edir, günahı Öz həqiqi işığında göstərir, həm də onun mütləq iztiraba və ölümə aparacağını aşkar edir. Günahların şərtsiz bağışlanması heç vaxt olmamışdır və olmayacaqdır. Bu cür bağışlanma Allah idarəsinin əsasının özü olan salehlik əhdlərinin tapdalanmasına şəhadət edərdi. Bu bütün saleh dünyalarda dəhşət doğurardı. Allah günahın nəticələrini düzgün göstərmişdir və əgər bu xəbərdarlıqlar yalandırsa, onda biz necə inana bilərik ki, O əhdlərini yerinə yetəcəkdir? Ədalət əvəzinə bu cür xeyirxahlıq xeyirxahlıq deyil, zəiflikdir.

Allah həyat bəxş edir. Əvvəldən Onun bütün qanunları həyata yönəldir. Lakin günah Allahın yaratdığı qaydanı dağıtdı və xaos gətirdi. Nə qədər ki, günah mövcüd olacaqdır, iztirablar və ölüm qaçılmazdır. [465] Yalnız Zəmanətçinin bizim uğrumuzda günahın lənətini Öz üzərinə götürməsi sayəsində insanın günahın dəhşətli nəticələrindən qurtulmaq ümidi vardır.

Yeşuanın ölümündən əvvəl soyların rəisləri və başçıları onun çağınşına itaət edərək yenidən Şekemdə toplaşdılar. Bütün yer üzünün heç bir güşəsi onlarda bu cür müqəddəs xatirələr oyatmırdı, bu xatirələr onları fikrən keçmişə, Allahın İbrahim və Yaqubla əhdinə qaytarır, onların Kənana girməzdən əvvəl söylədikləri təntənəli əhdləri yaddaşlarında canlandırırdı. Burada onların ölməkdə olan rəhbərin hüzurunda indi yeniləşdirməyə yığışdıqları həmin əhdlərin lal şahidləri Eval və Gerizim dağları ucalırdı. Ətrafda hər tərəfdə Allahın onlar üçün etdiklərinin sübutları görünürdü: O onlara torpaq vermişdi, onlar bu torpağın əziyyətini çəkməmişdilər; şəhərlər vermişdi, onları tikməmişdilər; onların salmadıqları üzümlüklər və zeytun bağları vermişdi. Hamı Allahın məhəbbətini və mərhəmətini hiss edə bilsin və Ona “səmimi və həqiqi” xidmət etsinlər deyə, Yeşua Allahın möcüzəli işləri üzərində ətraflı dayanaraq İsrailin bütün tarixini bir daha işıqlandırdı.

Yeşuanın əmri ilə Şilodan sandığı gətirdilər. Bu an xüsusilə təntənəli idi - Yeşuanın xalqda yaratmaq istədiyi təsiri Allah hüzurunun simvolu gücləndirməli idi. Allahın xeyirxahlığını bütün İsrailə təsvir edərək, Yeşua Tanrı naminə onları kimə xidmət etmək istədiklərini seçməyə çağırdı. Bütlərə gizli sitayiş hər hansı dərəcədə hələ cəmiyyətdə təcrübə edilirdi və Yeşua onları inandırmağa çalışırdı ki, İsraildə bu günahı tamamilə məhv etsinlər. “Əgər Rəbbə qulluq etmək gözünüzdə pisdirsə, - Yeşua dedi, - bu gün kimə qulluq edəcəyinizi özünüz seçin”.. Yeşua istəyirdi ki, onlar Allaha məcburi deyil, könüllü ibadət etsinlər. Allaha məhəbbət dinin əsl əsasıdır. Mükafat almaq ümidi ilə və yaxud cəza önündə qorxudan edilən ibadətin dəyəri yoxdur. Açıq dönüklük Allah üçün ikiüzlülükdən və formal ibadətdən çox təhqiredici deyildir. İxtiyar rəhbər insanları onlara söybdikbrin üzərində ciddi düşünməyə və doğrudanmı onların ətrafdakı mənəviyyatsız bütpərəst xalqlar kimi yaşamaq istədikbrini qərara almağa çağırdı. Əgər güc və xeyir-dualar mənbəyi Tannya ibadət etməyi onlar lazım bilmirlərsə, kimə ibadət [466] etməyi qərara alsınlar - aralarından İbrahimin götürdüyü “atalarınızın qulluq etdikləri allahlaramı” və yaxud “torpaqlarında yaşadağınız Emorluların allahlarınamı”. Yeşuanın bu son sözləri İsrail üçün acı irad idi. Emorluların allahları öz tərəfdarlarını müdafiə edə bilmədilər. Murdar və alçaq günahlar üzündən bu allahsız xalq məhv edildi və nə vaxtsa onlann olan xoş torpaq Allah xalqına verildi. Ona ibadət etdikləri üçün məhv edilən Emorluların allahlarını özünə seçmək İsrail tərəfindən necə də ağılsızlıqdır! “Amma mən və mənim evimdəkilər Rəbbə qulluq edəcək”, - Yeşua dedi. Rəhbərin qəlbini dolduran bu müqəddəs həvəs xalqa da keçdi. Onun çağırışına bütün xalq tərəddüdsüz cavab verdi: “Rəbbi tərk edib başqa allahlara qulluq etmək qoy bizdən uzaq olsun!”

“Rəbbə qulluq edə bilməzsiniz, - Yeşua dedi, - çünki O, müqəddəs Allahdır... asiliyinizi və günahlarınızı bağışlamayacaq”. Əsaslı dəyişikliklər baş verməzdən əvvəl insanlar özlərinin Allaha tam itaət etmək qabiliyyətsizliyini dərk etməlidirlər. Onlar Rəbbin qanununu pozmuşdular, bu qanun insanları günahkar kimi ittiham edirdi və heç bir xilas yolu vermirdi. Nə qədər ki onlar öz xüsusi qüvvələrinə və salehliklərinə güvənirdilər, onlar günahların bağışlanmasına arxayın ola bilməzdibr və mükəmməl Allah Qanununun prinsiplərinə uyğun gələ bilməzdilər, onların Allaha ibadət edəcəkləri barədə and içmələri əbəs idi. Yalnız Məsihə imanla onlar günahlann bağışlanmasım və Allah Qanununa itaət etmək qüvvəsini əldə edə bibrdilər. Əgər onlar Allahın onları qəbul etməsini istəyirdilərsə, öz qüvvələrinə deyil, bütövlüklə və tamamilə əhd olunan Xilaskara arxalanaraq xilasa ümid bəsləməli idilər.

Yeşua çalışırdı ki, onun dinbyicibri öz sözlərini yaxşıca ölçüb-biçsinlər və yerinə yetirməyə hazır olmadıqları vədləri verməsinlər. Onlar dərin səmimiyyətlə təkrar edirdibr: “Xeyr, ancaq Rəbbə qulluq edəcəyik”.Tanrıya ibadəti seçərək özbri-özlərinə şahidlik etməyə təntənəli surətdə razılaşıb, onlar sədaqət əhdini bir daha təkrarladılar: “Allahımız Rəbbə qulluq edəcəyik və yalnız Onun sözünə qulaq asacağıq”.

“Yeşua o gün xalqla əhd bağladı. Onlar üçün Şekemdə qanun və hökm [467] qoydu”. Bütün bu sözləri yazaraq Yeşua onları Allah Qanunu kitabı ilə birlikdə sandığa qoydu. Rəbbin müqəddəs məkanının yanındakı palıdın altına xatirə nişanı kimi o, böyük daş qoyub dedi: “Budur, bu daş bizə qarşı şahid olacaq, çünki Rəbbin bizə dediyi bütün sözləri o eşitdi. Qoy bu daş Allahı inkar etməmək üçün sizə qarşı şahid olsun” Bundan sonra Yeşua bütün xalqı irs aldığı torpaqlara göndərdi.

Yeşuanın İsrail naminə fəaliyyəti başa çatdı. O “bütün qəlbilə Rəbbə xidmət etmişdi” və Allahın kitabında onun haqqında yazılmışdır: “Rəbbin qulu”, Onun zəhmətinin bəhrəsindən həzz alan nəslin sonrakı tarixi xalqın rəhbəri kimi onun həyatına gözəl şəhadətdir: “Yeşuanın bütün ömrü boyu və ondan sonra sağ qalan... ağsaqqalların ömrü boyu İsrail xalqı Rəbbə qulluq etdi”. [468]

50-ci fəsil
ONDA BİR VƏ TÖHFƏLƏR

İsrail iqtisadiyyatında xalqın gəlirinin onda bir hissəsi Allaha ictimai ibadətin təmin olunması üçün nəzərdə tutulurdu. Musa İsrailə elan etmişdi: “Torpağın məhsulundan, onun verdiyi taxıldan və ağacların meyvəsindən onda bir hissəsi Rəbbə məxsusdur və Onun üçün təqdis edilib”. “Bütün mal-qaradan, qoyun-keçidən onda biri, sayda çoban dəyənəyinin altından keçən hər onuncu heyvan Rəbb üçün təqdis edilmiş sayılsın” (Levililər 27:30,32).

Lakin onda bir sistemi öz başlanğıcını ibranilərdən götürmür. Ən qədim dövrlərdən Allah insanlardan Ona məxsus olan onda bir hissəni tələb edirdi və bu tələb Onun övladları tərəfindən tanınırdı və müqəddəs tutulurdu. İbrahim Ən Uca Allahın kahini Melkisedeqə onda bir pay ödəyirdi (bax Yaradılış 14:20). Yaqub qaçqın və didərgin olarkən Allah Bet-Eldə vəd etmişdi: “Ay Allah, mənə verəcəyin hər şeyin onda birini Sənə verəcəyəm” (Yaradılış 28:22). Onda bir pay qanun, İsrail xalqının rifahının asılı olduğu İlahi qərarlardan biri kimi, İsraillilərin bir millət kimi təsdiq olunmalı olduğu vaxt yenidən yaradıldı.

Onda bir pay və töhfələr sisteminin yaradılması insanlann şüurunda bu böyük həqiqəti həkk edirdi ki, Allah öz məxluqları üçün bütün xeyir dualann mənbəyidir və Onun qabaqgörənliyinin bütün xoş töhfələri üçün insanın təşəkkürü Ona məxsusdur.

Allah “həyat, nəfəs və hər şeyi verir” (Həvarilərin işləri 17:25). Rəbb deyir: “Çünki Mənimdir bütün meşələrdə olan heyvanlar, minlərlə dağda otlayan mal-qaralar” (Məzmur 50:10). “Bütün qızıl-gümüş [469] Mənimdir” (Haqqay 2:8). Çünki Rəbb “sərvəti qazanmaq qabiliyyətini sizə verən Allahınız Rəbdir” (Qanunun təkrarı 8:18). Hər yeri Onun yaratdığının etiraf əlaməti olaraq Allah qərar vermişdir ki, Onun səxavətinin bir hissəsi töhfələrlə və Allaha ibadəti təmin etmək üçün nəzirlərlə Ona qayıtsın.

“Rəbbin... onda bir payı”. Burada şənbə haqqında qanunda olduğu kimi ifadə forması işlədilmişdir. “Yeddinci gün - Allahın Rəbbin Şənbə günüdür” (Çıxış 20:10). Allah insanın vaxtının və vəsaitinin müəyyən hissəsini Özü üçün ayırmışdır və heç kim cəzasız olaraq bundan öz şəxsi maraqları üçün istifadə edə bilməz.

Onda bir paydan yalnız levililər istifadə edə bilərdilər, bu soy səyyar məbəddə xidmət üçün ayrılmışdı. Lakin dini ehtiyaclar üçün vergilər bununla məhdudlaşmırdı. Səyyar məbəd, sonralar tikilən məbəd də, bütünlüklə könüllü töhfələr hesabına tikilirdi; bundan başqa, Musa qərar vermişdi ki, zəruri təmir işlərinin aparılması və başqa xərclər üçün hər dəfə xalqın hesablanması zamanı hər kəs “səyyar məbəddə xidmət” üçün yarım şekel verməlidir. Nehemyanın zamanında da buna illik vergi verilirdi (bax Çıxış 30:12-16;2 Padşahlar 12:4,5;2 Salnamələr 24: 4-13; Nehemya 10:32,33). Zaman-zaman Allaha günah və təşəkkür qurbanlan gətirilirdi. İllik bayramlar zamanı bu töhfələr xüsusilə bol olurdu. Ən səxavətli töhfələr yoxsullar üçün toplanırdı.

İnsan onda bar payı ayırmazdan əvvəl Allahın tələblərini tanımalı idi. Yerin bütün nübarları Ona həsr olunmalı idi. Qoyunlardan qırxılan ilk yun dəstəsi, döyülən sünbülün ilk buğdaları, ilk yağ və şərab heyvanların ilki kimi Allaha məxsus idi, ilk doğulan oğul üçün isə haqq ödənilirdi. İlk məhsullar kahinlərin ehtiyacları üçün məbədə Allah qarşısına gətirilirdi.

Bunun sayəsində xalq daim xatırlayırdı ki, Allah onların tarlalarmm, iri və xırda buynuzlu heyvanlannm əsl sahibidir; əkin və məhsulun yığımı zamanı günəşi və yağışı O göndərir; onların sahib olduqları hər şeyi O yaratmışdır və O, onları yalnız Öz idarəçiləri etmişdir.

Tarlaların, bağların, üzümlükbrin nübarları ilə yüklənən İsrail ərləri səyyar məbədin həyətində toplaşanda, bununla Allahın xeyirxahlığını tanıdıqlarma hamılıqla şahidlik edirdilər. Kahinlər töhfəni qəbul edəndə Rəbbin hüzurunda onu gətirən bu sözləri söyləyirdi: “Atam köçəri Aramlı idi” və Misirə səyahəti, Allahın “qüvvətli əli, uzanan qolu, [470] böyük zəhmi, əlamət və möcüzələri ilə” israili xilas etməsini təsvir edirdi. Sonra isə deyirdi: “O bizi bu yerə gətirərək süd və bal axan bu torpağı bizə verdi. İndi, ya Rəbb, mənə verdiyin torpağın məhsulunun nübarını Sənə gətirmişəm” (Qanunun təkrarı 26:5,8-10).

İbranilərin dini və xeyriyyəçilik məqsədlərilə verdikləri vergilər ümumiyyətlə onların gəlirlərinin dörddə birini təşkil edirdi. Gözləmək olardı ki, belə böyük vergidən xalq yoxsullaşar, lakin əksinə, bu vəzifələrə düzgün riayət edilməsi onların xoş güzəranının şərtlərindən biri idi. “Çəyirtkələri əkinlərinizi yeməyə qoymayacağam, tarlada meynəniz məhsulsuz qalmayacaq” deyir Ordular Rəbbi. “Bütün millətlər sizi bəxtiyar sayacaq. Çünki ölkəniz gözəl bir yer olacaq” deyir Ordular Rəbbi” (Malaki 3:11,12).

Haqqay peyğəmbərin kitabında insanların Allah naminə könüllü qurbanlar gətirməkdən imtina etmələrinin nəticələri ifadəli şəkildə göstərilmişdir. Babil əsarətindən qayıtdıqdan sonra yəhudilər Allah məbədini bərpa etməyə girişdilər, lakin öz düşmənləri tərəfindən qəti müqavimətlə rastlaşaraq işi dayandırdılar və bundan sonra başlanan quraqlıq onları o qədər yoxsullaşdırdı ki, onlar məbədin tikintisini başa çatdırmaq fikrindən imtina etdilər. “Hələ vaxt çatmamışdır, - onlar deyirdilər, - Rəbb evi tikməyin vaxtı deyil”. Lakin Rəbb peyğəmbər göndərdi ki, onlara desin: “Bu məbəd xaraba qaldığı halda sizin üçün damı yaraşıqlı evlərinizdə oturmaq vaxtıdırmı? İndi isə Ordular Rəbb belə deyir: “Həyat yollarınız haqqında yaxşı düşünün. Çox əkdiniz, amma az götürdünüz. Yeyrsiniz, amma doymursunuz. İçirsiniz, amma susuzluğunuz yatmır. Geyinirsiniz, amma geyiminiz sizi isitmir. Məvacibiniz cırıq kisəyə qoyulur” (Haqqay 1:2-6). Sonra isə bütün bunlann səbəbi göstərilir: “Çox şey gözlədiniz, budur az oldu. Az olanı da evə gətirəndə onları sovurdum. Nə üçün? Xaraba qalan məbədimə görə. Amma siz öz evləriniz üçün əlləşirsiniz. Sizdən ötrü buna görə göylər şehini, yer də məhsulunu kəsdi. Yerə, dağlara, taxıla, təzə şəraba, zeytun yağına, torpağın yetirdiyi nemətlərə, eləcə də insana, heyvana və əllərinizin bütün zəhmətinə Mən quraqlıq elən etdim” (Haqqay 1:9-11). “O zaman hər kim iyirmi kisə məhsul gözləyirdisə, on kisə olurdu. Şərab çənindən kim əlli qab şərab çəkmək istəyirdisə, iyirmi qablıq şərab tapırdı”. Rəbb belə bəyan edir: “Özünüzü və əllərinizin bütün zəhmətini səmum küləyi, kif və dolu ilə vurdum. Yenə [471] mənə sari dönmədiniz” (Haqqay 2:16-17).

Bu xəbərdarlıqlardan qorxan insanlar Allah evinin tikintisinə başladılar. Onda onlara Rəbb Sözü gəldi. “Bu gün, doqquzuncu ayın iyirmi dördündən - Rəbbin məbədininin təməli qoyulan gündən sonra nə baş verəcəyi barədə yaxşı düşünün... Bu gündən etibarət sizə bərəkət verəcəyəm!” (Haqqay 2:18-19).

Müdrik deyir: “Əliaçıq adamın bərəkəti artar, başqasının qazancını yeyən ehtiyaca düşər” (Məsəllərl 1:24). Həvari Pavel tərəfindən yazılan buna bənzər sözləri Yeni Əhddə də tapırıq: “Az əkən, az da biçəcək; çox əkən isə, çox da biçər”. “Allah sizə hər cür neməti bol həcmdə verməyə qadirdir. Elə ki, hər zaman, hər cəhətcə, hər şeyə kafi ölçüdə sahib olaraq hər yaxşı iş üçün bol imkanınız olsun” (2 Korinflilərə 9:6,8).

Allah İsrail xalqını yer üzünün bütün sakinləri üçün işıq daşıyıcıları etmək niyyətində idi. Rəbbə xidməti öz töhfələri ilə dəstəkləməklə onlar canlı Allahın varlığına və ali hakimiyyətinə şahidlik etməli idilər. Bu xidmət Allaha olan sədaqət və məhəbbətlərini ifadə etməkdən ötrü onlara verilmiş gözəl üstünlük idi. Allah istəyirdi ki, bu işığın və həqiqətin yayılması səmavi ənama şərik olanların səylərindən və töhfələrindən asılı olsun. O, mələkləri həqiqət elçiləri edə bilərdi; O Öz iradəsini öz səsi ilə, qanunu Sina dağında bəyan etdiyi kimi bildirə bilərdi; lakin Öz hədsiz Məhəbbəti və müdrikliyi ilə insanları bu iş üçün seçərək, O, onları Onun əməkdaşları olmağa çağırdı.

İsrailin günlərində onda bir pay və könüllü bəxşlər Rəbbə xidmət üçün zəruri idi. Məgər bizim dövrümüzdə Allah xalqı azmı qürban etməlidir? Məsih tərəfindən təsdiqlənən prinsipdə deyilir ki, biz aldığımız işığa və üstünlüklərə uyğun olaraq Allaha töhfələr gətirək. “Kimə çox verilmişsə, ondan çox tələb olunacaqdır” (Luka 12:48). Xilaskar Öz şagirdlərini göndərərkən onlara demişdi: “Müftə aldınız, müftə verin” (Matta 10:8). Necə ki aldığımız xeyir-dualar və üstünlüklər artır, -üstəlik də biz öz qarşımızda izzətli Allah Oğlunun əvəzsiz qurbanına malikik, - xilas müjdəsinin başqalarına çatması üçün biz öz minnətdarlığımızı daha səxavətli töhfələrlə ifadə etməməliyikmi? Xoş Müjdənin təsiri genişləndiyi üçün qədim zamanlarda olduğundan daha çox vəsait tələb olunur və bu, onda bir pay və qurbanlar haqqında qanunu indi qədim İsraildə olduğundan daha zəruri edir. Əgər Allah xalqı, qeyri-məsihçi və qeyri-saleh üsullarla öz sərvətlərini artırmaq [472] əvəzinə Onun işini könüllü töhfələrlə səxavətlə dəstəkləsəydilər, Allah izzətlənərdi və çox canlar Məsih üçün əldə edilərdi.

Məbədin tikilməsi üçün Musanın vəsait yığımı planı böyük uğur qazanmışdı. Heç bir məcburi üsullara ehtiyac yox idi. O, bizim günlərimizdə məbədlərin tez-tez istifadə etdikləri üsulların heç birinə əl atmırdı. O, dəbdəbəli məclis düzəltmirdi, insanları rəqslər və digər əyləncələr üçün şənləndirici yerlərə dəvət etmirdi. O, lotereyalar keçirmirdi, Allah məbədinin tikintisinə pul yığmaq üçün heç bir başqa şübhəli vasitələrə əl atmırdı. Rəbb Musaya əmr etmişdi ki, İsrail övladlarını öz töhfələrini gətirməyə dəvət etsin. O, töhfələri yalnız o adamlardan qəbul etməli idi ki, onlar bunu könüllü, səmimi qəlbdən edirlər və töhfələr o qədər çox olurdu ki, Musa xalqa onları gətirməyi dayandırmağı əmr etməyə məcbur oldu, çünki artıq tələb olunduğundan çox yığılmışdı.

Allah insanları Öz idarəçiləri etmişdir. Onun verdiyi vəsaitlər o vəsaitlərdir ki, O, onları Xoş Müjdənin yayılması üçün təyin etmişdir. İşdə özlərini sadiq idarəçilər kimi göstərənlərə O, daha böyük üstünlüklər etibar edəcəkdir. Rəbb deyir: “Mənə hörmət edənləri hörmətə çatdıracağam” (l Şamuel 2:30). “Allah gülər üzlə verəni sevir”. Onun xalqı minnətdar qəlblə öz töhfə və qurbanlarını “kədərsiz və qeyri-məcburi şəkildə” (2 Korinflilərə 9:7). Ona gətirəndə Onun xeyir-duaları onları müşayiət edəcəkdir, çünki O vəd etmişdir: “Bütün ondabirlərinizi ambara gətirin ki, məbədimdə ərzaq olsun. Ordular Rəbbi deyir: “Siz bununla Məni sınayın. Görəcəksiniz ki, göylərin pəncərələrini sizə açacağam, üzərinizə ehtiyaclarınızdan da çox bərəkət yağdıracağam” (Malaki 3:10). [473]

51- ci fəsil
YOXSULLARA ALLAH QAYĞISI

Xalqı dini ibadətdə iştiraka daha çox cəlb etmək üçün bütün gəlirdən yoxsulların xeyrinə ikinci onda bir pay təyin edildi. Birinci haqda Rəbb demişdir: “Levililərə isə İsraildə olan bütün varidatın onda birini irs olaraq verdim” (Saylar 18:21). Lakin ikincisi haqda O əmr etmişdir: “Daima Allahınız Rəbdən qorxmağı öyrənmək üçün taxılınızın, təzə şərabınızın, zeytun yağınızın onda bir hissəsini, mal-qaranızın, qoyun-keçilərinizin ilk balalarını, Allahınız Rəbbin qarşısında, Öz isminə məskən seçdiyi yerdə yeyin” (Qanunun təkran 14: 23; bax 14: 29; 16:11-14). Bu onda bir payı və yaxud ona bərabər miqdarda pulu insanlar iki il ərzində məbədə gətirməli idilər. Allaha təşəkkür töhfələrini və kahinə xüsusi payı gətirdikdən sonra qalan hissəsini insanlar levililərin, qəriblərin, yetimlərin və dulların iştirak etdikləri dini bayram üçün istifadə edirdilər. Bu onun üçün edilirdi ki, insanlar hər illik bayramlar zamanı təşəkkür töhfələri gətirərək və süfrəbr açaraq kahinbrin, levililərin cəmiyyətində olmaq və ibadət zamanı gümrahlıq almaq imkanına malik olsunlar.

Hər üç ildən bir 2-ci onda bir pay levililri və yoxsullan qonaq etmək üçün istifadə olunurdu, Musanın dediyi kimi; “... onlar da yeyib-doysunlar” (Qanunun təkrarı 26:12).Bu onda bir pay xeyriyyəçilik məqsədilə və qonaqpərvərlik göstərmək üçün xərcbnirdi.

Yoxsullara köməklik göstərmək üçün başqa tədbirlər də nəzərdə tutulmuşdu. Musa tərəfindən veribn qanunlar yoxsullara münasibətdə azadlıq ruhu, mehriban qayğı və səxavət ib xüsusib fərqbnirdi. Allah öz xalqına bol bərəkət verməyi vəd etsə də, O elə etmək istəmirdi ki, onlar tamamilə ehtiyac tammasınlar. O demişdir [474] ki, yerdə yoxsullar həmişə olacaqdır. Onun xalqının arasında isə mərhəmət, qayğı və xeyirxahlıq göstərən insanlar həmişə tapılacaqdır. Onda da indiki kimi insanlar bədbəxtliklərə, xəstəliklərə məruz qalırdılar, öz mülkiyyətlərini itirirdilər, lakin nə qədər ki onlar Allah tərəfindən verilən əmrləri yerinə yetirirdilər onların arasında nə dilənçi, nə də ac qalan olurdu.

Allah Qanununa əsasən, yoxsulun yerin verdiyi məhsulun müəyyən hissəsinə haqqı var idi. Ac olanda insan öz qonşusunun bağına, tarlasına və yaxud üzümlüyünə girib oradan yemək üçün taxıl və meyvə götürmək hüququna malik idi. Bu icazəyə uyğun olaraq İsanın şagirdləri şənbə günü tarladan keçərkən sünbülləri qoparıb dənini yemişdilər.

Tarlada, bağda və ya üzümlükdə qalanların hamısı yoxsullara məxsus idi. Musa demişdi: “Zəminizdə əkini biçən zaman bir dərz unutmusunuzsa, onu götürmək üçün geri qayıtmayın...Ağacları döyüb zeytun yığan zaman budaqlarda qalanı dənləmək üçün geri qayıtmayın...Bağınızın üzümlərini yığan zaman tənəklərdə qalanı başaq etmək üçün geri qayıtmayın. Qoy o, qəribin, yetimin və dul qadının olsun. Misir torpağında kölə olduğunuzu xatırlayın” (Qanunun təkrarı 24:19-22; bax Levilibr 19:9,10).

Hər yeddinci il yoxsullar üçün xüsusi güzəştlərlə əlamətdar idi. Şənbə ib adlanan il biçindən sonra başlanırdı. Məhsul yığımından sonra əkin vaxtı çatanda insanlar əkib səpməməli, üzümlükbri təmizləməməli və ya hər hansı məhsul gözləməməli idilər. Yerin özbaşına verdiyi məhsulu onlar təzə halda yeyə bibrdilər, lakin heç nəyi yığmağa və öz anbarlarında saxlamağa ixtiyarları yox idi. Həmin ilin məhsulunu yığmağa yalnız qəriblərin, yetimlərin, dulların və hətta çöl heyvanlarının ixtiyarı var idi (bax Çıxış 23:10,11; Levilibr 25:5).

Lakin əgər yer adətən xalqın yalnız ehtiyaclannı təmin etmək üçün kifayət qədər məhsul verirsə, bir il məhsulsuz necə yaşamalı? Bu barədə Allah əhdində deyilmişdir: “Altıncı il üstünüzə elə bərəkət göndərəcəyəm ki, torpaq üçillik məhsul verəcək. Səkkizinci il əkin və köhnə məhsuldan yeyin; doqquzuncu il təzə məhsul yetişənə qədər köhnəni yeyin” (Levililər 25:21,22).

Şənbə ilinə riayət edilməsi həm torpaq, həm də xalq üçün bərəkət olmalı idi. Bir il ərzində dincələn torpaq nəticədə bol məhsul verirdi. İnsanlar bu zaman ağır çöl işlərindən dincəlirdilər və xalq başqa işlə [475] məşğul olsa da, hamı qüvvələrini gələcək üçün bərpa etməyə imkan verən boş vaxta sevinirdi. Düşünmək üçün, dualar üçün, Rəbbin tövsiyə və tələbləri ilə tanış olmaq üçün və öz evlərinə daha çox diqqət yetirmək üçün onların daha çox vaxtı olurdu.

Şənbə ilində ibrani qullar azad edilirdilər və onlar boş əllə buraxılmırdılar. Rəbbin əmrində deyilirdi: “Azad edərkən onları əliboş yola salmayın. Səxavət göstərib sürülərinizdən, taxılınızdan, şərabınızdan onlara verin. Allahımz Rəbb sizə necə bərəkət veribsə siz də, onlara elə verin” (Qanunun təkrarı 15:13,14).

Əmək haqqı ləngidilmədən ödənməli idi. “Muzdla işləyəni, kasıb və möhtac bir İsrailli soydaşınızı yaxud şəhərlərinizdə yaşayan hər hansı bir qəribi istismar etməyin. Muzdunu hər gün gün batmazdan əvvəl verin, çünki kasıbdır, ümidini yalnız ona bağlayıb” (Qanunun təkran 24:14,15).

Qaçmış qullarla necə rəftar etmək xüsusi göstərilirdi: “Ağasının yanından sizin yanınıza qaçan qulu ağasına qaytarmayın. Qoy öz seçdiyi yerdə, bəyəndiyi bir şəhərdə aranızda yaşasın. Ona əzab verməyin” (Qanunun təkrarı 23:15,16).

Yoxsul üçün yeddinci il borclardan azad olma ili idi. İbranilərə ehtiyacları olan qardaşlanna faizsiz borc verməklə həmişə kömək etmək əmr edilmişdi. Yoxsuldan faiz və ya başqa gəlir almaq ciddi qadağan edilmişdi: “Yanındakı soydaşın yoxsullaşıb və özünü təmin edə bilmirsə, ona yardım et. Qoy o sənin yanında yadelli ya gəlmə kimi yaşasın. Ondan nə sələm, nə də mənfəət götür. Allahından qorx və qoy soydaşın sənin yanında yaşaya bilsin. Ona nə sələmlə pul vermə, nə də mənfəətini güdmək üçün yemək vermə” (Levililər 25:35-37). Əgər borc azadedici ilə qədər ödənilməmiş qalırdısa, onda o bağışlanırdı, xalqa isə ciddi xəbərdarlıq edilirdi ki, buna görə onlar öz ehtiyacı olan qardaşlarına kömək etməyə etiraz etməməlidirlər. “Soydaşlarınızdan biri kasıbdırsa, daşürəkli olmayın. Məzlum soydaşınıza qarşı əliniz bağlı olmasın. Nəbadə “yeddinci il - borcların bağışlanma ili yaxındır” deyərək ürəyinizə pis fikirlər gətirəsiniz. Soydaşınız üçün xəsislik etməyin, ona kömək etməkdən boyun qaçırmayın. Yoxsa məzlum soydaşınız sizdən Rəbbə şikayət edər və günah qazanarsınız. ölkədə həmişə kasıblar olacaq, buna görə də sizə belə əmr edirəm: mütləq öz ölkənizdəki kasıb və möhtac soydaşınıza qarşı əliaçıq olun. Nəyə ehtiyacı varsa, ona lazımınca borc verin” (Qanunun təkrarı 15:7,9,11,8). [476]

Heç kim ehtiyat etməməli idi ki, səxavət onu yoxsullaşdıracaqdır. Allahm əmrlərinə itaət özü ilə bol bərəkət gətirirdi. “Siz bir çox millətlərə borc verəcək, lakin onlardan borc almayacaqsınız. Siz bir çox millətlərə hökmranlıq edəcəksiniz, onlar sizə hökmranlıq etməyəcək” (Qanunun təkrarı 15:6).

“Yeddi dinclik ilindən”, “yeddi dəfə yeddi ildən” sonra Azadlıq ili -böyük yubiley ili gəlirdi. “Yeddinci ayda... yüksək səslə şeypur çaldırmaqla əllinci ili təsdiq edin və ölkənin bütün sakinləri üçün azadlıq elan edin. Bu il sizin üçün Azadlıq ili olsun; hamı öz mülkünə, öz ailəsinə qayıtsın” (Levililər 25:9,10).

“Yeddinci ayın onuncu günündə, Kəffarə günündə” azadlıq borusu səslənirdi. İbrani xalqının yaşadığı hər yerdə bütün Yaqub övladlarını azadlıq ilini salamlamağa dəvət edən bu səs eşidilirdi. Böyük Kəffarə günündə İsrailin günahları bağışlanırdı və xalq şad ürəklə azadlıq ilini salamlayırdı.

Şənbə ilində olduğu kimi bu il də nə əkirdilər, nə də biçirdilər və torpaq nə verirdisə, yoxsulların qanuni malı sayılırdı. İbrani qulların müəyyən qrupu - şənbə ilində azadlıq almayanlar - indi azad idilər. Lakin azadlıq ilini xüsusilə ayıran o idi ki, bütün torpaq mülkiyyəti əvvəlki sahiblərinə qaytarılırdı. Allahın xüsusi göstərişinə uyğun olaraq torpaq püşklə bölünmüşdü. Bölgüdən sonra heç kimin öz mülkiyyətini satmağa haqqı yox idi, lakin ehtiyac bunu etməyə məcbur edəndə, əgər qohumlarından kimsə və ya sahibin özü torpağı geri almaq istəsəydilər, alan şəxs onu satmağa etiraz etməməli idi; əgər torpaq geri alınmamış qalırdısa, onda azadlıq ilində birinci sahibinə və ya onun varislərinə qaytarılırdı.

Rəbb İsrailə demişdi: “Torpaq əbədi olaraq satılmaz; çünki torpaq Mənimdir, siz isə yanımda qərib və gəlməsiniz” (Levililər 25:23). İnsanlar dark etməli idilər ki, müvəqqəti olaraq onlann istifadə etməsinə icazə verilən torpaq Allaha məxsusdur və O, onun əsl, tam hüquqlu sahibidir və yoxsulların da varlılar kimi Allahın dünyasında yer hüququ vardır.

Yurdsuzlann və ümidsizbrin iztirablarını yüngülbşdirmək, onların həyatlarına hər hansı bir ümid şüası və işıq qığılcımı gətirmək üçün rəhmli Yaradan bax bunu etmişdir.

Rəbb insanların xüsusiyyətçiliyə və hakimiyyətə həddən artıq sevgisini [477] məhdudlaşdırmaq istəyirdi. Bir təbəqə tərəfindən başqasının yoxsullaşması hesabına yığılan sərvət həmişə böyük bədbəxtliklərə gətirib çıxarardı Əgər varlıların hakimiyyəti müəyyən surətdə məhdudlaşmasa idi, Allahın gözündə daha qiymətli olan yoxsullara öz varlı qardaşları tərəfındən etinasızlıq olardı. Bu cür ədalətsizliyin dərk edilməsi yoxsul xalqda hiddət doğurardı, ümidsizlik və çıxılmazlıq isə mənəviyyatın düşkünləşməsinə gətirib çıxarardı və hər cür cinayətə qapı açardı. Vasitələrin Allah tərəfindən göstərilən qaydaya salınması insanları bərabərliyə gətirirdi. Şənbə və xüsusilə də azadlıq ilinin təşkil olunması millətin sosial və siyasi həyatında sonrakı illərdə baş vermiş ixtilafları aradan qaldırırdı.

Bu əmrdə olan bərəkət varlılar üçün kasıblar üçün olduğundan az deyildi. Bu onları xəsislikdən, özləri haqda yüksək fikirdə olmaqdan saxlamalı, xeyirxah xeyriyyəçilik, könüllülük və insanlar arasında etibar ruhunun inkişafına kömək etməli, ictimai qaydanı və dövlət quruluşunun möhkəmlənməsini təmin etməli idi. Biz hamımız ayrıca saplar kimi insanlığın böyük parçasına hörülmüşük və biz başqalarının rifahı naminə hər nə etsək xeyir-dua şəklində özümüzə qayıdacaqdır. Qarşılıqlı asılılıq qanunu cəmiyyətin bütün təbəqələrinə yayılır. Yoxsullar varlılardan varlıların yoxsullardan asılı olduğundan çox asılı deyillər. Yoxsullar Allahın onların zəngin qonşularına bəxş etdiyi bərəkətləri bölüşdürmək istədikləri halda, zənginlər onların sədaqətli xidmətinə, əqli və fiziki qüvvələrinə möhtacdırlar, - bu, yoxsulların kapitalıdır.

Əgər İsrail Allahın əmrlərinə itaət edəcəkdir, ona bol bərəkət vəd edilmişdi: “Sizə mövsümündə yağış göndərəcəyəm ki, torpaq öz məhsulunu, ağaclar isə meyvələrini versin. Sizin xırmanınız o qədər bol olacaq ki, onun döyülməsi üzüm yığımına qədər davam edəcək, üzümünüz o qədər bol olacaq ki, onun yığılması əkin vaxtına qədər davam edəcək. Çörəyinizi doyunca yeyib ölkənizdə arxayın yaşayacaqsınız. Ölkənizə sülh verəcəyəm; yatanda sizi vahiməyə salan olmayacaq. Yırtıcı heyvanları ölməkdən qovacağam və müharibə üzü görməyəcəksiniz... Mən həm aranızda yaşayıb, sizin Allahınız olacağam, siz isə Mənim xalqım olacaqsınız... Amma əgər Mənə qulaq asıb bütün bu əmrlərimə əməl etməsəniz... əhdimi pozsanız... toxumlarınızı hədər yerə əkəcəksiniz; düşmənləriniz onlardan əmələ gələn məhsulu yeyəcək. Üzümü sizdən döndərəcəyəm, [478] düşmənlərinizin qarşısında məğlub olacaqsınız, yağılarınız üzərinizdə hökm sürəcək; sizi qovan olmasa da, qaçacaqsınız” (Levililər 26:4-6;12,14-17).

Çoxları xüsusilə təkid edirlər ki, bütün insanlar Allahın müvəqqəti xeyir-dualarından eyni dərəcədə istifadə etməlidirlər. Lakin bu, Yaradanın niyyətləri ilə üst-üstə düşmür. Həyat şəraitlərinin müxtəlifliyi insanı sınamaq və onun xarakterini inkişaf etdirmək üçün Allahın istifadə etdiyi vasitələrdən biridir. Lakin O istəyir ki, dünyəvi sərvətlərə malik olanlar özlərini yalnız Onun nemətlərinin idarəçiləri hesab etsinlər və onlardan iztirab çəkənlər və ehtiyacı olanlar üçün istifadə etsinlər.

Məsih demişdir ki, bizim aramızda həmişə yoxsullar olacaqdır və O, Öz maraqlarını Öz iztirab çəkən övladlarının maraqları ilə birləşdirir. Bizim Zəmanətçimizin qəlbi Onun dünyəvi övladlarından ən yoxsuluna və təvazökarına mərhəmətlə doludur. O, onları bizim aramızda yerləşdirmişdir ki, bizim qəlbimizdə iztirab çəkənlərə və məzlumlara Özünün onlara bəslədiyi mərhəməti oyatsın. Onlara göstərilən mərhəmət və rəhm Məsih tərəfindən Onun Özünə göstərilmiş kimi qəbul olunur. Onlara göstərilən qəddarlıq və etinasızlığı O, Öz hesabına qəbul edir.

Allah tərəfındən yoxsullar haqqında verilən qanun əgər indi də qüvvədə qalsa idi, bizim dünyanm mənəvi, ruhani və maddi halı nə qədər də başqa olardı! Xudbinlik və məğrurluq indiki kimi çiçəklənməzdi, lakin hər kəs başqalarının xoşbəxtliyinə və xoş güzəranına xoş hisslərlə yanaşardı; bu gün bir çox ölkələrdə gördüyümüz kimi belə ehtiyac olmazdı.

Allah tərəfindən qoyulan prinsiplər bütün əsrlər boyunca zənginlərin yoxsulları sıxışdırmasından və yoxsulların zənginlərə nifrət və inamsızlığıdan törəyən dəhşətli şərin qarşısını almalı idi. Böyük sərvətlərin toplanmasına və hədsiz dəbdəbəyə uymağa mane olmaqla onlar, hesablarına bu nəhəng sərvətlərin yarandığı on minlərlə yazıq, yoxsul qulların yoxsulluğunun və alçalmasının qarşısını alardılar. Onlar bu gün dünyanı anarxiyaya və qan tökülməsinə aparmaqla hədələyən problemlərin sülhlə həll olunmasına kömək edərdilər. [479]

52-ci fəsil
HƏRİLLİK BAYRAMLAR

(Bu fəsil Levililər Kitabının 23-cü fəslinə əsaslanır)

İldə üç dəfə bütün İsrail məbəddə Allaha səcdəyə toplaşırdı (bax Çıxış 23:14-16). Bir müddət bu yığıncaqlar Şiloda oldu, lakin sonralar milli ibadətin mərkəzi Yerusəlim oldu və təntənəli bayram günləri buraya İsrail xalqının bütün soyları axışırdı.

Xalqı vəhşi döyüşkən qəbilələr əhatə edirdilər, onlar İsrail torpağını ələ keçirmək üçün fürsət gözbyirdilər. İldə üç dəfə hərbə qadir bütün kişilər və səfərə çıxa bilən hər kəs öz evlərini tərk edirdilər və ölkənin mərkəzi hissəsinə ibadət yerinə yola düşürdülər. Onların düşmənlərinə müdafıəsiz qalmış evlərə basqın etməyə və onları yandırıb qılıncdan keçirməyə nə mane ola bibrdi? İsraili onları əsir edə bilən istilaçıların hücumundan nə qoruya bilərdi? Allah Öz xalqının müdafiəsi olmağı vəd etmişdir. “Rəbdən qorxanları Onun mələyi müdafıə edər, onlara zəfər verər” (Məzmur 34:7). İsrail Allaha ibadətə yola düşdüyü zaman İlahi qüvvə onun düşmənbrini ram edirdi. Allah əhdində deyilirdi: “İldə üç dəfə sizin bütün kişibriniz sahibləri İsrailin Allahı Rəbbin hüzuruna gəlsinlər. Çünki Man sizin qarşınızdan millətləri qovub sərhədlərinizi eb genişləndirəcəyəm ki, siz ildə üç dəfə öz Allahınız Rəbbin hüzurunda ” (Çıxış 34: 23,24).

Bu bayramlardan birincisi qıcqırmamış maya bayramı Pasxa idi. O, yəhudi ilinin birinci ayı olan və martin axırına, aprelin əvvəlinə uyğun gələn Əviv ayına düşürdü. Bu zaman qış soyuqları keçirdi, son yağışlar qurtarırdı və təbiət baharın təravətinə və gözəlliyinə sevinirdi. Dərələr [480] və təpələr yaşıl ota bürünürdü, tarlalarda isaə hər yerdə çöl çiçəkləri göz oxşayırdı. Bu günlərdə bütövləşən ay isə axşamları xüsusilə gözəlləşdirirdi. Bu, Süleymanın belə gözəl təsvir etdiyi həmin vaxt idi:

“Budur, artıq qış keçib,
Yağıntılar kəsilib.
Hər yanda güllər bitib,
Nəğmə oxumağın zamanı yetib,
Qumrunun səsi torpağı bürüyüb.
Əncir yaşıl bar gətirib,
Üzüm çiçəklənib ətrini saçır”

(Nəğmələr nəğməsi 2: 11- 13).

Hər yerdən səyahətçilər Yerusəlimə üz tuturdular. Öz sürülərini tərk edən və dağ otlaqlarından gələn çobanlar, Qaliley dənizinin sahilindəki balıqçılar, tarlalardakı əkinçilər, müqəddəs məktəblərdəki peyğəmbər övladları - hamı Allah əzəmətinin olduğu yerə üz tuturdu. Onlar kiçik keçidlər edirdilər, çünki çoxu piyada gedirdi. Bütün yol boyunca səyahətçilərə yeni qruplar birləşirdilər və müqəddəs şəhərə yaxınlaşdıqca onların sayı getdikcə artırdı.

Ətrafdakı təbiətin gözəlliyi İsrailin qəlbində sevinc və bütün nemətləri Bəxş Edənə minnətdarlıq oyadırdı. Yolla gedə - gedə insanlar qədim ibrani himnlərini oxuyurdular və Tanrının şöhrətini və əzəmətini tərənnüm edirdilər. İşarə borularının sədaları altında, kimvalların müşayiəti ilə yüzlərlə səs Allahı vəsf edirdi:

“Mənə “Rəbbin evinə gedək”
Deyilərkən sevindim.
Ey Yerusəlim, sənin Darvazalarından keçdim,
Torpağına qədəm qoydum.
Qəbilələr, Rəbbin qəbilələri,
Rəbbin isminə şükür etmək üçün
Buranı ziyarət etməyə gəlirlər...
Hamı Yerusəlim üçün sülh diləsin:
“Qoy səni sevənlər dinc həyat sürsün!””

(Məzmur 122:1-6). [481]

Nə vaxtsa bütpərəstlərin öz qurbangahlarında od qaladıqları təpələri öz ətraflarında görərək İsrail oxuyurdu:

“Gözlərimi dağlara tərəf dikmişəm,
Haradan mənə gömək gələcək?
Göylərdən və yeri yaradan Rəbdən
Mənə kömək gələcək”

(Məzmur 121:1,2).

“Rəbbə güvənənlər Sion dağı kimi
Sarsılmaz, əbədi qalar.
Dağlar Yerusəlimi dövrəyə aldığı kimi
Rəbb də indidən sonsuzadək
Xalqının ətrafındadır”.

(Məzmur 125:1,2).

Nəhayət təpələrin zirvəsindən israillilərin gözləri önündə müqəddəs şəhərin mənzərəsi görünəndə onlar məbədə yönələn pərəstişkarların dəstələrinə pərəstiş hissi ilə baxırdılar. Onlar göyə qalxan xoş ətirli buxurdan tüstüsünü görürdülər və müqəddəs ibadətin başlanmasını xəbər verən levililərin boru səslərini eşidərək ilhamla oxuyurdular:

“Allahımızın şəhərində,
Öz Müqəddəs dağında
Rəbb çox əzəmətlidir,
Bol həmdlərə layiqdir.
Şimala tərəf böyük Padşahın şəhəri —
Sion dağı ucalığı ilə gözəldir,
Dünyanın sevincidir”.

(Məzmur 48:1,2).

“Qoy qala divarlarının içində sülh olsun!
Qoy saraylarındakılar dinc yaşasın!”

(Məzmur 122:7). [482]

“Salehlik darvazalarını üzümə açın,
Qoy oradan keçib Rəbbə şükür edim”.
“Rəbbə Onun bütün xalqı qarşısında
Əhd etdiyim təqdimləri verəcəyəm
Rəbbə evin həyətində ey Yerusəlim,
Sənin mərkəzində Rəbbə həmd edin”.

(Məzmur 118:19; 116:18,19).

Yerusəlimdəki bütün evlər səyahətçilər üçün açıq idi və otaqlar pulsuz gecələmək üçün hazırlanmışdı, lakin bu, belə çoxlu sayda xalqa kifayət etmirdi, buna görə də şəhərin bütün boş yerlərində və onu əhatə edən təpələrdə çadırlar qurulmuşdu.

Ayın on dördüncü günü, axşam, Pasxa bayram edilirdi, onun təntənəli mərasimləri xalqın Misir köləliyindən azad edilməsini xatırlatmağa xidmət edirdi və insanları günahın köləliyindən azad etməli olan gələcək qurbanı göstərirdi. Xilaskar Öz həyatını Qolqotada qurban verəndə Pasxa öz mənasını itirdi, lakin simvolu Pasxa olan həmin hadisənin xatirəsi kimi Rəbbin Axşamının əsası qoyuldu.

Pasxadan sonra yeddi gün davam edən qıcqırmamış maya bayramı gəlirdi. Birinci və yeddinci gün müqəddəs yığıncaqlar günləri idi, bu zaman hər cür kölə əməyi qadağan edilirdi. Bayramın ikinci günü yeni məhsulun nübarları Allah önünə gətirilirdi. Fələstində sünbüllərin içərisində bayram başlayana qədər ən tez yetişəni buğda idi. Allah məbədi önündə buğda sünbül dəstəsini silkələməklə kahin hər şeyin Allaha məxsus olduğuna şəhadət edirdi. Yalnız bu mərasim icra olunduqdan sonra məhsul yığımına başlamaq olardı.

Məhsulların gətirilməsindən əlli gün sonra Əllinci Gün başlayırdı, o da biçin bayramı və həftələr bayramı adlanırdı. Çörək üçün təşəkkür əlaməti olaraq Allahın önünə turş xəmirdən hazırlanmış iki çörək gətirilirdi. Əllinci Gün bayramı yalnız bir gün davam edirdi və dini ibadətə həsr olunurdu.

Yeddinci ayda çadır və ya yığım bayramı başlayırdı, bu bayram, sayəsində bağların, zeytunluqların və üzümlüklərin məhsul verdiyi Allah səxavətini tanıma simvolu idi. Bu, yığılmış məhsulun şərəfınə yekun bayramı idi. Yer öz bol bəhrəsini vermişdi, məhsul anbarlara yığılmışdı, meyvələr, yağ və şərab ehtiyat saxlanılırdı. Birinci bəhrələr [483] artıq gətirilmişdi, indi isə xalq onlara bu cür bol bərəkət verən Allaha səcdə etmək üçün təşəkkür töhfələri ilə gəlirdi.

Bu bayram xüsusilə sevindirici olmalı idi. O, böyük paklaşma Günündən dərhal sonra başlayırdı, bu zaman xalq günahlannın bağışlanması və bir daha xatırlanmayacağı haqda yəqinlik alırdı. Allahla barışan insanlar Rəbbin hüzuruna gəlirdilər ki, Onun lütfkarlığını etiraf etsinlər və Onun mərhəmətini vəsf etsinlər. Çöl işləri qurtarırdı, yeniləri isə hələ başlamayırdı və qayğılardan azad xalq öz vaxtını müqəddəs, sevindirici saatlara rahatca həsr edə bilirdi. Yalnız atalara və oğullara bu cür bayramlarda iştirak etmək əmr olunsa da, insanlar, mümkün olduğu qədər, aibliklə gəlirdilər və öz qonaqpərvər çadırlarına levililəri, qəribləri, qullar və yoxsulları dəvət edirdilər. Pasxa kimi çadır bayramı da əlamətdar hadisəyə həsr olunmuşdu. Səhradakı sərgərdan həyatın xatirəsinə xalq indi öz evlərini tərk etməli və çadırlarda, yaxud gözəl ağacların budaqlarından, palma budaqlarından və sıxyarpaqlı ağacların budaqlarından, çay kənarında bitən qovaq ağaclarının budaqlarından hazırlanmış komalarda yaşamalı idi.

Birinci gün müqəddəs yığıncaq olurdu və bayramın yeddi gününə eb bu cür bayram edibn səkkizinci gün də əlavə edilirdi.

Bu hərillik yığıncaqlar gənclərin və qocaların qəlblərini Allaha ibadətə ruhlandırırdı, ölkənin müxtəlif guşələrindən olan insanların ünsiyyəti isə onların Allaha və yaxınlarına məhəbbətlərinin möhkəmbnməsinə kömək edirdi. Yaxşı olardı ki, Allah xalqı indi də bayramı - ona bəxş edilən Allah bərəkətləri haqda sevincli xatirəni - qeyd edəydi. İsrail xalqı Allahın onlarm atalan üçün etdiyi azadlığı və onların Misirdən səfəri zamanı Onun möcüzəli müdafıəsini bayram etdiyi kimi, biz də Onun bizi yönəltdiyi müxtəlif yolları - bizi günah və zülmət dünyasından Özünün gözəl həqiqət və mərhəmət işığına çıxartdığı yolları- minnətdarlıqla xatırlamalıyıq.

Məbəddən uzaqda yaşayanlar hərillik bayramlarda iştirak etmək üçün bir aydan artıq vaxt sərf etməli olurdular. Allaha həsr olunmanın bu nümunəsi dini səcdənin vacibliyini və bizim eqoist, dünyəvi maraqlarımızın bütün ruhani və əbədi olana tabe olmasının zəruriliyini göstərir. Bir - birimizi möhkəmbtmək və Allaha ibadətə ruhlandırmaq üçün bir yerə yığışmaq imkanına etinasızlıq göstəririksə [484] biz çox şey itiririk. Bu halda Onun Sözünün həqiqiliyi bizim üçün öz aydınlığını və mənasını itirir. Allah Ruhunun müqəddəs təsiri bizim qəlblərimizi işıqlandırmır və biz ruhən zəifləməyə başlayırıq. Öz məsihçi ünsiyyətimizdə bir - birimizə canıyananlığın olmamasından biz çox şey itiririk. Kim yalnız öz aləminə qapılırsa, Allahın onun köməyilə etmək istədiyini yerinə yetirməyəcəkdir. Biz bir Atanın övladlarıyıq və bizim xoşbəxtliyimiz bir- birimizdən asılıdır. Allaha və bəşəriyyətə münasibətdə bizim üzərimizə vəzifələr qoyulmuşdur. İnsanın təbiətinə xas olan cəmiyyətdə yaşamaq təlabatlarının düzgün inkişafı qardaşlarımıza canıyananlıq hissi doğurur və biz başqalarını xoşbəxt etməyə çalışanda bizi xoşbəxt edir.

Çadır bayramı yalmz xatirə deyil, həm də rəmzi mənaya malik idi. O, təkcə səhradakı keçmiş sərgərdanlığı deyil, həm də biçin bayramı kimi yerin bütün məhsullarının yığılması şərəfinə qeyd edilirdi, eyni zamanda da dəlicələri yandırmaq məqsədilə dərzlərlə bağlamaq, buğdanı isə anbara yığmaq üçün biçini Sahibinin Öz biçinçilərini göndərəcəyi həmin sonuncu böyük biçin gününü göstərirdi. Həmin saat bütün allahsızlar məhv ediləcəklər. Elə görünəcək ki, “Sanki əvvəldən yox idilər” (Avdiya 16). Onda bütün Kainat birlikdə Allahı sevinclə vəsf edəcəklər. Yəhya deyir: “Və mən, göydə və yer üzündə, yerin altında və dənizdə olan hər məxluqun və bunlardakı bütün varlıqların: “Taxtda Oturana və Quzuya əbədi olaraq bərəkət və hörmət, izzət və qüdrət olsun!” - dediklərini eşitdim” (Vəhy 5:13).

israillilər çadır bayramı zamanı Allahı vəsf edirdilər, onlar bu zaman onların Misir köləliyindən azad edilməsində onlara göstəribn Allah mərhəmətinin və onların səhrada sərgərdan həyatları zamanı Onun nəvazişkar qayğısını xatırlayırdılar. Onlar əfv olunduqları haqda fikirdən və bu bayramın önündə gələn böyük barışma və paklaşma Günündə ibadət sayəsində Allah tərəfındən qəbul olunmaları haqda fıkirdən sevinirdilər. Lakin nə vaxt ki, Rəbb tərəfindən əfv edilənlər, altında “bütün xilqətin indiyə qədər birdən inildəyib əzab çəkdiyi” lənətin köləliyindən həmişəlik azad olunanlar Səmavi Kənanda toplaşacaqlar, onda onlar təsviredilməz şadlıqla və minnətdarlıqla şənlənəcəklər. Məsih tərəfındən insanlar üçün yerinə yetirilən böyük barışma işi sona yetəcək və günahlar həmişəlik silinəcək. [485]

“Səhra və quru torpaq sevinəcək,
Çöl şadlanacaq, nərgiz kimi çiçəklənəcək.
Hər yan gül açacaq, şadlanacaq, sevincdən nəğmə oxuyacaq.
Livanın gözəlliyi, şan-şöhrəti,
Karmelin və Şaronun cahcalalı ona veriləcək.
Hamı Rəbbin izzətini, Allahımızın əzəmətini görəcək”.
“O vaxt korların gözləri, karların qulaqları açılacaq.
Axsaqlar ceyran kimi hoppanacaq,
Lalların dili sevinclə nəğmə deyəcək,
Çünki səhrada bulaqlar fışqıracaq,
Quru torpaqda çaylar axacaq.
Qızğıl qum hovuza,susuz torpaq su bulaqlarına çevriləcək...
Orada bir yol olacaq,
O yol “Müqəddəs yol” adlanacaq.
Murdar adam oradan keçməyəcək,
O yol qurtuluş tapanların yoludur.
Ora ilə gedənlər heç biri,
Hətta ağılsızlar da keçsələr,
Əsla yolunu azmayacaq.
Orada şirlər olmayacaq,
Yırtıcı heyvanlar o yola çıxmayacaq,
Onlara orada rast gəlməyəcəklər.
Ancaq qurtuluş tapanlar o yol ilə gəzəcək.
Rəbbin satın alınmış adamları qayıdacaq,
Sevinclə nəğmə deyərək Siona gələcək.
Üzlərində əbədi sevinc olacaq,
Onlar fərəh və şadlıq tapacaq,
Kədər və qəm-qüssə yox olacaq!”.

(Yeşaya 35:1,2,5-10). [486]

53-cu fəsil
İLK HAKİMLƏR

(Bu fəsil Hakimlər Kitabının 6-8 və 10-cu fəsillərinə əsaslanır)

Kənanda məskən salaraq, İsrail xalqı Kənan torpağını bütünlüklə fəth etmək üçün heç bir səy göstərmədi. Artıq ələ keçirilmiş ərazi ilə kifayətlənərək o, əvvəlki coşqunluğunu itirdi və fəthetməni dayandırdı. “İsraillilər bu torpaqlarda möhkəmlənəndə kənanlıların üzərində mükəlləfiyyət qoydular, amma tamamilə qovmadılar” (Hakimlər 1:28). Rəbb Öz tərəfindən İsrailə verdiyi bütün əhdləri düzgün yerinə yetirdi. Nun oğlu Yeşua kənanlıların gücünü sarsıtdi və onların torpağını soyların arasında bölüşdürdü. Onlara yalnız İlahi köməyə arxalanaraq bu torpağın sakinlərini tamamilə qovmaq qalmışdı. Lakin onlar bunu etmədilər. Kənanlılarla ittifaq bağlayaraq, onlar Allah əmrini kobudcasına pozdular və bununla da Onun Kənan torpağını onların ixtiyarına verməyi vəd etdiyi şərtləri yerinə yetirmədilər.

Hələ ən birinci dəfə Allah onlarla Sinada ünsiyyət edəndə, onlara bütpərəstliyə qarşı xəbərdarlıq edilmişdi. Qanunun elan edilməsindən dərhal sonra onlara Musa vasitəsilə Kənan xalqları haqda deyilmişdi: “Onların allahlarına səcdə etməyin, onlara ibadət etməyin və qaydalarına əməl etməyin. O allahları dağıdıb yox edin, onların daş sütunlarını parça-parça etməlisiniz. Siz isə Allahınız Rəbbə xidmət edin, O da çörəyinizə və suyunuza bərəkət verəcək; sizin daxilinizdən xəstəliyi yox edəcəyəm” (Çıxış 23:24,25). Onları əmin etmişdilər ki, nə [487] qədər ki onlar Allaha itaətkar qalacaqlar, O, onların bütün düşmənlərini fəth edəcəkdir. “Öz dəhşətimi qarşınızca göndərirəm. Sizin aralarına getdiyiniz bütün xalqlara qarışıqlıq salacam və bütün düşmənlərinizin dönüb sizdən qaçmasına bais olacağam.” (Çıxış 23:27-33). Bu əmrləri ölümündən əvvəl Musa, sonra isə Yəşua ben Nun təntənəli surətdə təkrar etmişdi.

Allah Öz xalqını Kənanda ona görə yerləşdirmişdi ki, o, dünyanı batırmağa qadir olan əxlaqsızlıq axınının qarşısını qüdrətli sədd kimi kəssin. Əgər İsrail Ona sadiq olsaydı, onda qələbədən qələbəyə gedərdi. Allah kənanlılardan da olduqca güclü və qüdrətli xalqları İsrailin əllərinə təslim edərdi. Allah əhdində deyilmişdir: “Əməl etməniz üçün sizə buyurduğum bütün bu əmrləri diqqətlə yerinə yetirsəniz... onda Rəbb qarşınızdan bütün bü millətləri qovacaq və sizdən daha böyük, daha güclü millətlərin torpaqlannı mülk olaraq alacaqsınız. Ayaq basdığınız hər yer sizin olacaq. Sərhədiniz səhradan Livana, Fərat çayından Qərb dənizinə qədər uzanacaq. Sizin qarşınızda heç kim dayana bilməyəcək. Allahınız Rəbb sizə vəd etdiyi kimi, ayaq basacağınız hər yerə vahimə və qorxunuzu yayacaq” (Qanunun təkrarı 11:22-25).

Lakin yüksək Haqq vəzifələrinə baxmayaraq israillilər özlərinə daha az müqavimət və itaət yolunu seçdilər. Onlar ölkənin fəth edilməsi işini başa çatdırmaq imkanını əldən buraxdılar və bir çox nəsillər boyunca qalan bütpərəstlər üzündən iztirablar çəkdilər, bu bütpərəstlər, peyğəmbərin qabaqcadan dediyi kimi də, onların gözləri üçün “tikanlar” və yanları üçün “iynələr” oldular (Saylar 33:55).

İsraillilər “bütpərəstlərlə qarışdılar və onların işlərinə öyrəşdilər” (Məzmur 106:35). Onlar kənanlılarla evlənirdilər və bütpərəstlik dünyada cüzam kimi yayılırdı. “Onların bütlərinə ibadət edərək özlərini bu tələyə saldılar. Oğul-qızlarını cinlərə qurban verdilər... ölkəni qana bulaşdırdılar... Rəbb xalqına qarşı qəzəbindən yandı, öz irsini iyrənc bir şey sandı” (Məzmur 106:36-40).

Nə qədər ki Yeşuadan tövsiyələri qəbul edənlər sağ idibr, bütpərəstlik böyük uğur qazanmadı, lakin valideynbr övladlarının dönük çıxmaları üçün yol hazırladılar. Kənan torpağını miras alanlar tərəfindən Allah məhdudiyyətlərinə etinasızlıq şər toxumları səpdi, bu toxumlar çox nəsillər boyunca öz acı bəhrələrini gətirdi. Sadə həyat tərzi ibranilər [488] üçün can sağlığı mənbəyi idi, lakin zaman keçdikcə onlar bütpərəstlərlə ünsiyyət edərək öz iştahlarına və ehtiraslarına uymağa vərdiş etdilər, bu tədricən onların sağlamlığına təsir etdi və mənəvi, əqli qüvvələrini zəiflətdi. İsraillilərin günahları onları Allahdan uzaqlaşdırdı. Onun gücü onlardan alındı və onlar daha öz düşmənləri üzərində ağalıq edə bilmədilər. Beləliklə də onları o xalqlar təslim etdilər ki, onlar Allahın köməyi ilə onlara qalib gəlməli idilər.

“Onları Misir torpağından çıxaran atalarının Allahı Rəbbi atıb başqa allahlara sitayiş edərək onlara səcdə etdilər”. “Çöldən onları sürü kimi səhra ilə aparmışdı... Onu səcdəgahları ilə qəzəbləndirdilər, onu yonma bütləri ilə qısqandırdılar”. Buna görə də Rəbb “insanlar arasında qaldığı çadınnı, Şilodakı məskənini tərk etdi. Qüdrətini əsarətə, şərəfıni düşmən əlinə təslim etdi” (Hakimlər 2:12; Məzmur 78:52-58, 60,61). Lakin O Öz xalqından tamamilə imtina etmədi. İsrail arasında Tanrıya sədaqətini saxlayanlar həmişə olmuşdur və zaman-zaman Allah sədaqətli və cəsur adamlar göndərirdi ki, onlar bütpərəstliyi devirsinbr və İsrail xalqını düşmənlərdən azad etsinbr. Lakin azad edən öbndə xalq onun təsiri altından çıxaraq tədricən öz bütlərinə qayıdırdı. Beblikb də bu dindəndönmə və cəza, etiraf və azadlıq tarixi yenidən və yenidən təkrarlanırdı.

Misir, Moav padşahları, sonra isə filiştlibr və Azor ətrafından Kənan padşahları Sisranın rəhbərliyi altında növbə ib İsrailin zülmkarları olduları Otniel, Ehud, Şamqar, Devora və Baraq xalq tərəfindən onun xilaskan olmaq üçün irəli çəkilmişdibr. Lakin “İsrail övladları yenə də Rəbbin gözündə pis işbr gördübr və Rəbb onları yeddi il Midyanlılara təslim etdi”. Bu vaxta qədər İordanın şərqində yaşayan xalqlann sıxışdırılması bu qədər ağır deyildi, lakin indi onlar amansızcasına iztirab çəkməyə başladılar.

Kənanın cənubunda yaşayan amaleqlilər şərq sərhədindəki və səhra tərəfdəki midyanlılar kimi həb də İsrailin barışmaz düşmənbri idilər. Midyanlılar Musanın vaxtında israillilər tərəfindən, demək olar ki, məhv edilmişdilər, lakin o vaxtdan onlar olduqca artmışdılar və qüdrətli, çoxsaylı xalq olmuşdular. Onlar qisas hissi ilə alovlanırdılar və Allahın himayəçi əli İsrailin üzərindən götürüldükdə, onlar üçün xoş məqam çatdı. Yalnız İordandan şərqdə yaşayan soylar deyil, bütün ölkə onların etdikləri dağıdıcılıqdan əzab çəkirdi. Səhranın vəhşi, azğın [489] sakinləri “çəyirtkə kimi” (Hakimlər 6:5) ölkəni qoyunlar və iri buynuzlu heyvanlarla doldurmuşdular. Onlar məhvedici yara kimi İordan çayından filiştlilərin diyarına qədər hər yerə yayılmışdılar. Onlar məhsul yetişəndə gəlirdilər və sonuncu məhsul yığımı başa çatana qədər qalırdılar. Tarlaları boş qoyaraq, sakinləri qarət edərək onlar geriyə, səhraya qayıdırdılar. Beləliklə də açıq sahələrdə yaşayan israillilər öz evlərini tərk etməyə və möhkəmlənmiş şəhərlərdə, qalalarda sığınacaq tapmağa məcbur olurdular. Bu cür zülm yeddi il davam etdi; xalq ümidsizlik içərisində Allahın xəbərdarlıqlarını xatırlayanda və öz günahlarını etiraf edəndə isə Rəbb yenidən onlara köməkçi göndərdi.

Yoaş oğlu Gideon Menaşşe soyundan idi, hansı ki, rəhbərlik vəzifəsinə malik olmaqla, cəsusluğu və düzgünlüyü ilə seçilirdi. Onun cəsur oğulları haqda deyilmişdir: “Hər biri padşah oğluna bənzəyirdi”. Birindən başqa hamısı midyanlılarla döyüşdə həlak olmuşdular və onun adı istilaçıları qorxuya salırdı. Öz xalqının xilaskarı olmaq haqda Allah çağırışını eşidəndə Gideon taxıl üyüdürdü. Bir qədər taxıl gizlədərək və onu xırmanda döyməyə cürət etməyərək, Gideon bunu üzümsıxanın yanında etməyi qərara aldı, çünki üzüm yığımına çox var idi və üzümlüklər hələ düşmənləri cəlb etmirdi. İnsanlardan gizlənərək və səssizcə işləyərək, o, İsrailin vəziyyəti və öz xalqının zülmkarlarını necə devirmək haqda kədərlə düşünürdü.

Birdən “Rəbbin Mələyi” göründü və ona bu sözlərlə müraciət etdi: “Ey cəsur cəngavər, Rəbb səninlədir!”

“Ah mənim ağam, əgər Rəbb bizimlədirsə, bəs bütün bu işlər başımıza niyə gəldi? Atalarımız “Rəbb bizi Misirdən çıxartmadımı?” deyərək danışdıqları bütün möcüzələr görəsən indi harada qaldı? İndi Rəbb bizi atmışdır, ona görə də bizi Midyanlılara təslim edib”. Rəbb ona tərəf çevrilib dedi: “Bu qüvvətinlə get, İsraili Midyanlıların əlindən qurtar. Səni göndərən Mən deyiləmmi?”

Buna səma elçisi belə cavab verdi: “Bu gücünlə get İsraili midyanlılarin əlindən xilas et; Mən səni göndərirəm”.

Gideon bunu sübut almaq istəyirdi ki, ona müraciət edən qədimdən İsraillə olan Əhd Mələyidir. İbrahimlə ünsiyyət edən Allah Mələkləri bir dəfə onun qonaqpərvər dəvətini qəbul etmişdilər və Gideon da Elçiyə onun yanında qonaq qalmağı təklif etdi. Öz çadırına tələsərək o öz [490] azacıq ehtiyatından çəpiş, mayasız kökələr bişirdi və gətirib onun qarşısına qoydu. Lakin Allahın mələyi ona dedi: “Əti və mayasız çörəkləri götür, bu qayanın üstünə qoy və ətin suyunu da oraya tök”. Gideon elə də etdi, sonra isə ona almağı çox arzuladığı əlamət verildi. Mələk əsanın ucu ilə ətə və mayasız çörəklərə toxundu və qayadan çıxan od qurbanı uddu. Sonra Mələk görünməz oldu.

Gideonun atası Yoaş Allahdan dönərək öz həmvətənləri ilə birlikdə yaşadığı Orfa şəhərin insanlarının səcdə etdikləri Baala böyük qurbangah tikmişdi. Gideona bu qurbangahı dağıtmaq, üzərində qurbanın yandırıldığı qayanın üstündə isə Tanrıya qurbangah tikmək və Rəbbə qurban gətirmək əmr olundu. Qurbanları yalnız kahinlər gətirə bilərdilər və qurbangətirmə Şilodakı məbədlə məhdudlanırdı, lakin Kim bu mərasim ibadətini yaratmışdısa və bütün bu qurbanlar Kimi göstərirdisə, O bu məhdudiyyəti dəyişmək hakimiyyətinə malik idi. İsraili azad etməzdən əvvəl, Baala səcdəyə qətiyyətlə mane olmaq lazım idi.

İlahi əmr dəqiqliklə yerinə yetirildi. Açıq fəaliyyətin müqavimət doğuracağını bilərək Gideon bu işi gecə qulluqçuların köməyilə gizli etdi. Orfanın sakinləri səhər Baala dua etməyə gələrkən qurbangahı dağılmış görəndə, onları güclü qəzəb bürüdü. Gecə Mələyin öz oğlunu qorumağı əmr etdiyi Yoaş olmasaydı, onlar Gideonu öldürərdilər. “Yoaş ona qarşı çıxanların hamısına belə dedi: “Bu Baal bütünün əvəzinə sizmi mübarizə aparacaqsınız? Ya sizmi onu qurtaracaqsınız? Baal üçün mübarizə aparan səhərə qədər öləcək. Əgər o, həqiqətən, allahdırsa, onun qurbangahını dağıdan adamla qoy özü mübarizə aparsın”.

Gideonun öldürülməsi haqda bütün fikirlər kənara atıldı və o, boru sədaları altında xalqı müharibəyə səsləyəndə, Orfanın kişiləri onun bayrağı altında birinci toplananlardan oldular. O öz Menaşşe soyuna, həmçinin Aşer, Zevulun, Naftali soylarına elçibr göndərdi və hamısı onun çağırışına cavab verdilər.

Gideon ordunun başında durmağa cəsarət etmirdi, o tam əmin deyildi ki, bunu etməyə onu Allah çağırır və O onlara olacaqdır. O dua etdi: “Söz verdiyin kimi İsraili mənim əlimlə qurtaracaqsansa, qoy man xırmanın üstünə qoyundan qırxılan yun qoyum. Əgər şeh yalnız yunu isladarsa, torpaq isə quru qalarsa, onda bibcəyəm ki, Sən, dediyin [491] kimi, İsraili mənim əlimlə qurtaracaqsan”. Səhər yun yaş, yer isə quru idi. Lakin Gideonda şübhə yarandı axı yun nəmli havadan nəmişliyi asanlıqla çəkir. Buna görə də o, qəti qərar qəbul edə bilmədi, xahiş etdi ki, Allah əksinə etsin və bu zaman Ona yalvarırdı ki, qəzəblənməsin. Gideonun xahişi yerinə yetirildi.

Beləliklə, ruhlanan Gideon öz adamlarını istilaçılarla döyüşə apardı. “Bu vaxt bütün Midyanlılar, Amaleqlilər və şərq xalqları bir yerə yığılaraq İordan çayını keçib İsrail vadisində ordugah qurdular”. Gideonun dəstəsində olan adamların sayı otuz iki min idi, lakin o qarşısındakı düşmənin nəhəng dəstələrini gördükdə, Allahın səsini eşitdi: “Yanında olan xalqın sayı çoxdur, ona görə Midyanlıları onlara təslim etmirəm. Çünki İsraillibr Mənim qarşımda “öz əlimlə özümüqurtardım” deyib öyünəcək. İndi isə xalqa bunu eşitdirib de: “Kim qorxudan əsirsə, Gilead dağındarı geri qayıtsın”. Təhlükədən və məhrumiyyətlərdən qorxanlar, ürəkləri dünyəvi qayğılarla dolaraq Allahın işindən uzaqlaşanlar İsrail ordusuna heç bir qüvvə gətirə bilməzdilər. Onların olması yalnız zəifliyə səbəb olardı.

İsraildə belə bir qanun var idi ki, müharibəyə gedən insanlara elan edirdilər: “Yeni ev tikib içində oturmayan kim var? Qoy evinə qayıtsın. Yoxsa döyüşdə ölər, evində başqası yaşayar. Üzüm bağı salıb məhsulunu toplamayan varmı? Qoy o da evinə qayıtsın. Birdən döyüşdə öbr, Məhsulunu toplamayan varmı? Qoy o da evinə qayıtsın. Birdən döyüşdə öbr, məhsulunu başqası yığar. Bir qıza nişanlı olub evlənməyən varmı? O da evinə qayıtsın. Yoxsa döyüşdə ölər, nişanlısını başqası alar”. Zabitbrin orduya müraciətini davamı beb olsun:“Kim qorxusundan ürəyini yeyirsə, evinə qayıtsın. Öz ürəyi kimi yoldaşlarının da ürəyini üzməsin” (Qanunun təkrarı 20: 5-8).

Düşmənlərə nisbətən Gideonun adamları az olduğu üçün o, bu ənənəvi müraciətdən özünü saxladı və onun ordusunun həddindən artıq böyük olduğunu eşitdikdə heyrətə gəldi. Lakin Rəbb Öz döyüşçülərinin qəlbində məğrurluq və imansızlıq gördü. Onlar Gideonun hərarətli çağınşlarına uyaraq onun səsinə hazırlıqla səs verdilər, lakin çoxları midyanlıların çoxluğunu görüb qorxuya düşdülər. Lakin əgər İsrail qalib gəlsəydi, eb həmin bu adamlar qələbəni Allaha aid etmək əvəzinə öz adlarına yazardılar.

Gideon Rəbbin əmrinə itaət etdi və ağır qəlblə onun ordusunun üçdə [492] iki hissəsindən çoxunu təşkil edən iyirmi iki min nəfərin necə evə yola düşmələrini müşahidə etdi. O yenidən Rəbbin sözlərini eşitdi: “Xalqın sayı yenə də çoxdur, onları su kənarına endir və orada adamları sənin üçün ələkdən keçirəcəyəm. “Bu səninlə gedəcək” dediyim adam səninlə gedəcək və “bu səninlə getməyəcək” dediyin bütün adamlar isə getməyəcək”. Tezliklə düşmənə hücum intizarında olan xalq suya yaxınlaşdı. Bəziləri tələsik ovuclarına bir qədər su götürüb içdilər və yollarına davam etdilər, lakin, demək olar ki, bütün qalanları dizləri üstə çökdülər və tələsmədən bulaqdan su içdilər. Ovuclarından su içənlər on min nəfərdən yalnız üç yüzü idi, lakin yalnız onlar seçildilər, qalanlarına isə evə qayıtmağa icazə verdilər.

Çox vaxt xarakter ən sadə vasitələrlə sınanır. Təhlükə zamanı şəxsi ehtiyaclarının təmin olunması haqda düşünənlər böhranlı dəqiqələrdə etibarlı adamlar deyildirlər. Allaha xidmətdə tənbəllər və öz istəklərinə uyanlar üçün yer yoxdur. Onun seçdiyi adamlar, şəxsi maraqları naminə borcunun yerinə yetirilməsindən dönməyən həmin azlıq idi. Üç yüz seçilmiş ərən yalnız cəsarətə və təmkinə malik deyildilər - onlar iman adamları idilər. Onlar özlərini bütpərəstliklə murdarlamamışdılar. Allah onlara rəhbərlik edə bilərdi və onlann köməyi ib İsrailin qurtuluşunu başa çatdıra bibrdi. Uğur kəmiyyətdən asılı deyildir. Allah çoxluğun sayəsində olduğu kimi, azlığın da sayəsində məqsədinə çata bilər. O, Ona xidmət edənlərin böyük kəmiyyəti ib deyil, xarakterləri ib izzətlənir.

İsraillilər təpənin zirvəsindən aşağı, düşmən ordusunun düşərgə saldığı dərəyə baxırdılar. “Vadiyə yığılan Midyanlılar, Amaleqlibr və bütün şərq xalqlarının sayı çəyirtgə qədər çox idi. Dəvələrinin isə dəniz sahilindəki qum qədər sayı - hesabı yox idi” (Hakimlər 7:12). Gideon sabah olacaq döyüş haqda fikirləşdikcə titrəyirdi. Lakin gecə Rəbb Gideona müraciət edib əmr etdi ki, köməkçisi Pura ilə birlikdə midyanlıların düşərgəsinə ensin və bu zaman bildirdi ki, o orada ruhlandırıcı bir şey eşidəcəkdir. Gideon getdi və qaranlıqda gizlənib sakitcə duraraq eşitdi ki, necə bir əsgər yoldaşına öz yuxusunu söyləyir: “Bax yuxumda görmüşəm ki, arpa unundan bişirilmiş bir yumru çörək yuvarlanaraq Midyan ordugahına girib çadıra çatdı, çadırı vurub yıxaraq alt-üst etdi və çadır yerə sərildi”. O birisinin verdiyi cavab görünməyən dinbyicini qəlbinin dərinliklərinə qədər [493] həyəcana gətirdi: “Bu İsrailli Yoaş oğlu Gideonun qılıncından başqa bir şey deyil. Allah Midyanı və bütün ordugahını ona təslim edib”. Gideon midyanlı əsgərlərin vasitəsilə ona yönələn Allah səsini tanıdı. O öz kiçik dəstəsinə qayıdaraq dedi: “Qalxın, çünki Rəbb Midyan ordusunu bizə təslim edib”.

İlahi göstərişə əsasən ona hücum planı təklif edildi və o, dərhal onun həyata keçirilməsinə başladı. Üç yüz nəfər üç dəstəyə bölündü.Hər bir döyüşçüyə boru və gil qabın altında gizlədilmiş məşəl verdilər. Adamları elə yerləşdirdilər ki, midyanlıların düşərgəsinə üç tərəfdən yaxınlaşsınlar. Gecənin bir aləmində Gideonun hərbi borusunun işarəsilə üç dəstənin hamısı borularını çaldılar və sonra qabları sındıraraq yanar məşəlləri götürüb qorxunc döyüş qışqırığı ilə düşmənin üzərinə atıldılar: “Rəbbin və Gideonun qılıncı!”

Yatmış ordunun oyanması qəfildən oldu. Hər tərəfdə yanar məşəllər şölələnirdi. Hər tərəfdən boru səsləri və hücum edənlərin qışqırıqları eşidilirdi. Özlərindən güclü ordunun mühasirəsinə düşdüklərini zənn edən midyanlılar çaxnaşmaya düşdülər. Onlar ümidsiz fəryadlarla öz həyatlarını xilas etməyə can atırdılar və öz yoldaşlarını düşmənləri hesab edərək bir-birlərini öldürürdülər. Qələbə haqqında xəbər yayılanda evlərinə buraxılan döyüşçübr qayıtdılar və qaçan düşməni təqib edənlərə birbşdilər. Midyanlılar İordanı keçmək və öz torpaqlarına çatmaq ümidi ib ona tərəf can atırdılar. Geri çəkilənləri cənub dayazlıqlarında ələ keçirmək tapşırığı ilə Gideon Efrayim soyuna adamlar göndərdi, özü isə yorğun, lakin düşmənə çatmağa can atan üç yüz nəfərlik dəstə ilə artıq qarşı sahilə çatanların arxasınca çayı keçdi. Bütün ordunun başında duran və on beş min nəfərlə aradan çıxa bilən iki Midyan başçısı Orev və Zeev, Gideon tərəfındən ələ keçirildi; onların ordusu darmadağın edildi, onlar özləri isə əsir alındılar və öldürüldülər.

Bu parlaq qələbə zamanı azı yüz iyirmi min işğalçı həlak oldu. Midyanlıların qüvvəsi sarsıldı, beb ki onlar artıq bir daha İsrailə qarşı müharibə edə bilmədibr. Hər yerə tezcə xəbər yayıldı ki, İsrailin Allahı yenə də Öz xalqı uğrunda vuruşmuşdur. Ətrafdakı xalqlar biləndə ki, cəsur və döyüşkən adamlar necə sadə üsulla məğlub olmuşlar, onları bürüyən dəhşəti heç bir sözb təsvir etmək mümkün deyildi. Midyanlıların darmadağın edilməsi üçün Allahın seçdiyi rəhbər [494] İsraildə görkəmli yer tutmurdu. O, rəis, kahin və ya levi deyildi. O, özünü öz atasının evində ən əhəmiyyətsiz adam hesab edirdi. Lakin Allah onda cəsarət və düzgünlük görürdü. Gideon özünə güvənmirdi, ancaq hər şeydə Allahın əmri ilə getmək istəyirdi. Çox vaxt Allah Özünə xidmət üçün görkəmli adamları deyil, daha yaxşı istifadə edə biləcəyi adamları seçir: “Şöhrətə bələdçilik edən itaətdir” (Məsəllər 15:33). Allaha ən sadiq o adamlar olur ki, onlar hər şeydən çox öz köməksizliyini dark edir və Allaha öz Rəhbəri və Güc Mənbəyi kimi güvənir. Onların gücsüzlüyünü Öz gücü və onların biliksizliyini Öz müdrikliyi ilə uyğunlaşdıraraq, Allah məhz onları güclü və müdrik edir.

Əgər hər kəs özündə əsl itaət tərbiyə etsəydi, onda Rəbb Öz xalqı üçün daha çox şey edə bilərdi. Üzərlərinə Allahın məsuliyyət və ya müvəffəqiyyət yükü qoyduğu zaman özünə güvənməkdən qaça bilən və özünün Allahdan asılılığını unutmayan adamlar isə necə də azdırlar. Buna görə də Allah naminə iş üçün adamlar seçəndə Rəbb o adamlardan yan keçir ki, onları dünyada böyük və istedadlı hesab edirlər. Belə adamlar çox vaxt məğrur və özünəarxayın olurlar. Onlar özlərini o qədər güclü hesab edirlər ki, Allahın məsləhəti olmadan da keçinə biləcəklərini zənn edirlər.

Yerixo ətrafında hərəkət edən Yeşua ordusunun borularının adi səsləri və Midyan ordusunu mühasirə edən Gideonun kiçik dəstəsi Allah qüvvəsinin köməyi ilə qüdrətli düşməni sarsıtmağa qadir oldular. İnsanlar tərəfindən icad olunan, lakin Allahın qüvvəsindən və müdrikliyindən kənarda olan ən mürəkkəb sistemlər Allah tərəfindən təyin olunan və təvazökarlıqla, imanla həyata keçirilən ən adi iş metodlarının yanında gücsüz olacaqlar. Məsihçilərə də onların ruhani mübarizələrində, Gideona və Nun oğlu Yeşua kənanlılarla döyüşdə zəruri olduğu kimi, Allaha etibar etmək və Onun iradəsinə tabe olmaq zəruridir. İsraillilərin müdafiəsində Öz qüdrətini təkrar-təkrar göstərərək Allah onlarda Özünə iman yaratmaq istəyirdi ki, onlar istənilən şəraitdə şübhə etmədən Onun köməyini axtarsınlar. O, indi də böyük işin yerinə yetirilməsi üçün zəif silahlardan istifadə edərək Öz xalqı ilə beləcə əməkdaşlıq etmək istəyir. Göylər ümid edir ki, biz Onun müdrikliyinə və qüvvəsinə ehtiyac hiss edirik. Allah “istədiyimizdən və ya düşündüyümüzdən artıq, tükənməz firavanlıqla, [495] bizdə fəal olan qüdrətə görə hərəkət edə bilər” (Efeslilərə 3:20).

Düşməni təqib etdikdən sonra geri qayıdan Gideonu həmvətənlərinin ittihamları və danlaqları gözləyirdi. Onun çağırışı ilə İsrail ərləri midyanlılara qarşı toplaşanda Efrayim soyu orada iştirak etməmişdi. Onlar bunu təhlükəli tədbir hesab edirdilər və Gideon onlara xüsusi müraciət etmədiyinə görə, bundan öz qardaşlarına kömək etməməkdə özlərinə haqq qazandırmaq üçün istifadə etdilər. Lakin İsrailin şanlı qələbəsi haqda xəbər onlara çatanda, onlar bu qələbəyə şərik olmadıqlarına paxıllıq etdilər. Efrayimlibr Gideonun əmri ilə midyanlıları təqib edərək İordandakı keçidləri tutdular və düşmənin qaçmasına mane oldular. Bunun sayəsində çoxlu sayda düşmən öldürüldü, onların arasında iki midyan başçısı Orev və Zevv də var idi. Beləcə efrayimlilər düşməni ardıcıl təqib edərək, İsrailin tam qələbəsinə kömək etdilər. Bununla yanaşı onlar Gideonun öz istəyi və fikri ilə fəaliyyət göstərdiyini hesab etməkdə davam edirdibr. Onlar görmürdülər ki, İsrailin qələbəsi Rəbbin əli ilə təmin edilir; onlar azad olmalarında Onun qüvvəsini və mərhəmətini qiymətləndirmədilər və məhz bu göstərdi ki, onlar Onun xüsusi seçilmiş silahı olmağa layiq deyildilər.

Hərbi qənimətlə qayıdaraq onlar incikliklə Gideona irad tutdular: “Bu nə işdir başımıza gətirdin? Midyanlılarla döyüşə gedəndə niyə bizi çağırmadın?”

“Sizin gördüyünüz işlərin yanında indi gördüyüm bu iş nədir ki? -Gideon onlardan soruşdu. - Efrayimin üzüm baqları Aviezerin üzüm bağının məhsullarından yaxşı deyilmi? Midyan başçıları olan Orevi və Zeevi Allah sizə təslim etdi. Axı sizin görmədiyiniz işlərin yanında mən nə edə bilmişəm?”

Paxıllıq ruhu asanlıqla mübahisəyə gətirib çıxara bilərdi ki, bu da toqquşmaya və qan tökülməsinə gətirib çıxarardı, lakin Gideonun təvazökar cavabı efrayimlilərin qəzəbini sakitləşdirdi və onlar sakitliklə evlərinə yola düşdübr. İş prinsipbrinə gəldikdə möhkəm və güzəştəgetməz, müharibədə “güclü ərən” olan Gideon həm də təmkinlilik göstərdi ki, bu da çox nədir hallarda rast gəlinir.

Midyanlılardan azad olduqlarına görə təşəkkür əlaməti olaraq İsrail xalqı Gideona onların padşahı olmağı təklif etdi və onun törəməbrini də taxt-taca təsdiq etmək niyyətində oldu. Bu təklif İlahi hakimiyyət [496] prinsipinin tam pozulmasi idi. İsrailin padşahı Allah idi və taxtda insan oturtmaq İlahi padşahı inkar etmək idi. Gideon bunu dark edirdi. Onun cavabı göstərdi ki, onun niyyəti necə də təmiz və xeyirxahdır. Gideon onlara dedi: “Nə man sizin üstünüzda hakimlik edəcəyəm, nə da oğlum. Sizə hökmranlığı Rabb edacak”.

Lakin Gideon başqa bir səhvə yol verdi ki, bu səhv onun ailəsini və bütün israilliləri bədbəxtliyə düçar etdi. Böyük mübarizədən sonra yaşanan rahatlıq, adatan yaşanmış çətinliklərdən da tahlükali olur. Gideon da məhz bu təhlükə ilə üzlaşdi. O, xülyaya düşdü. İndiyə qədər o, Allahın iradəsinə tabe olurdu, ancaq indi o, Allahın yeni əmrlərini gözləmək əvəzinə, öz yeni planlarını qurmağa başladı. Allahın qoşunları növbəti qəbbəni qazananda, şeytan gücünü iki dəfə artırdı ki, Tanrının işinə mane olsun. O, Gideona elə fikirlər təlqin edirdi ki, onların köməyi ilə İsrail xalqını düz yoldan çıxarmaq olardı.

Gideona əmr olunmuşdu ki, o, mələyin göründüyü qayada qurban gətirsin, buna görə də o, qərara gəldi ki, o rəsmi sürətdə kahin elan olunmuşdur. Allahın əmrini gözləmədən o, səyyar məbəddəki ibadətə bənzər ibadət üçün münasib yer aramağa başladı. Xalqın xeyirxah münasibətindən istifadə edən Gideon üçün öz fikrini yerinə yetirmək çətin olmadı. Onun xahişilə midyanlılardan alınan bütün qızıl sırğaları ona verdilər. Xalq çoxlu digər sərvətləri və Midyan rəislərinin bahalı geyimlərini də topladı. Toplanmış əşyalardan Gideon ilk kahinlərin geyimlərinə uyğun efod və sinəbənd düzəltdi. Onun hərəkətləri özü, ailəsi və bütün İsrail xalqı üçün tələ oldu. Bu qanunsuz ibadət ona gətirib çıxartdı ki, onlar tamamilə Allahı unutdular və bütlərə ibadət etdilər. Gideonun ölümündən sonra bir çox adam, həmçinin onun ailəsi də bütpərəst oldu. Xalq, bir vaxt onların bütlərini dağıdan adamın özü tərəfindən Allahdan uzaqlaşdırılmışdı.

Yalnız az adamlar başa düşürlər ki, söz və əməllər necə böyük təsir göstərir. Çox vaxt valideynlərin səhvi onlar məzara girdikdən çox illər sonra, özlərinin uşaqlarına və nəvələrinə yüksək dərəcədə məhvedici təsir göstərir. Hər bir adam başqalarına təsir göstərir və bu təsirin nəticəsinə görə hesabat verməli olacaqdır. Bizim sözbrimiz və hərəkətbrimiz inandırıcı qüvvəyə malikdir, ancaq xeyli zaman keçdikdən sonra bizim dünyəvi həyatımızın göstərdiyi təsiri görmək olacaq. Bizim sözlərimiz və əməllərimizlə yaranan təsir özümüzə xeyir- [497] dua və ya lənət kimi görünəcək. Bu bizim həyatımızı tamamilə məsuliyyətli edir və bizi müti dualarla Allaha tərəf cəlb etməlidir ki, O bizi Öz müdrikliyi ilə idarə etsin.

Yüksək mövqeli adamlar asanlıqla yanlış istiqamətə yönəldə bilərlər. Ən müdriklər də səhv edirlər; ən güclülər də büdrəyə bilərlər. Göylərin nurunun bizim həyat cığırımızı işıqlandırmasına necə də ehtiyac duyuruq. Bizim yeganə müdafiəmiz ondan ibarətdir ki, yalnız “Məni izlə” deyənə inanmalıyıq.

Gideonun ölümündən sonra “İsrail övladları ətraflarındakı bütün düşmənlərinin əlindən onları azad edən özlərinin Allahı Rəbbi yada salmadılar. Yerub-Baalın, yeni Gideonun İsraillilərə etdiyi bütün xeyirxahlığın əvəzinə onun nəsli ilə yaxşı rəftar etmədilər”. İsrail xalqı öz hakimləri və xilaskarları Gideona olan borclarını unudub Gideonun qanunsuz oğlu Avimeleki şah seçdilər, o da öz hakimiyyətini möhkəmləndirmək üçün birindən başqa Gideonun bütün qanuni uşaqlarını öldürdü. İnsanlar Allah qorxusunu unudanda, onlar üçün vicdanlarını və sədaqətlərini itirmək çətin olmur. İlahinin mərhəmətini qiymətləndirməyi bacaran, Onun xalqının xeyir-duası üçün Onun əlində Gideon kimi silah olanları da qiymətləndirməyi bacarar. Allaha belə qara naşükürlük göstərən İsrail xalqı kimi xalqdan Gideonun evinə amansız münasibət gözləmək olardı.

Avimelekin ölümündən sonra Allahdan qorxan hakimlərin hakimiyyəti bir müddət bütpərəstliyin təsirinin qarşısını aldı, ancaq sonra xalq onlan əhatə edən bütpərəst tayfaların adətlərinə yenidən döndülər. Şimal tayfalarının arasında çoxları Sidon və Siriya allahlarına itaət edirdilər. Cənub-qərbdə fıliştli bütləri, şərqdə isə Moav və Ammon allahları İsrail xalqının ürəyini onların atalarının Allahından döndərdir. Ancaq dönüklüyün ardınca tezliklə cəza gəldi. Ammonlular şərq soylarını fəth edib, İordanı keçdilər və Yəhuda ilə Efrayimin sərhədlərinə təcavuz etdilər. Qərbdə filiştlilər öz dənizkənarı düzəngahlarından hücum edir, hər şeyi qarət edir və yandırırdılar. Sanki İsrail yenidən amansız düşmənin ixtiyanna buraxılmışdı.

Xalq nifrət və təhqir etdiyinə yenidən kömək üçün müraciət etdi. “İsrail övladları Rəbbə fəryad edib dedilər: Sənə qarşı günah etmişik, Allahımızı atıb Baal bütlərinə qulluq etmişik”. Ancaq onlar həqiqətən peşman olmamışdılar. Xalq Allahın adını bədnam edib, Onun [498] müqəddəs qanununu pozmuşdu, bunun üçün də öz günahkar həyatı ilə özünü dərdə saldığına görə acı çəkirdi. Həqiqi peşmançılıq günah üçün çəkilən dərddən böyük hissdir. Bu, şərin qarşısını almağın həllidir.

Allah onlara Öz peyğəmbərlərindən biri vasitəsilə cavab verdi: “Sizi Misirlilərdən, Emorlulardan, Ammon övladlarından və Filiştlilərdən Mən qurtarmadımmı? Sidonlular, Amaleqlilər, Maolular sizi sıxışdıranda da Mənə fəryad etdiniz və sizi onların əlindən qurtaran Mən deyildimmi? Amma siz Məni atıb başqa allahlara qulluq etdiniz, buna görə də bir daha sizi qurtarmayacağam. Gedin seçdiyiniz allahlara fəıyad edin, qoy bu əzablı vaxtınızda onlar sizi qurtarsınlar”. Bu təntənəli və qəzəbli sözlər bizim xəyalımızda başqa səhnəni, Allahın mərhəmətini rədd edən və Onun lütfünə nifrət edənlərin Onun ədaləti ilə üz-üzə gələcəkbri böyük qiyamət gününü canlandırır. Bu məhkəmədə onlar Allahın onlara verdiyi vaxtı, imkanları, əqli keyfiyyətləri bu dünyanın allahlarına sərf etdikləri üçün cavab verməli olacaqlar. Onlar dünyəvi əybncələrə görə öz həqiqi və sevən Dostlarını tərk etdilər. Onlar bir müddətdən sonra Allahın yoluna dönməyi düşünürdülər, lakin boş əyləncələr, geyimdə lovğalıq, iştahda nəzarətsizlik onların ürəklərini elə amansızlaşdırdı, vicdanlarını elə kütbşdirdi ki, onların qəlbləri həqiqətin səsinə etinasız oldu. Onlar öz borclarına biganə qaldılar. Onlar əbədi qiyməti olanı qiymətləndirmədilər və onların qəlbi insana bu qədər çoxlu şeybr Bəxş Edənə qurbanlar vermək istəyini tamamilə itirdi. Amma onlar nə əkiblər, məhsul vaxtı onu da biçəcəklər.

Allah deyir: ” Sizi çağıranda məni rədd etdiniz, əlimi uzadanda əhəmiyyət vermədiniz. Bütün nəsihətbrimi boş saydımz, məzəmmətbrimi qəbul etmədiniz. Ona görə də... dəhşət sizi bürüyəndə, tufan kimi dəhşət sizə hücum çəkəndə, sizə qasırğa kimi bəla gələndə... o vaxt məni çağıranlara cavab verməyəcəyəm, səylə axtarsalar da, məni tapa bilməyəcəkbr. Çünki onlar biliyə nifrət etdibr. Rəbdən qorxmaq istəmədibr, nəsihətimi istəmədibr, hər məzəmmətimi rədd etdilər. Buna görə də öz yollarının bəhrəsini yeyəcəklər, öz nəsihətləri ilə doyacaqlar”. “Mənə qulaq asanlarsa əmin-amanlıqda yaşayacaq, rahatlıq tapacaq, pislikdən qorxmayacaq”. (Məsəllər 1:24-31,33). [499]

İndi israillilər Allaha tabe olub, “yad allahları rədd etdibr və Allaha itaət etməyə başladılar”. Atanın məhəbbətlə dolu ürəyi dərindən qüssələnərək “İsrail xalqının əzablarına dözmədi...”. Ah, bizim Allahımızın səbrli rəhmi! Xalq onlan Allahdan uzaqlaşdıran günahkar həyatdan imtina edəndə, O, onların dualarını eşitdi və həmin anda kömək etməyə başladı.

Onların xilaskarı ammonlularla müharibə aparan və onlara qalib gələn Gileadlı İftax oldu. Bu vaxta qədər İsrail on səkkiz il öz düşmənlərinin zülmündən əzab çəkmişdi, ancaq bu dərslər tezliklə unudulmuşdu. Xalq yenidən günahkar həyata qayıdanda Allah yol verdi ki, onların qüdrətli düşməni fıliştlilər onu sıxışdırsın. Çox illər bu amansız və döyüşkən xalq daim İsraili cana gətirmiş, hərdənbir onları əsarətə salmışdı. Bu bütpərəstlərə qarışmış, onlarla bütlərə sitayiş və əyləncələri bölüşmüş İsrail, görünürdü ki, həmin ruh və həmin maraqlara yiyələnmişdi. Nəticədə bu ötəri dostlar İsrailin qəzəbli düşmənləri oldular və istənilən hiyləyə əl atdılar ki, onu məhv etsinbr. İsrail kimi məsihçilər də tez-tez dünyanın təsirinə düşür və allahsızlarla dostluq əlaqəsi saxlamaq üçün onun prinsip və adətlərini qəbul edirlər, ancaq nəticədə aydın olur ki, bu yalançı dostlar ən təhlükəli düşmənlərin eb özüdür. Müqəddəs Kitab aydın öyrədir ki, Allah xalqı ilə dünya arasında heç bir ittifaq ola bilməz. “Mənim qardaşlanm, əgər dünya sizə nifrət edirsə, buna təəccüb etməyin”. (1 Yəhya 3:13). Bizim Xilaskarımız deyir: “Əgər dünya sizə nifrət edirsə, bilin ki, sizdən əvvəl Mənə nifrət etmişdir”. (Yəhya 15:18). Şeytan ikiüzlü dostluq maskası altında kafirlər vasitəsilə təsir göstərərək Allahın xalqını günah toruna cəlb edir və Tanrıdan uzaqlaşdınr, Onun müdafıəsindən məhrum olanda isə zalım mələkləri ona qarşı yönəldir və məhv etməyə çalışır. [500]

54-cfi fəsil
ŞİMŞON

(Bu fəsil Hakimlər Kitabının 13-16-cı fəsillərinə əsaslanır)

Geniş yayılmış dönüklüyə baxmayaraq, Tanrının tərəfdarları İsrailin azad olunması üçün Ona yalvarmaqda davam edirdilər. Onların dualarının cavabsız qaldığı görünə bilərdisə də, qəsbkarın zülmü ildən ilə ağırlaşsa da, Allahın uzaqgörənliyi onlara kömək hazırlayırdı. Artıq fıliştlilərin təcavüzünün birinci illərində bir körpə doğuldu, Allah onun köməyi ilə bu qüdrətli düşmənin gücünü sarsıtmaq niyyətində idi.

Ölkənin sərhədində kiçik Sora kəndi yerləşirdi, Dan soyundan olan Manoah öz ailəsi ilə burada yaşayırdı, buradakı təpələrdən filiştlilərin düzəngahlarını görmək olurdu. Bu, ətrafdakı ümumi dönüklük içərisində Allaha sadiq qalan az qisim ailələrdən biri idi. Manoahın sonsuz arvadına “Rəbbin Mələyi” görünərək xəbər verdi ki, onun oğlu olacaqdır və bu oğluna Allah tərəfindən İsraili azad etmək üçün vergi verilmişdir. Mələk ona həm də necə həyat tərzi keçirməyi və uşağını necə tərbiyə etməyi izah etdi. “İndidən diqqətli ol: sən nə şərab, nə də başqa içkilər içmə və dilinə heç bir haram bir şey dəyməsin”. Bu cür qadağa uşağa da aid idi, bundan başqa onun saçını da kəsmək olmazdı, çünki o, doğulan gündən Allaha həsr edilmişdi.

Manoahın arvadı ərinin yanına gələrək ona Mələk haqqında və Onun dedikləri haqqında danışdı. Onlara verilən tapşırıqda hər hansı bir səhvə yol verməkdən ehtiyat edərək Manoah dua etdi: “Ya Xudavənd, [501] yalvarıram, göndərdiyin Allah adamı qoy yanımıza yenə gəlsin və doğulacaq uşaq barədə nə edəcəyimizi bizə öyrətsin”.

Mələk yenidən gələndə Manoah təlaşla ondan soruşdu: “Sənin sözlərin yerinə yetəndə uşağ həyat tərzi və işi nə olacaq?” Rəbbin mələyi Manoaha dedi: “Arvadın ona tapşırdığım şeylərdən özünü qorusun. Tənəkdən emal olunan şeylərdən heç nə yeməsin. Nə şərab, nə də başqa içkilər içsin və dilinə heç bir haram hey dəyməsin. Qoy ona əmr etdiyim hər şeydən özünü qorusun”.

Allah bu niyyətdə idi ki, böyük işi Manoahın əhd olunmuş oğluna həvalə etsin və o, bunu icra etməyə qabil olsun, ona görə də ana və oğulun həyatını xüsusi rejimə tabe etmək lazım idi. “Qoy nə şərab, nə də başqa içkilər içməsin, - Mələyin Manoahın arvadına verdiyi əmrdə deyilirdi, - və heç bir haram şey yeməsin, nə əmr etmişəmsə, hamısına əməl etsin”. Ananın adətləri uşağa yaxşı və ya pis təsir edir. Əgər ana uşaqlarının yaxşılığını arzu edirsə, o, müəyyən prinsipləri gözləməli, mülayimlik göstərməli və fədakar olmalıdır. Ağılsız məsləhətçilər inandınrlar ki, ana öz istənilən arzu və şıltaqlıqlarını təmin edə bilər, ancaq belə bir nöqteyi-nəzər düzgün deyil və zərərlidir. Allahın Özünün əmrinə görə ananın üzərinə hər şeydə öz tələbatını məhdudlaşdırmaq kimi müqəddəs borc qoyulur.

Bu məsuliyyət anaların üzərinə düşdüyü kimi, ataların da üzərinə düşür. Uşaqlar valideynlərinin əqli və fiziki qabiliyyətlərini, onların meyl və maraqlarını irsən alırlar. Valideynlərin öz nəfslərini saxlamamaları tez-tez ona gətirib çıxarır ki, onlar fiziki cəhətdən də, əqli cəhətdən də, mənəvi cəhətdən də zəif olurlar. Əyyaşlar və papiros çəkənlər uşaqlarını tamahkar arzularla, tündməcazlıqla və əsəbiliklə mükafatlandıra bilərlər və mükafatlandırırlar, əxlaqsız valideynlərdən nəslə alçaq nöqsanlar və pis xəstəliklər keçir. Belə ki uşaqlar valideynlərinə nisbətən nəfsə daha az müqavimət göstərməyə qabil olduqlarından hər yeni nəsil daha da alçalır. Valideynlər iyrənc ehtiraslardan və pozğun meyllərdən daha çox каг, kor və ya kəmağıl doğulmuş minlərlə uşağın bədən qüsurlarına cavabdehdirlər.

Hər bir ata və ana özünə sual verməlidir: “Bu körpə ilə necə rəftar etməliyik və nə etməliyik?” Çoxları doğuşdan əvvəlki vaxta ciddi məhəl qoymurlar, amma iki dəfə bu qədər aydın və ciddi təkrarlanmış və Göylər tərəfindən ibrani valideynlərə göndərilmiş əmrlər bizə [502] Yaradanın buna necə münasibət göstərdiyini sübut edir.

Əhd olunmuş uşaq üçün valideynlərindən yaxşı irs almaq kifayət deyildi. Sonra bunun ardınca diqqətli tərbiyə və düzgün adətlərin təşkili gəlirdi. Allah əmr etmişdi ki, İsrailin gələcək hakimi və xilaskarı lap uşaqlıqdan ciddi pəhrizdə tərbiyə almalıdır. O, anadan olandan nəzir (Allaha həsr olunan) olmalı, daha doğrusu şərabdan və nə də başqa içkilərdən istifadə etməməliydi. Uşaqlar lap uşaqlıqdan özünü saxlamağı, fədakarlığı və dözümlülüyü öyrənməlidirlər.

Mələk tərəfındən verilən qadağalara “haram” da aid idi. Halal və haram arasındakı fərq sadəcə rəsmi deyildi, o, həm də sanitariya prinsiplərinə əsaslanırdı. Bu prinsipə əməl etmək əhəmiyyətli dərəcədə min illər ərzində ibrani xalqının fərqləndiyi möcüzəli uzunömürlülüyün mənbəyi olmuşdur. Pəhrizə spirtli içkilərin qadağan olunmasından daha çox şey daxildir. Fəaliyyət artıran və çətin həzm olunan qidanın istifadəsi sağlamlığa az zərər vermir və çox hallarda əyyaşlığın ilkin səbəbi olur. Həqiqi pəhriz bizə tamamilə bütün zərərli şeylərdən imtina etməyi və faydalı şeylərdən ağılla istifadə etməyi öyrədir. Ancaq az adamlar yemək adətlərinin onların sağlamlığına, xarakterinə, bu dünyada xeyir vermək qabiliyyətinə və əbədiyyətdə iştirakına necə böyük təsir etdiyini başa düşürlər. İştah həmişə ağıla tabe olmalıdır. Bədən ağıla tabe olmalıdır, ağıl bədənə yox.

Allah tərəfindən Manoaha verilmiş söz öz saatında yerinə yetdi - onun Şimşon adlandırdıqlan oğlu oldu. Oğlanın necə böyüdüyündən aydın olurdu ki, o qeyri-adı fıziki qüvvəyə malikdir. Ancaq bu, Şimşon və onun valideynlərinin yaxşı başa düşdükləri kimi, onun əzəblərinin xüsusiyyətinin nəticəsi deyil, ülgüc dəyməmiş saçlarının rəmzi olduğu nəziriliyinin prinsiplərinin nəticəsi idi. Əgər Şimşon da Allahın əmrlərini öz valideynləri kimi sədaqətlə yerinə yetirsə idi, onun taleyi daha şərəfli və xoşbəxt olardı. Ancaq bütpərəstlərb ünsiyyət onu pozdu. Sora filiştlilərin torpaqlarının yanında yerbşirdi və Şimşon onun əhalisi ilə dostluq əlaqələri yaratdı. Bebliklə gənclikdə yaranmış yaxın münasibətlər nəticədə onun bütün həyatını tutqunlaşdırdı. Filiştli şəhəri Timnada yaşayan gənc qadın Şimşonun xoşuna gəldi və o qərara gəldi ki, onunla evbnsin. Onu bu fıkirdən daşındırmağa çalışan dindar valideynlərinin bütün xahişlərinə o, bir cavab verirdi: “O mənim xoşuma gəlib”. Nəhayət valideynləri onun arzusuna güzəştə getdilər və toy baş tutdu. [503]

Məhz yetkinlik yaşına çatanda və İlahi missiyanı yerinə yetirməkdə əvvəlkindən də artıq sədaqət göstərməli olduğu vaxtda Samson İsrailin düşmənləri ib birbşdi. O özündən soruşmurdu ki, həyatını seçdiyi qadınla bağlamaqla Allahı lazımi surətdə izzətləndirə biləcəkdirmi və ya əksinə, onun qarşısına qoyulan məqsədi həyata keçirməkdə aciz qalacaqdır. Hər şeydən əvvəl Allahı izzətləndirməyə can atanlara O, müdriklik bəxş etməyi vəd edir, lakin özbaşına hərəkət edənlər üçün əhd yoxdur, onlara heç nə vəd edilməmişdir.

Necə də çox adamlar özbrini Şimşon kimi aparırlar! Necə də tez-tez allahsızlarla imanlılar arasında nigah bağlanır, yalnız ona görə ki, ər və ya arvad seçəndə insanları ehtiras idarə edir! Beb hallarda nə gələcək ər, nə də arvad Allahdan məsləhət istəmirlər və Onun izzəti haqda düşünmürlər. Məsihçilik nigah tellərinin bağlanmasına təsir göstərməlidir, lakin çox vaxt nigah bağlarının yaranmasına aparan səbəblər məsihçi prinsiplərinə uyğun gəlmir. Şeytan ona məxsus adamlarla ittifaq bağlamağa şirnikləndirərək, Allah xalqına öz təsirini daim gücləndirməyə çalışır və öz məqsədinə çatmaq üçün insanın qəlbində günahkar ehtiraslar oyatmağa səy göstərir. Lakin Rəbb Öz Sözündə Öz xalqına aydın tövsiyə edir ki, Onun məhəbbəti olmayanlarla birləşməsinlər. “Məsih ilə Belial arasında nə uyğunluq ola bilər? Yaxud imanlı ilə imansız arasında nə müştərək şey ola bilər?” (2 Korinflilərə 6:15).

Toy məclisində Şimşon İsrail Allahına nifrət edənlərlə yaxınlaşdı. Kim beb adamlarla öz istəyi ilə əlaqə yaradırsa, o, müəyyən qədər onların adətlərinə və zövqlərinə uyğunlaşmalıdır. Bu cür keçirilmiş vaxt vaxtı itirməkdən pisdir. Eb fikirbr gəlir, eb sözbr söybnir ki, onlar prinsipləri sarsıda və ürəyin möhkəmliyini zəiflədə bilərlər.

O qadın ki, onu əldə etmək xatirinə Şimşon Allahın əmrlərinə əməl etmədi, o, eb toy məclisinin axırında ərinə xəyanət etdi. Onun xainliyinə hiddətlənmiş Şimşon onu bir neçə müddətə tərk edib təkcə Sora, evlərinə getdi. Yumşaldıqdan sonra isə nişanlısının yanına qayıtdı, lakin onun başqasına ərə getdiyini gördü. Onun intiqamı onunla ifadə olundu ki, o, filiştlilərin bütün tarlalarını və üzüm bağlarını yandırdı. Baxmayaraq ki, məhz onların hədələri onu düzgün olmayan hərəkət etməyə məcbur etmişdi, bu, onları qadını öldürməyə [504] təhrik etdi, hər şey də elə buradan başlandı. Hələ bundan əvvəl Şimşon yalın əllərlə cavan pələngi və Aşqelondan otuz kişini öldürəndə öz qəribə gücünü göstərmişdi. İndi artıq arvadının vəhşicəsinə öldürüldüyünə görə o, filiştlilərə hücum etdi və onları “böyük məğlubiyyətə” uğratdı. Sonra düşmənlərdən qorunmaq cəhdi ilə o, Yəhuda nəsilinə məxsus olan “Etam qayasının oyuğuna” endi.

Qaya olduğu yerə qaçdıqda Şimşonu çoxsaylı düşmənləri təqib etdi və təlaşa düşmüş Yəhuda əhalisi ən şərəfsiz surətdə Şimşonu düşmənin əlinə verməyə razı oldular. Beləliklə, Yəhuda nəslindən üç min adam onun yanına getdi. Əgər onlar əmin olmasaydılar ki, o öz həmyerlilərinə pislik etməz, hətta bu cür güc bərabərsizliyində belə ona yaxımlaşmağa cürət etməzdilər. Şimşon imkan verdi ki, onlar onu sarısınlar və filiştlilərə versinlər, ancaq əvvəlcə yəhudalılardan söz aldı ki, onlar özləri onun üstünə düşməyəcəklər və onu onlarla qanlı döyüşə sövq etməyəcəklər. Onu iki təzə kəndir ilə sandılar və sevinc sədalan altında düşmən tərəfə apardılar. Ancaq şən sədalar təpələrdə əks-səda verən zaman “ona Rəbbin ruhu daxil oldu”. Şimşon təzə kəndirləri tikə-tikə etdi. Sanki bu kəndirlər odda yanmışdı. Şimşon əlinə keçən ilk silahdan yapışdı. Bu silah yalnız və yalnız eşşək çənəsi olsa da, Şimşon ondan qılınc və ya nizədən də yaxşı istifadə edirdi. O, filiştlilərlə onlar döyüş meydanında minlərlə meyit qojoıb qaçmağa üz tutana qədər döyüşdü.

Əgər israillilər bu qələbədən istifadə edib Şimşonla birləşsəydilər, onlar elə onda zülmkarın hakimiyyətindən azad olardılar, ancaq onlar qorxdular və hürkdülər. İsraillilər Allahın onlara həvalə etdiyi vəzifəyə-bütpərəstləri qovmaq vəzifəsinə məhəl qoymadılar, ancaq əksinə, onların alçaq ayinlərini qəbul etdilər, onların qəddarlığına dözdülər və hətta özlərinə zərər etmirdisə, onların ədalətsizliyini müdafiə də edirdilər. Döyüşsüz təslim olmaqla onlar özlərini düşkünlüyə məhkum etdilər. Əgər Allaha boyun əysəydilər, bu düşkünlükdən qaça bibrdibr. Hətta O, onlara xilaskar göndərəndə beb, onlar tez-tez Onu unudur və öz düşmənləri ilə birləşirdilər.

Bu qələbədən sonra İsraillilər Şimşonu öz hakimləri etdibr və o, iyirmi il ərzində İsraili idarə etdi. Ancaq bir səhv hərəkət ardınca başqasını gətirir. Şimşon fıliştli qadın almaqla Allahın əmrini pozdu və yeni qanunsuz ehtirasına uyaraq indi artıq qatı düşmənlərinin arasında [505] görünməyə cəsarət etdi. Filiştliləri belə dəhşətə gətirən gücünə arxayın olub, o, cəsarətlə Qəzzəyə yerli əxlaqsız qadının yanına yollandı. Şəhər əhalisi onun gəlişindən xəbər tutdu və intiqam hissi onları bürüdü. İndi onların düşməni ən möhkəmlənmiş şəhərlərdən birinin əzəmətli divarları arasında idi və onlar müvəffəqiyyətlərinə əmin halda yalnız səhərin açılmasını gözləyirdilər ki, öz qələbələrindən zövq alsınlar. Ancaq gecəyarısı Şimşon ayıldı. Yadına düşəndə ki, nəziriliyin əhdini pozub, onu üzücü vicdan əzabı bürüdü. Bu günaha baxmayaraq, Allahın rəhmi onu tərk etmədi. Onun müdhiş gücü onu yenə xilas etdi. Şəhər qapılarına gələrək, onları dirəkləri və qıfılları ilə birlikdə qoparıb çiyinlərinə qoydu və Xevron yolundakı dağların zirvəsinə apardı.

Hətta çətinliklə təhlükədən qaçdığı bu hadisə də Şimşonu ağıllandırmadı. O, artıq filiştlilərin yanına getməyə cəsarət etmirdi, ancaq onu məhvə aparan şəhvani zövqləri axtarmağı davam edirdi. O, anadan olduğu yerin yaxınlığında, Soreq vadisində yaşayan qadını sevdi. Onun adı Delila - “qırıcı” idi. Öz üzümlükləri ilə məşhur olan Soreq vadisi artıq bir dəfə özünü şərabla əyləndirən və bu yolla onu paklığa və Allaha bağlayan daha bir əlaqəni qıran qərarsız nəzirini yoldan çıxartmağa xidmət etdi. Filiştlilər öz düşmənlərinin bütün hərəkətlərini diqqətb izbyirdibr və onun yeni meyli haqqında öyrənib, Delilanın köməyi ib pəhləvanı məhv etməyi qərara aldılar.

Soreq vadisinə filiştlibrin əyabtlərinin görkəmli nümayəndələrindən ibarət bir dəstə adam göndərilmişdi. Onlar onun fövqəladə gücünü unutmayaraq, Şimşonu tutmağa cürət etmirdibr və əgər mümkün olsa onun gücünün sirrini öyrənməyi niyyət edirdilər. Buna görə də onlar Delilanı ələ aldılar ki, onun sirrini öyrənsin və onlara bu sirri açsın. Satqın qadın Şimşona suallar yağdıranda, o əgər onu müəyyən surətdə sarısalar, onun da bütün adamlar kimi olacağını deyərək, qadını aldatdı. Qadın beb edəndə yalanın üstü açıldı. Onda o, Şimşonu yalançılıqda ittiham edərək dedi: “Ürəyində mənə etibarın yox ikən necə “səni sevirəm” deyirsən? Bununla üçüncü dəfədir ki, məni lağa qoyursan və böyük qüvvənin səndə haradan olduğunu mənə bildirmirsən”. Şimşon üç dəfə əmin olmaq imkanına malik oldu ki, onun sevgilisi filiştlilərlə əlbirdir və onu məhv etmək istəyir, lakin onun planları pozulduqda isə, o hər şeyi zarafata çevirirdi və Şimşon korcasına hər cür qorxunu özündən qovurdu. [506]

Beləcə günbəgün Delila sorğularla ona əzab verirdi və Şimşonun canı boğazına yığıldı. Lakin hansısa izahedilməz qüvvə onu Delilaya getdikcə daha çox cəlb edirdi. Nəhayət məğlub olan Şimşon sirri ona açdı: “Mənim başıma ülgüc dəyməmişdir, çünki mən ana bətnindən Allahın Nəzirlisiyəm. Əgər başım qırxılsa, o zaman bu qüvvə məndən çıxar və gücdən düşüb adi adam kimi olaram”. Delila dərhal filiştli rəislərin yanına qasid göndərdi ki, onlar tezcə onun yanına gəlsinlər. İgid döyüşçü yuxuya gedəndə onun saçının qalın telləri kəsildi, sonra əvvəlki üç dəfə olduğu kimi Delila qışqırdı: “Filiştlilər sənin üstünə gəlirlər, Şimşon”! Qəfildən oyanaraq o sıçradı və əvvəlki kimi güc verib düşməni məhv etməyə salışdı, lakin gücsüz qolları sözünə baxmadı və o başa düşdü ki, “Rəbb ondan aynlıb”. Onun saçı qırxılanda Delila onu cırnatmağa və incitməyə başladı ki, gücün həqiqətən onu tərk etdiyinə əmin olsun, çünki filiştlilər ona yaxınlaşmağa cürət etmirdilər, onlar əmin deyildilər ki, o həqiqətən gücsüzləşmişdir. Sonra onu tutdular, gözlərini çıxartdılar və Qəzzəyə gətirdilər. Orada həbsxanada onu zəncirlə qandalladılar və ağır işlər görməyə məcbur etdilər.

İsrail hakimi və müdafıəçisi olan, indi isə qara köb işi görərək zəif, kor məhbusa çevribn üçün gör necə dəyişikliklər baş vermişdi! O öz müqəddəs İlahi vəzifəsinin şərtbrini hər addımbaşı pozurdu. Allah uzun müddəti bütün bunlara dözdü, lakin Şimşon günahın qüwəsinə təslim olaraq öz sirrini verdikdə, Rəbb ondan döndü. Onun uzun saçlannda heç bir qüvvə yox idi, lakin onlar onun Allahla sədaqətinin rəmzi idi və bu rəmz ehtirasa qurban veribndə, o, bu saçların simvolizə etdiyi xeyir-duanı itirdi.

Filiştlibrə əybncə olaraq iztirab çəkən və alçaldılan Şimşon həyatında birinci dəfə öz gücsüzlüyünü bütün dərinliyi ilə dərk etdi və kədər onu peşmançılığa gətirdi. Onun saçları uzandıqca qüvvəsi tədricən ona qayıdırdı, lakin düşmənbri əvvəlki kimi onunla köməksiz, zəncirlə qandallanmış məhbus kimi rəftar edərək bundan şübhələnmirdilər. Filiştlilər qazandıqları qələbəni öz allahlarının adına yazırdılar və şənbnərək İsrail Allahını təhqir edirdilər. “Balıqlar allahı”, “dəniz himayədarı” Daqon allahın şərəfınə təmtəraqlı şənlik düzəldildi. Filişt torpağının bütün şəhər və kəndlərindən xalq öz rəisləri ilə birlikdə bu bayrama toplaşdı. Dua edənlər kütbsi nəhəng məbədi və örtülü qalereyaları doldurdu. Hər tərəfdə sevinc və şənlik hökm sürürdü. [507]

Beləcə günbəgün Delila sorğularla ona əzab verirdi və Şimşonun canı boğazına yığıldı. Lakin hansısa izahedilməz qüvvə onu Delilaya getdikcə daha çox cəlb edirdi. Nəhayət məğlub olan Şimşon sirri ona açdı: “Mənim başıma ülgüc dəyməmişdir, çünki mən ana bətnindən Allahın Nəzirlisiyəm. Əgər başım qırxılsa, o zaman bu qüvvə məndən çıxar və gücdən düşüb adi adam kimi olaram”. Delila dərhal filiştli rəislərin yanına qasid göndərdi ki, onlar tezcə onun yanına gəlsinlər. İgid döyüşçü yuxuya gedəndə onun saçının qalın telləri kəsildi, sonra əvvəlki üç dəfə olduğu kimi Delila qışqırdı: “Filiştlilər sənin üstünə gəlirlər, Şimşon”! Qəfildən oyanaraq o sıçradı və əvvəlki kimi güc verib düşməni məhv etməyə salışdı, lakin gücsüz qolları sözünə baxmadı və o başa düşdü ki, “Rəbb ondan aynlıb”. Onun saçı qırxılanda Delila onu cırnatmağa və incitməyə başladı ki, gücün həqiqətən onu tərk etdiyinə əmin olsun, çünki filiştlilər ona yaxınlaşmağa cürət etmirdilər, onlar əmin deyildilər ki, o həqiqətən gücsüzləşmişdir. Sonra onu tutdular, gözlərini çıxartdılar və Qəzzəyə gətirdilər. Orada həbsxanada onu zəncirlə qandalladılar və ağır işlər görməyə məcbur etdilər.

İsrail hakimi və müdafıəçisi olan, indi isə qara köb işi görərək zəif, kor məhbusa çevribn üçün gör necə dəyişikliklər baş vermişdi! O öz müqəddəs İlahi vəzifəsinin şərtbrini hər addımbaşı pozurdu. Allah uzun müddəti bütün bunlara dözdü, lakin Şimşon günahın qüwəsinə təslim olaraq öz sirrini verdikdə, Rəbb ondan döndü. Onun uzun saçlannda heç bir qüvvə yox idi, lakin onlar onun Allahla sədaqətinin rəmzi idi və bu rəmz ehtirasa qurban veribndə, o, bu saçların simvolizə etdiyi xeyir-duanı itirdi.

Filiştlibrə əybncə olaraq iztirab çəkən və alçaldılan Şimşon həyatında birinci dəfə öz gücsüzlüyünü bütün dərinliyi ilə dərk etdi və kədər onu peşmançılığa gətirdi. Onun saçları uzandıqca qüvvəsi tədricən ona qayıdırdı, lakin düşmənbri əvvəlki kimi onunla köməksiz, zəncirlə qandallanmış məhbus kimi rəftar edərək bundan şübhələnmirdilər. Filiştlilər qazandıqları qələbəni öz allahlarının adına yazırdılar və şənbnərək İsrail Allahını təhqir edirdilər. “Balıqlar allahı”, “dəniz himayədarı” Daqon allahın şərəfınə təmtəraqlı şənlik düzəldildi. Filişt torpağının bütün şəhər və kəndlərindən xalq öz rəisləri ilə birlikdə bu bayrama toplaşdı. Dua edənlər kütbsi nəhəng məbədi və örtülü qalereyaları doldurdu. Hər tərəfdə sevinc və şənlik hökm sürürdü. [508] Təntənəli qurbangətirmə mərasimindən sonra musiqi sədaları altında şən qonaqlıq başladı. Sonra qüdrətli Daqonun ən görkəmli şikarı kimi Şimşonu kef edənlərin yanına gətirdilər. Onun görünməsi heyrət qışqırıqları ilə qarşılandı. Xalq və rəislər onun miskin vəziyyətinə rişxənd edirdilər və onların torpaqlarının məhvedicisini sarsıdan allahı vəsf edirdilər. Bir qədər keçdikdən sonra Şimşon guya yorularaq məbədin damını saxlayan mərkəzi dirəklərə söykənməyə icazə istədi. Sonra o, səssizcə dua etdi: “Rəbb Allah! Məni xatırla və məni yalnız indi möhkəmlət, ay Allah! Qoy birdəfəlik filiştlilərdən qisasımı alım...” Bu sözlərlə o, öz güclü əlləri ilə dirəkbrə sarıldı və ucadan: “Qoy mən də Filiştlilərlə bir ölüm” -deyərək əyildi. Məbədin damı uçaraq oradakı saysız-hesabsız adamların hamısını məhv etdi. “Şimşon öləndə həyatı boyu öldürdüyü adamlardan daha çox Adam qırdı”.

Büt və onun pərəstişkarları, kahin və əkinçi, döyüşçü və zadəgan -hamısı allah Daqonun məbədinin uçuqları altında basdırıldı. Onların arasında Allahın Öz xalqının azadedicisi seçdiyinin də nəhəng bədəni var idi. Dəhşətli hadisə haqqında xəbər İsrail torpağına da çatdı və onda Şimşonun gələn qohumlan həlak olan qəhrəmanın bədənini maneəsiz olaraq götürdülər “və onu Sora ilə Eştaol arasında, atası Manoahın məqbərəsində dəfn etdilər”.

Allahın Şimşon vasitəsilə “İsraili filiştlilərin əlindən xilas etməyə başlayacağı” əhdi yerinə yetdi, lakin Allahın şöhrəti və milbtin fəxri ola biləcək kəsin həyat tarixi necə də tutqun və dəhşətlidir! Əgər Şimşon İlahi vəzifəsinə sadiq qala bilsəydi, onda Allahın niyyəti onun şərəfinə və şöhrətinə həyata keçərdi. Lakin tamaha güzəştə gedərək, o, Onun etibarına layiq olmadı və Şimşonun təyinatı yalnız məğlubiyyət, köləlik və ölüm vasitəsilə yerinə yetdi.

Fiziki cəhətdən Şimşon yer üzünün ən güclü adamlarından biri idi, lakin özünü ələ almaq, şərəflilik və möhkəmlik nöqteyi-nəzərindən o, ən zəiflərdən biri idi. Çoxları güclü ehtirasları güclü xarakter kimi qəbul edirlər, həqiqətdə isə, öz istəklərinə tabe olan zəif adamdır. İnsanın əsl əzəməti onu idarə edən hisbrin gücü ilə deyil, onun idarə etdiyi hisslərin gücü ib ölçülür.

Allahın qabaqgörənliyi Şimşonun qayğısına qalaraq, onu təyin olunduğu missiyanın həyata keçirilməsinə hazırlayırdı. Həyatının ilk günlərindən fiziki və əqli gücünün, mənəvi saflığının inkişafı üçün o, [509] yaxşı şəraitə malik idi. Lakin allahsız əlaqələrin təsiri altında o, insanın yeganə müdafıəsi olan Allaha güvənməkdən əl çəkdi və şər axınına düşdü. Öz borcunu yerinə yetirərkən sınağa məruz qalan əmin ola bilər ki, Allah onu müdafıə edəcəkdir, lakin əgər insanlar könüllü olaraq yoldan çıxaran qüvvəyə güzəştə gedirlərsə, onlar gec-tez düşkünləşəcəklər.

Məhz Allahın Öz iradəsini yerinə yetirmək üçün seçdiklərini azdırmaq üçün şeytan xüsusilə səy göstərir. İnsan üzərində tam hakimiyyət əldə etmək üçün o, bizim ən zəif cəhətlərimizə hücuma keçir və çatışmazlıqlarımızdan istifadə edir; o bilir ki, əgər bu zəifliklərə sərbəstlik verilsə, o udacaqdır. Lakin hər kəs bu döyüşdə qalib ola bilər. İnsana təkcə, öz zəif səyləri ilə şərin qüvvəsinə qalib gəlmək lazım deyildir, kömək yaxındadır və o, həqiqətən onu arzulayan hər bir kəsə verilir. Yaqubun yuxuda gördüyü pilləkənlə qalxıb enən Allah mələkləri arzulayan hər bir cana ən yüksək səmavi qatlara qabcmağa kömək edər. [510]

55-ci fəsil
YENİYETMƏ ŞAMUEL

(Bu fəsil Şamuelin Birinci Kitabının 1; 2:l-ll-ci fəsillərinə əsaslanır)

Elqana, Efrayim dağından olan levili, Rəbbi sevən və Ondan qorxan zəngin, hörmətli adam idi. Onun arvadı Xanna da həqiqi mömin qadın idi. Həlim və iddiasız olan bu qadın dərin səmimiyyəti və yüksək imanı ilə seçilirdi.

Bu mömin cüt hər bir ibrani ailəsinin çox hərarətlə arzuladığı xeyir-duadan məhrum idi. Onlara uşaq qığıltısına sevinmək bəxş edilməmişdi və öz nəslini qorumaq istəyi Elqanada, bir çox başqalarında olduğu kimi, ikinci arvad almaq istəyi yaratdı. Lakin Allaha imanın çatışmamazlığından atılan bu addım xoşbəxtlik gətirmədi. Ailədə oğullar və qızlar peyda oldular, lakin Allah tərəfindən bağlanan müqəddəs ittifaqın sevinci və gözəlliyi itirildi və ailənin rahatlığı pozuldu. Elqananın yeni arvadı Peninna qısqanc və məhdud qadın çıxdı, özünü iddialı və dikbaş apardı. Xannanın həyatı əzabverici yükə çevrildi, ona elə gəldi ki, heç bir ümid qalmamışdı, lakin buna baxmayaraq o, sınağa şikayətsiz itaətlə dözürdü.

Elqana bütün Allah göstərişlərini sədaqətlə yerinə yetirirdi. İbadət əvvəlki kimi Şiloda keçirdi, lakin ibadətlərin müntəzəm keçməməsi üzündən onun levi kimi xidmət etməli olduğu məbəddə onun köməyi tələb olunmurdu. Lakin buna baxmayaraq Allaha səcdə etmək və qurban gətirmək üçün təyin olunan yığıncaqlara o, bütün ailəsi ilə birlikdə gedirdi. [511]

Bu ailəyə əzab verən şər ruh hətta Allaha ibadətlə bağlı müqəddəs bayramlar zamanı da özünü bildirirdi. Şükran qurbanlarının gətirilməsindən sonra bütün ailə, qoyulmuş adətə görə, təntənəli, lakin şən məclisə toplaşırdılar. Belə hallarda Elqana uşaqlarının anasına onun üçün və onun hər bir oğlu və qızı üçün yeməyin xüsusi bir hissəsini verirdi, Xannaya isə xüsusi hörmət əlaməti olaraq ikiqat hissə verildi, bununla göstərirdi ki, onu oğlu olacağı halda olduğu kimi sevir. Onda qısqanclıq bürüyən ikinci arvadı tələb edirdi ki, Allahın mərhəmətinə xüsusi layiq görülən qadın kimi birincilik onun olsun. O, Xannaya, onun sonsuzluğuna rişxənd edərək Allahın ona qarşı lütfkar olmadığını sübut etməyə çalışırdı. Bu səhnələr ilbəil təkrar olunurdu, nəhayət Xanna artıq bütün bunlara dözə bilmədi. Öz dərdini gizləyə bilməyərək yanıqlı-yanıqlı hönkürüb məclisdəkiləri tərk etdi. Əri əbəs yerə ona təsəlli verməyə çalışdı. Bir gün əri Elqana ona dedi: “Xanna, niyə ağlayırsan? Niyə yemək yemirsən? Axı niyə kədərlisən? Mən sənə on oğuldan da artıq deyiləmmi?” (lŞamuel 1:8). Xanna heç bir irad sözü söyləmədi. Yer üzündə heç bir dostla bölə bilmədiyi yükü o, Allaha etibar etdi. O, səmimi qəlbdən dua etdi ki, O, bu qarğışı onun üzərindən götürsün və ona qiymətli bir töhfə - Onun üçün tərbiyə edəcəyi oğul bəxş etsin. O, təntənəli surətdə əhd etdi ki, əgər Allah onun duasını eşitsə, o, doğulan andan körpəni Ona həsr edəcəkdir. Xanna səyyar məbədə yaxın gəldi və kədərli qəlblə “dua etdi və acı-acı ağladı”. Bircə səs də çıxartmadan o, ürəyində Allaha dua edirdi. Həmin xoş olmayan dövrdə bu cür qəlb duasını müşahidə etmək hər zaman mümkün olmurdu. Ləyaqətsiz kef məclisləri və sərxoşluq hətta dini bayramlar zamanı da adi hal idi. Baş kahin Eli Xannanı görərək eb bildi ki, o sərxoşdur. Ona haqlı olaraq söyləndiyini zənn edərək sərtliklə dedi: “Nə vaxta qədər sərxoşluq edəcəksən? Bəsdir, at bu şərabı”.

Əzab çəkən və qorxmuş Xanna həmimliklə cavab verdi: “Xeyir, ağam, mən nə şərab içmişəm, nə də başqa içkibr. Könülü qəm-qüssəli bir qadınam ki, sadəcə Rəbbin hüzurunda ürəyimi boşaldıram. Kənizini pis qadın sanma. Bu yalvarışım indiyədək çəkdiyim böyük qayğı və əziyyətə görədir”. [512]

Xannanı sözləri baş kahini dərindən riqqətə gətirdi, çünki o, Allah ərəni idi və iradlar əvəzinə ona xeyir-dua verdi: “Sülhlə get və İsrail Allahından ən xahiş etmisənsə, xahişini yerinə yetirsin”.

Xannanın duası eşidildi. O, qəlb duaları ilə istədiyi bəxşi aldı. O öz oğlunu “Şamuel” - “Onu Rəbdən dilədim” deyərək adlandırdı. Oğlan böyüyən və anasından ayırmaq mümkün olan kimi Xanna öz əhdini yerinə yetirdi. O öz uşağını ana qəlbinin bütün hərarəti ilə sevirdi. Oğlunun inkişafını müşahidə edərək və onun uşaq ləhcəsini dinləyərək, o, günbəgün ona daha çox bağlanırdı. O, onun yeganə oğlu idi, Səmanın xüsusi töhfəsi idi, lakin o, onu Allaha həsr olunan xəzinə kimi almışdı və Bəxş Edəndən Ona məxsus olanı əsirgəməyi özünə rəva bilmirdi.

Öz qiymətli töhfəsini Allah naminə baş kahinə vermək üçün Xanna əri ilə birlikdə Şiloya bir daha gedərək dedi: “Yalvarışım bu uşaq üçün idi, Rəbb muradımı yerinə yetirdi. Mən onu Rəbə əhd etmişdim və ömrü boyu Rəbə həsr olunmalıdır”. Eli bu israilli qadının imanından dərin riqqətə gəldi. Özü həddindən artıq yumşaq ata olduğuna görə, o öz yeganə uşağını Allaha həsr etmək üçün ondan ayrılan ananın böyük qurbanından sarsıldı və heyrətə gəldi. O, bunda öz eqoist məhəbbətinə irad hiss etdi və itaətlə, pərəstişlə Allah önündə diz çökdü və Ona səcdə etdi.

Ananın qəlbi sevinc və fərəhlə doldu və o öz minnətdarlığını Allaha bildirmək istəyi ilə alışdı. Peyğəmbərlik ruhu onda qərar tutdu və Xanna dua edərək dedi:

“Rəbdə tapdığım sevincdən Ürəyim cuşa gəlir,
Rəbb mənə böyük güc verir,
Düşmənlərimin önündə öyünürəm,
Çünki Sən məni qurtardığına görə sevinirəm. Rəbbə oxşar ikinci müqəddəs yoxdur,
Ey Rəbb, yeganəsən Sən!
Allahımız kimi sığınacaq qaya yoxdur! [513]

Artıq qürurla danışmayın,
Dilinizdən təkəbbürlü sözlər çıxmasın.
Çünki Rəbb hər şeyi bilən Allahdır,
Hər iş Onun tərəfindən ölçülür...
Rəbb insanı həm öldürür, həm dirildir.
Ölülər diyarına həm endirir, həm çıxarır.
Rəbb yoxsulluq və var-dövlət göndərir,
Alçaldır və yüksəldir.
O, yoxsulları toz-torpağın içindən götürür,
Fəqirləri küllükdən çıxarır.
Onları hökmdarların yanında əyləşdirir,
Onlara irs olaraq şərəf taxtını verir.
Çünki Rəbb yerin təməlini qoydu,
Onun üzərində dünyanı qoruyur,
Pisləri isə zülmətdə susdurur.
Çünki insan öz qüvvəsi ilə zəfər çalmır.
Rəbbə qarşı duranlar parça-parça olacaq,
Haqq-Taala onların üzərində göyləri gurladacaq.
Rəbb bütün dünyada hakimlik edir,
Öz padşahına qüvvət verəcək,
Məsh etdiyinə böyük güc verəcək!”

Xannanın peyğəmbərcəsinə söylədiyi sözləri həm İsrail padşahı Davuda, həm də Allahın məsh etdiyi Məsihə aid idi. Onun hər şeydən əvvəl təkəbbürlü, dikbaş, xain qadına yönələn nəğməsinin sözləri Allah düşmənlərinin məhvini və Onun əfv olunmuş xalqının yekun təntənəsini göstərir.

Xanna sülhlə Şilodan özünün Ramadakı evinə qayıtdı, körpə Şamueli isə səyyar məbəddə qoydu. O burada baş kahinin rəhbərliyi altında Allah evində xidmət etməyi öyrənməli idi. Şüurlu həyatının ilk addımlarından o, oğluna Allahı sevməyi və ona hörmət etməyi, özünü Ona məxsusolan hesab etməyi öyrədirdi. Bütün əhatə edən şeylərin köməyi ilə o, onun düşüncələrini Yaradana yönəltməyə çalışırdı. Oğlundan ayrılsa da vəfalı ana oğlunun qayğısına qalmaqda davam [514] edirdi. O, hər gün onun üçün dua edirdi. O, hər il xidmət üçün ona öz əlləri ilə paltar toxuyurdu və əri ilə birlikdə Şiloya səcdəyə gələrkən onu öz məhəbbətinin xatirəsi kimi oğluna gətirirdi. Onun saf, alicənab və imanlı olması üçün bu kiçik paltarın hər bir sapı dua ilə toxunurdu. O, öz oğlu üçün dünyəvi əzəmət istəmirdi, lakin qəlbdən dua edirdi ki, o, Səmanın nəzərində qiymətli olan əzəmətə çatsın, Allahı uca tutsun və öz doğmaları üçün xeyir-dua olsun.

Xanna necə də gözəl surətdə mükafatlandınldı! Onun əməlində imanının necə də böyüməsi duyulur! Hər bir anaya ölçüyəgəlməz imkanlar və üstünlüklər verilmişdir. Qadının yorucu yük hesab elədiyi adi vəzifələr dairəsinə nəcib və böyük əmək kimi baxılmalıdır. Ana öz təsiri ilə dünyaya xeyir-dua verə bilər və bunu edərkən o, öz qəlbinə də böyük sevinc gətirir. O, öz övladları üçün işıq və zülmət üzərindən şanlı zirvələrə birbaşa həyat yolu çəkə bilər. Lakin yalnız özü Məsihin təliminə riayət etməyə çalışarsa, o öz övladlarını İlahi nümunə ilə tərbiyə edə bilər. Dünya düşkünlük təsiri ilə zəhərlənmişdir. Moda və digər illüziyalı adətlər gənclər üzərində nəhəng hakimiyyət qazanmışdır. Əgər ana tövsiyə edərək, istiqamət verərək və qoruyaraq öz borcunu yerinə yetirməzsə, onda onlar, təbii ki, hər pis şeyə öyrənərlər və saleh yoldan uzaqlaşarlar. Qoy hər bir ana Xilaskarın yanına bu sözlərlə tez-tez gəlsin: “Bu uşaqla necə rəftar etməyi və onunla nə etməyi bizə öyrət”. Qoy hər bir ana Allah Sözündəki tövsiyələrə ciddi diqqət yetirsin və lazımi vaxtda ona yüksəkliklərdən müdriklik bəxş ediləcəkdir.

“Kiçik Şamuel isə getdikcə böyüyür, Rəbbin və insanların gözündə hörmət qazanırdı” (l Şamuel 2:26). Şamuelin Allaha xidmətə həsr olunan gəncliyi səyyar məbəddə keçsə də, o, orada pis təsir və nümunələrdən qurtulmadı. Elinin oğulları Allahdan qorxmurdular və öz atalarına hörmət etmirdilər, lakin Şamuel onlarla yaxınlıq axtarmırdı və onlar kimi hərəkət etmirdi. O, daim Allah onu necə görmək istəyirdisə, o cür olmağa səy göstərirdi. Bu, hər bir gənc qəlbin üstünlüyüdür. Hətta kiçik uşaqlar da özlərini Allaha xidmətə həsr edəndə, bu, Ona xoşdur.

Şamuel Elinin himayəsinə verilmişdi və oğlanın gözəl xasiyyəti qoca [515] baş kahində dərin rəğbət doğurmuşdu. Şamuel mehriban, geniş qəlbli, itaətkar və hörmətcil idi. öz oğullarının xudbinliyindən kədərlənən Eli öz yetirməsi ilə birlikdə olanda rahatlıq, təsəlli və xeyir-dua tapırdı. Şamuel öz rəftarında xidmətcil və mehriban idi və heç vaxt, heç bir ata öz uşağını Eli bu oğlanı sevdiyi kimi güclü sevməmişdir. Yüksək mövqeli xalq hakimi ilə sadə oğlan arasında mövcud olan bu cür hərarətli məhəbbətdə nə isə qeyri-adi bir şey var idi. Qocalıq öz naxoşluqlan ilə gələndə və öz oğlanlarının düşkünlüyü üzündən qəlbi həyəcandan və vicdan əzabından sızlayanda, Eli yalnız Şamueldə təsəlli tapırdı.

Levililərin iyirmi beş yaşa çatmadan xidmətə başlamaları qəbul edilməmişdi, lakin Şamuel bu qaydada istisna oldu. İldən-ilə ona daha məsuliyyətli xidmət etibar edirdilər və hələ uşaq ikən o artıq məbəddə xidmətə həsr olunmaya işarə olaraq kətan efod geyinirdi. Hələ onu səyyar məbədə gətirdikləri həmin uşaq yaşlarında artıq Şamuelə bacarığına uyğun olaraq Allaha xidmətdə bəzi vəzifələri tapşırırdılar. Bu vəzifələr başlanğıcda çox adi idi və bəzən də xoş deyildi, lakin o, bu işləri bacardığı qədər yaxşı və bütün qəlbi ilə yerinə yetirirdi. Onun imanı hər bir məişət vəzifəsinə nüfuz edirdi. O özünü Allah qulu, işini də Allah işi hesab edirdi. Onun səyləri qəbul edilirdi, çunki onlara Allah məhəbbəti və Onun iradəsini səmimi qəlbdən yerinə yetirmək istəyi hərəkət verirdi. Bax buna görə Şamuel yerin və göyün Rəbbinin həmkarı oldu. Allah İsraildən ötrü böyük işin yerinə yetirilməsi üçün onu layiq gördü.

Əgər uşaqlara özlərinin gündəlik vəzifələrinin adi idarəsinə Allah tərəfindən təyin olunmuş vasitə kimi, onların sədaqətlə və uğurla çalışmağı öyrənməli olduqları məktəb kimi baxmağı öyrətsəydilər, onların işləri onlara nə qədər xoş və şərəfli görünərdi. Əgər hər bir vəzifə Rəbbə görə yerinə yetirilirsə, onda bu, ən adi məşğuliyyətlərə də xüsusi gözəllik verir və yerin zəhmətkeşlərini Səmada Allahın iradəsini yerinə yetirən müqəddəs varlıqlarla birləşdirir.

Bu həyatdakı müvəffəqiyyət və əbədi həyata nail olmağın uğuru kiçik işlərə sədaqətli, vicdanlı münasibətdən asılıdır. Allahın ən kiçik işlərində də ən böyük işlərindəki qədər kamillik görünür. Dünyaları [516] Kainatda yerləşdirən Ә1 çöl lalələrini də nəfıs ustalıqla yaratmışdır. Allah Öz fəaliyyətində kamil olduğu kimi biz də öz fəaliyyətimizdə kamil olmalıyıq. Harmonik, güclü, alicənab xarakter şəxsi vəzifələrin yerinə yetirilməsi sayəsində təşəkkül tapir. Bizim həyatımız həm ən kiçik işdə, həm də ən böyük işdə sədaqətlə fərqlənməlidir. Kiçik işlərə vicdanlı münasibət, az şeydə sədaqət və xeyirxahlıq həyat yolunu sevinclə nurlandırar və yer üzündəki işimiz başa çatan zaman görəcəyik ki, sədaqətlə yerinə yetirilən hər bir kiçik həyat vəzifəsi heç bir zaman silinməyəcək xeyirxah təsir izi buraxmışdır.

Müasir gənclər də Allahın nəzərində Şamuel kimi əziz ola bilərlər. Özlərinin məsihçi borclarına sədaqətləri ilə onlar yeniləşmə işində güclü təsir göstərməyə qadirdilər. Bizim zəmanəmizdə belə adamlar lazımdır. Allahın onların hər biri üçün işi vardır. Bizim günlərimizdə Allahın onlara etibar etdiklərinə sadiq qalanların sayəsində Allah və bəşəriyyət naminə əvvəllər ağlagəlməz olan nailiyyətlərə çatmaq olar. [517]

56-ci fəsil
ELİ VƏ ONUN OĞULLARI

(Bu fəsil Şamuelin birinci kitabının ikinci fəslinin 12-36-cı ayələrinə əsaslanır)

Eli İsraildə kahin və hakim idi, Allah xalqı içərisində o, ən yüksək və məsul mövqe tuturdu. Allah tərəfindən müqəddəs vəzifələrin yerinə yetirilməsi üçün seçilərək və ölkə üzərində ali məhkəmə hakimiyyəti kimi qoyularaq o hamı üçün nümunə idi və İsrail soyları üzərində çox böyük nüfuza malik idi. Lakin o, İsraili idarə etmək üçün seçilsə də, özünün şəxsi evini idarə etmirdi. Eli zəif xarakterli ata idi. Sülh və rahatlığı sevərək, o, öz övladlarının pis vərdiş və meyllərini düzəltmək üçün öz avtoritetindən istifadə etmirdi. Onların mənəviyyatları ilə mübarizə aparmaq və yaxud onları cəzalandırmaq əvəzinə, o, onların iradəsinə tabe olurdu və onlara tam fəaliyyət azadlığı verirdi. Oğullarırın tərbiyəsinə ən vacib vəzifələrdən biri kimi yanaşmaq əvəzinə, o, buna az əhəmiyyət verirdi. İsrailin kahini və hakimi kimi o, Allahın onun himayəsinə etibar etdiyi uşaqların tərbiyə prinsiplərini bilməyə bilməzdi. Lakin Eli bu vəzifədən ona görə yayınırdı ki, bu, onun oğullarının iradəsinə zidd olardı və onları cəzalandırmağa, nədə isə məhdudlaşdırmağa məcbur edərdi. Öz rəftarının dəhşətli nəticələri haqda düşünməyərək o, övladlarına istədiklərini etməyə icazə verirdi və Allaha xidmət üçün, həyati vəzifələrinin yerinə yetirilməsi üçün onların tərbiyəsinə etinasızlıq göstərirdi.

Allah İbrahim haqqında demişdir: “Man onu seçdim ki, öz oğluna və [518] özündən sonrakı nəslinə saleh və ədalətli işlər görmək üçün Rəbin yolu ilə getməyi tapşırsın” (Varlıq l8:19). Lakin Eli öz uşaqlarına onu idarə etməyə icazə verirdi. Ata öz övladlarına tabe olmuşdu. Onun oğlanlarının davranışının alçaq və pozğun olmağında günahın təsiri aydın hiss olunurdu. Onlar özləri Allahın mahiyyətini və Onun qanununun müqəddəsliyini dərk etmirdilər. Allaha ibadət onlar üçün adi iş idi. Onlar uşaqlıqdan məbədə və onda ibadətə vərdiş etmişdilər, lakin böyüdükcə bu ibadət önündə daha çox pərəstiş etmək əvəzinə, onlar müqəddəslik haqqında hər bir təsəvvürü və bu ibadətin mənası haqda təsəvvürü itirdilər. Ata onlardan özünə hörmət tələb etmirdi və onların məbəddə təntənəli ibadətlərə hörmətsiz münasibətlərinin qarşısını almırdı və onlar kişiləşəndə artıq onların qəlbləri şübhə və üsyankarlığın ölümcül bəhrələri ilə zəhərlənmişdi.

Elinin oğlanları səyyar məbəddə xidmət etməyə tamamilə yaramasalar da, onları məbədə kahin təyin etmişdilər. Allah qurbangətirmələr haqda xüsusi göstərişlər vermişdi, lakin bu allahsız adamlar hakimiyyətə və Allaha xidmətə hörmətsiz münasibət göstərirdilər və ən təntənəli şəraitdə keçirilməli olan qurbangətirmələr haqda qanuna heç bir əhəmiyyət vermirdilər. Məsihin ölümünü göstərən qurbanlar xalqın şüurunda gələcək Zəmanətçiyə imanı saxlamalı idi, buna görə də Allahın bu haqda bütün göstərişlərinə ciddi riayət etmək çox vacib idi. Sülh qurbanları Allaha minnətdarlığın xüsusi ifadəsi idi. Bu qurbangətirmələr zamanı qurbangahda yalnız piy yandırılırdı, sonra müəyyən hissə kahinə verilirdi, çox hissəsi isə qurbanı gətirənə qaytarılırdı ki, o, öz dostları ilə birlikdə onu qurban naharında yesin. Beləliklə hər bir qəlb minnətdarlıqla və imanla bütün dünyanın günahlarını Öz üzərinə götürən Böyük Qurbana yönəlirdi.

Elinin oğulları bu rəmzi ibadətin ciddiliyini dərk etmək əvəzinə, yalnız onu öz istəklərini təmin etmək vasitəsinə necə çevirmək barədə düşünürdülər. Sülh qurbanlarının onlara məxsus olan hissəsi ilə kifayətlənməyərək onlar əlavə hissə tələb edirdibr və hər il bayramlar zamanı külli miqdarda gətirilən bu qurbanlar onlar üçün xalqın hesabına varlanmaq imkanı yaradırdı, onlar nəinki hüquqları çatan hissədən çox tələb edirdilər, həm də Allaha gətirilən qurbanın piyinin yanmasını gözləməkdən imtina edirdilər. Xoşlarına gələn hissənin onlara verilməsini təbb edirdibr və əgər etiraz cavabı alırdılarsa, onda onu zorla almaqla hədələyirdilər. [519]

Kahinlər tərəfındən bu cür qeyri-pərəstişkar münasibət ibadəti müqəddəs və təntənəli mənasından məhrum edirdi və onlar insanları “Rəbbə qurbanlar gətirməkdən çəkindirirdilər”. Onlar gələcəkdə gözləməli olduqları daha böyük rəmzi Qurbanı dərk etmirdilər. “Bu Rəbb gözü qarşısında bu gənclərin günahı çox böyük idi”.

Bu allahsız kahinlərin Allah Qanununu pozmaqlarına və müqəddəs xidməti alçaq, murdar əməlləri ilə şərəfsizləşdirdiklərinə baxmayaraq, onlar Allah məbədini öz hüzurları ilə murdarlamaqda davam edirdilər. Xalqın çox hissəsi Xofni və Pinxasın pozğunluğundan qəzəblənərək ibadət üçün təyin olunmuş yerə daha gəlmirdilər. Beləliklə, insanlar Allah tərəfındən təşkil olunmuş ibadətə gəlmirdilər və allahsız ərlərin günahlarını görərək onlara etinasızlıq göstərirdilər, şərə meylli ürəklər isə günaha daha çox batırdılar. Allahsızlıq, pozğunluq və hətta bütpərəstlik dəhşət doğurucu miqyas almışdı.

Öz oğullarına səyyar məbəddə müqəddəs xidməti yerinə yetirməyə icazə verməklə, Eli böyük səhvə yol vermişdi. Onların davranışlarına bu və ya başqa cür haqq qazandırdıqca, o, onların günahlarını tamamilə nəzərdən qaçınrdı. Nəhayət, bunlar eb bir həddə çatdı ki, o, oğullarının cinayətbrinə daha göz yuma bilmədi. Xalq onların nalayiq hərəkətlərinə narazılığını gizbtmirdi və baş kahin kədərlənirdi. O, daha susmamağı qərara aldı, lakin onun yalnız özləri haqda düşünməyə adət etmiş oğulları indi də heç kimin qayğısını çəkmədilər. Onlar atalarının necə kədərləndiyini görürdübr, lakin bu, onların ürəklərinə təsir etmirdi. Onlar onun həlim xəbərdarlıqlarını eşidirdibr, lakin bu da onlara heç bir təsir etmirdi. Öz günahlarının mümkün olan nəticələrini bilsələr də, öz əvvəlki həyat tərzlərindən əl çəkməyə onlarda kiçicik də olsa istək yox idi. Əgər Eli ədalətb hərəkət etsəydi, onda onun allahsız oğulları müqəddəs ibadətdə iştirak etmək hüququndan məhrum olardılar və ölüm cəzasına məhkum olardılar. Lakin onları kütləvi təhqirə və ittihama məruz qoymaqdan ehtiyat edərək, o, onlara ən müqəddəs vəzifələri etibar etməkdə davam edirdi. O, əvvəlki kimi onlara həqiqətə düzəlməz ziyan vuraraq, Allahın müqəddəs xidməti ib günah olanı qanşdırmağa icazə verirdi. İsrail hakimi öz üzərinə düşən borca biganə qaldığı üçün Allah bu işi Öz öhdəsinə götürdü. [520]

“Bir Allah adamı Elinin yanına gəlib söylədi: Rəbb belə deyir: Misirdə atan və onun nəsli fıronun xalqına kölə olarkən Özümü onlara aydın göstərmədimmi? Qurbangaha çıxaraq buxur yandınb önümdə efod geyməsi üçün bütün İsrailin qəbilələri arasından yalnız atanı Özümə kahin seçmədimmi? İsraillilər üçün buyurduğum təqdimləri atanın nəslinə vermədimmi? Bəs nə üçün məskənimə buyurduğum qurban və təqdimlərə hörmətsizlik edirsiniz? Nə üçün oğullarını Məndən üstün tutursan? Xalqım İsrailin bütün təqdimlərinin ən əlası ib özünüzü kökəltdiyinizə görəmi? Ona görə də İsrailin Allahı Rəbb beb deyir: “Həqiqətən, aibn və ata nəslin əbədilik Mənə xidmət edəcək” demişdim, amma indi deyirəm: Yox, Mən beb etməyəcəyəm. Mənə hörmət edənləri hörmətə çatdıracağam, Məni saymayanlar isə rüsvay ediləcək!.. Özümə istəklərimi və arzularımı yerinə yetirən vəfalı bir kahin seçəcəyəm. Onun nəslini əbədibşdirəcəyəm. Məsh etdiyimin önündə o xidmət edəcək”.

Allah Elini onda ittiham edirdi ki, o, öz oğullarını Ondan yüksəyə qoymuşdur. Oğullannı onların allahsız və murdar işlərinə görə utandırmaq əvəzinə, Eli imkan verirdi ki, Allah tərəfindən İsrail üçün xeyir-dua kimi təyin olunan qurbangətirmələrə onlar xor baxsınlar. Öz övladlarını kor-koranə sevənlər onların eqoist istəklərinin təmin olunmasına kömək edirlər və Allahın avtoritetini əsas tutaraq onların günahlarını məzəmmət etmirbr, peyda olan şəri düzəltməyə çalışmırlar, öz allahsız övladlarını Allahdan yüksək tuturlar. Onlar öz övladlarının hörmətini qorumağa daha çox maraqlıdırlar, nəinki Allahı izzətləndirməyə, öz övladlarını sevindirməyə daha çox maraqlıdırlar, nəinki Rəbbi razı salmağa və yaxud Onun ibadətini hər cür şərdən qorumağa.

Allah Elini İsrailin kahini və hakimi qoymuşdu və o, Onun xalqının mənəvi və dini vəziyyəti üçün məsuliyyət daşıyırdı, xüsusilə də, öz oğullarının davranışı üçün. Əvvəlcə o, şərb yumşaq mübarizə aparmalı idi, bu kömək etməyəndə isə ən sərt tədbirlərə əl atmalı idi. O, Allahın qəzəbinə ona görə düçar oldu ki, günahı töhmətləndirmədi və günahkara ədaləti göstərmədi. O, İsrailin saflığını qorumağa qadir olmadı. Günahı ifşa etmək üçün kifayət qədər cəsarətə malik olmayanlar və yaxud da aibnin və ya Allah məbədinin saflaşması üçün ciddi səy göstərməyə tənbəlik edən və ya biganəlik göstərənlər, öz [521] vəzifələrinə ehtiyatsız münasibətin gətirə biləcəyi kədərli nəticələr üçün cavabdehdirlər. Öz ata və ya rəhbər hakimiyyətimizdən istifadə edərək qarşısını almağa qadir olduğumuz şərə görə də biz onu etdiyimiz qədər cavabdehik.

Eli öz ailəsini Allah prinsiplərinə uyğun idarə etmirdi. O, öz mühakiməsinə uyğun hərəkət edirdi. Oğullarının böyüdükdə öz pis meyllərindən əl çəkəcəklərinə ümid edən sevən ata uşaqlıqda onların səhvlərinə və günahlarına barmaqarası baxırdı. Bizim günlərimizdə çoxları bu cür səhvə yol verir. Valideynlər çox vaxt fikirləşirlər ki, övladlarını tərbiyə etməyi Allah Sözünün bunu öyrətdiyindən yaxşı bilirlər. Onlar uşaqlarının pis vərdişlərinə haqq qazandırırlar: “Uşaqlar onları cəzalandırmaq üçün hələ balacadırlar. Onların böyüyəcəyini və daha dərrakəli olacaqlannı gözləyək”. Beləliklə də pis vərdişlər kök atırlar və xasiyyətə çevrilirlər. Valideynlərin bu cür münasibəti üzündən böyüyən uşaqlarda elə xüsusiyyətlər inkişaf edir ki, bunlar onların bütün qalan həyatları üçün lənətə çevrilə bibr və asanlıqla başqalarına da keçə bilər.

Aib üçün uşaqlara istədikləri hər şeyi etməyə icazə verməkdən böyük cəza yoxdur. Əgər valideynlər uşaqların hər bir istəyinə güzəştə gedirlərsə və onlara xeyirbrinə olmayan şeybr etməyə icazə verirbrsə, tezliklə bu cür uşaqlar valideynlərinə, Allahın avtoritetinə və ya insanlara hər cür hörməti itirirlər və şeytanın quluna çevrilirbr. Ailədə möhkəm əlin çatışmamazlığı tez-tez rast gəlinən haldır, bu, bütün cəmiyyət üçün öldürücüdür. Ailələri, cəmiyyətləri və hökumətləri bürüyən şər axını bu cür törəyir.

Yüksək mövqe tutan Eli adi insandan daha çox təsirə malik idi. Onun aib həyatını bütün İsrail təqlid edirdi. Onun fərsiz, məsuliyyətsiz davranışının məhvedici təsirini ondan nümunə götürən minlərlə evdə müşahidə edirdilər. Əgər uşaqlar özlərini pis aparırlarsa, onların valideynləri isə imanlı adamlardırsa, onda Allah həqiqəti mühakiməyə məruz qalır. Məsihçi ailənin ən yaxşı yoxlanması onun təsiri altında formalaşan xarakterdir. Dindarlıq haqda səslənən ən gözəl şəhadətlərdən də işlər ucadan danışır. Əgər həqiqətə iman gətirənlər öz ailələrini lazımi yüksəkliyə qaldıraraq, bununla Allaha imanın qüdrətini sübut etməyə xüsusi səy göstərmirlərsə, əgər onlar öz vəzifələrinə məsuliyyətsiz yanaşırlarsa və uşaqlarının şıltaqlıqlarına [522] uyurlarsa, onlar, Eli kimi, Allah işinə şərəfsizlik gətirirlər və özlərini, ailələrini məhv edirlər. Valideyn imansızlığından törəyən şər nə qədər böyük olsa da, belə ailələrdə xalqın müəllimləri vardırsa, bu şər də on qat artır. Onlar öz ailələrinə layiqli başçı ola bilmədikdə, öz nümunələri ilə çoxlarını məhv edirbr. Onların tutduqları mövqe nə qədər məsuliyyətlidirsə, başqalarına nisbətən onların günahları da bir o qədər ağır olur.

Harunun ailəsinə vəd olunmuşdu ki, onun evi əbədi olaraq Allah önündə gedəcəkdir, lakin yalnız bir şərtlə ki, onlar bütünlüklə özbrini ibadət işinə həsr etsinbr və özbrinin bütün yollarında Allahı izzətləndirsinlər, özlərinə xidmət etməsinlər və ya öz pis meyllərinə uymasınlar. Eli və onun oğulları sınandılar və Rəb onları Ona xidmət üçün yüksək kahin vəzifəsinə tamamilə layiq görmədi. Rəbb dedi: “Qoy beb olmasın”. O, onlar üçün etməyi nəzərdə tutduğu yaxşılığı həyata keçirə bilmədi, çünki onlar da öz tərəflərindən etməli olduqlarını etmədilər.

Müqəddəs vəzifələr tutanların hamısı öz həyatları ilə eb nümunə göstərməlidirlər ki, xalq pərəstişlə Allaha hörmət etsin və Onu təhqir etməkdən qorxsun. Xalqa Allahın mərhəməti və barışması haqqında xəbəri moizə etmək üçün “Məsih adından göndəribn” (2 Korinflilərə 5:20) ərlər öz müqəddəs vəzifələrindən özbrinin eqoistik və ya hissi istəklərinin təmin olunması üçün bir örtük kimi istifadə edəndə, onlar şeytanın ən fəal köməkçiləri olurlar. Onlar Xofni və Pinxas kimi “Rəbbə qurbangətirmələrdən diksindirirlər”. Onlar bir müddət gizli fəaliyyət göstərə bilərbr, lakin nəhayət onların əsl mahiyyətləri açılanda, xalqın imanına eb zərbə vurulur ki, insanlar çox vaxt dinə hər cür etibarı itirirlər. Bu, onları Allah Sözünü moizə edən hər bir kəsə və Məsihin həqiqi xidmətçilərinin sözlərinə şübhə ilə yanaşmağa məcbur edir. Onlan qarşısıalınmaz suallar narahat edir: “Bir dəfə açılmayacaqmı ki, bu da həmin haqqında müqəddəs olduğunu fıkirləşdiyimiz kimi pozğundur?” Allah Sözü insan qəlbinə öz təsirini itirir.

Elinin oğullarına söylədiyi ifşaedici sözlər müqəddəs vəzifə tutan hər bir kəsin üzərində fikirləşməli olduğu təntənəli və hədələyici sözlərdir. “İnsan insana qarşı günah işlədərsə, onun üçün Allaha yalvarmaq olar. Amma Rəbbə qarşı günah işlədənə kim yalvarışla zamin durar?” Əgər onların cinayətləri yalnız yaxınlarını təhqir etsəydi, hakim lazımi [523] cəzanı və zərərin ödənməsini təyin edə bilərdi və beləliklə də təqsirkarlar bağışlanardı. Əgər onlar xudbinlik günahında təqsirkar olsaydılar, onlara görə qurban gətirərdilər. Lakin Tanrının kahinləri tərəfindən Allah naminə olan iş o qədər murdarlanmışdı ki, heç bir qurban onların günahlarını əfv etdirə bilməzdi. Doğma ataları baş kahin olsa da, onlar üçün zəmanət verməyə cəsarət etmədi. O, onları Müqəddəs Allahın qəzəbindən müdafiə edə bilmədi. Bütün günahkarlardan ən günahkarları o adamlardır ki, onlar insanların əfv olunması üçün Səmanın təyin etdiyi vasitələrə ikrah edirlər, - onlar “Allahın Oğlunu özləri yenidən çarmıxa çəkib, Onu rüsvay edirlər” (İbranilərə 6:6). [524]

57-ci fəsil
ƏHD SANDIĞINI FİLİŞTLİLƏRİN ƏLƏ KEÇİRMƏSİ

(Bu fəsil Şamuelin Birinci Kitabının 3-7-ci fəsillərinə əsaslanır)

Elinin evinə daha bir xəbərdarlıq edilməli idi. Allah baş kahin və onun oğulları ilə ünsiyyət edə bilmirdi - onların günahları qatı bulud kimi Müqəddəs Ruhun hüzurunu gizlədirdi. Lakin hökm sürən allahsızlıq içərisində yeniyetmə Şamuel Göylərə sadiq qaldı və Uca Tanrının peyğəmbəri kimi ona hökmü Elinin evinə xəbər vermək tapşırıldı.

“O vaxt Rəbbin sözünün nazil olması və bu görüntülərin görülməsi nadir hallarda baş verirdi. Onun gözləri zəif olduğuna görə yaxşı görmürdü. Şamuel isə Rəbbin məbədində - Allahın sandığı olan yerdə uzanmışdı və Allahın çırağı hələ sönməmişdi. Rəbb Şamueli çağırdı”. Onu baş kahinin çağırdığını zənn edərək Şamuel qalxdı və onun yanına gedərək dedi: “Məni çağırdın, man burdayam”. O cavab verdi: “Mən çağırmamışam, get yat”. Şamuel üç dəfə onu çağıran səsi eşitdi və üç dəfə həmin qaydada cavab verdi. Onda Eli başa düşdü ki, sirli səs Allahın səsidir. Rəbb Öz seçilmiş xidmətçisinin, ağsaçlı ərin yanından ötərək uşağa müraciət etmişdir. Öz-özünə aydın idi ki, bu, Eli və onun evi üçün acı, lakin layiqli irad idi.

Lakin Elinin qəlbində nə paxıllıq, nə də qısqanclıq oyandı. O, Şamuelə məsləhət verdi ki, əgər həmin səsi yenidən eşitsə cavab versin: “Danış, [525] ya Rəbb, qulun Səni eşidir”. Şamuel böyük Allahın onunla danışacağı haqda fikirdən pərəstişkar qorxuya elə bürünmüşdü ki, Elinin ona deməyi əmr etdiyi sözləri dəqiqliklə yadında saxlaya bilmədi.

“Rəbb Şamuelə belə dedi: ” Bax İsraildə elə bir iş görəcəyəm ki, eşidənin qulaqları cingildəyəcək. Həmin gün Elinin evi haqqında dediklərimin hamısını əvvəldən axıra qədər yerinə yetirəcəyəm. Çünki ona çatdırmışdım ki, özü bildiyi günahlarına görə onun evini əbədi məhkum edəcəyəm. Oğulları özlərinin alçatdılar. Eli isə onların qarşısını almadı””.

Bu ana qədər “Şamuel Rəbbi hələ tanımırdı və Rəbbin Sözü ona açılmamışdı”, yəni peyğəmbərlərdən fərqli olaraq Allahın hüzuru ona görünməmişdi. Allahın niyyəti də elə o idi ki, Özünü Şamuelə elə gözlənilməz açsın ki, Eli haqda gənc oğlanın təəccübündən və sorğularından bilsin.

Şamuel biləndə ki, ona necə qorxulu xəbər verilmişdir, onun qəlbini dəhşət və heyrət bürüdü. Səhər, adətən olduğu kimi, o öz işi ilə məşğul oldu, lakin ağır yük gənc qəlbi sıxırdı. Rəbb bu dəhşətli sözləri çatdırmağı ona əmr etməmişdi, buna görə də o susurdu, lakin var qüvvəsi ilə Elinin hüzurundan qaçmağa çalışırdı. Fikirləşəndə ki, Elinin sorğuları onun belə sevdiyi və hörmət etdiyi adam üzərində olacaq İlahi cəza haqqında onu söyləməyə məcbur edəcək, o həyəcandan titrəyirdi. Lakin Eli əmin idi ki, bu xəbər ona və onun evinə böyük bədbəxtliklərdər xəbər verir. O, Şamueli çağırdı və Allahın ona açdığı hər şey haqqında açıq danışmağı əmr etdi. Gənc oğlan sözünə qulaq asdı və qoca ər itaətlə dəhşətli hökmü dinlədi. Sonra dedi: “O, Rəbdir, gözündə nə xoşdursa, onu da etsin”.

Lakin Eli səmimi peşmançılıq göstərmədi, o öz günahını etiraf etdi, lakin günahdan imtina etmək imkanına etinasızlıq göstərdi. Rəbb ildən-ilə Öz dəhşətli cəzalarını təxirə salırdı. Həmin illərdə keçmişin səhvlərinin bağışlanması üçün çox şey etmək olardı, lakin qoca kahin Allah məbədini murdarlayan və minlərlə israilli canını ölümə sürükləyən şərin qarşısını olmaq üçün heç bir şey etmədi. Allahın çoxsəbirliliyi Xofni və Pinxası daha çox zalımlaşdırdı və onlar öz azğınlıqlarında daha çox cəsarətli oldular. Eli onun evinə göndərilən xəbərdarlıq və ifşa sözlərini bütün xalqa xəbər verdi. O özünün keçmişdəki imansız davranışının məhvedici təsirinə nə cürsə mane [526] olmağa çalışırdı. Lakin kahinlər özləri bu xəbərdarlıqlara etinasız yanaşdıqları kimi xalq da o cür hərəkət edirdi, İsrailin aşkar qanunsuzluqlarını bilən onları əhatə etmiş qəbilələr isə bütpərəstliyə və cinayətlərə daha çox qərq olurdular. Onlar öz günahları üçün təqsirkarlıq hissi keçirmirdilər, əgər İsrail öz saflığını qorusa idi, onlar bunu hiss edərdilər. Lakin qisas günü yaxınlaşırdı. Allahın nüfuzu tapdalanmışdı, Ona ibadətə etinasızlıq göstərilirdi və buna görə də Öz adının şərəfini qorumaq üçün Onun işə qarışmaq anı çatmışdı.

“O dövrdə İsraillilər Filiştlilərə qarşı döyüşmək üçün çıxdılar. İsraillilər Even-Ezerde, Filiştlilər isə Afeqdə ordugah qurdular. İsraillirən bu yürüşə Allahın, baş kahin və ya peyğəmbərin məsləhəti və razılığı olmadan başlamışdılar. Filiştlilər İsraillilərlə döyüşmək üçün düzüldülər. Döyüş qızışanda İsraillilər Filiştlilərə məğlub oldular və döyüş meydanında dörd minə yaxın İsrailli qırıldı.”. Filiştlilər İsrailə qarşı düzüldülər və döyüş başladı, İsrail filiştlilər önündə məğlub oldu, onlar döyüş meydanında dörd minə qədər adam həlak etdilər”. Əzilmiş və ruhdan düşmüş adamlar düşərgəyə qayıdanda “İsrail ağsaqqalları bir-birindən soruşdu: ” Görəsən Rəbb bu gün bizi Filiştlilər qarşısında nə üçün məğlub etdi?” Xalqın azğınlığı həddini aşmışdı. dolmuşdu, lakin insanlar dark etmirdilər ki, onların öz günahları bu dəhşətli bədbəxtliyin səbəbi olmuşdur. Onlar dedilər: “Şilodan Rəbbin Əhd sandığını yanımıza gətirək. Qoy aramızda olsun və bizi düşmənlərin əlindən qurtarsın”. Rəbb Əhd sandığını müharibəyə götürmək üçün heç bir göstəriş və ya icazə verməmişdi. Lakin israillilər əmin idilər ki, bununla onlar döjnäşün uğurunu təmin edəcəklər və Elinin oğulları Əhd sandığını düşərgəyə gətirəndə, orada uca şənlik qışqırıqları eşidildi.

Filiştlilər Əhd sandığını İsrailin allahı kimi qəbul edirdilər. Allahın öz xalqı üçün etdiyi bütün böyük işləri bütpərəstlər Əhd sandığına aid edirdilər. “İbranilərin ordugahında niyə beb böyük qışqırıq və gurultu var? Ordugaha Rəbbin sandığının gəldiyini bildikdə Filiştlibr qorxub dedibr: “Ordugaha Allahlar gəlib vay halımıza! Çünki bundan əvvəl bir şey olmamışdır. Vay halımıza! Bu qüdrətli allahların əlindən bizi kim qurtaracaq? Səhrada Misirlibrə hər cür bəlalar verən allahlar bunlardır. Ey Filiştlilər cəsur olun, kişi kimi dayanın! Yoxsa İbranilərə siz necə boyun əyəcəksiniz! Kişi kimi dayanın və döyüşün!”. [527]

Filiştlilər qızğın zərbə ilə israilliləri məğlub etdilər, onlar böyük itki verdilər. Otuz min döyüşçü döyüş meydanında həlak oldu, Allahın Əhd sandığı isə ələ keçirildi və onu müdafiə edən Elinin iki oğlu isə öldürüldü. Beləcə, bütün gələcək nəsillər üçün tarix daha bir şəhadəti də həkk etdi ki, Allah xalqının allahsızlığı cəzasız qalmayacaqdır. İnsanlar Allahın iradəsini nə qədər çox bilirlərsə, ona etinasızlıq edəndə cəzaları da bir o qədər ağır olur.

İsraillilər mümkün olan bədbəxtliklərdən ən böyüklərindən birinə düçar olmuşdular - Rəbbin Əhd sandığı düşmənlər tərəfindən ələ keçirilmişdi. Tanrının daimi hüzurunun və qüvvəsinin bu simvolundan məhrum olanda, İsraili şöhrət həqiqətən tərk etdi. Allah həqiqətinin və qüdrətinin ən möcüzəli vəhyləri müqəddəs sandıq ilə bağlı idi. Əvvəlki günbrdə Əhd sandığı göründüyü hər yerdə əlamətdar qələbələr qazanılırdı. Ona keruvlar qızıl qanadları ilə kölgə salırdı və Uca Tanrının görünən simvolu olan Hüzurun təsviredilməz şöhrəti onun üzərində ən Müqəddəs yerdə idi. Lakin o indi onlara qələbə gətirmədi. Bir qədər əvvəlki məğlubiyyət şəhadət edirdi ki, artıq o onların müdafiəsi deyildir və bütün İsrail xalqını kədər bürüdü.

İnsanlar dark etmirdilər ki, onların imanı həqiqi deyildir və bu cür ruhani vəziyyətdə artıq Allahla birgə qələbə qazanmaq mümkün deyildir. Əhd sandığında olan Allah Qanunu Rəbbin hüzurunun simvolu idi, lakin bu qanunun prinsiplərinə etinasız yanaşmaqla və onun tələbbrini rədd etməklə onlar Rəbb Ruhunu incitdilər və O, onlan tərk etdi. Nə qədər ki israillilər müqəddəs göstərişlərə itaət edirdilər, Allah onlarla idi və Öz hədsiz qüdrətini onlara bəxş edirdi. Lakin onlar Əhd sandığına baxaraq onu Allahla bağlamayanda, Onun iradəsinin vəhyinə heç bir hörmət göstərməyəndə və Onun qanununa itaət etməyəndə, onda sandıq onlar üçün adi yeşikdən xeyirli ola bilməzdi. Onlar Əhd sandığına bütpərəst xalqların öz allahlarına yanaşdıqları kimi yanaşırdılar, sanki o öz-özlüyündə qüvvəyə və xilasa malik idi. Onlar sandıqda qorunan Qanunu pozdular, çünki sandığın özünün qarşısında səcdə etmək onları formalizmə, ikiüzlülüyə və bütpərəstliyə gətirib çıxartdı. Günahlar onları Allahdan uzaqlaşdırdı və onlar peşman olub öz azğınlıqlarından əl çəkməyincə, O onlara qələbə bəxş edə bilmədi.

Əhd sandığının və məbədin İsrailin içərisində olması kifayət deyildi. [528] Kahinlərin qurban gətirməsi və israillilərin Allah övladları adlanması kifayət deyildi. Rəbb öz qəlbində allahsızlıq daşıyanın xahişlərini yerinə yetirə bilməzdi. Yazılmışdır ki, “Kim ki qanunu eşitməmək üçün qulaqlarını bağlayır, onun duaları iyrəncdir” (Süleymanın məsəlləri 28:9).

Ordu döyüşə gedəndə qoca və kor Eli Şiloda qalmışdı. O, tutqun hisslər içərisində döyüşün sonunu gözləyirdə, “Allahın sandığından ötrü ürəyi çırpınırdı”. O, günlərlə yolun kənarında hüzur çadırının qapısı ağzında oturub həyəcanla döyüş meydanından xəbər gözbyirdi. Nəhayət şəhərə aparan dik cığırda bir Binyaminli göründü, “onun paltarı cırılmış, başı toz-torpaq içində idi”. Yolun kənarında oturan qocaya heç bir fikir vermədən o, şəhərə qaçdı və səbirsiz kütləyə məğlubiyyət və itkilər haqda danışdı.

Hüzur çadrının yanında oturan qocanın qulaqlarına fəryadlar və ağılar çatdı. Xəbər gətirən adamı onun yanına gətirdilər və o, Eliyə dedi: “İsraillilər Filiştlilərin qabağından qaçdılar və xalq arasında böyük qırğın oldu. İki oğulun Xofni və Pinxas öldülər”. Xəbər nə qədər dəhşətli olsa da, yenə də Elidə onu dinləməyə güc tapıldı, çünki o bunu gözbyirdi. Lakin xəbər gətirən əlavə edəndə ki: “Allahın sandığı isə ələ keçirilmişdir”, - təsviredilməz əzab qocanın sifətini bürüdü. Onun gunahı Allahı nə qədər şərəfsizləşdirmişdir ki, Onu İsraili tərk etməyə məcbur etməsi haqda fikir onun üçün o qədər dəhşətli idi ki, o buna dözə bilmədi. Qüvvələr onu tərk etdi, o yıxıldı, ‘’boynu qırıldı və öldü”. Ərinin allahsız həyat tərzinə baxmayaraq Pinxasın arvadı dindar qadın idi. Qaynatasının, ərinin ölümü və hər şeydən çox Əhd sandığının ələ keçirilməsi haqda dəhşətli xəbər onun ölümünə səbəb oldu. O hiss etdi ki, israilin son ümidi dağıldı və həmin bədbəxtlik saatında doğulan öz körpəsinə İkavod - “şərəfsizlik” adı verərək kədərlə, nəfəsi zəifləyərək təkrar edirdi: “Allahın sandığı ələ keçirildi, İsrail şərəfdən düşdü”. Lakin Rəbb öz xalqını tamamilə rədd etmədi. O daha bütpərəstlərin təntənəsinə dözə bilmədi. O, israilliləri cəzalandırmaq üçün filiştlilərdən öz əlində bir silah kimi istifadə etdi, Əhd sandığının köməyi ilə filiştliləri bəlaya düçar etdi. Əvvəlki vaxtlarda Allahın itaətkar xalqının qüvvəsi və şöhrəti olmaq üçün Onun hüzurunu Əhd sandığı müşayiət edirdi. Bu gözəgörünməz hüzur Onun müqəddəs qanununu pozanlara dəhşət və ölüm gətirmək üçün indi də onunla [529] birgə idi. Öz xalqını imansızlıqlarına görə cəzalandırmaq üçün Rəbb Öz qəddar düşmənlərindən tez-tez istifadə edir. Qoy allahsızlar cəzasını çəkən İsrailin iztirablarını görərək bir müddət təntənə etsinlər, lakin vaxt gələcək ki, günaha nifrət edən, müqəddəs Allahın hökmü onlara da çatdırılacaqdır. Allahsızlıq harada artsa da, orada tezliklə və qarşısı alınmadan Allah cəzaları baş verəcəkdir.

Filiştlilər Əhd sandığını təntənə ilə özlərinin əsas beş şəhərlərindən biri olan Azota gətirdilər və allah Daqonun evində yerləşdirdilər. Onlar düşünürdülər ki, Əhd sandığını indiyə qədər müşayiət edən qüwə onlara məxsus olacaqdır və onu Daqonun qüdrəti ilə birləşdirməklə onlar məğlubedilməz olacaqlar. Lakin o biri gün məbədə girəndə onların hamısını təsviredilməz dəhşətə gətirən səhnə gördülər: allah Daqon üzü üstə Tanrının sandığı önündə yerə sərilmişdi. Kahinlər bütü pərəstişlə qaldırdılır və əvvəlki yerində bərqərar etdilər. Lakin o biri səhər onlar onu qəribə şəkildə eybəcərləşmiş və yenidən Əhd sandığı önündə yerə sərilmiş halda tapdılar. Bütün yuxan hissəsi insana, aşağı hissəsi isə balığa bənzər idi. İndi insanı xatırladan hər şey kəsilmişdi və yalnız balıq bədəni qalmışdı. Kahinləri və xalqı böyük qorxu bürüdü. Onlar bu sirli hadisənin onların özlərinin və allahlarının ibranibrin Allahı önündə məhv olacağından xəbər verən pis əlamət kimi qəbul etdibr. Onlar Əhd sandığını məbəddən çıxartdılar və ayrıca yerbşdirdibr.

Aşdodun sakinlərini işgəncəli və ölümcül xəstəlik tutdu. İsrail Allahı tərəfindən Misirə göndərilən bəlaları xatırlayaraq xalq öz bədbəxtliklərini Əhd sandığının hüzurunda gördü. Onu Qata göndərmək qərara alındı. Lakin bəla da həmin vaxt onun ardınca getdi və bu şəhərin sakinləri onu Eqrona göndərdilər, onun sakinbri isə Əhd sandığını dəhşətb qəbul edərək dedibr: “Bizi və xalqımızı öldürmək üçün İsrailin Allahının sandığını bura gətirdilər!”. Onlar Qat və Aşdod sakinləri kimi öz allahlarına yarvarırdılar ki, onları müdafıə etsinlər, lakin məhvedici öz işini görməkdə davam edirdi, “şəhərin fəryadı ərşə qalxırdı”. Əhd sandığını bundan sonra da əhali olan yerdə saxlamaqdan ehtiyat edərək, xalq onu açıq çölə çıxartdı, lakin bu, siçanların hücumuna səbəb oldu - onlar anbarlarda və tarlalarda olan hər şeyi məhv edərək hər yeri doldurdular. İndi xalqı ya xəstəliklərdən, ya da aclıqdan tam məhv olmaq hədələyirdi. [530]

Əhd sandığı yeddi ay ərzində fıliştli torpağında qaldı və bütün həmin vaxt ərzində israillilər onu qaytarmaq üçün heç bir cəhd göstərmədilər. Lakin filiştlilər onu ələ keçirməyin əvvəllər necə güclü həsrətində idilərsə, indi də eləcə ondan azad olmağın həsrətində idilər. Onlar üçün güc mənbəyi olmaq əvəzinə, o, ağır yük və dəhşətli lənət olmuşdu. Lakin onlar bilmirdilər ki, nə etsinlər, çünki onu harada yerbşdirirdilərsə, hər yerdə onun ardınca Allahın cəzaları gəlirdi. Xalq rəislərə, kahinbrə və falçılara müraciət edərək həyəcanla onlardan soruşurdu: “Bu Rəbbin sandığını nə edək? Onu öz yerinə necə qaytarmağı bizə başa salın”. Onlara onu qiymətli töhfələrlə geri qaytarmağı məsləhət etdibr. Kahinbr dedilər: “O zaman sağalacaqsınız və O, sizdən nə üçün əl çəkmədiyini bildirəcək”.

Bütpərəstlərin arasında qədim adət hökm sürürdü: bədbəxtliyin qarşısını almaq və ya hər hansı xəstəlikdən müalicə olunmaq üçün onlar qızıldan, gümüşdən və ya başqa qiymətli metaldan özü ib ölüm gətirənin və ya bədənin xəstəliyə xüsusib tutulan hissəsinin təsvirini düzəldirdilər. Sonra bu təsviri dirəkdə və ya digər görkəmli yerdə yerbşdirirdilər - insanlar inanırdılar ki, bu, bədbəxtlikdən etibarlı müdafiədir. Bəzi bütpərəst xalqlar arasında bu cür adətlər hələ də mövcuddur. Kim nə vaxt iztirab çəkirsə, o sağalmaq üçün öz bütünün məbədinə gedir və özü ilə bədənin xəstəliyə tutulmuş hissəsinin təsvirini və ya heykəlini gətirərək onu öz allahına qurban kimi orada qoyur.

Hökm sürən mövhumata uyğun olaraq, filiştli rəislər xalqa düşdükləri bəlanın təsvirini düzəltməyi məsləhət etdilər, - “Filiştlilərin ağalarının sayına görə beş qızıl şiş surəsi ib beş qızıl sıçovul surəti düzəldib göndərin. Çünki həm sizin, həm də ağalarınızın üstündədir”.

Bu müdriklər Əhd sandığını müşayiət edən sirli qüwəni, sarsıtmağa müdriklikbri çatmayan qüvvəni etiraf etdibr. Lakin onlar xalqa bütpərəstlikdən imtina etməyi və Rəbbə ibadət etməyə başlamağı məsbhət etmədibr. Dəfedilməz cəzaların təzyiqi altında Onun hakimiyyətinə təslim olmalarına baxmayaraq onlar İsrail Allahına nifrət etməkdə davam edirdibr. Allah cəzalar vasitəsilə günahkarları bebcə əmin edə bibr ki, Onunla mübarizə əbəsdir. Hətta onlar Onun qüdrətinə tabe olsalar da, onların qəlbləri Onun hakimiyyətinə qəzəblənəcəkdir. Bu cür itaət günahkarı xilas etməz. İnsanın tövbəsi [531] qəbul olunmazdan əvvəl o öz qəlbini Allaha verməlidir, İlahi lütfə tabe olmalıdır.

Allahın allahsızlara səbri necə də böyükdür! Bütpərəst fıliştlilər və dönük israillilər Onun qabaqgörənliyinin bəxşləri ilə eyni dərəcədə bəhrələnirdilər. Naşükür, üsyankar insanların həyat yollarına sakitcə on minlərlə görünməz mərhəmət enmişdir. Hər bir bərəkət onlara bu nemətləri Bəxş Edəndən danışırdı, lakin onlar Onun Məhəbbətinə biganə idibr. Allahm insan oğullarına səbri böyük idi, lakin onlar öz azğınlıqlarında inadkarlıq edəndə, O onları Öz müdafiəsindən məhrum etdi. Onlar onun yaratdıqlarında, xəbərdərlıqlarında, məsləhətlərində və Onun ifşaedici Sözündə Allah səsini eşitməkdən imtina etdibr və buna görə də O onlara öz cəzalan vasitəsilə danışmağa məcbur oldu.

Filiştlilər arasında elələri də tapıldı ki, onlar Əhd sandığının öz yerinə qayıtmasına mane olmağa hazır idilər, ona görə ki, İsrail Allahının qüdrətinin bu cür etiraf edilməsi onların milli qürurunu alçaldardı. Lakin “kahinlər və falçılar” xalqa fironun və misirlilərin inadkarlığını təqlid edərək bununla öz üzərlərinə daha böyük bədbəxtliklər gətirməməyə inandırdılar. Sonrakı fəaliyyət planı təklif olundu, onu hamı bəyəndi və dərhal icrasına başladılar. Əhd sandığını itaət qurbanı əlaməti olaraq qızıl surətlərlə birgə yeni arabada yerləşdirdilər ki, onu heç nə ilə murdarlamasınlar, sonra arabaya heç zaman boyunduruq görməyən inəkləri bağladılar. Onların buzovlarını tövbdə bağladılar, inəklərə isə istədikləri yerə getmək imkanı verdilər. Filiştlilər belə mühakimə yürüdürdülər: əgər Əhd sandığı İsralə Bet-Şemeşə (levilərin yaxın şəhərinə) aparan yola qayıtsa, onda deməli onlara böyük bədbəxtlik gətirən İsrailin Allahıdır. “Yox əgər oraya getməzlərsə, - onlar deyirdilər - onda biləcəyik ki, bizi vuran Onun əli deyil və bu qəza başımıza təsadüfən gəlmişdir”.

Azad buraxılmş inəkbr buzovlarının olduğu yerə qayıtmayaraq, birbaşa Bet-Şemeş istiqamətində getdilər. İnsan əli ib idarə olunmayan səbirli heyvanlar öz yollarına davam edirdilər. Əhd sandığını İlahi hüzur müşayiət edirdi və o, təyin olunan yerə rahatca çatdı.

Buğda yığımı vaxtı idi və Bet-Şemeş sakinləri dərədə biçirdibr. “Onlar başlarını qaldırıb sandığı görəndə sevindilər. Araba Bet-Şemeşli [532] Yeşuanın zəmisinə girib böyük bir daşın yanında dayandı. Bet-Şemeşlilər arabanın ağaclarını qırdılar, inəkləri isə Rəbbə yandırma qurbanı verdilər”. Əhd sandığını “Bet-Şemeş sərhədinə qədər” izləyən filiştli rəislər Əhd sandığını necə qəbul olunduğunu gördülər və sonra Eqrona qayıtdılar. Bəla qurtardı və onlar əmin oldular ki, bu bədbəxtlik İsrail Allahı tərəfindən göndərilmiş cəza olmuşdur.

Bet-Şemeş sakinləri Əhd sandığının onlarda olması haqda xəbəri tezcə yaydılar və onun qayıtmasını salamlamaq üçün insanlar bütün yaxın yerlərdən axışıb gəldilər. Əhd sandığını bundan əvvəl qurbangah kimi istifadə olunan daşın üzərində yerləşdilər və onun önündə Rəbbə əlavə qurbanlar gətirdilər. Əgər qurban gətirən insanlar öz günahlarından peşman olsaydılar, onlara Allahın xeyir-duaları göndərilərdi. Lakin onlar Allah qanununa sədaqətlə itaət etmədilər və Əhd sandığının qayıtmasına xoş müjdə kimi sevinərək onun müqəddəsliyi haqda həqiqi təsəvvürə malik olmadılar. Onun üçün münasib yer hazırlamaq əvəzinə, onlar onu tarlada saxladılar. Bu müqəddəs sandığa baxmaqda davam edərək və onun möcüzəli qayıdışını müzakirə edərək, onlar onun xüsusi qüvvəsinin harada gizlənə bilməsi haqda hər cür tapmacalar söyləməyə başladılar. Nəhayət maraqlarını saxlaya bilməyərək onlar onun üstündən örtüyü götürməyə və onu açmağa cəsarət etdilər.

Bütün İsrail Əhd sandığına pərəstişlə və hörmətlə yanaşmağa öyrədilmişdi. Onu bir yerdən başqa yerə aparmaq tələb olunanda, Levililərə yalnız ona nəzər salmağa icazə verilirdi. İldə bir dəfə baş kahinə Allahın sandığına baxmaq icazə verilirdi. Hətta bütpərəst olan fıliştlilər də onun üzərindən örtüyü götürməyə cəsarət etmədilər. Allahın gözəgörünməz mələkləri bütün səfərlər zamanı onu müşayiət edirdilər. Bet-Şemeş sakinlərinin hörmətsiz cəsarəti ani olaraq cəza doğurdu. Onların bir çoxu qəflətən öldü.

Onların düçar olduqları cəzaya baxmayaraq sağ qalanlar öz günahlarından tövbə etmədilər, yalnız Əhd sandığına mövhumi qorxu ilə yanaşmağa başladılar. Ondan yaxa qurtarmağı çox istəyən, lakin buna cürət etməyən Bet-Şemeş sakinləri Qıryat-Yearimə xəbər göndərib onun sakinlərini Əhd sandığını özlərinə götürməyə dəvət etdilər. Bu şəhərin adamları müqəddəs sandığı böyük sevinclə qarşıladılar. Onlar bilirdibr ki, o, bütün itaətkar və sadiq olanlar üçün [533] İlahi mərhəmətin zəmanətidir. Onlar Əhd sandığını təntənəli sevinclə öz şəhərlərinə gətirdilər və onu Levili Aminadavın evinə yerləşdirdilər, o öz oğlu Eleazara onun qayğısına qalmağı tapşırdı. Əhd sandığı da uzun illər orada qaldı.

Rəbb Xannanın oğluna birinci dəfə açıldığı vaxtdan Şamuelin peyğəmbərlik xidməti vəzifəsi bütün xalq tərəfindən tanındı. Onun üçün nə qədər əzablı və ağır olsa da İlahi xəbərdarlığın Elinin evinə verməklə Şamuel Tanrının elçisi kimi öz sədaqətini sübut etdi. “Rəbb onunla idi və Rəbb onun sözlərindən heç birini boşa çıxartmadı. Rəbbin Şamueli peyğəmbər kimi təsdiq etdiyini Dandan Beer-Şevaya qədər bütün İsrail bildi”.

Bir millət kimi israillilər imansızlıqda və bütpərəstlikdə qalmaqda davam edirdilər və cəza olaraq filiştlibr tərəfindən köləyə çevrilmişdilər. Bütün bu vaxt ərzində Şamuel ölkənin şəhər və kəndlərini gəzərək xalqın qəlbini onların atalarının Allahına yönəltməyə çalışırdı və onun səyləri əbəs qalmadı. İyirmi il ağır zülmdən sonra israillilər “Rəbbin intizarını çəkirdi”. Şamuel onlara məsləhət etdi: “Əgər bütün qəlbinizlə Rəbbə dönürsünüzsə, yad allahları, Aştoret bütlərini atıb ürəyinizi Rəbbə verin və yalnız Ona qulluq edin”. Biz görürük ki, əməli möminlik və ürəkdən gələn dindarlıq Məsihin yerdə olduğu vaxtdakı günlərdə olduğu kimi, Şamuelin günlərində də təbliğ olunurdu. Qədim İsrail üçün Məsihin lütfü olmadan dinin zahiri formaları heç bir dəyərə malik deyildi. Müasir İsrail üçün də onlar eləcə qalmışdır.

Qədim İsrailin günlərində olduğu kimi bu gün də əsl ürəkdən gələn beləcə dirçəlməyə ehtiyac vardır. Allaha qayıtmaq istəyən hər kəsin atmalı olduğu birinci addım tövbədir. Heç kim bunu başqasının əvəzinə edə bilməz. Bizim hər birimiz ayrılıqda Allah önündə itaət etməliyik və öz bütbrimizi tərk etməliyik. Biz etməyə qadir olduğumuz hər şeyi edəndə Rəbb Öz xilasını bizə göstərəcəkdir.

Soyların başçılarının birgə fəaliyyəti sayəsində Mispada çoxlu xalq toplaşdı. Burada hamı təntənəli surətdə oruc tutdu. İnsanlar dərin peşmançılıqla öz günahlarını etiraf etdilər və eşidibn göstərişlərə itaət etmək qərarına sübut olaraq onlar Şamueli xalqın üzərində hakim qoydular.

Filiştlilər fikirbşdibr ki, israillilər hərbi iclas üçün toplaşmışlar və [534] israillilərin planları hazır olmamışdan qabaq onları qovmaq ümidilə bu yerə böyük ordu gətirdilər. Onların yaxınlaşması haqda xəbərdən bütün İsraili dəhşət bürüdü. Xalq Şamuelə yalvardı: “Bizi Filiştlilərin əlindən qurtarmaq üçün Allahımız Rəbbə durmadan yalvar”.

Şamuel quzunu qurban gətirməklə məşğul olduğu zaman Filiştlilər döyüşmək üçün yaxına gəldilər. Onda od, tüstü və gurultu içərisində Sinaya enən, Qırmızı dənizi ayıran və İsrail xalqına İordandan yol açan Qadir Allah yenidən Öz qüdrətini göstərdi. Hücuma keçən ordunun üzərində dəhşətli tufan qopdu və qüdrətli döyüşçülərin cəsədləri hər yerə səpələndi.

İsraillilər qorxu və ümiddən titrəyərək müqəddəs sükut içərisində durmuşdular. Düşmənlərin məğlubiyyətini seyr edərək onlar dərk etdibr ki, Allah onların tövbəsini qəbul etmişdir. Döyüşə hazır olmasalar da, onlar həlak olmuş Filiştlibrin silahlarını əllərinə götürdülər və qaçanları Bet-Kara qədər təqib etdilər. Bu parlaq qələbə iyirmi il əvvəl israilliləri Filiştlilərin məğlub etdiyi, kahinlərin öldürüldüyü və Allah sandığının ələ keçirildiyi həmin yerdə qazanıldı. Bütöv dövbtlər üçün olduğu kimi, ayrılıqda hər bir insan üçün də Allaha itaət yolu təhlükəsizlik və xoşbəxtlik əldə etmək üçün yeganə yoldur, günah isə yalnız bədbəxtliyə və məğlubiyyətə aparır. İndi Filiştlilər o qədər sarsıldılar ki, İsraillirərdən aldıqları bütün qalaları onlara verdibr və uzun illər boyunca onlara qarşı heç bir düşməncəsinə hərəkət etmədilər. Başqa xalqlar da bu cür hərəkət etdilər və Şamuel israillilərin yeganə hakimi olduğu dövr ərzində onlar sülh içində rahat yaşadılar.

Bu hadisə xalq yaddaşından heç vaxt silinməsin deyə, Şamuel Mispa torpağı ilə Şen arasında böyük xatirə daşı qoydu. O bu yeri “Even-Ezer” - “kömək daşı” adlandıraraq xalqa dedi: “Rəbb bizə buraya qədər kömək etdi”. [535]

58-ci fəsil
PEYĞƏMBƏRLƏR MƏKTƏBLƏRİ

Rəbb İsrailin qayğısına qalırdı. Onun qayğısı yalnız ruhani sfera ilə məhdudlaşmırdı - əqli və ya fiziki nailiyyətlərə kömək edən hər şey də həmçinin İlahi qabaqgörənliklə istiqamətlənirdi və İlahi qanuna tabe idi.

Rəbb ibranilərə əmr etdi ki, Onun tələblərini uşaqlara öyrətsinlər, onlar bilməli idilər ki, O, onların ataları ilə necə rəftar etmişdir. Bu hər bir atanın ən başlıca vəzifələrindən biri idi və başqa adama həvalə etmək olmazdı. Yad dillər yox, sevən valideyn ürəkləri uşaqlara nəsihət verməli idilər. İlahi haqqında düşüncələr gündəlik həyat hadisələrindən ayrılmaz olmalı idi. Öz xalqını xilas edən İlahinin qüdrəti, gələcək Zəmanətçi haqda əhd bu ev söhbətlərinin ən vacib mövzusu olmalı idi, bu dərslər obrazların və rəmzlərin köməyi ilə möhkəmləndirilirdi. İlahinin qabaqgörənliyi və gələcək həyat haqqında böyük həqiqətlər gənclərin yaddaşına həkk olunmalı idi. Uşaqlara Tanrını təbiətdə və vəhylərin sözlərində görməyi öyrədirdilər. Göydə sayrışan ulduzlar, ağaclar və çöl gülləri, qüdrətli dağlar, şınldayan kiçik çaylar hər şey Yaradan haqqında danışırdı. Təntənəli qurbangətirmə, ibadətgahda qulluq, peyğəmbərin sözləri Allahın vəhyləri idi.

Musa Qoşendə, öz valideynlərinin xudmani komasında; Şamuel sədaqətli Xanna anadan; Davud Bet-Lehem təpəcikləri arasında; Daniel yad ölkədə əsir olmamışdan əvvəl belə tərbiyə almışdılar; elə beb şəraitdə də Məsihin uşaqlıq illəri Nazaretdə keçmişdi. Loida nənə və Evniki ananın Müqəddəs Yazıların həqiqətlərini öyrətdikləri oğlan [536] Timoteyin tərbiyəsi də belə olmuşdu. (bax 2 Timoteyə 1:5; 3:15).

Gənclərin tərbiyəsi üçün peyğəmbərlər məktəbləri nəzərdə tutulmuşdu. Əgər gənc oğlan İsraildə müəllim olmaq üçün İlahinin sözlərindəki həqiqəti daha də dərindən dərk etməyə cəhd edirdisə və biliyi göylərdə axtarırdısa, bu məktəblərin qapıları onun üzünə açıq idi. Peyğəmbərlər məktəbi Şamuel tərəfindən yaradılmışdı ki, ümumi pozulmaya mane olsun, gəncliyi əxlaqi səviyyədə və ruhi yüksəklikdə qorusun və millətin sonrakı çiçəklənməsinə kömək etsin, onları İlahinin qorxusu altında fəaliyyət göstərməyə qadir rəhbər və məsləhətçilər kimi hazırlasın. Bu məqsədi həyata keçirməkdən ötrü Şamuel gənc, dindar, ağıllı və çalışqan adamları toplayırdı. Onlar peyğəmbərlərin oğulları adlanırdılar. Onlar Tanrı ilə ünsiyyətdə olduqca, Onun sözlərini və əməllərini örəndikcə onların təbiətən vergilərinə göydən də bilik əlavə olunurdu. Onların müəllimləri təkcə İlahinin həqiqətlərindən xəbərdar olan adamlar deyildilər, onlar həm də Tanrı ilə sıx ünsiyyətdə idilər və Onun Ruhunun xüsusi vergisini almışdılar. Belə adamlar öz bilikləri, həm də möminlikləri hesabına xalqın hörmətinə və etibarına malik idilər.

Şamuelin günlərində iki oxşar məktəb mövcud idi - biri peyğəmbər yaşadığı yerdə, Ramada, o biri isə Qirayət-Yearimədə, o vaxtı əhd mücrüsü yerləşən yerdə idi. O biri məktəblər isə sonra yaradılmışdı. Bu məktəblərin şagirdləri torpağı becərməklə və ya sənət işləri ib məşğul olmaqla özlərini dolandırırdılar. İsraildə istənilən iş hörmətə layiq idi və kim ki, uşaqları tərbiyə edərkən onlara hər hansı xeyirxah bir iş öyrətmirdisə, cani hesab olunurdu. Tanrının əmrinə əsasən hər bir uşaq, hətta müqəddəs qulluğa hazırlaşırsa belə, hər hansı bir sənəti bilməlidir. Ruhani müəllimlərdən çoxu öz əllərinin əməyi ib özbrini saxlayırdılar. Sonradan, həvarilərin dövründə Pavel və Akila çadır düzəldib özlərinə yemək qazanmaqla az hörmətə layiq olmamışdılar.

Bu məktəbdə oxuyanların əsas fənləri Musa vasitəsib verilmiş Allah qanunu və qaydaları; müqəddəs tarix, İlahi musiqi və poeziya idi. Bu məktəblərin tədris metodları Allah və İlahi həqiqətbr haqqında daha az biliyə malik olan müasir məktəblərdən köklü surətdə forqlənirdi. Qədim dövrün peyğəmbərlər məktəbində bütün oxuyanların qarşısında əsas məsələ dururdu - İlahinin iradəsini və Onun [537] qarşısında insanın vəzifələrini başa düşmək. Orada Tanrının iştirakı ilə qeyd olunmuş müqəddəs tarixin əlyazmalarını da öyrənirdilər. Böyük həqiqətlər rəmzi obrazların timsalında şagirdlərin qarşısında canlanırdı və onlar inamla əsas fənni - qarşısında bütün dünyanın günahını Öz üzərinə götürmək duran Allahın Quzusunu dərk edirdilər. Bu məktəbdə bütün şagirdlərdə ən qayğıkeş surətdə özünü həsretmə ruhunu inkişaf etdirirdilər. Onlara təkcə dua etməyin zəruriliyini təlqin etmirdilər, həm də onlara necə dua etməyi, dua zamanı öz Yaradanına necə yaxınlaşmağı, Ona inamı necə inkişaf etdirməyi, Onun Ruhunun təlimini necə başa düşməyi və itaət etməyi öyrədirdilər. Gənc adamların nurlu beyinlərini İlahinin xəzinəsindən yeni və tarixi həqiqətlər cəlb edirdi və İlahi Ruh peyğəmbərlikdə və müqəddəs mahnılarda üzə çıxırdı.

Musiqinin tədris olunması müqəddəs ideala xidmət, insanın düşüncələrini bütün təmizlərə və nəciblərə yönəltmək və onun qəlbində Tanrıya itaət və minnətdarlıq oyatmaq məqsədi daşıyırdı. Musiqiyə keçmiş zamanlardakı münasibətlə indiki zamanda ondan istifadə arasında necə də böyük fərq vardır! İndiki zamanda çoxları bu verginin köməyi ilə Allahı tərif etmək əvəzinə, özlərini məşhur etmək üçün istifadə edirlər. Musiqiyə məhəbbət onun ehtiyatsız qiymətləndiricisini, Tanrının Öz övladlarını getməyə qadağan etdiyi şənləndirici məclislərdə dünyanı sevənlərlə birləşməyə vadar edir. Beləliklə, düzgün istifadə zamanı böyük xeyir-duaya çevrilən hər şey şeytanın bizi borcdan və əbədi həqiqətlər üzərindəki fikirlərdən ayırması üçün ən uğurlu üsullardan biri olur.

Musiqi göylərin məbədlərində Tanrıya qulluğun bir hissəsini təşkil edir və biz də çalışmalıyıq ki, bizim vəsf mahnısı oxumağımız imkan dairəsində göylərin xorlarının ahənginə yaxınlaşsın. Səsin düzgün inkişaf etdirilməsi tərbiyənin ən vacib məsələlərindən biridir və buna ciddi fikir vermək lazımdır. Mahnı oxumaq dua kimi ibadətin bir hissəsidir. Oxuyan qəlbi ilə əsərin ruhunu duymalıdır ki, ona məxsus ifadəliliyi verə bilsin.

Peyğəmbərlər məktəbi və indiki tədris müəssisələri biri birindən necə də fərqlənirlər! İndiki məktəblərin çoxu dünyanın qayda və prinsipləri ilə idarə olunurlar. Təəssüflə görməliyik ki, onlarda lazımi ciddilik və ağıllı intizam yoxdur. Məsihçi adlananların arasında Tanrının Sözünə [538] etinasızlıq təşviş yaradır. Dayaz söhbətlər, ucuz hissəqapılma mənəvi və ruhani tərbiyənin təməli olur. İlahinin ədaləti və mərhəməti, müqəddəsliyin gözəlliyi və mömin həyat tərzinə görə əsl mükafatlandırma, günahın iyrəncliyi və onun qorxunc nəticələrinin qarşısıalınmazlığı - bütün bunlar gənclərin beyninə həkk olunmur. Pis cəmiyyətlər gəncləri cinayət yoluna, əxlaqsızlığa və pozğunluğa itələyir. Bəs bizim müəllimlərimiz qədim ibrani məktəblərinin faydalı tədris metodlarını götürə bilməzlərmi? Kim ki insanı yaradıbdır, onun bədən, zehn və qəlbinin hərtərəfli inkişafı üçün hər şey edibdir. Yəqindir ki, tərbiyənin müvəffəqiyyəti insanın Yaradanın fıkirlərini hansı sədaqətlə yerinə yetirməsindən asılıdır.

Təhsilin əsas məqsədi insanın qəlbində İlahinin surətini yaratmaqdan ibarətdir. Əvvəlcə Tanrı Özünə oxşar insanı yaratdı. O, insana ən nəcib keyfiyyətləri vermişdi. İnsan yüksək səviyyəli ağıla malik idi və onun bütün xüsusiyyətləri ahəngdar idi. Amma günahabatma və onun nəticələri bu keyfiyyətləri korlamışdı. Günah tamamilə insanda İlahinin surətini pozmuş və məhv etmişdi. Onu yenidən bərpa etmək üçün qurtuluş planı düşünülmüş və insana sınaq dolu həyat verilmişdi. Buna görə də bütün digərlərinin əsasında duran həyatın böyük məqsədi - insanı əvvəlcədən ona məxsus olan mükəmməlliyə qaytarmaqdır. Valideynlərin və müəllimlərin əsas vəzifəsi Tanrının gəncələrin tərbiyəsinə aid məqsədlərini onlara çatdırmaqdır və belə olduqda onlar “Allahın əməkdaşlarıdır” (1 Korinflilərə 3:9).

Müxtəlif bədən, zehn və qəlb qabiliyyətlərin Allah insana ona görə bəxş etmişdir ki, o, bütün qüvvəsi ilə yüksək dərəcəli kamilliyə çatmağa can atsın. Lakin burada eqoizmə və ya müstəsnalıq hissinə yer olmamalıdır, çünki surətini özümüzdə bərpa etməli olduğumuz Allahın mahiyyəti məhəbbət və xeyirxahlıqdır. Yaradanın bizə bəxş etdiyi hər bir vergi, xarakter xüsusiyyəti Onun izzətinin artmasına və yaxınlarımızın ruhi inkişafına xidmət etməlidir, - yalnız bu cür istifadə ən təmiz, nəcib və xoşbəxt olar.

Əgər bu prinsipə lazımi diqqət verilsəydi, onda bəzi adi tərbiyə sistemlərində əsaslı dəyişikliklər baş verərdi. Məğrurluğa və xudbinliyə təsir göstərərək qarşıya qoyulmuş məqsədə çatmaq əvəzinə, müəllimlər insanın qəlbində xeyirxahlığa, həqiqətə və gözəlliyə məhəbbət, kamillik arzusu oyadardırlar. Şagird başqalarından üstün olmağa deyil, özündə [539] İlahi vergiləri inkişaf etdirməyə, Yaradının məqsədini yerinə yetirməyə və Ona bənzəməyə çalışardı. Şüurumuzu yalnız dünyəvi ideallar üzərində cəmləşdirmək, diqqətimizi öz-özlüyündə xırda və miskin olan mənliyimizi yüksəltməyə yönəltmək əvəzinə, bütün qüvvələrimizi Yaradana yönəldək ki, Onu dərk edək və Ona bənzəyək.

“Rəbb qorxusu hikmətin başlanğıcıdır, Müqəddəsi tanımaq idraklı olmaqdır” (Məsəllər 9:10). Xarakterin formalaşması bütün həyatın böyük işidir, Allahın dərk edilməsi isə hər bir həqiqi tərbiyənin əsasıdır. Hər bir müəllimin vəzifəsi ondan ibarətdir ki, bu idrakı yönəltsin və xarakteri onunla ahəngdar formalaşdırsın. Allah Qanunu Rəbbin mahiyyətini əks etdirir. Buna görə də zəbur oxuyan deyir: “...Sənin bütün əmrlərin ədalətlidir” və “Qayda-qanunlarına görə dərrakəliyəm” (Məzmurl 19:172,104). Allah Özünü bizə Öz Sözündə və yaradılış işlərində açmışdır. Müqəddəs Ruhun ilhamı ilə yazılan Kitab və təbiət kitabı bizə Allah haqqında bilik əldə etməyə kömək edəcəkdir. İntellektual fəaliyyət onunla xarakterizə olunur ki, insanın inkişaf səviyyəsi tədricən onun üzərində hər şeydən çox düşündüyü şeylərin səviyyəsinə çatır. Əgər bizim şüurumuz adi bayağı şeylərlə məşğuldursa, o tədricən xırdalaşır və zəifləyir. Əgər insan hər hansı çətin məsələlərin həlli üzərində heç vaxt çalışmırsa, bir müddət keçdikdən sonra onun inkişafı tamamilə dayanır. Bu məsələdə Müqəddəs Kitabın tərbiyəedici qüvvə kimi bərabəri yoxdur. Allah Sözündə şüur özünə dərin düşüncələr üçün qida və ruhun yüksək uçuşları üçün dayaq tapır. Müqəddəs Kitab özündə nə vaxtdan bəri insanlara məlum olan ən ibrətli hadisələri saxlayır. O, başlanğıcını əbədi həqiqətin qaynaqlarından alır və İlahi əl onun saflığını bütün əsrlər boyunca qoruyur. O, səyli insan ağlının əbəs yerə nüfuz etməyə çalışdığı uzaq keçmişə nur saçır. Allah Sözündə yeri-göyü Yaradanın qüvvəsi görünür. Bizim nəslimizin insan sayıqlamaları və məğrurluğu ilə təhrif olunmamış tarixini yalnız orada tapa bilərik. Orada dünyanın nə vaxtdan bəri tanıdığı ən görkəmli ərlərinin döyüşləri, məğlubiyyətləri və qələbələri qeyd edilmişdir. Orada hər şey deyilmişdir. Görünən dünyanı görünməyəndən ayıran pərdə qaldırılmışdır və biz günahın birinci dəfə yarandığı andan başlayaraq həqiqətin son həlledici qələbəsinə qədər biri-birinə qarşı duran xeyir və şər qüvvələrin mübarizəsini müşahidə edirik - bütün bunlar elə Rəbbin [540] mahiyyətinin açılmasıdır. Onun Sözündə ifadə olunan həqiqətlər üzərində pərəstişkar düşüncələr zamanı Müqəddəs Kitaba dalan insanın şüuru Nəhayətsiz Şüurla təmasda olur. Bu cür məşğələlər xarakteri nəinki yalnız yeniləşdirər və nəcibləşdirər, həm də əqli qüvvələri mütləq artırar və təzəbyər.

Müqəddəs Kitabın öyrənilməsi bütün həyati münasibətlərdə insanın uğurlarında özünü əhəmiyyətli dərəcədə göstərir. Xalqların çiçəklənməsində künc daşı olan prinsipbr ona açılır - üzərində cəmiyyətin uğurunun zəmin tapdığı və ailənin əsası olan prinsiplər, yəni o prinsiplər ki, onlarsız bir adam da bu həyatda uğur, xoşbəxtlik və hörmət, gəbcəkdə isə ölməzlik qazana bilməz. Həyatda elə bir hal yoxdur ki, Müqəddəs Kitabda ona cavab tapmaq mümkün olmasın. Allah Sözünün öyrənilməsi və ona itaət edilməsi daha güclü və fəal intellektin inkişafına səbəb olardı, nəinki insani fəlsəfələrin bütün istiqamətlərinin səylə öyrənilməsi. Bu, dünyaya güclü və bütöv xarakterli, iti düşüncəli, sağlam mühakiməli insanlar, Allahın şöhrəti və dünyanın xeyir-duası olacaq insanlar verərdi.

Başqa fənlərin öyrənilməsində də biz Yaradan haqda biliyi əldə etməliyik. Hər bir əsl elm Allah əlyazmasının maddi aləmdə izahından başqa bir şey deyildir. Elmi tədqiqatlar yalnız Allahın müdrikliyinin və qüdrətinin sübutuna xidmət edir. Düzgün anlayış - istər təbiət kitabı olsun, istər yazılmış söz olsun bizi Allahla və Onun iradəsinin açıldığı həmin müdrik və yüksək qanunlarla tanış edir.

Şagirdi ona aparmaq lazımdır ki, o, yaradılışm bütün işbrində Allahı görsün. Pedaqoqlar böyük Müəllimin nümunəsini təqlid etməlidirbr, O, təbiətin məlum hadisələrinə müraciət etmişdir, onlardan Öz təlimini dərk etməyə kömək edən illüstrasiya kimi istifadə etmişdir və bu cür metod sayəsində onlar dinbyicilərin şüurlarına dərin həkk olunmuş-dur. Meşələrin yaşıllığında oxuyan quşlar, çöl çiçəkləri, əzəmətli ağaclar, bəhrəli torpaqlar, yenicə çıxan cücərti, qurumuş torpaq, göyləri öz qızılı şüaları ilə nurlandıran batan günəş - bütün bunlar öyrənmək vasitələridir. Məsih Yaradanın görünən işbrini həyat sözləri ilə birbşdirirdi, onlar Onun dilində elə səslənirdi ki, hər dəfə bu şeylər Onun dinbyicilərinin gözlərinə sataşanda, onlar Onun bunlarla bağladığı həqiqət dərsbrini xatırlayırdılar.

Vəhyin səhifələrində yerləşən İlahi möhür qüdrətli dağlarda, bəhrəli [541] çöllərdə, ucsuz-bucaqsız dərin okeanlarda da görünür. Təbiət insana onu Yaradanın Məhəbbəti haqda şəhadət edir. O, göydəki və yerdəki saysız-hesabsız əlamətlərlə bizi özünə bağlamışdır. Bu dünya yalnız iztirablardan və kədərlərdən ibarət deyildir. Hər bir açan tumurcuqda, hər bir çiçəyin ləçəklərində, otun hər qanadında “Allah Məhəbbətdir” yazılmışdır. Günahın lənəti üzündən yerdə tikanlar az olmasa da, lakin tikanlı saplaqda da güllər açır, tikanları isə qızıl güllər örtür. Bütün təbiət Allahımızın mehriban ata qayğısına və Onun Öz övladlarını xoşbəxt etmək istəyinə dəlalət edir. Onun qadağaları və göstərişləri yalnız Onun hakimiyyətinin ifadəsi kimi verilməmişdir -Onun etdiyi hər şeydə Onun övladlarının rifahı üçün qayğı görünür. O, onlardan tələb etmir ki, onlar xeyirlərinə olan şeydən imtina etsinlər. Dinin sağlamlığa və bu həyatda xoşbəxtliyə kömək etməməsi haqda cəmiyyətin bəzi təbəqələrində hökm sürən fıkir ən böyük yanılmadır. Müqəddəs Yazı deyir: “Rəbb qorxusu insana həyat verər, ona şər yaxınlaşmaz, tox yatar” (Məsəllərl9:23). “Kim həyatdan kam almaq istəyirsə, uzun ömür sürüb xoş gün görmək istəyirsə, qoy dilini şərdən, ağzını fırıldaq üçün işlətməkdən qorusun, qoy şərdən çəkinib yaxşılıq etsin, qoy sülhü axtarıb ardınca getsin!” (Məzmur 34:12-14). Müdrik sözləri - “Çünki onları tapanlar həyat və cansağlığı tapar” (Məsəllər 4:22).

Həqiqi din insana İlahi qanunlara fıziki, əqli və mənəvi cəhətdən ahəngdar riayət etməyə imkan verir. O, təmkinlilik, sakitlik, iradəlilik öyrədir. Din şüuru nəcibləşdirir, zövq tərbiyə edir və düşüncələri nurlandınr. O, cam səmavi saflığın iştirakçısı edir. Allah Məhəbbətinə və qadir qabaqgörənliyə inam qayğı və həyəcan yükünü yüngülləşdirir. O, xoşbəxt və kədərli günlərdə qəlbi sevinc və razılıqla doldurur. Din sağlamlığın yaxşılaşmasına, ömrün uzanmasına bilavasitə kömək edir və onun bütün bərəkətlərinin ləzzətini artırır. O, cana tükənməz xoşbəxtlik mənbəyi açır. Hələ Məsihin tərəfinə keçməyənlər başa düşsünlər ki, O onların istəyə biləcəklərindən də daha çox təklif edir. İnsan Allahın iradəsinə zidd düşündükdə və fəaliyyət göstərdikdə öz canına böyük ziyan vurur və özünə qarşı ədalətsiz hərəkət edir. Bizim üçün nəyin yaxşı olduğunu bilən və öz məxluqunun xeyri qayğısına qalan Allahın qadağan etdiyi yolla gedən heç bir kəs əsl sevinc tapa bilməz. Qanunsuz yol bədbəxtliyə və məhvə aparır, müdriklik yolları [542] isə - “bəyənilir, bütün yolları əmin-amandır” (Məsəllər 3:17).

Diqqətlə nəzər saldıqda aydın olur ki, İbrani məktəblərində həyata keçirilən həm fiziki, həm də dini tərbiyənin metodları araşdırılmasından böyük fayda edilə bilər. Lakin bu tərbiyə işi lazımınca qiymətləndirilmir. Şüur ilə bədən arasında six əlaqə mövcuddur və yüksək mənəvi və əqli inkişaf səviyyəsinə çatmaq üçün biz fiziki təbiətimizi idarə edən qanunlara riayət etməliyik. Güclü, təmkinli xarakter formalaşdırmaq üçün həm əqli, həm də fiziki qüvvələr məşq və inkişaf etdirilməlidir. Gənclik üçün Allahın bizə etibar etdiyi gözəl orqanizmi və onu sağlam halda saxlamağa imkan verən qanunları öyrənməkdən daha vacib məşğuliyyət ola bilərmi?

İndi, qədim İsraildə olduğu kimi, hər bir gənc gündəlik vəzifələri yerinə yetirməyi öyrənməlidir. Zərurət olduqda özünü dolandırmaq üçün hər bir kəs hər hansı bir sənətə malik olmalıdır. Buna yalnız həyatın çətin dəqiqələrinə bir dəstək kimi deyil, həm də fıziki, əqli və mənəvi inkişaf vasitəsi kimi baxmaq lazımdır. Hətta kim əmindir ki, özünü dolandırmaq üçün ona fıziki işə əl atmaq lazım gəlməyəcəkdir, yenə də ona işləməyi öyrətmək lazımdır. Fiziki məşğələlər olmadan heç kimdə güclü bədən və çiçəklənən sağlamlıq olmayacaqdır, güclü və fəal ağıla, nəcib xarakterə malik olmaq üçün isə əməyi düzgün təşkil etmək bacarığı heç də az zəruri deyildir.

Hər bir şagird günün bir hissəsini fiziki əmək üçün ayırmalıdır. Bebliklə əmək bacanğı yaranar, özünə inam hissi inkişaf edər və bununla yanaşı gənclik çox vaxt tənbəllik və həyatın boş keçirməsinin nəticəsi olan alçaq vərdişlərin təhlükəsindən müdafiə olunar. Bütün bunlar tərbiyənin ilkin məqsədi ilə sıx əlaqədədir, çünki əmək, səy və təmizlik yolunda fəaliyyət göstərərək biz Yaradanla harmoniyaya giririk.

Gəncliyi varlığın məqsədini dərk etməyə - Allaha hörmət etməyin zəruriliyinə və öz yaxınları üçün xeyir-dua almağa apann; gənclərə Səmavi Atanın onlara göstərdiyi mehriban Məhəbbəti və həyat məktəbinin onlara hazırlamalı olduğu öz böyük vəzifələrini göstərin; Allahın övladları olmaq şərəf dolu vəzifədir. Onda minlərlə insan nifrət və ikrahla alçaq, eqoist istəklərini və həmin vaxta qədər onlara hakim olan boş bzzətləri atacaqlar. Onlar günaha nifrət etməyi və ondan ehtiyat etməyi öyrənəcəklər, günahdan yalnız mükafat xatirinə və ya [543] cəza önündə qorxu hissi üzündən deyil, ona xas olan pozğunluğu dərk edərək, bunun Allah tərəfindən onlara verilən qabiliyyətlərə məhvedici təsir göstərəcəyini və onlarda Allahın surətini çirkinləşdiricəyini dərk edərək ehtiyat edəcəklər.

Allah gənclərə kiçik nailiyyətlərlə kifayətlənməməyi əmr edir. İnsanı cəmiyyətin uğurlu və hörmətli üzvü edən xarakter xüsusiyyətləri, kamilliyə qarşısıalınmaz səy, inadkar iradə, enerjili fəaliyyətlər və yorulmaz inadkarlıq sıxışdırılmamalıdır. Əksinə, Allah lütfünün köməyi ilə gəncləri, göylərin yerdən yüksək olduğu qədər, müvəqqəti eqoist maraqlardan yüksək olan məqsədlərə yönəltmək lazımdır. Onda bu həyatda başlanan tərbiyə əbədiyyət boyunca davam edəcəkdir. Allahın möcüzəli işləri, Kainatın yaradılmasında və idarə edilməsində Onun müdrikliyinin və gücünün sübutu, əfv planmda Məhəbbətin və müdrikliyin hədsiz sirri günbəgün səy göstərən əqlə hər dəfə yeni gözəlliyi ilə açılacaqdır. “Allahın Onu sevənlər üçün hazırladığı şeyləri, nə göz görmüş, nə qulaq eşitmiş və nə də insanın ürəyi düşünmüşdür” (1 Korinflilərə 2:9). Artıq bu həyatda biz Onun hüzurunun qığılcımlarını tuta bilər və Səma ilə ünsiyyətin sevincilə qızına bilərik, lakin sevinci və ülviyyəti tam bütövlüyü ilə biz əbədiyyətdə duyacağıq. Allahın bənzərinə qayıtmış insanın çata biləcəyi həmin yüksək idealı yalnız əbədiyyət açacaqdır. [544]

59-ci fəsil
İSRAİLİN BİRİNCİ PADŞAHI

(Bu fəsil Şamuelin Birinci Kitabının 8-12-ci fəsillərinə əsaslanır)

İsrailin idarəsi Allahın ädı və Onun hakimiyyəti ilə həyata keçirilirdi. Musanın, yetmiş ağsaqqalın, rəislərin və hakimlərin vəzifəsi yalnız Allah tərəfindən verilmiş qanunların həyata keçirilməsindən ibarət idi, lakin onlar xalq üçün qanun çıxarmaq hakimiyyətinə malik deyildilər. Bu, xalqın mövcud olmasının şərti idi. Xalqa öyüd vermək və ona Allah Qanunlan əsasında yaşamağı öyrətmək üçün əsrdən-əsrə Allah tərəfindən ruhlandırılan insanlar göndərilirdi.

Rəbb İsrailin padşaha malik olmaq tələbini qabaqcadan görürdü, lakin O, dövlətin əsaslandığı prinsipləri dəyişməyə razı olmadı. Padşah Uca Tanrının canişini olmalı idi. Allah xalqın tanınmış Hökmdarı kimi qalmalı idi, Onun qanunu isə ölkənin ali qanunu hesab edilməli idi. İsraillilər Kənanda əvvəlcə məskən salanda, onlar İlahi hakimiyyət idarəçiliyinin prinsipbrini tanıyırdılar və milbt Nunun oğlu Yeşuanın idarəsi altında çiçəklənirdi. Lakin xalqın sayının artması və başqa ölkələrlə qarşılıqlı münasibətbr dəyişiklikbr gətirdi. İsrail xalqı öz bütpərəst qonşularının əxlaqsız adətbrini götürdü və beləliklə, öz xüsusi müqəddəsliyini xeyli itirdi. Yəhudibr Allah önündə pərəstişlərini tədricən itirdibr və artıq Onun seçilmiş xalqı olmaq üstünlüyünün qədrini bilmədilər. Bütpərəst padşahların əzəmətindən və parlaqlığından sarsılaraq, onlar öz sadəlikbrinə danlırdılar. Soylar [545] arasında qısqanclıq və paxıllıq yarandi. Daxili ixtilaflar onları zəiflətdi; düşmənçilik edən bütpərəstlər daim onların torpaqlarına hücum edirdilər və israillilər arasında belə bir əqidə möhkəmləndi ki, xalqlar arasında öz mövqebrinin qorunması üçün bütün soylar bir güclü hakimiyyət altında birləşməlidirlər. Allah Qanununa itaət etməkdən yayınaraq, onlar öz İlahi Hökmdarlarından azad olmaq istəyirdilər və bebliklə, padşaha malik olmaq istəyi bütün İsrailin ümumi tələbi oldu. Nun oğlu Yeşuanın günlərindən bəri heç kim İsraili belə böyük müdriklik və müvəffəqiyyətlə idarə etməmişdi. Allah tərəfindən üçqat xidmətə - hakim, peyğəmbər və kahin kimi - məsh edilmiş Şamuel yorulmadan, təmənnasız səylə öz xalqının rifahı naminə çalışırdı və millət onun müdrik rəhbərliyi altında inkişaf edirdi. Hər yerdə qayda-qanun bərpa edilmişdi, xalq Allahdan qorxurdu və Ona hörmət edirdi və bir müddət narazılıq ruhu sakitbşmişdi. Lakin qocaldıqda peyğəmbər öz zəhmət yükünü başqaları ilə bölüşdürməyə məcbur oldu və iki oğlunu özünə köməkçi təyin etdi. Şamuel öz vəzifələrini Ramada yerinə yetirdiyi zaman, gənc oğulları ölkənin cənub şəhərbrində yaşayan xalqın arasında ədaləti qorumaq üçün Beer-Şevada yerbşmişdibr.

Xalqın ümumi razılığı ib Şamuel bu xidmətə öz oğullarını təyin etdi, lakin onlar atalarının etimadını doğrultmadılar. Musa vasitəsilə Rəbb Öz xalqına xüsusi göstərişlər vermişdi ki, İsrailin rəisləri ədalətli mühakimə etsinlər, dul və yetimlərlə ədalətli rəftar etsinlər və rüşvət götürməsinlər. Lakin Şamuelin oğulları “tamaha uydular və hədiyyələr götürdülər, xoşagəlməz mühakimələr etdilər”. Şamuel əbəs yerə öz oğullarının şüurunda müəyyən prinsipləri həkk etməyə çalışırdı. Onlar öz atalarının saf, təmənnasız həyatından örnək götürmədilər. Eliyə göndərilən xəbərdarlıq Şamuelə lazımi təsir göstərməmişdi. Öz oğullarına həddən artıq güzəştlilik onların xarakterində və həyatında özünü göstərməyə bilməzdi.

Bu hakimlərin ədalətsizliyi çoxlu narazılıq doğurdu və idarəçiliyin dəyişdirilməsinə bəhanə oldu, bu dəyişikliyi artıq uzun müddət idi ki, bütün xalq gizlicə arzulayırdı. “Bütün İsrail ağsaqqalları yığılıb Romaya - Şamuelin yanına gəldilər. Ona dedilər: “Bax sən qocasan və oğulların sənin yolunla getmir. İndi isə digər millətlərdə olduğu kimi bizə bir padşah təyin et ki, bizə hökmranlıq etsin” (1 Şamuel 8:4,5). Şamuel bilmirdi ki, onun oğulları öz mövqelərindən sui-istifadə edirlər. [546] Əgər ona onların düzgün olmayan davranışı məlum olsaydı, o, dərhal onlan bu vəzifədən kənar edərdi, lakin xahişlə gələnlərin istədikləri bu deyildi. Şamuel görürdü ki, onları məğrurluq idarə edir, onlar qızışmışlar və onların tələbi düşünülmüş, qəti niyyətin nəticəsidir. Şamuelə bir dəfə də şikayət edilmədi. Onun rəhbərliyinin düzgünlüyü və müdrikliyi hamı tərəfindən etiraf edilirdi, lakin qocalmış peyğəmbər bu cür sözlərə şəxsən ondan narazılıq kimi baxırdı və bunda birbaşa onu əvəz etmək cəhdi görürdü. O, öz hisslərini heç nə ilə büruzə vermədi, bir dənə də irad sözü söyləmədi, lakin dua ilə Allaha müraciət etdi və yalnız Ondan məsləhət istədi.

Rəbb Şamuelə dedi: “Sənə dedikləri məsələlərlə əlaqədar xalqın hər sözünə qulaq as, çünki rədd etdikləri sən deyilsən, onlar üzərində hökmranlıq etməyim deyə, yalnız Məni rədd edirlər. Onları Misirdən çıxartdığım gündən bu günə qədər yad allahlara qulluq etməklə Məni tərk edirlər. Mənə etdiklərini indi eyni şəkildə sənə edirlər. Sən onların sözlərinə qulaq as, amma açıqca xəbərdarlıq et ki, onlara hökmdarlıq edəcək padşahın hakimiyyəti necə olacaq”. Bu sözlərdə peyğəmbər özünə qarşı belə bir iradı hiss etdi ki, xalqın rəftarını o, özünə aid etmişdir. Onlar ona qarşı deyil, Öz xalqına rəislər təyin edən Allahın hakimiyyətinə qarşı hörmətsizlik göstərmişlər. Allahın sadiq xidmətçisini rədd edən və ona nifrət edənlər nifrəti sadəcə olaraq insana deyil, onu göndərək Hökmdara göstərirlər. Bununla onlar Allahın sözlərini, ifşalarını və məsləhətlərini kiçildir, Onun hakimiyyətini rədd edirlər.

İsrail daha böyük inkişafa Tanrını öz Hökmdan kimi tanıdığı, Onun təsis etdiyi qanunun və idarəni bütün başqa xalqların qanunlarından üstün tutduğu dövrdə çatmışdı. Musa İsrailə Rəbbin qanunları haqda elan etmişdi: “Onlara diqqətlə riayət edin. Bu, digər xalqlara nə qədər müdrik və aqil olduğunuzu göstərər. Onlar bu qaydaları eşidəndə deyəcəklər ki, bu böyük millət, həqiqətən, müdrik və aqil bir xalqdır!” (Qanunun təkran 4:6). Lakin Allahın Qanunundan kənara çıxaraq ibranilər Allahın onları etmək istədiyi xalq ola bilmədilər, nəticədə isə onların dönüklüyünün və ağılsızlığının nəticəsi olan bütün şəri Allahın idarəsinə aid etdilər. Günah onları bu dərəcədə kor etmişdi.

Rəbb peyğəmbərlər vasitəsilə demişdi ki, İsraili padşah idarə edəcəkdir, lakin bunun ibranilər üçün idarənin daha yaxşı forması olması haqda və ya Allahın iradəsinə cavab verməsi haqda heç nə [547] deyilməmişdi. Allah xalqa öz iradəsinə uyğun hərəkət etməyə icazə verdi, çünki o, Onun məsləhətlərini rəhbər tutmaqdan imtina etdi. Huşə deyir ki, Allah onlara padşahı qəzəb içərisində vermişdir (bax. Huşə 13:11). İnsanlar Allahın razılığını axtarmadan inadla öz yolları ilə getmək istəyəndə və ya Onun aydın ifadə olunan iradəsinə müqavimət göstərəndə, O, çox vaxt onların istəklərini təmin edir ki, bunun ardınca gələn acı təcrübə onları öz ağılsızlıqlarını dərk etməyə məcbur etsin və öz günahlarından peşman olsunlar. İnsan məğrurluğu və müdrikliyi çox təhlükəli bələdçilərdir. Ürəyin Allahın iradəsinin əksinə istədiyi nəticədə xeyir-dua deyil, lənət olacaqdır.

Allah istəyirdi ki, Onun xalqı Onda yeganə Qanunvericini və güc Mənbəyini görsün. İbranilər özlərinin Allahdan asılılığını hiss edərək daim Ona can atardılar. Allahın seçilmiş xalqı kimi onlar nəcib, yüksək səviyyəli, Allahın onları çağırdığı yüksək vəzifəyə cavab verən insanlar olmalı idilər. Lakin kimisə padşah seçməklə onlar hökmən öz diqqətlərini Allahdan döndərəcəkdilər. İlahi gücdən çox insanın gücünə arxalanacaqdılar, padşahın azğınlığı isə xalqı günaha batırardı və onu Allahdan uzaqlaşdırardı.

Şamuelə əmr edildi ki, xalqın tələbini yerinə yetirsin, lakin Allahın narazılığı haqda xəbərdarlıq etsin, həm də bu cür hərəkətlərin nəticələrindən onları xəbərdar etsin. “Şamuel ondan padşah istəyən xalqa Rəbbin bütün sözlərini söylədi”. O, ibranilərin üzərinə qoyulacaq ağır vəzifələri düzgün göstərdi və onların yeni asılı vəziyyətləri ilə indiki nisbətən azad və inkişaf edən vəziyyətləri arasındakı fərqi açdı. O, onlara dedi ki, padşah başqa monarxların təmtəraq və dəbdəbəsini təqlid edərək onlardan çox şey tələb edəcəkdir, - həm qulluq, həm də mülkiyyət. O onların arasından öz əhatəsi üçün ən gözəl gəncləri seçəcək və onları özünün arabaçılarına, döyüş arabalarına və qasidlərinə çevirəcəkdir. Onlar onun ordusuna daxil olmalı olacaqlar, onun tarlasını becərməli, məhsulunu yığmalı və onun döyüşçülərinə sursat hazırlamalı olacaqlar. Onların qızları yemək hazırlamaq və başqa vəzifələrin yerinə yetirilməsi üçün padşah saraylarına götürüləcəklər. Öz sarayını saxlamaq üçün o, Tannnın Özünün onlara verdiyi ən yaxşı torpaqları onların əlindən alacaqdır. O, onların ən yaxşı qulluqçularını və heyvanlarını alacaq və “öz işbrində istifadə edəcəkdir”. Bundan başqa, padşah onlardan sənətlərinin və torpağın məhsullarının bütün gəlirinin onda bir hissəsini tələb edəcəkdir. [548] Peyğəmbər sonda dedi: “Siz onun qulu olacaqsınız. Gün gələcək ki, seçdiyiniz padşahın əlindən fəryad edəcəksiniz, amma o vaxt Rəbb sizə cavab verməyəcək”. Lakin nə vaxtsa monarxiya tərəfindən təşkil olunacaq bu zülm nə qədər ağır olsa da, onlar onu istədikləri vaxt devirə bilməyəcəklər.

Lakin xalq bütün bunlara cavab olaraq ona dedi: “Yox, mütləq üzərimizdə bir padşah olsun. Başqa millətlərdə olduğu kimi bizə də padşahımız hökmranlıq etsin qabağa düşüb döyüşlərimizə başçılıq etsin”.

“Başqa millətlərdə olduğu kimi”. İsraillilər başa düşmürdülər ki, onların xüsusi üstünlüyü və xeyir-duası məhz onların başqa xalqlardan fərqlərindədir. Allah onları bütün başqalarından ona görə ayırmışdı ki, onlan Öz seçilmiş xəzinəsi etsin. Lakin onlar bu yüksək şərəfə etinasızlız göstərərək, ehtirasla bütpərəstlərə oxşamaq istəyirdilər! İndi də Allah xalqı adlandırılanların arasında dünyəvi vərdiş və adətlərə uymaq üçün güclü istək yaşayır. insanlar Allahdan uzaqlaşanda onlarda dünyanın şöhrət və üstünlüklərinə xudbin istək yaranır. Məsihçilər daim bu dünyanın ilahisinin önündə səcdə edənlərin adətlərini təqlid etməyə çalışırlar. Çoxları əmindirlər ki, kübar adamlarla yaxın münasibətlər yaradaraq və onların əxlaqlarına uyaraq onlar imansızlara böyük təsir göstərə bilərlər. Lakin belə edənlərin hamısı öz güc Mənbələrindən uzaqlaşırlar. Dünyanın dostu olmaqla onlar Allahın düşmənlərinə çevrilirlər. Dünyəvi şöhrətlər naminə onlar Allahm onlar üçün nəzərdə tutduğu ölçüyəgəlməz dərəcədə yüksək şərəfı - bizi “qaranlıqdan Öz valehedici nuruna” çağıranı vəsf etməyi - qurban verirlər (1 Peter 2:9).

Şamuel xalqın sözlərini dərin kədərb dinbdi, lakin Rəbb ona dedi: “Onların sözünü eşit və onlara padşah qoy”. Peyğəmbər öz borcunu yerinə yetirdi. O, xəbərdarlığı onlara düzgün izah etdi, lakin o, rədd edildi. O, ağır qəlblə xalqı buraxdı, özü isə bir guşəyə çəkildi ki, idarəçilikdəki böyük dəyişikliyə hazırlaşsın.

Şamuelin qüsursuz və təmənnasız həyatı kahinlərin və ağsaqqalların mənfəətpərəst xidmətlərinə və iddialı, imansız israil cəmiyyətinə daimi irad idi. O, özünü dəbdəbə ilə əhatə etmirdi və Səma tərəfindən bəyənilən işlərini gözə soxmağa çalışmırdı. O, dünyanın Zəmanətçisi tərəfındən izzətlənmişdi, Onun rəhbərliyi insanları bezdirmişdi, onlar onun itaətkar idarəsini rədd etdilər və onların üzərində hökmranlıq edəcək adama dəyişdilər. [549]

Biz görürük ki, Şamueldə Məsihin surəti əks olunmuşdur. Xilaskarın həyatının qüsursuzluğu şeytanda kədər doğurmuşdu. Onun həyatı dünya üçün işıq idi və bu işıq insan qəlblərinin gizli qüsurlarını ifşa edirdi. Məsihin həyatının müqəddəsliyi Ona qarşı xəbis ikiüzlülər tərəfindən ən qızğın hücumlar doğurdu. Məsih bu dünyaya zənginliyin və dünyəvi şöhrətin parıltısında gəlməmişdi, lakin Onun işləri şəhadət edirdi ki, O, bütün dünyəvi padşahlardan böyük qüvvəyə malikdir. Yəhudilər gözləyirdilər ki, Məsihi zülmkarların boyunduruğu devirəcəkdir, lakin özləri qanunsuzluq etməkdə davam edirdilər ki, bunun da sayəsində həmin boyunduruq onların boyunlarına geyindirilmiş oldu. Əgər Məsih onların günahlarını gizlətsəydi və onların zahiri möminliklərini mükafatlandırsaydı, onda onlar Onu öz padşahları kimi qəbul edərdilər, lakin onların qüsurlarını Onun qorxmaz ifşa etməsi onlar üçün dözülməz idi. Onlar Onun xarakterinin gözəlliyinə nifrət edirdilər, bu xarakterdə nə qədər xeyirxahlıq, paklıq, müqəddəslik var idi və günahdan başqa heç nəyə nifrət yox idi. Bu, bütün əsrlərdə baş verir. Səmavi işıq onda olmaq istəməyənlərin hamısını ifşa edir. Günaha nifrət edənlərin həyatları ikiüzlülər üçün irad olanda, onlar imanlıları təqib edib əzab vermək üçün şeytanın əlaltılarına çevrilirlər. “Allah yolunda Məsih İsaya bağlı olaraq yaşamaq istəyənlərin hamısı da təqibə məruz qalacaqdır” (2 Timoteyə 3:12). İsraildə hökmdar idarə forması peyğəmbərlikdə söylənsə də, Allah xalq üçün padşah seçmək hüququnu Özündə saxlamışdı. İbranilər Allahın hakimiyyətinə o qədər hörmət edirdilər ki, padşah seçməkdə Ona tamamilə etibar etdilər. Seçki Binyamin soyundan Qiş oğlu Şaulun üzərinə düşdü.

Gələcək hökmdarın şəxsi ləyaqətləri xalqın şöhrətpərəst istəklərinə tam cavab verirdi. “İsrail övladları arasında ondan yaraşıqlısı yox idi” (1 Şamuel 9:2). Alicənab, ləyaqətlə dolu, çiçəklənən yaşda, uca və gözəl olan Şaul sanki hökmranlıq etmək üçün doğulmuşdu. Lakin zahiri cazibədarlığına baxmayaraq, onda əsl müdrikliyi təşkil edən yüksək keyfiyyətlər yox idi. O, gəncliyində öz coşqun ehtiraslarına hakim olmağı öyrənməmişdi. O, İlahi lütfün yeniləşdirici qüvvəsini özündə heç vaxt hiss etməmişdi.

Şaul nüfuzlu və zəngin rəisin oğlu idi, lakin o dövrün adətlərinə görə atası ilə birlikdə adi əkinçi əməyi ilə məşğul olurdu. Atasının [550] sürüsündən dağların arasında bir neçə dişi heyvanı itmişdi və Şaul qulluqçu ilə birlikdə onları axtarmağa getdi. Bəhrəsiz axtarışlara üç gün getdi və onlar Şamuelin yaşadığı Ramanın yaxınlığında olanda qulluqçu itmiş heyvanlar haqda peyğəmbərdən soruşmağı təklif etdi. O dedi: “Bax əlimdə dörddə bir şekel gümüş var. Mən onu Allah adamına verərəm, qoy o bizə yolumuzu göstərsin”. Bu, dövrün adətlərinə uyğun idi. İnsan özündən yüksəkdə duran şəxsə müraciət etdikdə, hörmət əlaməti olaraq, ona kiçik hədiyyə təqdim etməli idi.

Şəhərə yaxınlaşanda onlar suya gedən gənc qızlarla qarşılaşdılar və onlardan peyğəmbəri soruşdular. Onlar cavab verdilər ki, şəhərdə Allaha ibadət olmalıdır və deməli, peyğəmbər artıq buradadır, çünki xalq indi qurbanlar gətirir, sonra isə qurban qonaqlığı olacaqdır. Böyük dəyişiklik Şamuelin idarəsi günlərində baş verdi. Allahın çağırışı birinci dəfə ona çatanda, məbəddə ibadət yox dərəcəsində idi. İnsanlar Rəbbə qurbangətirmələrdən ikrah edirdilər (bax 1 Şəmuel 2:17). Lakin indi Allaha ibadət bütün ölkədə keçirilirdi və xalq dini ibadətə maraq göstərirdi. İbadət səyyar məbəddə keçirilmədiyi üçün, qurbanları kahinlərin və levililərin şəhərlərinə gətirirdilər, xalq tövsiyə üçün onlara müraciət edirdi. Bu şəhərlərdə ən yüksək yerlər adətən qurbangətirmələr üçün nəzərdə tutulurdu, buna görə də onlar “yüksəkliklər” adlandırılırdı.

Şəhərin qapısı yanında Şaul peyğəmbərin özü tərəfindən qarşılandı. İsrailin seçilmiş padşahının onun yanına gəlməli olacağı vaxtı Allah Şamueb açmışdı. Onlar görüşəndə Rəbb Şamueb dedi: “Bax sənə dediyim bu adam xalqıma hökmranlıq edəcək”.

Şaul soruşanda: “Rica edirəm, görücünün evinin harada olduğunu mənə göstərəsiniz” - Şamuel cavab verdi: “Görücü mənəm, qarşımca səcdəgaha qalx”. İtmiş heyvanların tapıldığına əmin edərək, peyğəmbər Şaulu qonaqlıqda qalmağa dəvət etdi və elə həmin vaxtda onu gözləyən böyük gələcək haqda ona eyham vurdu: “Bütün İsrail nəyin həsrətindədir? Bu sənə və ata nəslinə aid deyilmi?” Şaulun qəlbi peyğəmbərin sözbrindən titrədi. O, bu sözlərdə vacib peyğəmbər xəbərinin olduğunu hiss etməyə bilməzdi, çünki kimisə İsrail taxtına qaldırmaq təbbi bütün insanların dilindən düşmürdü. O, byaqətli təvazökarlıqla cavab verdi: “Mən İsrail qəbilələrinin ən kiçiyi olan Binyamindən deyiləmmi? Nəslim isə Binyamin qəbiləsinin nəsillərinin ən kiçiyi deyilmi? Axı nə üçün mənə belə söz söyləyirsiniz?” [551] Şamuel onu şəhərin adlı-sanlı ərlərinin toplaşdığı yerə ötürdü. Peyğəmbərin tapşırığı ilə Şaula onların arasında ən hörmətli yer ayrıldı və naharda ona ən yaxşı yeməklər verdilər. İbadət qurtaranda Şamuel qonağı yanına çağırdı və öz evinin damında onunla söhbət edib, İsrailin idarəsinin əsaslandığı böyük prinsiplər haqqında danışdı, beləliklə onu müəyyən dərəcədə yüksək təyinata hazırlamağa çalışdı. O biri gün səhər Şaul yola düşəndə, peyğəmbər onunla getdi. Şəhərdən çıxanda o, qulluqçunu irəli göndərdi, Allahın sözünü Şaula demək üçün ona dayanmağı əmr etdi; “Şamuel bir qab zeytun yağı götürüb Şaulun başına tökdü və onu öpərək dedi: “Rəbb səni Öz irsi olan İsrail üzərində başçı olmaq üçün məhs etdi, elə deyilmi?”. Bunun Allahın hakimiyyəti tərəfindən edilməsinə sübut olaraq, peyğəmbər evə getdiyi yolda Şaulla nə baş verəcəyinin hamısını qabaqcadan dedi və onu əmin etdi ki, onu gözləyən taxt-taca o, Allah Ruhu tərəfindən məsh ediləcəkdir. “Onda Rəbbin Ruhu üzərinə qüvvə ilə enəcək - peyğəmbər dedi, - və sən də onlarla birgə peyğəmbərlik edəcəksən və dönüb tamam başqa bir adam olacaqsan. Bu əlamətlər səndə baş verəndə vəziyyətə uyğun hərəkət et, çünki Allah səninlədir”.

Şaul öz yoluna düşdü və hər şey peyğəmbərin dediyi kimi oldu. Binyamin soyunun hüdudlarının sərhəddində ona dedilər ki, itmiş heyvanlar tapılmışlar. Tavor düzənliyində o, Beyt-Elə səcdəyə gedən üç kişi ilə rastlaşdı. Onlardan biri qurban gətirmək üçün üç çəpiş, başqası üç çörək, üçüncüsü isə bayram naharı üçün şərab dolu qab aparırdı. Onlar Şaulu adi sözlərlə salamladılar və ona iki çörək verdilər. Onun şəhəri Giveat-Elohimdə o, “yüksəklik”dən qayıdan peyğəmbərlər qrupu ilə rastlaşdı, onlar çəng, dəf, ney və rübab sədaları altında Allahı vəsf edərək oxuyurdular. Şaul onlara yaxınlaşanda Allah Ruhu onun üzərinə endi və o, oxuyanlara qoşuldu və onlarla birlikdə peyğəmbərlik etdi. O, elə iti və ağıllı danışırdı, ibadətdə elə coşqun iştirak edirdi ki, onu tanıyanlar heyrətlə nida edirdilər: “Qişin oğluna nə olub? Məgər Şaul da peyğəmbərlərin sırasındadır?”

Şaul peyğəmbərlərlə birlikdə ibadətdə iştirak edəndə, Müqəddəs Ruhun təsiri altında onda böyük dəyişiklik baş verdi. Cismani ürəyin qaranlığında İlahi paklığın və müqəddəsliyin nuru parladı. O, özünü Allahın önündə olduğu kimi gördü. O, müqəddəsliyin gözəlliyini gördü. İndi o, günahla və şeytanla mübarizəyə girişməyə çağırılmışdı və dərk etməyə başlamışdı ki, bu mübarizədə yalnız Allahın qüvvəsinə güvənə [552] bilər. Ona qeyri-aydın və başadüşülməz görünən xilas plam onun idrakına açıldı. Allah yüksək vəzifə üçün ona müdriklik və cəsarət bəxş etdi, güc və lütf mənbəyini ona açdı, İlahi tələblər və onun şəxsi məsuliyyəti haqda onu ziyalandırdı.

Xalq bilmirdi ki, Şaul padşahlığa məsh edilmişdir. Allahın seçkisi insanların önündə püşk yolu ilə açılmalı idi. Bu məqsədlə Şamuel xalqı Mispaya çağırdı. Allahın rəhbərliyi üçün dua söyləndi və sonra təntənəli püşkatma mərasimi keçirildi. Toplaşan insanlar sükutla nəticəni gözləyirdilər. Soy, qəbilə, ailə göstərildi, sonra isə püşk Qiş oğlu Şaula düşdü. Lakin o, toplaşanların arasında görünmədi. Onun üzərinə qoymağa hazırlaşdıqları böyük məsuliyyətin təsirindən özünü itirərək, o, hiss olunmadan aradan çıxmışdı. Lakin onu geri, yığıncağa gətirdilər və bütün xalq qürur və razılıqla onun şahanə boy -buxununa, nəcib görünüşünə baxdı, çünki “bütün xalq onun çiyinlərindən hündür deyildi”. Hətta Şamuel onu yığıncağa təqdim edərək nida etdi: “Görürsünüzmü Rəbb kimi seçmişdi? Bütün xalqda onun tayı yoxdur”. Cavabında çoxsaylı xalqın dodaqlarından sevinc qışqınğı gəldi: “Yaşasın padşah!”

Onda Şamuel xalqın önündə “padşahlığın hüquqlarını” açaraq, xalqa padşah idarəsinin əsaslandığı prinsipləri və onların rəhbər tutmalı olacaqları prinsipləri izah etdi. Padşah mütləq monarx deyildi - onun hakimiyyəti Ulu Tanrının idarəsi ilə məhdudlanırdı. Bu müraciəti kitaba yazdılar və padşahın, xalqın hüquqlarını və onun imtiyazlarını şərh etdilər. Xalq Şamuelin xəbərdarlıqlarını rədd etsə də, lakin insanların arzusuna güzəştə getməyə məcbur olan sadiq peyğəmbər yenə də mümkün qədər onların azadlıqlarına hədd qoymağa çalışırdı. Demək olar ki, hamının Şaulu öz padşahları kimi tanımağa hazır olduqları vaxt elələri də tapıldı ki, padşahın ən böyük və qüdrətli olan Yəhuda və ya Efrayim soyundan deyil, Binyamin kimi kiçik soydan seçilməsi heç xoşlarına gəlmədi. Çoxları bunu təhqir hesab etdilər və bununla banşa bilmədilər. Onlar Saula öz sədaqətlərini göstərməkdən imtina etdibr və adətə görə ona bəxş etməli olduqları hədiyyələri vermədilər. Padşah istədikləri haqda əvvəllər məhz hamıdan çox qışqıranlar indi Allah tərəfindən təyin olunan adamı minnətdarlıqla qəbul etməkdən imtina edirdilər. Hər bir qrupun tərəfdarları öz seçdiklərini taxt-taca qaldırmaq istəyirdilər, bəzi rəislər isə bu şöhrəti özləri üçün arzulayırdılar. Bir çox qəlblərdən paxıllıq və qısqanclıq [553] alovlandı. Məğrurluğun və xudbinliyin diqtə etdiyi əməllər hiddət və məyusluq gətirdi.

Belə bir vəziyyətdə Şaul padşahlığa başlamaq qərarına gələ bilmirdi. Şamueli əvvəlki kimi idarə etməyə qoyaraq o, Giveyaya qayıtdı. Sadiq adamlar onu hörmətlə müşayiət etdilər, onlar Şaulu Allahın seçdiyi kimi tanıdılar və onu dəstəkləməyi qərara aldılar. Lakin, o özünün taxt-taca olan hüququnu güc vasitəsilə saxlamağa heç bir cəhd göstərmədi. Öz evində, Binyamin torpağının yüksəkliklərində o, sakitcə əkinçiliklə məşğul oldu və öz hökmdarlığının bərpa olunmasını bütünlüklə Allaha etibar etdi.

Şaulun padşah seçilməsindən tezliklə sonra ammonlular padşah Naxaşın başçılığı altında İordanın şərq tərəfində yaşayan soylara hücum etdilər və Gileadın Yaveş şəhərini mühasirə etdilər. Bu şəhərin sakinləri onlarla sülh müqaviləsi bağlamağa çalışdılar və bac verməyi vəd etdilər. Qəddar padşah bu təklifi qəbul etmədi, lakin öz şərtini qoydu: hər birinin sağ gözü çıxarılsın ki, onlar onun qüdrətinin dəyişilməz şəhadəti olsunlar.

Mühasirəyə alınmış şəhərin sakinləri fikirləşmək üçün yeddi gün möhbt istədilər. Ammonlular razılaşdılar, bu yolla gözbnilən qələbənin təntənəsini gücləndirməyi düşündübr. Bu arada kömək istəmək üçün dərhal Yaveş İordanın qərb tərəfində yaşayan soylara adamlar göndərildi. Onlar bu xəbərləri Giveaya çatdırmaqla hamını dəhşətə gətirdilər. Şaul bütün günü öz öküzləri ib işlədiyi tarladan axşam qayıdanda uca fəryad eşitdi ki, bu, hansısa böyük bədbəxtlikdən xəbər verirdi. O soruşdu: “Xalqa nə olub ki, ağlayır?” Sülh müqaviləsinin təhqiranə şərtlərini ona çatdıranda, indiyədək onda yatan qüvvəbr oyandılar və “Allahm Ruhu Şaulun üstünə qüvvə ilə endi... O, bir cüt öküzü götürüb parça-parça doğradı və onları qasidlərin əli ilə bütün İsrail ərazisinə göndərib dedi: ” Kim Şaulun və Şamuelin ardınca getməsə, bax öküzləri bu kökə salınacaq”.

Şaulun əmri ilə Bezeq dərəsinə üç yüz otuz min nəfər toplaşdı. Mühasirə olunan şəhərə dərhal qasidlər göndərilib xəbər verildi ki, kömək səhərə yaxın çatacaqdır, məhz həmin gün də şəhərlilər ammonluların kölələri olmalı idilər. Şaul sürətlə hərəkət edərək gecə öz ordusu ilə İordanı keçdi və Yaveşə “çox erkən” çatdı. Gideon kimi o da adamları üç dəstəyə ayırdı və səhər tezdən, düşmən düşərgəsində təhlükəni gözbmədikləri vaxt ammonlulara hücum etdi. Özünü itirmiş [554] düşmən tamamilə darmadağın edildi. “Qalanları isə elə dağıldılar ki, onlardan iki nəfər bir yerdə qalmadi”.

Şaulun fərasəti və cəsarəti, həm də belə çoxsaylı düşmənlə uğurlu vuruşmada görünən döyüş məharəti, başqa xalqlarla qalibiyyətli müharibələr aparmaq üçün israillilərin öz padşahlarında görmək istədikləri elə həmin ləyaqətlər idi. İndi onlar onu öz padşahları kimi alqışlayırdılar, qələbənin təntənəsini insan bacarığına aid edirdilər və unudurdular ki, xüsusi İlahi xeyir-dua olmadan onların bütün səyləri əbəs olardı. Bəzi adamlar qətiyyətlə təklif edirdilər ki, Şaulun hakimiyyətini tanımaqdan əvvəlcə imtina edənlər öldürülsünlər. Lakin buna mane olaraq, padşah dedi: “Bu gün heç kim öldürülməməlidir, çünki bu gün Rəbb İsraili xilas etmişdir”. Bu sözlər onun xarakterindəki dəyişikliyə şəhadət edirdi. Şöhrəti özünə aid etmək əvəzinə o, Allahı şöhrətləndirdi. Qisas ruhu göstərmək əvəzinə o, mərhəmət və əfv göstərdi. Bu səhvsiz olaraq sübut edir ki, Allahın lütfü qəlbdədir.

Sonra Şamuel Şaulun padşahlığım hamılıqla möhkəmlətmək üçün Qilqalda xalq yığıncağı çağırmağı təklif etdi. Beb də etdibr, “Orada -Qilqalda Şaulu Rəbbin önündə padşah olaraq qəbul etdibr və sonra Rəbbin önündə ünsiyyət qurbanlan kəsdilər. Bütün İsraillibr Şaulla birgə böyük bayram etdibr”.

Qilqal israilin əhd torpağında birinci dəfə düşərgə saldığı yer idi. İlahi göstərişə uyğun olaraq, burada Yeşua iordandan möcüzəli şəkildə keçməyin xatirəsinə on iki daşdan ibarət sütun ucaltmışdı. Sünnət mərasimi burada bərpa olunmuşdu. Burada xalq Qadeşdə günaha batandan və səhrada sərgərdanlıq edəndən sonra birinci dəfə Pasxanı bayram etmişdi. Mannanın göydən tökülməsi burada dayanmışdı. Rəbb ordusunun Hökmdarı burada Özünü İsrail qoşunlarının Sərkərdəsi kimi açmışdı. Yerixonun və Aym alınmasına onlar buradan yola düşmüşdülər. Akan öz layiqli cəzasını burada çəkmişdi və məsləhət üçün Allaha müraciət etməyən İsrailin cəzası olan Giveonlularla ittifaq də məhz burada bağlanmışdı. İndi də xalqın bu qədər həyəcanlı xatirələri ilə bağlı olan bu düzənlikdə Şamuel və Şaul dayanmışdı. Padşaha alqış sədaları sakitləşəndə israillilərin hakimi olmuş qoca peyğəmbər vida sözləri ilə xalqa müraciət etdi.

Şamuel İsraillilərin hamısına dedi: “Baxın, mən dediklərinizə axıradək qulaq asaraq üzərinizə bir padşah təyin etdim. İndi qarşınızda padşah [555] gedir, mən isə qocalmışım, saçlarım ağanb... Mən də gəncliyimdən bu günə qədər sizin qarşınızda getmişəm. Budur, qarşınızdayam, hansınızın öküzünü almışam? Kimi aldatmışam, kimi incitmişəm və yaxud kimdən rüşvət alıb haqsız əməlinə göz yummuşam? Rəbbin və Onun məsh etdiyinin qarşısında mənə qarşı şəhadət edin ki, haqqınızı ödəyim”.

Bütün xalq bir səslə cavab verdi: “Sən bizi heç vaxt aldatmamısan, incitməmisən, heç kimin əlindən də heç nə almamısan”.

Bu suallarla Şamuel yalnız öz davramşına haqq qazandırmaq istəmirdi. Bu ərəfədə o artıq xalqa padşahın və insanların rəhbər tutmalı olduqları prinsipləri izah etmişdi, lakin indi xalqa xidmətdə şəxsi nümunəsi ilə öz sözlərinə xüsusi çəki vermək istəyirdi. O, uşaqlıqdan Allah zəmisində çalışmışdı və bütün uzun ömrü boyunca onun qarşısında bir məqsəd durmuşdu - Allahın izzətləndirilməsi və İsrailin yüksək rifahı.

İsrail yalnız tövbə etdikdən sonra öz xoş güzəranına ümid edə bilərdi. İbranilər qanunsuzluq nəticəsində Allaha imanı və onları idarə etməkdə Onun müdrikliyini və qüdrətini qiymətləndirmək bacarığını itirmişdilər. Əsl rahatlıq tapmazdan əvvəl, onlar etdikləri günahı etiraf etməli və tövbə etməli idilər. Onlara nə üçün padşah lazım olmasının səbəbini onlar belə izah edirdilər: “Padşahımız bizi mühakimə edəcək, önümüzdə gedəcək və müharibələrimizi aparacaqdır”. Şamuel Allahın onları Misirdən çıxardığı gündən başlayaraq İsrailin bütün tarixini xatırladı. Padşahlar Padşahı Tanrı onların önündə gedirdi və onlann döyüşlərinə rəhbərlik edirdi. Azğınlıqlar çox vaxt onları düşmənlərin əlinə verirdi, lakin onlar öz şər yollarını tərk edən kimi, İlahi mərhəmət onlara təhlükədən qurtaran bir şəxs verdi. Rəbb Yerub-Baalı, Bedanı, İftahı və Şamueli göndərdi və “sizi ətrafınızdakı düşmənlərin əlindən qurtardı və əmin-amanlıqda yaşadınız”. Lakin indi də, onları təhlükə hədələdiyi zaman, onlar peyğəmbərin “Allahınız Rəbb - Padşahınızdır” sözlərinə belə cavab verdilər: “Qoy bizim üzərimizdə padşah hökmranlıq etsin”.

“İndi isə dayanın, - Şamuel davam etdi, - Rəbbin gözünüz önündə edəcəyi bu böyük hadisəni görün. Bu gün buğda biçimi deyilmi? Göy gurultusu və yağış göndərsin deyə Rəbbi çağıracağam, özünüz üçün padşah istəməklə etdiyiniz pisliyin Rəbbin gözündə nə qədər böyük olduğunu dark edib görəcəksiniz”. Şamuel Rəbbi çağırdı və Rəbb o gün [556] göy gurladıb yağış yağdırdı”. Mayda və iyunda taxıl biçini zamanı şərqdə heç vaxt yağış yağmır. Səma buludsuz, hava təmiz və yumşaq olur. İndi insanlar təqsirkar olduqları günahlarını itaətlə etiraf etdilər. “Qulların üçün Allahın Rəbbə yalvar ki, ölməyək, çünki bütün günahlarımızın üzərinə özümüzə padşah istəmək təqsirini də əlavə etdik”.

Şamuel xalqı məyusluq içərisində saxlamadı, çünki bu, ibranilər üçün öz həyatlarını düzəltməyə məneə olardı. Onda şeytan onlara bu fikri təlqin edərdi ki, Allah amansızdır, O, bağışlamağı bacarmır və beləliklə, onları bir çox yanılmalara aparardı. Allah rəhimlidir və bağışlamağa hazırdır. Onun sözünə itaət edəndə, Öz övladlarına O, həmişə mərhəmət göstərmək istəyir. “Qorxmayın, - Allah peyğəmbər vasitəsilə dedi, - bu pisliyi həqiqətən siz etmisiniz, lakin Rəbbin yolundan dönməyin, bütün qəlbinizlə yalnız Rəbbə qulluq edin. Dönməyin, çünki o zaman boş bütlərin ardınca getmiş olacaqsınız, o bütlər ki fayda verməzlər və xilas etməzbr, çünki puçdurlar. Amma Rəbb xalqını Öz böyük ismi naminə atmayacaq, ona görə ki, sizi Öz xalqı etmək Rəbbin xoşuna gəlmişdi”.

Şamuel ibranilərin ona göstərdikləri etinasızlığı xatırlatmadı. Bütün ömrü boyu etdiyi xidmətin mükafatı olaraq İsrailin göstərdiyi naşükürlüyə görə o, bir dənə də irad sözü demədi, lakin hamını öz sadiqliyinə əmin etdi. “Mənə gəlincə, sizin üçün yalvarmağı dayandırmaqla Rəbbə qarşı günah etmək qoy məndən uzaq olsun. Mən sizə xeyirli və haqq yolunu öyrədəcəyəm. Ancaq Rəbdən qorxun, Ona sədaqətlə, bütün qəlbinizlə xidmət edin. Görün sizin üçün necə əzəmətli işlər görüb. Əgər pislik etməkdə davam etsəniz, həm də padşahınız məhv olacaq”. [557]

60-ci fəsil
ŞAULUN ÖZÜNƏ ARXAYINÇILIĞI

(Bu fəsil Şamuelin Birinci Kitabının 13 və 14-cü fəsillərinə əsaslanır)

Qilqaldakı yığıncaqdan sonra Şaul onun əmri ilə Amonlularla müharibə üçün yığışmış ordunu buraxdı, özü ilə Mikmasda yalnız iki min nəfər və oğlu Yonatanın sərəncamında Giveada min nəfər saxladı. Burada Şaul ciddi səhvə yol verdi. Şaulun döyüşçüləri arasında yüksək əhvali-ruhiyyə hökm sürürdü. İnsanlar yenicə qazandıqları qələbə münasibəti ilə sevinir və şadlanırdılar və əgər Şaul bundan istifadə etsəydi və tezcə İsrailin başqa düşmənlərinin üzərinə müharibəyə getsəydi, onda onları sarsıdaraq o, öz xalqını azad edərdi. Bu vaxt onların döyüşkən qonşuları Filiştlilər yatmırdılar. Even-Ezer yaxınlığındakı məğlubiyyətdən sonra, İsrail torpağındakı bəzi qalalar hələ də onların əllərində qalırdı və indi onlar ölkənin düz ürəyində möhkəmlənmişdilər. Orduya, sursata və başqa xalqlar tərəfindən dəstəyə qaldıqda isə, Filiştlilər bunda İsraillilərdən böyük üstünlüyə malik idilər. Uzun zülm illəri ərzində onlar İsraillilərə dəmirçiliklə məşğul olmağı qadağan etmişdilər ki, beləliklə onların sursat hazırlamaq imkanlarını əllərindən alsınlar. İbranilərin silaha ehtiyacı yarandığı üçün, onlar sülh bağlayaraq Filiştlilərə bu məsələ barədə müraciət etməkdə davam edirdibr. Öz qayğılarına qalmağa vərdiş etməmiş, öz kölə vəziyyətləri ilə sıxılmış İsrail ərləri öz silahlarına malik olmaq üçün heç bir şey etmirdibr. Hərbi əməliyyatlar zamanı [558] yay-oxdan və sapanddan geniş istifadə edirdilər və İsraillilər bunu özləri üçün düzəltməyi bacarırdılar, lakin Şauldan və onun oğlu Yonatandan başqa heç kimin nə nizəsi var idi, nə də qılıncı.

Yalnız Şaulun hökmranlığının ikinci ilində Filiştliləri fəth etmək cəhdləri oldu. Birinci zərbəni padşahm oğlu Yonatan vurdu, o, Giveada Filiştlilərin dəstəsinə hücum etdi və onu darmadağın etdi. Bu məğlubiyyətdən qəzəblənmiş Filiştlilər tələsik İsrailə qarşı müharibəyə hazırlaşdılar. İndi Şaul bütün ölkəyə elan etməyə məcbur oldu ki, müharibə etməyə qadir olan bütün kişilər, İordandan o tərəfdə yaşayan soylar da daxil olmaqla, Qilqalda toplaşsınlar. Bu əmri yerinə yetirdilər.

Filiştlilərin nəhəng ordusu Mikmasda yerləşdi - “üç min döyüş arabası və altı min atlı və dənizdəki qum dənələrinin sayı qədər camaat”. Bu xəbər Qilqalda Şaula və onun adamlarına çatanda, hamı bu cür qüdrətli rəqiblə gələcək vuruşmadan çox qorxdu. Onlar düşmənlərlə vuruşa hazır deyildilər, çoxları elə qorxurdular ki, döyüşə girməyə cəsarət etmədilər. Bəziləri İordanı keçdilər, bəziləri isə bu zaman mağaralarda, çuxurlarda və qayaların arasında gizləndilər, həmin ölkə bu cür yerlərlə zəngin idi. Hərbi əməliyyatların başlanğıcı yaxınlaşırdı və bununla yanaşı fərarilərin sayı getdikcə artırdı, Şaulla qalanlar isə ən tutqun və dəhşətli hisslərə bürünmüşdülər.

Şaul İsrailin üzərində padşahlığa məsh olunanda, belə vaxtda nə cür fəaliyyət göstərmək barədə o, qabaqcadan müəyyən göstərişlər almışdı. Peyğəmbər demişdi: “Sən məndən əvvəl Qilqala enəcəksən, mən də yandırma qurbanları təqdim etmək və ünsiyyət qurbanları kəsmək üçün oraya enəcəyəm. Amma mən yanına gəlib nə edəcəyini sənə bildirənədək yeddi gün gözbməli olacaqsan” (1 Şamuel 10:8).

Şaul günbəgün gözbyirdi və adamları ruhlandırmaq üçün, onlara Allaha güvənməyi təlqin etmək üçün heç bir qəti cəhdlər göstərmirdi. Peyğəmbərin təyin etdiyi vaxt qurtaranda, artıq gözləyə bilmədi və bu cür ağır vəziyyətdən sıxılaraq acı məyusluğa qapıldı. Xalqı Şamuelin gəlməli olduğu ibadətə hazırlamaq və onu yerinə yetirmək əvəzinə, o, özünə imansızlığa və şübhəyə qapılmağa imkan verdi. Qurbanın vasitəsilə Allahla ünsiyyət yaratmaq yüksək dərəcədə təntənəli və vacib ibadət idi və Allah təbb edirdi ki, Onun xalqı öz qəlbinə nəzər salaraq günahlardan tövbə etsin ki, qurban qəbul olunsun və Allah Öz xalqının [559] düşmən üzərində qələbəsinə xeyir-dua verə bilsin. Lakin Şaulun narahatçılığı getdikcə artırdı, xalq isə kömək üçün Allaha müraciət etmək əvəzinə, idarə etməli və rəhbərlik etməli olan padşaha ümid edirdi.

Lakin Rəbb əvvəlki kimi İbranilərin qayğısına qalırdı və onları bədbəxtliyə düçar etmədi. Əgər onların yeganə dayağı fani insanın əli olsaydı, bu bədbəxtlik qaçılmaz olardı. Allah onları bu cür vəziyyətlərlə əhatə etmişdi ki, onlar özlərinin insana olan ümidlərinin ağılsızlığını dərk etsinlər və yalnız Onun köməyinə ümid bəsləyərək, Ona dönsünlər. Şaul üçün sınaq vaxtı çatmışdı. O, indi göstərməli idi ki, Allaha ümid bəsləyir, ya yox və özünü Allahın Öz xalqının rəhbəri kimi çətin dəqiqələrdə ona güvənə biləcəyi adam kimi göstərərək, Allahın ona əmr etdiyi kimi, səbrlə gözləməyə qadirdirmi, yaxud əksinə, o, tərəddüd edəcək və öz müqəddəs vəzifəsinə layiq olmayacaqdır. İsrailin seçdiyi padşah padşahlar Padşahını eşidəcəkmi? O, öz ruhdan düşmüş təbəələrinin diqqətini güc və qurtuluşun əbədi mənbəyi olan Allaha yönəldə biləcəkmi?

Şaul getdikcə daha da artan səbirsizliklə Şamuelin gəlişini gözləyirdi və orduda hökm sürən qarışıqlığın, məyusluğun və fərariliyin səbəbini peyğəmbərin olmamasında görürdü. Təyin olunan vaxt çatdı, lakin Allah adamı görünmədi. İlahi uzaqgörənlik Öz xidmətçisini ləngidirdi. Lakin narahat Şaul daha gözləyə bilmədi. Xalqı sakitləşdirmək üçün nəsə etməyin lazım olduğunu hiss edərək o, insanları dini ibadətə toplamağı və qurbanın vasitəsi ilə İlahi kömək diləməyi qərara aldı. Allah yalnız xüsusi həsr olunmuş adamların Onun önündə qurban gətirməsini əmr etmişdi. Lakin Şaul əmr etdi: “Yandırılma qurbanını və ünsiyyət qurbanını yanıma gətirin” və hərbi geyimdə, qılınc belində o, qurbangaha yaxınlaşdı və Allaha qurban gətirdi.

“Yandırma qurbanmm təqdimi qurtaranda Şamuel gəlib çıxdı və Şaul salamlaşmaq üçün onu qarşılamağa çıxdı”. Şamuel o dəqiqə gördü ki, Şaul ona verilən göstərişlərə zidd hərəkət etmişdir. Rəbb demişdi ki, həmin böhran anında İsrailin nə etməli olacağını O, peyğəmbər vasitəsilə bu zaman açacaqdır. Əgər Şaul İlahi köməyin vəd olunduğu bütün şərtləri yerinə yetirsəydi, onda Rəbb padşaha sadiq qalmış olardı. Lakin Şaul özündən və öz əməllərindən o qədər razı idi ki, irada deyil, tərifə layiq adam kimi peyğəmbəri qarşılamağa çıxdı. [560] Həyəcan Şamueli tərk etmirdi, lakin onun “Sən nə etmisən?” sualına cavab olaraq Şaul özünə arxayın hərəkətinə haqq qazandırmağa başladı. O dedi: “Gördüm ki, ətrafımdkı xalq dağılır, sən isə təyin etdiyin gün gəlmədin və Filiştlilər Mikmasda toplanıb. Dedim ki, indi Filiştlilər Qilqala, üstümə gələcəklər, man isə hələ Rəbbin razılığını almamışam. Ona görə də özümü məcbur edib yandırma qurbanını təqdim etdim”.

Şamuel Şaula dedi: “Ağılsızlıq etdin, Allahın Rəbbin sənə verdiyi əmrə əməl etmədin. Belə olmasaydı, Rəbb İsrail üzərində sənin padşahlığını əbədi saxlayacaqdı. Lakin indi padşahlığın davam etməyəcək. Rəbb Özü üçün Öz ürəyinə yatan bir adam tapıb. Həmin Adamı Rəbb xalqına başçı təyin etdi... Bundan sonra Şamuel qalxdı və Qilqaldan Binyaminlilərin Givea şəhərinə çıxdı”.

İsrail ya Allahın xalqı olmamalı idi, ya da İlahi qüvvəni rəhbər tutmaq yolu ilə monarxiyanın əsaslandığı prinsiplərdən uzaqlaşmamalı idi. Əgər İsrail bütünlüklə Rəbbə təslim olsaydı və öz iradəsini Allahın iradəsinə tabe etsəydi, onda O, İsrailin Hökmdarı olaraq qalardı. Padşah və xalq Ona itaət etdikləri vaxta qədər O, onların Müdafiəçisi olaraq qala bilərdi. Əgər Allahın hakimiyyəti hər şeydən yüksək tutulmasaydı, İsraildə heç bir idarə uğurlu ola bilməzdi.

Əgər həmin sınaq vaxtı Şaul Allahın tələbbrinə hörmət göstərsəydi, onda Allah onun vasitəsilə Öz idarəsini yerinə yetirərdi. Padşahın ləyaqətsiz davranışı göstərdi ki, o, Rəbbin canişini olmağa və Onun xalqına başçılıq etməyə qadir deyildir. O, İsraili yanlış yola aparardı. O, Allahın iradəsini deyil, öz iradəsini rəhbər tutardı. Əgər Şaul sadiq qalsaydı, onda onun padşahlığı həmişəlik təsdiq olunardı, lakin o, layiq olmadı və Allahın niyyəti Onun seçdiyi başqa adam vasitəsilə həyata keçirilməli idi. İsrailin idarəsi o adamın əlinə keçməli idi ki, o, xalqı Göybrin iradəsinə uyğun idarə etsin.

Çox vaxt biz bilmirik ki, sınaqlar özündə nə gizbdir. Yeganə təhlükəsiz çıxış yolu Allahın Sözünə tamamilə tabe olmaqdır. Onun bütün vədləri sadiq və itaətkar olmaq şərtilə verilmişdi, Onun əmrlərinə itaətkar olmadıqda isə, biz Müqəddəs Yazıda vəd olunan zəngin xeyir-dualardan məhrum oluruq. Coşqunluğun təsiri altında hərəkət etmək və ya insanların düşüncələrinə arxalanmaq lazım deyildir. Biz allahın bizə göstərilən iradəsini rəhbər tutmalıyıq və bizi əhatə edən şəraitə [561] baxmayaraq, Onun aydın əmrlərinə uyğun hərəkət etməliyik. Allah Özü nəticələrin qayğısına qalır. Sınaqlar və çətinliklər günlərində Onun sözünə sadiq qalmaqla biz həm insanların, həm də mələklərin önündə sübut edə bilərik ki, çətin anda Rəbb bizə Onun iradəsini yerinə yetirməyi, Onun adını izzətləndirməyi və Onun xalqı üçün xeyir-dua olmağı etibar edə bilər.

Şaul Allahın gözündən düşmüşdü, lakin o, öz qəlbini itaətə gətirmək və tövbə etmək istəmirdi. Əsl möminlik üçün onda çatmayanı o, dini mərasimləri səylə yerinə yetirməklə əvəz etmək istəyirdi. Xofni və Pinkas tərəfındən Allahın əhd mücrüsünün düşərgəyə gətirildiyi zaman İsrailin məğlub olması haqda Şaul bilirdi, lakin yenə cəsarət etdi ki, əhd mücrüsünün və onu müşayiət etməyə təyin olunmuş kahinin arxasınca adam göndərirsin. Əgər bu, xalqın ruhunu qaldırsaydı, onda o, qaçan döyüşçübri toplaya bilər və Filiştlibrb döyüşə girə bilərdi. O, indi Şamuelin hüzurundan və köməyindən yaxa qurtarmaq istəyirdi ki, beləliklə onun narazılıqlarından azad olsun.

Şaulun şüurunu ziyalandırmaq və qəlbini itaətə gətirmək üçün ona Müqəddəs Ruh verilmişdi. Nə etmək haqda o, dəqiq göstəriş almışdı, o, Allah peyğəmbəri tərəfindən üzə çıxarılmışdı. Lakin buna baxmayaraq o, öz bildiyi kimi hərəkət etdi - onun inadı çox böyük idi! israilin birinci padşahınm həyat tarixi gəncliyin ilk çağlarında qazanılan pis vərdişlərin gücünə kədərli nümunədir. Şaul gəncliyində Allahı sevmirdi və Ondan qorxmurdu, o, cavanlıqdan öz məğrur ruhunu əhliləşdirməmişdi və İlahi hakimiyyətə qarşı üsyan etməyə həmişə hazır idi. Gənclikdən İlahi iradəyə müqəddəs hörmət bəsbyənbr və öz vəzifələrini imanla yerinə yetirənlər bebliklə özlərini gəbcəkdə ali xidmətin yerinə yetirilməsinə hazırlayırlar. Lakin mümkün deyildir ki, Allahın verdiyi qabiliyyətləri illərlə pozasan və hesab edəsən ki, sonra nə vaxt dəyişmək istəyəndə, onları olduğu kimi görə və tamamilə əks istiqamətə yönəldə bilərsən.

Şaulun xalqın ruhunu qaldırmaq cəhdi bəhrəsiz oldu. Yalnız altı yüz döyüşçü ilə qalaraq o, Qilqalı tərk etdi və bu yaxınlarda Filiştlilərdən geri aldığı Givea qalasına qayıtdı. Bu şəhər Yerusəlimdən bir neçə mil şimalda olan dərin, daşlı dərənin, daha doğrusu yarğanın cənub tərəfində yerbşirdi. Bu dərənin şimal tərəfındə, Mikmasda Filiştlilər düşərgə salmışdılar, onlar basqınlar edərək ölkəni talayırdılar. [562]

Allah İsrail xalqı üçün ağır olan bu vəziyyətə imkan verirdi ki, Şaulun inadcıllığını ifşa etsin və hamıya itaət və tövbə dərsi versin. Şaul özünə arxayıncasına Allaha qurban gətirəndə onun günahı üzündən buna imkan verdi, - O, imkan verə bilməzdi ki, Filiştlilər üzərindəki qələbənin şöhrəti Şaulun adma yazılsın. Padşahın oğlu, Allahdan qorxan adam olan Yonatan İsraili xilas etməli idi. İlahi qüvvə tərəfindən idarə edilərək, o, öz silahdarına təklif etdi ki, düşmənin düşərgəsinə gizli hücüm etsinlər. O tövsiyə edirdi: “Bəlkə Rəbb bizim üçün bir iş gördü. Çünki həm çox, həm də az adamların üzərində qələbə çalmaq üçün Rəbbə Mane olan yoxdur”.

İman və dua əri olan silahdar da bu planı bəyəndi və onlar ikilikdə, onlara mane olmasınlar deyə, gizlicə düşərgəni tərk etdilər. Atalarına yol göstərən Allaha səmimi dualar etdikdən sonra onlar sonrakı fəaliyyətlərinin başlanğıcını bildirəcək işarə haqda razılaşdılar. Sonra iki ordunu ayıran dərin dərəyə enərək qayaların kölgəsi ilə, hərdən də təpələr arxasında və dağların çıxıntıları arxasında gizlənərək onlar sakitcə irəli hərəkət etdibr. Filiştlilərin qalasına yaxınlaşanda onlar öz düşmənlərinin gözlərinə göründülər, onları görənlər kinayə ilə qışqırdılar: “Bax İbranilər gizləndikləri deşikbrdən çıxırlar” və onları cırnatdılar: “Yanımıza çıxın, sizin dərsinizi verək”, onlar iki İbraniyə cəsarətləri üçün dərs verməyi nəzərdə tuturdular. Eb bu sözlər də Yonatan və onun yoldaşının Allahın onların başladıqları işə xeyir-dua verməsinin sübutu kimi gözləməyi şərtləşdikləri həmin işarə idi. Filiştlilərin gözlərindən gizlənərək döyüşçülər gizlin, çətin keçilən cığırla qayanın zirvəsinə çıxdılar, bu qaya keçilməz hesab edilirdi və buna görə də çox da qorunmurdu. Onlar beləcə düşmənin düşərgəsinə daxil oldular, keşikçiləri öldürdülər, keşikçibr qəfıl yaxalandıqları üçün heç bir müqavimət göstərmədilər.

Səma məbkləri Yonatanı və onun yoldaşını qoruyurdular. Mələklər onların tərəfində döyüşürdübr və filiştlilər bir-birinin ardınca həlak oldular. Yer titrəyirdi, sanki çoxsaylı atlılar və hərb arabaları yaxınlaşırdı. Yonatan bunu İlahi köməyin əlamətləri kimi qiymətləndirdi və hətta Filiştlilər də başa düşürdülər ki, Allah İsrailə kömək edir. Həm döyüş meydanında, həm də düşərgədə ordunu böyük qorxu bürüdü. Qarışıqlıqda öz əsgərlərini düşmən hesab edərək, Filiştlilər bir-birlərini öldürürdülər. [563]

Tezliklə döyüş səsi israillilərin düşərgəsinə çatdı. Padşah keşikçiləri Filiştlilər arasındakı dəhşətli təşviş haqda və onların sıralarının nəzərə çarpacaq dərəcədə seyrəlməsi haqda məlumat verdilər. Lakin ibrani ordusunun hansısa hissəsinin olmaması hələ üzə çıxmamışdı. Baxış keçirildikdən sonra məlum oldu ki, Yonatan və onun silahdarından başqa hamı yerindədir. Lakin Filiştlilərin geri çəkildiklərini görərək Şaul öz ordusunu hücuma apardı. Əvvəlcə düşmənlərdən qorxan ibranilər indi onların üstlərinə cumdular, çoxlu gizlənənlər də öz gizləndikləri yerlərdən çıxdılar və Şaulun ordusu özünü itirərək qaçan düşməni təqib edib dəhşətli qırğın törətdi.

Yaranmış vəziyyətdən daha çox faydalanmağı qərara alaraq, padşah fikirləşmədən öz əsgərlərinə əmr etdi ki, bütün günü heç nə yeməsinlər və öz əmrini təntənəli andla möhkəmlətdi: “Axşama qədər, Şaul düşmənlərindən qisas alana qədər kim çörək yesə, lənətə gəlsin!”. Qələbə artıq Şaulsuz da qazanılmışdı, lakin məğlub olmuş düşməni tam məhv etməklə, o, özünə şöhrət qazanmaq ümidində idi. Özünü yeməkdən saxlamaq əmri xudbin iddialardan irəli gəlirdi və göstərirdi ki, adamlarının ehtiyacları onun özünü yüksəltmək istəyinə zidd olduqda, padşah öz adamlarının ehtiyaclarına biganə yanaşır. Öz əmrini təntənəli andla möhkəmlətməklə Şaul ağılsızlıq və nadanlıq göstərdi. And sözlərinin özü şəhadət edirdi ki, o, Allahı deyil, özünü şöhrətləndirmək istəyir. O, “Rəbb Öz düşmənlərindən qisas alana qədər” - deməmişdi, “Şaul öz düşmənlərindən qisas alana qədər” -demişdi.

Bu qadağan ona gətirib çıxartdı ki, xalq Allah əmrini pozdu. Onlar bütün günü döyüşdübr və aclıqdan zəiflədilər, qadağan vaxtı qurtaran kimi isə, şikarın üstünə cumdular və əti qanlı-qanlı yedilər, beləliklə qan yeməyi qadağan edən qanunu pozdular.

Padşahın əmri haqda eşitməyən Yonatan gündüz döyüş vaxtı meşədən keçərkən tapdığı baldan bir qədər yemişdi. Axşam Şaul bunu bildi. O dedi ki, onun əmrinin pozulması ölümb cəzalandırılacaqdır və Yonatan onu qəsdən pozmasa da, Allah onun həyatını möcüzəli şəkildə qorusa da və onun vasitəsilə İbraniləri xilas etsə də, padşah elan etdi ki, hökm yerinə yetirilməlidir. Oğluna rəhm etmək Şaul üçün belə düşünülməmiş əmr verməklə günah etdiyini etiraf etmək idi, bu isə öz növbəsində onun qüruruna toxunurdu. “Yonatan, əgər mən səni [564] öldürməsəm, Allah mənə beləsini və bundan betərini etsin! Sən mütləq ölməlisən”

Şaul qələbəni öz adına çıxa bilmirdi və öz andının pozulmazlığına riayət etməklə şöhrətlənməyə ümid edirdi. Hətta öz oğlunu qurban verməklə, o, özünün bütün təbəələrinə göstərmək istəyirdi ki, padşah hakimiyyətini saxlamaq lazımdır. Bundan bir az əvvəl Qilqalda Şaul kahin kimi Allahın əmrinə zidd hərəkət etməyə cəsarət etmişdi. Şamuel onu ifşa edəndə o, inadla öz hərəkətinə haqq qazandırırdı. İndi isə onun öz əmri pozulanda, - üstəlik də mənası olmayan əmr və həm də qəsdən deyil, məlumatsızlıqdan pozulan əmr, - padşah və ata öz oğlunu ölümə məhkum etdi.

Xalq hökmü yerinə yetirməkdən imtina etdi. Padşah qəzəbini cəsarətlə qarşılayaraq adamlar elan etdilər: “İsraildə belə böyük qurtuluş zəfəri salan Yonatanmı öləcək? Var olan Rəbbə and olsun, onun başından bir tük belə, yerə düşməyəcəkdir. Çünki bu gün o, Allahın köməyi ilə iş gördü”. Məğrur monarx xalqın yekdil tələbinə zidd hərəkət etməyə cəsarət etmədi və Yonatanın həyatı əfv edildi.

Şaul hiss etməyə bilməzdi ki, onun oğlu Allahın və xalqın yanmda ondan çox hörmətə malikdir. Yonatanm əfv edilməsi padşahın başısoyuqluğuna sərt irad idi. O, hiss etməyə başlamışdı ki, lənəti öz başında çatlayacaq. Filiştlilərlə müharibə davam etdirilmədi, Şaul qaşqabaqlı və narazı halda evə qayıtdı.

Etdikləri günah üçün özlərini bağışlamağa və ya özlərinə haqq qazandırmağa həmişə hazır olanlar, çox vaxt başqalarını ən sərt şəkildə mühakimə və tənbeh edirlər. Çoxları Şaul kimi Allahın narazılığına səbəb olurlar, lakin məsləhətlərə etinasızlıq göstərirlər və ifşalara nifrət edirlər. Hətta onlar əmin olanda ki, Rəbb onlarla deyildir, onlar öz bədbəxtliklərinin səbəbini özlərində görməkdən imtina edirlər. Məğrurluğa və özündən razılığa qapılaraq, onlar özlərindən yaxşı olanları amansızcasına mühakimə edir və töhmətləndirirlər. Yaxşı olardı ki, bu cür özlərinə arxayın hakimlər Məsihin bu sözləri üzərində düşünəydilər: “Çünki nə hökmlə mühakimə etsəniz, onunla da mühakimə olunacaqsımz və hansı ölçü ilə ölçərsinizsə, o ölçü ilə də sizə ölçüləcəkdir” (Matta 7:2).

Çox vaxt özlərini ucaltmağa çalışanlar elə vəziyyətə düşürlər ki, onların əsl xasiyyəti üzə çıxır. Şaulla da belə oldu. Onun davranışı xalqı əmin [565] etdi ki, padşahlıq şərəfı və hakimiyyəti onun üçün ədalətdən, mərhəmətdən və insafdan qiymətlidir. Allahın idarəsini rədd edən xalq beləcə öz səhvini gördü. İnsanlar duaları onlara xeyir-dua, bərəkət gətirən, Allahdan qorxan peyğəmbəri korkoranə canfəşanlıqla onlara lənət ilə dua edən padşaha dəyişdirmişdilər.

Əgər israillilər Yonatanın tərəfini saxlamasaydılar, onların xilaskarı padşah əmrinin qurbanı olardı. Bütün baş verənlərdən sonra Şaulun idarəsi altında qalan insanların həyəcanlarını təsəvvür etmək çətin deyildir! Şaulun onların öz səyləri ib taxt-taca çıxmasını dərk etmək necə də acı idi! Allah insanların inadcıl hərəkətbrinə uzun müddət səbirlə dözür və hamıya öz günahlarını görmək və tövbə etmək üçün imkan verir. Ola bilsin ki, eb görünür ki, O, Onun iradəsinə zidd gedənlərin və xəbərdarlıqları rədd edənlərin çiçəkbnməsinə şərait yaradır, - öz vaxtında O, onların ağılsızlıqlarını mütləq ifşa edəcəkdir. [566]

61-ci fəsil
ŞAULUN RƏDD EDİLMƏSİ

(Bu fəsil Şamuelin Birinci Kitabının 15-ci fəslinə əsaslanır)

Şaul Qilqaldakı çətin vəziyyət anında sınaqdan imanla çıxa bilmədi və Allah ibadətini ləyaqətsiz etdi, lakin onun günahı hələ də düzələ bilərdi və Rəbb Şaula Allahın sözünə sarsılmaz imanını və Onun əmrlərinə itaətini göstərmək üçün başqa imkan verdi.

Peyğəmbər Gilgalda onu ifşa edəndə, Şaul öz günahını xırda bir şey hesab etdi. O qərara gəldi ki, onunla ədalətsiz rəftar etmişlər və öz hərəkətlərinə haqq qazandırmağa, səhvlərini ört-basdır etməyə çalışdı. O vaxtdan o, peyğəmbərlə az-az görüşdü. Şamuel Şaulu oğlu kimi sevirdi, cəsarətli və coşqun Şaul isə öz növbəsində peyğəmbərə çox hörmət edirdi; lakin o, Şamuelin ifşalarını qazanmadığını düşünərək, o vaxtdan onunla görüşdən mümkün qədər qaçırdı.

Lakin Rəbb Öz xidmətçisini başqa bir xəbərlə Şaulun yanına göndərdi. Öz itaəti ilə o, Allaha sədaqətini hələ sübut edə bilər və İsrailin etibarını doğrulda bilərdi. Şamuel padşahın yanına gəldi və Allahın sözlərini ona çatdırdı. Monarxın bu sözlərə itaət etməyin necə vacib olduğunu başa düşməsi üçün Şamuel xüsusi olaraq qeyd etdi ki, Allahın əmri ilə onu taxt-taca qoyanın adından danışır. Peyğəmbər dedi: “Rəbb Allah belə deyir: İsraillilər Misirdən çıxan zaman yolda Amaleqlilər onlara qarşı müqavimət göstərdilər. Ona görə də onları cəzalandıracağam. İndi get, Amaleqliləri qır, hər şeybrini tamamilədarmadağın et və [567] onlara heyfın gəlməsin. Kişidən qadınadək, yeniyetmədən südəmər körpəyədək, öküzdən qoyunadək, dəvədən eşşəyədək hamısını qır”. Amaleqlilər səhrada İsraillə birinci müharibəyə girmişdilər və bu günaha görə, həm də Allahı rədd etdiklərinə və bütpərəstliyə yuvarlandıqlarına görə Rəbb Musa vasitəsilə onlara hökm çıxarmışdı. İlahi əmrə əsasən onların İsraillə qəddar rəftarının tarixi bu göstərişlə yazılmışdı: “Amaleqin xatirəsini yer üzündən sil; unutma” (Qanunun təkrarı 25:19). Bu hökmün yerinə yetirilməsi dörd yüz il təxirə salınmışdı, lakin Amaleqlilər öz günahlarından əl çəkməmişdilər. Rəbb bilirdi ki, bu allahsız xalq, əgər bacarsaydı, israilliləri və onların dinini yer üzündən silərdi. İndi nəhayət uzun müddət təxirə salınmış hökmü yerinə yetirmək olardı.

Allahın çoxsəbirliliyi bu allahsız xalqı öz azğınlıqlarında daha təkəbbürlü etmişdi və zaman çıxarılan hökmü yumşaltmadı. ” Çünki Rəbb Perasim dağmda etdiyi kimi qalxacaq, Giveon vadisindəki kimi qəzəblənəcək” (Yeşaya 28:21). Bizim mərhəmətli Allahımız üçün cəza Ona xas olmayan nəsə yad bir şeydir. “Onlara de: Varlığıma and olsun ki, pis adamın ölümündən yox,onun öz yolundan dönüb yaşamasından zövq alıram” (Yezekel 33:11). “Allah insansevər və rəhmdildir, çoxsəbirli, çoxmərhəmətli və həqiqidir... günahı, təqsiri və cinayəti bağışlayandır”. Lakin O “cəzasız qoymur” (Çıxış 34:6,7). O, qisasdan həzz almasa da, Onun qanununu pozanları cəzalandıracaqdır. O belə etməlidir ki, yerin sakinlərini tam pozğunluqdan və ölümdən qorusun. Bir çoxlarını xilas etmək üçün, günahda qəddarlaşanları O məhv etmək məcburiyyətindədir. “Rəbb çoxsəbirli və böyük qüdrətlidir və cəzasız qoymur” (Nahum 1:3). Dəhşətli Haqq məhkəməsi ilə Öz qanununun tapdanmış nüfuzunu O bərpa edəcəkdir. Onun Haqq məhkəməsini qurtarmağa ləngiməsi bu cəzanı doğuran günahlann dərinliyinə və günahkarı gözləyən qisasın sərtliyinə şəhadət edir.

Lakin cəza verən Allah mərhəməti də unutmadı. Amaleqlilər cəza çəkməli idilər, onların arasında yaşayan Qeyinlilərə isə rəhm etdilər. Bu xalq bütpərəstlikdən tamamilə azad olmasa da, Allaha xidmət edirdi və İsrailə dostcasına münasibət göstərirdi. Musanın qaynı Xovav da bu qəbiləyə məxsus idi, israillilərin səhrada sərgərdanlığı zamanı o, onlan müşayiət edirdi və onun ölkəni tanıması onlara çox qiymətli köməklik göstərdi. [568]

Filiştlilərin Mikmaşdakı məğlubiyyətindən sonra Şaul Moavla, Əmmonla, Edomla, Amaleqlilərlə və Filiştlilərlə müharibə etmişdi və həmişə qələbə qazanmışdı. Amaleqlilərə qarşı hücum etmək əmrini alan kimi Şaul dərhal müharibə elan etdi. Onun peyğəmbərin sözləri ilə möhkəmlənən sözləri bütün ölkəyə elan edildi və döyüşməyə qadir bütün adamlar gələcək fəaliyyət üçün toplaşdı. Bu yürüş varlanmaq məqsədilə edilmirdi. Bu müharibədə israillilərə nə qələbə şöhrəti, nə də şikar məxsus olmalı idi. Onlar müharibəyə yalnız ona görə gedirlər ki, Allaha itaət etsinbr və Amaleqliləri Onun cəzasına düçar etsinlər. Allah istəyirdi ki, bütün xalqlar görsünlər ki, Onun ali hakimiyyətinə müqavimət göstərən xalqın müqəddəratı necə oldu; O, həm də göstərmək istəyirdi ki, onları nifrət etdikləri həmin xalq qırır.

“Şaul Xaviladan Misirin şərqindəki Şura çatana qədər Amaleqliləri qırdı. Amaleq padşahı Aqaqı sağ tutdu, bütün xalqı isə tamamilə qılıncdan keçirdi. Amma Şaul xalqı ilə birlikdə Aqaqa və Amaleqlilərin ən yaxşı qoyunlarına,öküzlərinə, kökəldilmiş heyvanlarına, quzularına və yaxşı şeybrin hamısına heyfi gəlib tamamilə məhv etmək istəmədi, bütün gərəksiz və yararsız şeyləri isə tamamilə yox etdi “.

Amaleqlilər üzərində bu qələbə Şaulun nə vaxtsa qazandığı qəbbələr arasında ən parlağı idi və onun qüruru qəlbində yenidən alovlandı ki, bu da ən böyük təhlükə idi. Allah düşmənlərini tamamilə qırmaq haqda Allah əmri yalnız qismən yerinə yetirildi. Öz qalib qayıdışının şöhrətini artırmağa çalışaraq Şaul ətrafdakı bütpərəst xalqların adətlərini təqlid edib amaleqlilərin kinli, döyüşkən padşahı Aqaqın həyatına rəhm etdi. Xalq isə ən yaxşı öküzləri, qoyunları və yük heyvanlarını özünə saxladı və öz günahına onunla haqq qazandırdı ki, onları Allaha qurban gətirəcəkdir. Heyvanları öz heyvanlarının əvəzinə istifadə etməklə onlar öz heyvanlarını saxlamaq niyyətində idilər.

Şaul sonuncu smağa məruz qaldı. Onun Allah iradəsinə özünə arxayın etinasızlığı göstərirdi ki, o, müstəqil monarx kimi hərəkət etmək niyyətindədir və bununla sübut edirdi ki, o, Allahın canişini olmağa layiq deyildir. Qəbbədən məst olmuş Şaul və onun adamları evlərinə qayıtdıqları zaman, Şamuel peyğəmbərin evində dərin kədər hökm sürürdü. O, Allahdan padşahın hərəkətlərini ittiham edən xəbər almışdı. “Şaulu padşah etdiyimə peşman oldum. Çünki o dönüb Mənim ardımca getməyərək sözbrimi yerinə yetirməyib”. Peyğəmbər üsyankar [569] padşahın hərəkətindən çox sarsılmışdı və dəhşətli hökmün dəyişdirilməsi üçün bütün gecə ağlayaraq dua etmişdi.

Allahın peşmançılığı insanın peşmançılığına bənzəmir. “... İsrailin Sadiqi peşman olmur; çünki O, insan deyildir ki, peşman olsun”. İnsanın peşmançılığı şüurun dəyişməsini göstərir. Allahın peşmançılığı isə şəraiti və münasibətini dəyişə bilər. Şərtlərə tabe olaraq və onları qəbul edərək insan Allahın lütfündə olacaqdır; ya da öz hərəkətlərinin nəticəsi olaraq, o, Allahın lütfünə uyğun şərtlərdən kənarda qalacaqdır; lakin Rəbb “dünən, bu gün və əbədiyyən” həmin olaraq qalır (İbranilərə 13:8).Şaulun itaətsizliyi onun Allaha münasibətini dəyişdirdi; lakin onun Allah tərəfindən qəbul edilməsi şərtləri dəyişilməz olaraq qaldı - Allahın tələbləri əvvəllər olduğu kimi idi, çünki Onda “nə dəyişiklik, nə də dəyişikliyin kölgəsi yoxdur” (Yaqub 1:17).

Səhərisi peyğəmbər qəlb ağrısı ilə günahkar padşahı qarşılamağa çıxdı. Şamuel ürəyində ümid bəsləyirdi ki, Şaul fikirbşərək öz günahını etiraf edər, peşman olar, itaət edər və yenidən Allahın mərhəmətini qazanar. Lakin qanunsuzluq yolunda ilk addım atılanda, qalanları artıq o qədər də çətin deyildir. İtaətsizlikdən pozulmuş Şaul dilində yalanla Şamueli qarşılamağa çıxdı. O nida etdi: “Qoy Rəbb sənə xeyir-dua versin, mən Rəbbin sözünə əməl etdim”.

Peyğəmbərin qulağına çatan səslər itaətsiz padşahı ifşa etdi. O soruşanda: “Elə isə qulaqlarıma gələn bu qoyun mələməsi və eşitdiyim bu öküz böyürtüsü nədir?” - Şaul cavab verdi: “Onları Amaleqlilərdən gətiriblər. Çünki xalq sənin Allahın Rəbbə qurban etmək üçün qoyunlarla öküzlərin ən yaxşılarını saxlayıb, qalanlarını isə tamamilə yox etdi”. Xalq Şaulun əmrinə itaət edirdi, lakin özünə haqq qazandırmaq üçün o, özünün bütün günahını xalqın üstünə yıxmağa hazır idi.

Şaulun rədd edilməsi xəbəri Şamueldə ifadə edilməz kədər doğurdu. Bu haqda bütün İsrail ordusu bilməli idi, onlar qazanılan qələbədən sonra məğrurluq və şanlı qələbə hissinə qapılaraq, bu qələbəni bütünlüklə padşahın dahiliyi və şücaəti ilə izah edirdilər. Lakin Şaul da İsrailin bu döyüşdəki müvəffəqiyyətini Allaha aid etmirdi. Şaulun itaətsizliyinə əmin olaraq peyğəmbər qəzəb hiss etdi - axı, Allahın belə yüksək fərqləndirdiyi adam Göylərin əmrini pozmuşdu və İsraili [570] günaha aparmışdı. Padşahın sözləri Şamueli aldatmadı. Kədər və qəzəb qarışıq hisslə o dedi: “Dayan, bu gecə Rəbbin mənə söylədiklərini sənə deyəjəyəm. ...Sən öz gözündə kiçik olduğun halda İsrail qəbilələrinin başçısı olmadınmı? Rəbb səni İsrail üzərinə padşah olaraq məsh etməyibmi?” O, Allahın Amaleq haqqındakı əmrini təkrar etdi və Şauldan izahat tələb etdi.

Şaul sözünə haqq qazandırmağa çalışdı: “Mən Rəbbin sözünə itaət etdim. Rəbbin məni göndərdiyi yürüşə getdim. Amaleq padşahı Aqaqı bura gətirdim, amaleqliləri isə tamamilə məhv etdim. Lakin xalq talan malından qoyunları və öküzləri, məhv edilməyə həsr olunanlardan ən yaxşısını götürdü ki, Qilqalda Allahın Rəbbə qurban versin”.

Peyğəmbər Şaulun canını qurtarmaq üçün söylədiyi yalanı sərt və təntənəli surətdə rədd etdi və ona dəyişməz hökmü elan etdi: “Rəbb Öz sözünə itaət edilməsindən xoşu gəldiyi qədər yandırma qurbanı və başqa qurbanlardan xoşu gələrmi? Bax itaət etmək qurbandan, qulaq asmaq qoçların iç piyindən daha yaxşıdır. Çünki asilik falçılığa bərabər günahdır, inadkarlıq isə özbaşnalıq və bütpərəstliyə bərabərdir. İndi ki sən Rəbbin sözünü rədd etdin, O da səni padşahlıqdan rədd etdi”.

Padşah bu dəhşətli hökmü eşidəndə qışqırdı: “Günah etdim, çünki Rəbbin əmrini və sənin sözlərini pozdum və xalqdan qorxub onların sözünə qulaq asdım”. Peyğəmbərin ittihamından qorxaraq, Şaul indiyə kimi inadla inkar etdiyi günahını etiraf etdi, lakin əvvəlki kimi bu günahı xalqın üzərinə yıxmaqda davam etdi və xalqdan qorxduğu üçün günah etdiyini söylədi.

Şaul Şamuelə bu yalvarışları edəndə ona rəhbərlik edən günahdan kədərlənməsi deyil, cəzadan qorxması idi: “Rica edirəm,günahımı bağışla və indi mənimlə bərabər geri qayıt ki, Rəbbə səcdə qılım”. Əgər Şaul səmimi tövbə etsəydi, o, öz günahını bütün xalq qarşısında etiraf edərdi, lakin onu yalnız öz nüfuzunun və xalqın sədaqətinin saxlanması narahat edirdi. O, Şamueli saxlamağı ona görə belə hərarətlə istəyirdi ki, xalqa nüfuzlu təsirini itirməkdən qorxurdu.

Peyğəmbər Şaula cavab verdi: “Mən səninlə geri qayıtmayacağam, çünki sən Rəbbin sözünü rədd etdin. Ona görə də Rəbb İsraildə padşah olmayasan deyə səni rədd etdi”. Şamuel getmək üçün dönəndə dəhşətə bürünmüş padşah onun paltarından yapışdı, lakin paltar [571] cırıldı. Buna cavab olaraq peyğəmbər dedi: “Bu gün Rəbb də səndən İsrail padşahlığını bu cür qoparıb səndən də yaxşı olan yaxınına verdi”.

Şaulu Allahın narazılığından çox, Şamuelin yadlaşması narahat edirdi. O bilirdi ki, xalq peyğəmbərə ondan çox etibar bəsləyir. Şaul hiss edirdi ki, başqa adamın padşahlığa məsh ediləcəyini xalqa xəbər versələr, o, xalqı hakimiyyəti altında saxlaya bilməyəcəkdir. Əgər Şamuel onu indi tərk edərsə, üsyan alovlanacağından ehtiyat edərək, o, peyğəmbərə yalvardı ki, ağsaqqalların və xalqın önündə onu hörmətdən salmasın, onunla birlikdə dini ibadətdə iştirak etsin. İlahi göstərişə itaət edərək Şamuel padşahın xahişinə güzəştə getdi ki, üsyana əsas verməsin. Lakin o, keçirilən ibadətdə yalnız səssiz şahid kimi iştirak etdi.

Lakin bütün xalqın önündə edilməli olan daha bir sərt və ədalətli iş qalırdı. Şamuel bütün xalq qarşısında Allahın şərəfini qorumalı və Şaulun hərəkətbrini ifşa etməli idi. O, Amaleq padşahını onun yanına gətirməyi əmr etdi. İsraillilərin qılınclarından həlak olanların hamısından daha çox qəddar Aqaq günahkar idi; o, Allah xalqına nifrət edirdi, onu məhv etmək istəyirdi və bütpərəstliyin xeyli yayılmasına səbəb olmuşdu. Aqaq peyğəmbərin əmri ilə gəldi, o fikirbşirdi ki, ölüm təhlükəsi keçmişdir. Şamuel dedi: “”Sənin qılıncın qadınları necə övladsız qoyurdusa, sənin anan da qadınlar arasında bebcə övladsız qalacaq”. Şamuel Qilqalda- Rəbb önündə Aqaqı doğradı”. Bunu edərək o, Ramadakı öz evinə qayıtdı, Şaul isə Giveaya, öz evinə getdi. Bundan sonra peyğəmbər və padşah yalnız bircə dəfə bir-birlərini gördülər.

Şaul yenicə padşah olanda o, öz qabiliyyətləri haqda yüksək fıkirdə deyildi və məsləhətlərə həvəslə qulaq asırdı. Onun biliyi, təcrübəsi çatmırdı və onun xasiyyətində ciddi qüsurları var idi. Lakin Rəbb ona tövsiyyəçi və köməkçi olaraq Müqəddəs Ruh bəxş etmişdi və ona İsrail padşahına zəruri olan keyfıyyətləri inkişaf etdirə bilməsi üçün şərait yaratmışdı. Əgər o, təvazökar qalsaydı və həmişə İlahi müdrikliyin ona rəhbərlik etməsinə çalışsaydı, onda öz yüksək vəzifəsini uğur və şərəflə yerinə yetirərdi. İlahi mərhəmətin təsiri altında hər bir yaxşı keyfiyyət o vaxt güclənir ki, pis meylbr zəifləyir. Özünü Allaha həsr edənlərin hamısı üçün Onun yerinə yetirdiyi həmin iş eb budur. Yalnız itaətkar və tövsiyələri qəbul edən olduqlarına görə Allahın Öz işi üçün seçdiyi adamlar çoxdurlar. Öz uzaqgörənliyi ilə O, eb vəziyyətlər yaradır ki, [572] insanlar Ondan öyrənə bilsinlər. O, onlara özlərinin qüsurlarını açır və Onun köməyini axtaranlara səhvləri düzəltmək qüvvəsi verir.

Lakin Şaul özünə həddən artıq güvənirdi və imansızlığı, itaətsizliyi ilə Allaha şərəfsizlik etdi. Öz padşahlığının başlanğıcında o, təvazökar və özünə şübhə ilə yanaşan adam olsa da, uğurlar onu özünə arxayın etdi. Hakimiyyətinin başlanğıcında əldə edilən qələbə onda onun üçün ən böyük təhlükə olan məğrurluq alovlandırdı. Şaulun hərbi məharəti, Gilead Yaveşi uğrundakı döyüş zamanı zirəkliyi xalqı heyran etdi. İnsanlar padşahı alqışladılar, onlar unudurdular ki, o, Allahın əlində yalnız alətdir; Şaul əvvəlcə bütün şöhrəti Allaha aid etsə də, sonradan onu öz adına çıxdı. O, özünün Allahdan asılı olduğunu unutdu və onun qəlbi Allahdan uzaqlaşdı. Qilqaldakı özünə arxayın və kafir əməli üçün yol beləcə hazırlandı. Elə həmin kor özünə arxayınlıq onu Şamuelin ifşalarını rədd etməyə təhrik etdi. Şaul Şamueli Allah tərəfindən göndərilən peyğəmbər kimi tanıyırdı, buna görə də, özünü təqsirkar hesab etməsə də, onun ifşalarını eşitməli idi. Əgər o, öz səhvini dərk etmək və etiraf etmək istəsəydi, bu acı təcrübə gələcəkdə onun üçün müdafiə ola bilərdi.

Əgər Rəbb Şaulu tamam tərk etsəydi, O, yenidən peyğəmbər vasitəsilə ona müraciət etməzdi və keçmişin səhvlərini düzəltmək üçün müəyyən işi yerinə yetirməyi tapşırmazdı. Özünü Allah övladı adlandıranlardan kimsə Onun iradəsinə etinasız münasibət göstərəndə və başqalarına pis nümunə göstərərək onları da Allahın göstərişlərinə qarşı hörmətsiz və düşüncəsiz edəndə, əgər ifşaları səmimi qəlbdən qəbul edərsə və imanla, itaətlə Allaha qayıdarsa, o, hələ günaha qalib gələ bilər. Məğlubiyyət zamanı hiss etdiyimiz alçalma çox vaxt xeyir-duaya çevrilir, çünki Allah idarəsini Onun köməyi olmadan yerinə yetirməkdə aciz olduğumuzu göstərir.

Şaul Allah Ruhu vasitəsilə ona göndərilən ifşanı rədd edəndə və özünə haqq qazandırmağa inadla davam edəndə, o, köməyi ilə Allahın onun özünü özündən xilas edə biləcəyi yeganə vasitəsini rədd etdi. O, özbaşına olaraq Allahdan uzaqlaşdı və daha İlahi köməkdən və ya rəhbərlikdən istifadə edə bilmədi, o vaxta qədər ki, öz günahını etiraf edib Allaha qayıtmalı idi.

Qilqalda Şaul özünü elə göstərmişdi ki, guya böyük saf vicdanlılıqla İsrail ordusu önündə Allaha qurban gətirir. Lakin onun möminliyi [573] həqiqi deyildi. Allahın idarəsinə birbaşa zidd olaraq yerinə yetirdiyi dini ibadət Şaulun əllərini yalnız zəiflətdi, Allahın vermək istədiyi köməkdən onu məhrum etdi.

Amaleqə qarşı vuruşaraq Şaul fikirləşdi ki, Allahın ona əmr etdiyi hər şeyi etmişdir, lakin Rəbb qismən itaətlə razı deyildi. Hətta guya xeyirxah məramla etinasızlıq göstərilən bir sözündən O, yan keçə bilməzdi. Allah insanlara Onun tələblərindən dönmək azadlığı verməmişdir. Allah İsrailə demişdir: “Hər kəs öz nəzərində nəyi düz sayırsa... onu etməyin”, “Sizə çatdırdığım bütün bu əmrlərə düzgün əməl edin. Allahınız Rəbbin gözündə yaxşı və doğru işlər gördüyünüz üçün sizin və sizdən sonra gələn övladlarınızın həmişə xoş güzaranı olar” (Qanunun təkrarıl2:8,28). Hər hansı bir qərar qəbul edərkən, biz onun bizə zərər vurub-vurmayacağı haqda deyil, onun Allah iradəsinə uyğun olması haqda düşünməliyik. “Elə yollar vardır ki, insana düz görünür; lakin onların sonu ölümə aparır” (Məsəllər 14:12).

“İtaət qurbandan yaxşıdır”. Qurban gətirmələrin öz-özlüyündə Allahın gözlərində heç bir qiyməti yoxdur. Onları gətirməklə insan günaha tövbə etməsini, Məsihə imanını və Allah qanununa sonrakı itaətini ifadə edir. Lakin tövbəsiz, imansız və qəlbən itaətsiz bu qurbanların heç bir mənası yoxdur. Allahın məhvə məhkum etdiyi şeyi qurban gətirmək istəməklə, Şaul Allah əmrini kobudcasına pozdu, o, İlahi hakimiyyətə açıqcasına ikrah nümayiş etdirdi. Bu ibadət Göylər üçün təhqir olardı. Şaulun günahı və onun nəticələri haqda bilərək, çoxları beləcə də hərəkət edirlər! Allahın bəzi tələblərinə inanmaqdan və onlara itaət etməkdən imtina edərək, onlar Onun önündə formal dini mərasimləri yerinə yetirməkdə inadla davam edirlər. Allah Ruhu belə ibadətə cavab vermir. İnsanlar dini mərasimləri necə dəqiqliklə yerinə yetirsələr də, əgər onlar Onun hökmlərindən birini pozmaqda davam edirlərsə, Rəbb onları qəbul edə bilməz.

“İtaətsizlik sehrbazlıq kimi və zidd getmək bütpərəstlik kimi bir günahdır”. İtaətsizlik öz başlanğıcını şeytandan götürür və Allaha qarşı hər bir etiraz ondan doğur. Allahın idarəsinə qarşı üsyan edən böyük dönüklə ittifaqa girir və o, hissləri kölələşdirmək və şüuru tutqunlaşdırmaq üçün bütün gücündən və hiyləsindən istifadə edir. O, hər şeyi yanlış işıqda təqdim edir, belə ki bunun təsiri altında bizim əcdadlarımız qanunun pozulmasından sonra böyük mənfəət alacaqlarını zənn edirdilər. [574]

Şeytanın sehrkar gücünə bundan güclü sübut yoxdur ki, onun tərəfindən yoldan çıxarılanların çoxusu belə əqidə ilə aldanırlar ki, guya Allaha xidmət edirlər. Qorəx, Dotan və Əviram Musanın nüfuzuna qarşı üsyan edəndə onlar düşünürdülər ki, özləri kimi insan rəhbərə qarşı birləşmişlər və inanırdılar ki, bununla Allaha xidmət edirlər. Lakin Allahın seçdiyini rədd etməklə, onlar Məsihi rədd etdilər; onlar Allah Ruhunu təhqir etdilər. Məsihin günlərində də yəhudi kitabçıları və ağsaqqalları Allah haqda böyük qısqanclığı gözə göstərərək, beləcə Onun Oğlunu çarmıxa çəkdilər. Allah idarəsinə zidd olaraq öz iradəsi ilə hərəkət edənlərin qəlblərində indi də bu cür ruh yaşayır.

Şamuelə Allah Ruhunun rəhbərlik etməsi haqda Şaul gözəl sübutlar almışdı. Onun peyğəmbər tərəfindən verilən Allah əmrini pozması sağlam düşüncəyə zidd idi. Onun məşum özünə arxayınlığını şeytanın sehrbazlığına aid etmək olar. Şaul bütpərəstliyi və sehrbazlığı səylə qadağan edirdi, lakin İlahi əmrə qulaq asmayaraq, o, Allaha zidd olan həmin ruhun təsiri altında hərəkət etdi və sehrbazlıqla məşğul olan adamlar kimi şeytan tərəfindən eləcə də yoldan çıxarıldı; onu ifşa edəndə isə onun itaətsizliyinə inadkarlıq da əlavə olundu. O, bütpərəstlərlə açıqca birləşərək Allah Ruhuna böyük təhqir gətirə bilməzdi.

Allah Sözünün və ya Onun Ruhunun ifşalarına və xəbərdarlıqlarına etinasız münasibət göstərmək çox təhlükəlidir. Çoxları Şaul kimi o qədər şirniklənirlər ki, nəhayət günah tərəfindən gözləri tutularaq günahın mahiyyətini görmürlər. Onlar özlərinə bununla haqq qazandırırlar ki, xoş məramla hərəkət etmişlər və İlahi tələblərə zidd heç bir şey etməmişlər. Beləcə, Ruhun lütfünə zidd hərəkət etməklə, onlar nəhayət daha Onun səsini eşitmirlər və özləri seçdikləri tamah toruna düşürlər.

Allah İsrailə onların ürəyi istədiyi padşahı, Şaulu verdi, Şamuel Qilqalda onu padşah təyin edəndə demişdi: “Sizin seçdiyiniz, sizin tələb etdiyiniz padşah budur” (lŞamuel 12-13-qeyd müəllifindir). Xoş görkəmli, nəcib və şahanə boy-buxunlu Şaul öz zahiri görünüşü ilə onların padşah ləyaqəti haqqındakı təsəvvürlərinə cavab verirdi, onun cəsarəti və orduya komandanlıq etmək bacarığı sayəsində isə onlar [575] xalqlar arasında hörmət və şöhrət qazanmaq istəyirdilər. Padşahlarının onu ədalətlə və qərəzsiz idarə etməyə qadir edən xeyirxah meyllərə malik olub-olmaması onları az narahat edirdi. Onlar həqiqi nəcib xarakterə malik olan, Allahı sevən və ondan qorxan padşah istəmirdilər. Onlar Allahdan məsləhət istəmirdilər ki, İsrailin Onun seçilmiş xalqı kimi öz xüsusi, müqəddəs xarakterini qoruması üçün padşah hansı keyfiyyətlərə malik olmalıdır. Onlar Allah yolunu deyil, öz yollarını axtarırdılar. Buna görə də Allah onlara öz istədikləri kimi, xarakteri onların öz xarakterlərini əks etdilən padşah verdi. Onların qəlbləri Allaha tabe deyildi və onların padşahı da İlahi lütfə tabe deyildi. Bu cür padşahın rəhbərliyi altında onlar səhvlərini dark edərək, gözləri açılmalı və Allaha qayıtmalı idilər.

Lakin Rəbb Şaulun üzərinə padşahlıq etmək məsuliyyəti qoyaraq, onu taleyin ixtiyarına buraxmadı. O, ona Müqəddəs Ruh verdi ki, O, onda olsun və onun zəifliklərini ona açsın, İlahi lütfə ehtiyacı olduğunu ona göstərsin; əgər Şaul Allaha güvənsə idi, Rəbb onunla olardı. Nə qədər ki onun iradəsi Allahın iradəsinə tabe idi və o Onun Ruhuna itaət edirdi, Allah hər şeydə ona uğur göndərirdi. Lakin Şaul Allahdan asılı olmadan fəaliyyət göstərməyi qərara alanda, Rəbb daha ona rəhbərlik edə bilmədi və şıltağı kənarlaşdırmağa məcbur oldu. Sonra O, taxt-taca “Öz könlüncə ər” təyin etdi (lŞamuel 13:14), o da qüsurlardan azad deyildi, lakin özünə deyil, Allaha güvənirdi və Onun Ruhu ib hərəkət edirdi; günah edəndə ifşanı itaətlə qəbul edirdi və özünü düzəldirdi. [576]

62-cü fəsil
DAVUDUN MƏSH EDİLMƏSİ

(Bu fəsil Şamuelin Birinci Kitabının 16:1-13- cü fəslinə əsaslanır)

“Böyük padşahın şəhəri” - Yerusəlimdən bir neçə mil cənubda Bet-Lexem yerləşirdi. Burada İsaya beşikdə layla çalmalarından və Şərqin müdriklərinin Ona səcdə etmələrindən min ildən artıq əvvəl Yessey oğlu Davud burada anadan oldu. Xilaskarın gəlməsindən yüzilliklər əvvəl hələ tamamilə uşaq olan Davud Bet-Lexemi əhatə edən təpəbrdə qoyun otarırdı. Sadə oğlan, çobancığaz adət etdiyi işlə məşğul olaraq özü üçün qoşduğu nəğmələri oxuyurdu, arfanın sədaları isə onun melodik, təmiz, gənc səsinə xoş ahəng verirdi. Rəbb Davudu seçmişdi və gələcək illərdə ona etibar etmək istədiyi iş üçün onu çoban həyatının tənhalığında hazırlayırdı.

Davud öz adi çoban işi ilə məşğul olduğu zaman, Rəb Allah peyğəmbər Şamuelə dedi: “İsrail üzərində padşah olmasın deyə, Şaulu rədd etdiyim halda sən nə vaxta qədər onun dərdini çəkəcəksən? Yağ buynuzunu yağla doldur və get. Səni Bet-Lexemli Yesseyin yanına göndərirəm. Çünki onun oğullararı arasında özüm üçün padşah təyin etmişəm... Özünlə bir düyə götürüb “Rəbbə qurban kəsmək üçün gəlmişəm” de”. Yesseyi də qurban mərasiminə dəvət et və sonra nə edəcəyini sənə bildirəcəyəm. Sənə deyəcəyim adamı Mənim üçün məsh edəcəksən”. Şamuel Rəbbin söybdiyi kimi etdi, Bet-Lexemə getdi. Şəhərin ağsaqqalları onu həyəcanla qarşıladılar və dedilər: “Bu gəlişin [577] xeyirdirmi”? O dedi: “Bəli xeyirdir”. Ağsaqqallar ibadətə gəlmək dəvətini qəbul etdilər və Şamuel Yesseyi və onun oğullarını da çağırdı. Qurbangah qurdular və hər şey qurban gətirmək üçün hazır oldu. Ən kiçik oğlu Davuddan başqa Yesseyin bütün ailəsi burada iştirak edirdi, sürünü baxımsız qoymaq təhlükəsiz olmadığı üçün onu qoyunlara keşik çəkmək üçün saxlamışdılar.

Qurbangətirmə qurtardı və qurban yeməyinə başlamazdan əvvəl Şamuel peyğəmbər nəzərilə Yesseyin görkəmcə nəcib olan bütün oğullarını nəzərdən keçirdi. Böyük oğlu Eliav görkəmdə, qamətdə və gözəllikdə hamıdan çox Şaulu xatırladırdı. Onun gözəl üzü və qüsursuz boy-buxunu peyğəmbərin diqqətini cəlb etdi. Onun şahanə qamətinə baxaraq Şamuel fikirləşdi: “Doğrudan da, Rəbbin məsh etdiyi Rəbbin qarşısındadır!”, onu məsh etmək üçün Allahın icazəsini gözlədi. Lakin Tanrı üçün insanın zahiri əsas deyildir. Eliavda Allah qorxusu yox idi. Əgər o, taxt-taca çıxsa idi, məğrur və sərt padşah olardı. Rəbb Şamuelə dedi: “Onun görünüşünə və uca boyuna baxma, Mən onu rədd etmişəm. Ona görə ki Rəbb insanın gördüyü kimi görməz, çünki insan zahirə, Rəbb isə ürəyə baxar”. Zahiri gözəllik Allaha qəlb haqda heç nə demir. İnsanın əsl gözəlliyini müdriklik, həm də xarakter və davranış kamilliyi ifadə edir; Rəbb tərəfindən qəbul olunmağımızı daxili zənginlik və qəlbin kamilliyi müəyyən edir. Özümüz və başqaları haqda düşüncələrdən bu həqiqətə necə də dərindən nüfuz etməyilik. Şamuelin səhvi öyrədir ki, üzün gözəlliyinə və boy-buxunun əzəmətinə əsaslanan rəy necə də miskindir, qəlbin sirlərini və ya Allah məsləhətlərini dərk etməkdə Göylərin xüsusi ziyası olmadan insan müdrikliyi necə də uzaqgörən deyildir. Öz yaratdıqlarına münasibətdə Allahın niyyətləri və yolları bizim məhdud şüurumuzdan çox yüksəkdədir, lakin biz əmin ola bilərik ki, O, Öz övladlarını məhz onlara tapşırılan işi yerinə yetirməyə qadir olduqları yerə və onların iradəsinin Allahın iradəsinə tabe olduqlan zaman göndərəcəkdir ki, Onun xeyirxah planları insanın xudbinliyi ilə pozulmasın.

Beləliklə, Eliavdan yan keçildi və peyğəmbər ibadətdə iştirak edən digər altı qardaşı nəzərdən keçirdi, lakin Rəbb Öz seçkisini onların heç birinin üzərində saxlamadı. Şamuel əzabverici intizarla gənclərdən sonuncusuna baxdı. Peyğəmbər özünü itirmiş, duruxmuşdu. O, Yesseydən soruşdu: “Oğlanlarının hamısı budur?” Ata cavab verdi: [578] “Lap kiçiyi də var, odur, qoyun otarır”. Şamuel onu gətirmələrini əmr edərək dedi: “Bir nəfər göndər, qoy o da buraya gəlsin. Çünki o buraya gəlməsə, biz süfrəyə oturmayacağıq”.

Tənha çoban qəfil dəvətdən çox təəccübləndi: Davudun yanına göndərilən adam Bet-Lexemdən gələn və onun arxasınca adam göndərən peyğəmbərdən danışdı. O, təəccüblə soruşurdu ki, peyğəmbər və İsrailin hakimi nə üçün onu görmək istəyir, lakin ləngimədən dəvətə itaət etdi. “O, alyanaq, gözləri gözəl, üzü göyçək idi”. Şamuel gözəl, qoçaq, təvazökar gənc çobana razılıqla baxanda Allahın səsi peyğəmbərə dedi: “Dur, onu məsh et, çünki seçilmiş budur”. Öz adi çoban işi ilə məşğul olan Davud cəsarət və sədaqət göstərmişdi və indi Allah onu Öz xalqının rəhbəri olmaq üçün seçmişdi. “Şamuel yağ buynuzunu götürüb qardaşları arasında onu məsh etdi və o gündən başlayaraq Davudun üzərinə Rəbbin Ruhu qüvvə ilə endi”. Peyğəmbər ona tapşırılan işi yerinə yetirdi və rahat qəlblə Ramaya qayıtdı.

Şamuel öz hərəkətinin məqsədini hətta Yesseyin ailəsinə də açmadı və buna görə də Davudun məsh edilməsi gizli oldu. Lakin peyğəmbər bununla gəncə işarə etdi ki, onu necə yüksək qismət gözləyir, çünki sonrakı illərin çətinlikləri və təhlükələri arasında, bu haqda fikir, onun ömründə həyata keçəcək Haqq vəzifəsinə sadiq qalmaqda ona kömək etməli idi.

Davuda göstərilən böjrük şərəf onu məğrur etmədi. Onun tutmalı olacağı yüksək mövqeyə baxmayaraq, sakitcə öz adi işi ilə məşğul olmaqda davam edirdi və Allah planlarının Onun müəyyən etdiyi vaxtda və təyin etdiyi üsulla həyata keçməsini itaətlə gözləyirdi. Məsh olunmasından əvvəl olduğu kimi həlim və təvazökar çoban oğlan öz sürüsünün yanına qayıtdı və əvvəlki mehribanlıqla onların qayğısına qaldı. Lakin o, yeni ilhamla öz nəğmələrini qoşmağa və arfa çalmağa davam etdi. Onun gözünü gözəl, zəngin mənzərələr oxşayırdı. Ağır üzüm salxımlan günəş altında bərq vururdular. Meşələrdə yaşıl yarpağa bürünmüş ağaclar sərin mehdən yellənirdilər. O, bütün səmaya nur çiləyərək, təzə bəy kimi öz gərdəyindən çıxan və meydanda dövrə vuran pəhləvan kimi coşan günəşə baxırdı. Dağların sərt zirvələri göyə ucalırdı, uzaqda isə Moavın dağ silsiləsinin çılpaq sıldırımları görünürdü; bütün bunların üzərində göylərin şəffaf örtüyü açılmışdı, daha yüksəkdə isə Allah idi. Davud Onu görə bilmirdi, lakin [579] Onun bütün işləri şöhrətlə dolu idi. Meşələri və dağları, çəmənləri və çayları qızılı rəngə boyayan gün işığı, düşüncələri işıq Atasını, hər bir xoş və kamil töhfənin Müəllifini dərk etməyə yüksəldirdi. Yaradanın mahiyyətinin və əzəmətinin hər gün açılan vəhyləri gənc şairin qəlbini pərəstiş və heyranlıqla doldururdu. Allah və Onun işləri haqda düşüncələrdə gələcək işlər üçün Davudun əqli və mənəvi qabiliyyətləri inkişaf edirdi və möhkəmlənirdi. Onun şüuru Allahı dərk etməkdə daha dərinliklərə vanr, nəğmə və melodiyalar üçün yeni mövzularla zənginləşirdi. Onun gur, melodik səsi təpələrdə əks-səda verərək havada yayılırdı, sanki səma mələklərinin şən nəğmələrinə cavab verirdi.

Tənha təpələr arasında həmin zəhmət və sərgərdanlıq illərinin nəticələrini kim ölçə bilər? Təbiət və Allahla ünsiyyət, sürü qayğısı, təhlükələr və qurtuluş, adi qismətinin kədər və sevincləri Davudun yalnız xarakterini formalaşdırmalı və sonrakı həyatına təsir etməli deyildi - gözəl İsrail müğənnisinin məzmurları bütün gələcək əsrlər boyunca Allah xalqının qəlbində məhəbbət və iman alovlandırmalı idi, onların, bütün yaratdıqlarının həyatı Onda olan əbədisevər Allaha daha da yaxınlaşdırmalı idi.

Kişiliyin və gözəlliyin ən çiçəklənən dövründə Davud yer üzündəki nəcib insanlar arasında yüksək mövqe tutmağa hazırlandı. Onun istedadları Allahın qiymətli töhfələri kimi İlahi Töhfəçinin izzətlənməsinə xidmət etdi. Allahın şöhrəti haqda fikirləşmək və dərk etmək imkanları onu müdriklik və möminliklə zənginləşdirdi ki, bu da onu Allahın və mələklərin sevimlisi etdi. Yaradanın kamilliyi haqda düşüncələr zamanı onun qəlbində Allah haqda daha aydın təsəvvür açıldı. Anlaşılmaz suallar aydınlaşdı, çətinliklər həll olundu, pərtliklər harmoniyaya çevrildi və yeni işığın hər şüası onda yeni heyranlıq coşğunluqları doğurdu, Allahın, Əfvedicinin şöhrəti haqda daha gözəl melodiyalar yaratdı. Ona hərəkət verən məhəbbət, düşdüyü kədər, qazandığı qələbələr - hamısı fəal şüur üçün mövzu idi; ona həyatında göstərilən Allahın Məhəbbəti haqda düşünəndə onun qəlbi pərəstiş və minnətdarlıqla getdikcə daha çox dolurdu; onun səsi daha gözəl nəğmələr səsləndirirdi, arfası daha təntənəli və şən səslənirdi və çoban oğlan qüvvədən qüvvəyə, bilikdən biliyə keçirdi, çünki Allahın Ruhu onun üzərində idi. [580]

63-cü fəsil
DAVUD VƏ QOLYAT

(Bu fəsil Şamuelin 1-ci Kitabının 16:14-23;17- ci fəsillərinə əsaslanır)

Padşah Şaul Allah tərəfindən rədd edildiyini dark edib, və peyğəmbər tərəfindən ona söylənən rədd sözlərinin gücünü hiss edəndə, o, acı ümidsizliyə və məyusluğa qapıldı. Lakin padşahın məğrur başını əyən əsl peşmançılıq deyildi. O, öz günahının murdarlığı haqda aydın təsəvvürə malik deyildi və öz həyatını dəyişdirməyə çalışmırdı, lakin qəlbində belə düşüncələr gəzdirirdi ki, onu İsraildə taxt-tacdan və törəmələrini taxt-taca varis olmaq hüququndan məhrum etməkdə Allah haqlı deyildir. Onun evinə gələcək bədbəxtlik haqqında fikirlər onu tərk etmirdi. O düşünürdü ki, müharibə zamanı göstərilən cəsarət itaətsizlik günahını əfv etdirəcəkdir. O, Allah cəzasını itaətlə qəbul etmədi və onun iddialı ruhu o qədər ümidsizləşdi ki, Şaul az qala ağlını itirmişdi. Məsləhətçiləri ona təklif etdilər ki, hər hansı bir mahir musiqiçini xidmətə götürsün, onlar ümid edirdibr ki, musiqinin şirin sədalan onun əzab çəkmiş ruhunu sakitləşdirər. Allahın uzaqgörənliyi sayəsində Davud arfada mahir çalğıcı kimi padşahın yanına dəvət edildi. Göylərdən ilham alan əzəmətli musiqi sədaları arzu edibn nəticəni göstərdi. Şaulun şüurunu sıx bulud kimi bürüyən əzginlik və qəmginlik dağıldı.

Davudun xidməti Şaulun sarayında artıq lazım olmadıqda isə o, özünün təpələr arasında otlayan sürübrinin yanına qayıtdı və əvvəlki [581] kimi təvazökar və sadə gənc olaraq qaldı. Lakin onun çalğısına ehtiyac yaranan kimi, o, yenidən padşahın yanına gəlirdi və şər ruh ondan əl çəkənə qədər monarxın həyəcanlanmış xəyalını sakitləşdirirdi. Şaul Davudun musiqisinə heyranlığını ifadə etsə də, gənc çoban padşah evindən çöllərə və təpələrə yüngüllük və sevinc hissi ilə gedirdi.

Davud Allahın və insanların iltifatı ilə böyüyürdü. O, Allah yolu ilə getməyə öyrədilmişdi və indi əvvəlkindən də çox hər şeydə Allah iradəsini yerinə yetirməyə çalışırdı. Düşüncələr üçün onda yeni mövzular yaranırdı. O, padşah sarayında olurdu və görürdü ki, padşahın üzərində necə böyük məsuliyyət vardır. Şaulun qəlbində kök salan bəzi tamahlar ona aydın olurdu və o, İsrailin birinci padşahının xarakterindəki və davranışındakı müəmmaları dərk edirdi. O, tutqun kədər buludunun padşah şöhrətini necə örtməsini müşahidə edirdi və bilirdi ki, Şaulun ailə üzvləri öz şəxsi həyatlarında heç də xoşbəxt deyildilər. Bu, onu, İsrail padşahlığına məsh olunanı dərindən həyəcanlandırırdı. Lakin həyəcanlı fikirlər ona hakim olanda və dərin düşüncələrə qapılanda, o, arfanı götürürdü və şüurunu bütün nemətləri Bəxş Edənə yüksəldən səslə çalırdı, onda onun gələcəyinin üfüqlərini tutan tutqun buludlar dağılırdı.

Allah Davuda etibar dərsi verirdi. Musa öz işi üçün tərbiyə edildiyi kimi, eləcə də Rəbb Yesseyin oğlunu hazırlayırdı ki, o, Onun seçilmiş xalqının hökmdarı olsun. Sürünün qayğısına qalaraq, Davud Böyük Çobanın Öz sürüsünə göstərdiyi qayğını dark etdi.

Davudun öz sürüsü ilə dolaşdığı xəlvət təpələr və dərələr yırtıcı heyvanların məskən saldığı yerlər idi. İordan ətrafındakı kolluqlardan şirin çıxması və ya təpələr arasındakı mağaradan ayının görünməsi az olmurdu; aclıqdan qızışaraq onlar sürüyə hücum etməyə çalışırdılar. Dövrün adətinə görə Davud yalnız sapand və çoban çomağı ilə silahlanmışdı. Lakin sürünü müdafiə edərək, o, öz gücünü və igidliyini tez sübut etdi. Sonralar bu toqquşmaları təsvir edərək o deyirdi: “Sənin qulun atasının qoyunlarını otaranda aslan, yaxud da ayı gəlib sürüdən bir quzu götürəndə mən arxadan çıxıb onu vurardım və ağzından quzunu qurtarardım. Əgər üstümə atılardısa, mən boğazının tüklərindən tutaraq çırpıb öldürərdim”. (1 Şam. 17:34,35). Bu cür hadisələr Davudda igidliyi, qətiliyi və imanı inkişaf etdirirdi.

Davud hələ Şaulun sarayına dəvət edilməmişdən öz igidliyi ilə [582] şöhrətlənmişdi. Onu padşaha təqdim edən xidmətçi onun haqqında “igid, cəsur, döyüşcüdür, müdrikliklə danışan” adam kimi söyləyərək əlavə etmişdi: “Rəbb onunladır”.

Filiştlilərə müharibə elan edəndə, Yesseyin üç oğlu Şaulun komandanlığı altındakı orduya qoşuldular, Davud isə evdə qaldı. Lakin bir qədər keçdikdən sonra o, Şaulun düşərgəsinə gəldi. Atası Davuda əmr etmişdi ki, böyük qardaşlarına hədiyyə aparsın və onların sağ-salamat olmalarını öyrənsin. Yessey bilmirdi ki, gənc çobana daha yüksək missiya etibar edilmişdir. İsrail xalqının ordusu təhlükədə idi və mələk Davuda öz xalqını xilas etməyi əmr etdi.

Orduların yerləşdikləri yerə yaxınlaşanda Davud hərbi hazırlıq səsləri eşitdi, “ordu döyüş meydanına çıxır və nərə çəkərək döyüşə hazırlaşırdı”. İsraillilər də, Filiştlilər də hərbi qaydada düzülmüşdülər. Davud özününkülərin yanına qaçdı və yaxınlaşaraq qardaşlarını salamladı. O, onlarla danışdığı zaman Filiştli pəhləvan Qolyat qabağa çıxdı və təhqiredici sözlərlə İsrailliləri söyərək qışqırdı ki, onlar öz sıralarından onunla təkbətək döyüşəcək bir adam çıxartsınlar. O, öz çağırışını təkrar etdi və Davud görəndə ki, bütün İsrail dəhşətə gəlmişdir və biləndə ki, bu allahsız hər gün onları beləcə söyür və onu susmağa məcbur edən bir adam yoxdur, o çox qəzəbləndi. Onu Allahın və Onun xalqının şərəfıni qorumaq üçün qızğın bir istək bürüdü.

İsrail ordusu ruhdan düşdü. İgidlik döyüşçülərdən üz döndərdi. Onlar bir-birlərinə dedilər: “Qabağa çıxan bu adamı görürsünüzmü? Doğrudan da, o, İsrailə meydan oxumağa çıxıb”. Davud qəzəb və hiddətlə qışqırdı: “Axı bu sünnətsiz Filiştli kimdir ki var olan Allahın alaylarına meydan oxusun?”

Davudun böyük qardaşı Eliav bu sözləri eşidərək gənc oğlanın qəlbini dolduran hissbri gözəl başa düşdü. Davud bir çoban kimi nadir cəsarəti, igidliyi və gücü ilə seçilirdi, üstəlik də Şamuelin onların atasının evinə sirli gəlişi, onun sözsüz gedişi - bütün bunlar bir yerdə onun gəlişinin əsl məqsədi haqda Davudun qardaşlarında şübhə oyatmışdı. Onlar görəndə ki, Davud onlardan yüksək qoyulmuşdur, hələ əvvəldən onlarda paxıllıq yaranmışdı və o vaxtdan onun qardaşlıq sədaqətinə və zərif məhəbbətinə qarşılıqlı cavab vermirdilər. Onlar ona sadəcə olaraq yeniyetmə çoban kimi baxırdılar və indi Eliav onun sorğularını qorxaqlığa irad kimi qəbul etdi, çünki o, Filiştli nəhəngi [583] susmağa məcbur etmək üçün heç bir tədbir görmürdü. Böyük qardaş incikliklə qışqırdı: “Sən niyə aşağı enmisən? Çöldəki bir neçə qoyunu kimə tapşirmısan? Bilirəm, sən lovğalığından və ürəyinin pis niyyətindən ötrü buraya döyüşə tamaşa etmək üçün gəlmisən”. Buna cavab olaraq Davud hörmətlə, lakin qətiyyətlə dedi: “Axı indi man nə etmişəm? Yəni danışa da bilmərəm?”

Davudun sözlərini padşaha çatdırdılar və o, gənci öz yanına çağırdı. Şaul çobanın bu sözlərini heyrətlə dinlədi: “Bu adamdan ötru heç kim ürəyini üzməsin. Sənin qulun gedib o Filiştli ilə vuruşacaq”. Şaul Davudu fikrindən döndərməyə çalışdı, lakin gənc oğlan fikrindən dönmədi. Atasının sürüsünü qoruduğu zaman keçirdiyi çoban həyatını təsvir edərək, o, sadə və təvazökarlıqla danışırdı. O dedi: “Məni aslan pəncəsindən, ayı pəncəsindən qurtaran Rəbb bu Filiştlinin də əlindən qurtaracaq”. Şaul Davuda dedi: “Get, Rəbb sənə yar olsun!” İsrail ordusu qırx gün ərzində Filiştli nəhəngin iddialı çağınşı önündə titrəmişdi. Onlar onun nəhəng boyuna baxanda qorxudan donurdular. Onun başında tunc dəbilqə var idi, bədənini beş min sikl ağırlığı olan zireh, ayaqlarını isə tunc zireh örtürdü. Zireh balıq pulcuqları kimi bir-birinə geyindirilmiş mis lövhəciklərdən ibarət idi və onlar bir-birinə elə sıx birləşdirilmişdi ki, heç bir iti silah onu deşə bilməzdi. Nəhəng kürəyində misdən olan nizə daşıyırdı. “Nizəsinin sapı toxucu dəzgahının əriş ağacı boyda olub dəmir ucu altı yüz şekel ağırlığında idi. Qalxan daşıyan silahdanrı isə onun qabağında gedirdi”.

Səhər və axşam Qolyat İsraillilərin düşərgəsinə yaxınlaşır və uca səslə bağırırdı: “Niyə döyüşə çıxıb düzülmüsünüz? Mən Filiştli, siz də Şaulun qulları deyilsinizmi? Aranızdan bir kişi tapın, qoy yanıma gəlsin. Əgər mənimlə vuruşanda məni öldürərsə, onda biz sizə qul olarıq, yox əgər mən onu vurub öldürsəm, onda siz bizə qul olub qulluq edəcəksiniz. Bu gün mən İsrail alaylarına meydan oxuyuram. Mənim qarşıma təkbətək vuruşmaq üçün bir kişi çıxarın!”.

Davuda Qolyatın çağınşını qəbul etməyə icazə verərkən, padşah demək olar ümid etmirdi ki, Davud qalib gələcəkdir. Göstəriş oldu ki, gəncə padşahın silahlarını versinlər. Onun başına ağır tunc dəbilqə qoydular, özünü isə zirehə bürüdülər, böyründən padşah qılıncını bərkitdilər. Bu cür silahlanaraq o getməyə hazırlaşdı, lakin tezliklə geri döndü. Bütün səbirsiz müşahidəçilər əvvəlcə fikirləşdilər ki, Davud [584] ondan çox güclü olan rəqiblə vuruşaraq həyatı ilə risk etməməyi qərara aldı. Lakin cəsur gənc bu fikirdən uzaq idi. Şaula yaxınlaşaraq o, ağır silahları çıxartmağa icazə istəyib dedi: “Bunlara alışmadığım üçün gəzə bilmirəm”. Padşahın silahlarından azad olaraq, o, onların yerinə yalnız çoban çomağı, çanta və adi sapand götürdü. Çaydan beş hamar daş götürərək, o, onları çantaya qoydu və əlində sapand Filiştlinin üzərinə getdi. Öz qarşısında İsrail xalqının ən güclü döyüşçülərindən birini görməyi gözləyərək, nəhəng cəsarətlə irəli çıxdı. Onun silahdaşıyanı qabaqda gedirdi, o özü isə sanki qələbədən qabaqcadan həzz alaraq özünəarxayın görkəmlə addımlayırdı. Davuda yaxın gələrkən o, gəncliyi üzündən uşaq adlandırılan yeniyetmədən başqa heç kimi görmədi. Davudun üzü sağlamlığından al rəngə çalırdı və onun silahla örtülməyən gözəl quruluşlu bədəni xoş təsir bağışlayırdı; lakin gənc ilə güclü nəhəng arasında xeyli fərq var idi.

Qolyat heyrətləndi və acıqlandı. “Məgər mən itəm ki, üstümə dəyənəklə gəlmisən” Bunu deyərək o, adını bildiyi bütün allahlar adından Davuda ən dəhşətli lənətlər yağdırdı. O, rişxəndlə bağırdı: “Yanıma gəl, sənin ətini göydəki quşlara və çöldəki heyvanlara verim”.

Davud Filiştli pəhləvandan qorxmadı. İrəli çıxaraq, o, öz rəqibinə dedi: “Sən mənim üstümə qılınc, mizraq və nizə ilə gəlirsən, lakin mən sənin üstünə söydüyün İsrail alaylarının Allahı, Ordular Rəbbinin ismi ilə gəlirəm. Bu gün Rəbb səni mənə təslim edəcək və mən səni öldürəcəyəm. Başını bədənindən ayıracağam. Bu gün Filişt ordusunun leşlərini göydəki quşlara və yerdəki heyvanlara verəcəyəm. Bundan sonra bütün dünya biləcək ki, İsraildə Allah var. Bütün bu camaat biləcək ki, Rəbb qılıncla və nizə ilə xilas etməz, çünki bu döyüş Rəbbindir və O sizi bizə təslim edəcək”.

Onun sözlərində qorxmazlıq səslənirdi, gözəl üzündə isə qələbə və sevinc təntənəsi parlayırdı. Təmiz, melodik səsb səslənən bu sözlər havada yayılaraq hərbi qaydada düzülmüş minlərlə döyüşçüyə də çatdı. Qolyatın qəzəbinin həddi-hüdudu yox idi. O, hirsindən alnını qoruyan dəbilqəni çıxarıb atdı və qızğın qəzəblə rəqibinin üstünə cumdu. Yesseyin oğlu düşməni qarşılamağa hazırlaşdı. “Davudun qabağına çıxmaq üçün Filiştli durub yaxınlaşanda Davud cəld onu qabaqlayıb Filişt alaylarına tərəf qaçdı. Davud əl atıb dağarcığından bir daş götürdü, sapandla fırladaraq Filiştlinin alnından vurdu. Daş onun alnına batdı və o, üzüstə yerə yıxıldı”. [585]

Hər iki ordunun döyüş cərgələri heyrətdən dondu. Onlar əmin idilər ki, Davud öldürüləcəkdir, lakin daş havada fıt çalaraq hədəfə dəyəndə, onlar gördülər ki, qüdrətli Qolyat necə titrədi və sanki qəfildən kor olaraq əllərini irəli uzatdı. Nəhəng yırğalandı və kəsilmiş palıd kimi yerə yıxıldı. Davud bir an da itirmədi. O, nəhəngin yerə sərilmiş bədəninin üstünə sıçradı və iki əli ilə Qolyatın ağır qılıncını çıxartdı. Bir dəqiqə əvvəl nəhəng lovğalanırdı ki, bu qılıncla gəncin başını üzəcək və onun bədənini göylərin quşlarına atacaqdır. İndi elə bu qılıncla lovğanın başı kəsildi və israillilərin düşərgəsindən təntənəli qışqırıq eşidildi.

Özlərini itirmiş filiştlilər dönüb sürətlə qaçmağa başladılar. Qaçan düşməni təqib edən ibranilərin təntənəli qışqırıqları dağların zirvələrində əks-səda verirdi. Onlar “Filiştliləri Qatın girişinə və Eqronun darvazalarına çatana qədər qovdular... İsrail övladları Filiştlibri arxadan qovandan sonra qayıdıb onların ordugahını talan etdilər. Davud Qolyatın başını götürüb Yerusəlimə gətirdi, lakin silahını öz çadırına qoydu”. [586]

64-cü fəsil
DİDƏRGİN DAVUD

(Bu fəsil Şamuelin Birinci Kitabının 18-22-ci fəsillərinə əsaslanır)

Davud Qolyata qalib gələndən sonra, Şaul onu öz yanına götürərək atasının evinə qayıtmağa icazə vermədi. Elə oldu ki, “Yonatanın qəlbi Davudun qəlbinə bağlandı və Yonatan onu öz canı kimi sevdi”. Yonatan və Davud öz aralarında qardaş əhdi bağladılar və padşah oğlu “cübbəsini əynindən çıxarıb qılınc, ox-kaman və kəməri ilə birlikdə zirehini Davuda verdi”. Davudun üzərində ciddi məsuliyyət var idi, lakin o, öz təvazökarlığını saxladı və xalqın da, padşah ailəsinin də məhəbbətini qazandı.

“Şaul Davudu hansı işə göndərirdisə, o uğur qazanırdı. Ona görə də Şaul Davudu döyüşçülərinin başçısı etdi”. Davud diqqətliliyi və sadiqliyi ilə seçilirdi və aydm görünürdü ki, Allahın xeyir-duası onu müşayiət edir. Zaman-zaman Şaul özünün İsraili idarə etməyi bacarmadığını dərk edirdi və hiss edirdi ki, onun padşahlığının təhlükəsizliyini möhkəmlətmək üçün Allahın iradəsini rəhbər tutanların dəstəyini almaq lazımdır. Şaul ümid edirdi ki, Davudla qarşılıqlı münasibət onun üçün xilasedici olacaqdır. Davud Allahın mərhəməti və himayəsi altında olduğu üçün, müharibəyə yola düşəndə onun hüzuru Şaul üçün müdafıə ola bilərdi.

Davudun Şaulla ünsiyyət etməsi Allahın uzaqgörənliyi idi. Davudun saraydakı vəziyyəti ona işlərlə tanış olmaq və bununla gələcək [587] dahiliyinə hazırlaşmaq, həm də xalqın etibarını qazanmaq imkanı verirdi. Şaulun düşmənçiliyi üzündən onun rastlaşdığı çətinliklər və qayğılar ona özünün Allahdan asılılığını hiss etməyi öyrədirdi. O, tamamilə Allaha güvənməyi öyrənməli idi. Yonatanın Davuda İlahi uzaqgörənliklə nəzərdə tutulan dost münasibəti İsrailin gələcək padşahının həyatını qorumalı idi. Beləliklə, Allah həm Davud, həm də İsrail xalqı haqda Öz xoş niyyətlərini həyata keçirirdi.

Lakin Şaulun Davuda xoş münasibəti uzun sürmədi. Şaul və Davud Filiştlilər üzərində qələbədən sonra döyüş meydanından qayıdanda, “İsrailin bütün şəhərlərindən qadınlar dəflərlə, üçsimli alətlərlə şənlik mahnısı oxuyaraq və rəqs edərək padşah Şaulu qarşılamaq üçün çıxırdılar”. Onların bir hissəsi oxuyurdu: “Şaul qırdı minləri”, o biriləri isə həmin melodiya ilə cavab verirdilər: “Davudsa on minləri!” Qısqanclıq iblisi padşahın qəlbinə girdi. O qəzəblənirdi ki, İsrail qadınları öz nəğmələrində Davudu ondan yüksəyə qaldırırlar. Bu alçaq hissi özündə boğmaq əvəzinə, o, zəiflik göstərib qışqırdı: “Davud üçün on minləri, mənim üçünsə ancaq minləri deyirlər. Təkcə padşahlıq qaldı, bundan başqa nə var ki, ona verilsin”.

Şaulun böyük çatışmamazlığı var idi: o sevirdi ki, onu tərifləsinlər. Bu xüsusiyyət onda güclü idi. O hər nə edirdisə, hər şeydə onun tərif və özünü yüksəltmək yanğısı görünürdü. O, ədalət və ədalətsizlik haqda mühakimə edərkən alçaq əlaməti - xalqın razılığını rəhbər tuturdu. Hər şeydən əvvəl Allahın razılığını axtarmadan, insanları razı salmağa çalışan heç kim təhlükəsizlikdə ola bilməz. Şaul xalqın gözündə həmişə birinci olmağa çalışırdı və qadınlar bu tərif nəğməsini oxuyanda, padşah möhkəm əmin oldu ki, Davud xalqın qəlbini fəth edəcəkdir və onun yerinə padşahlıq edəcəkdir.

Şaul ürəyini onun qəlbini zəhərləyən qısqanclıq ruhuna açmışdı. Peyğəmbər Şamuel tərəfindən ona deyilmişdisə də ki, Allah nəzərdə tutduğunu yerinə yetirəcəkdir və heç kim buna mane ola bilməyəcəkdir, padşah sübut etdi ki, Allahın planları və gücü haqqında həqiqi biliyə malik deyildir. İsrail padşahının iradəsi İlahi iradəyə müqavimət göstərirdi. İsrail padşahlığını idarə edə-edə, Şaul özünü idarə etməyi öyrənməmişdi. O, imkan vermişdi ki, hissləri onun şüurunu idarə etsin, nəhayət vəhşi qızğınlıq ona hakim olmuşdu. Belə ağılsızlıq tutmalarından sonra, o, özünə nifrət edərək və vicdan əzabı çəkərək qəlb iztirabına qərq olardı. [588]

Şaul Davudun arfada çalğısını dinləməyi sevirdi, sanki belə dəqiqələrdə şər ruh onu tərk edirdi. Lakin bir dəfə gənc onun önündə arfanın şirin sədaları altında Allahı vəsf edən tərif himnləri oxuyarkən, Şaul onu öldürmək məqsədilə qəfildən nizəsini arfa çalan Davuda atdı. Rəbb Davudu xilas etdi və o, ağlını itirmiş padşahın qəzəbindən sağ-salamat qaçdı.

Şaulun Davuda olan nifrəti artdıqca, o onu öldürməyə daha çox çalışırdı, lakin Allahın məsh etdiyinə qarşı heç bir cinayətkar niyyət uğur qazanmadı. Şaul bütünlüklə özünü şər ruhun hakimiyyətinə vermişdi və o, ona sahib olmuşdu, Davud isə qüdrətli Məsləhətçiyə və güclü Xilaskara güvənirdi. “Müdrikliyin başlanğıcı Allah qorxusudur” (Məsəllər 9:10) və Davud həmişə Allaha yalvarırdı ki, Allah Onun önündə qüsursuz gəzməkdə ona kömək etsin.

Rəqibdən canını qurtarmaq üçün padşah “onu öz yanından uzaqlaşdırıb minbaşı etdi... bütün İsrail və Yahuda xalqı isə Davudu çox sevirdi”. Xalq tezliklə başa düşdü ki, Davud bilikli adamdır və ona etibar edilən işləri ağılla və bacarıqla həll edir. Gəncin məsləhətləri şəhadət edirdi ki, o, müdrik və uzaqgörən adamdır, ona etibar etmək olar. Şaulun fikirlərini isə həmişə rəhbər tutmaq olmazdı, onun qərarları müdrik olmurdu.

Şaul Davudu öldürmək üçün həmişə fursət axtarırdısa da, lakin o, əmin olanda ki, Allah Davudladır, ondan qorxdu. Davudun həyatının özü, onun hüzurunun özü ona irad tuturdu, çünki onların aralarında mövcud olan fərqlər Şaulun xeyrinə deyildi. Paxıllıq Şaulu bədbəxt etdi və onun itaətkar xidmətçisini risqə məruz qoydu. Xarakterin bu murdar cəhəti dünyaya necə də təsvir edilməz zərər vurur! Qabili öz qardaşı Habili öldürməyə təhrik edən həmin düşmənçilik Şaulun da qəlbində yaşayırdı, çünki Habilin işləri saleh idi və Allah ona xeyir-dua verməyə bilməzdi. Paxıllıq - məğrurluğun bəhrəsidir, o, insan qəlbində yetişərək nifrətə gətirib çıxarır, nəticədə isə qisas və qətlə gətirir. Şaulda ona heç vaxt bir pislik etməyən şəxsə qarşı qəzəb oyatmaqla, şeytan öz mahiyyətini göstərdi.

Padşah Davudu diqqətlə izləyirdi, mərhəmətsizliyə bəhanə olsun deyə, onda hər hansı bir düşünülməmiş hərəkət üzə çıxarmağa ümid edirdi. Şaul hiss edirdi ki, gənci həyatdan məhrum etməyincə [589] rahatlaşmayacaqdır, lakin öz qəddarlığına görə xalqın önündə haqq qazanmaq imkanı əldə etmək istəyirdi. O, Davudun önündə tor quraraq, onu Filiştlilərlə müharibəyə getməyə məcbur edirdi və igidliyinə görə mükafat olaraq öz böyük qızını ona ərə verməyi vəd edirdi. Davud bu təklifə təvazökarlıqla cavab verdi: “Axı mən kiməm ki? Atam kimdir, İsraildə atamın nəsli kimdir ki, padşaha kürəkən olum?” Şaul şahzadə qızını başqasına ərə verməklə, öz sözlərinin qeyri-səmimiliyini sübut etdi.

Şaulun kiçik qızı Mexolanın Davuda xoş münasibəti Şaula öz rəqibinə qarşı başqa qəsd hazırlamağa imkan verdi. Əgər onların ümumi düşmənlərindən müəyyən qədər öldürərsə, gənc oğlana Mexolan ona ərə vermək vəd edildi. “Şaul Davudu Filiştlilərin əli ilə məhv etməyi fikirləşirdi”, lakin Rəbb Davudu qoruyurdu və o, qələbə ilə qayıdaraq padşahın kürəkəni oldu. “Şaulun qızı Mexola Davudu sevirdi” və quduzlaşmış monarx görürdü ki, onun bütün məkrli niyyətləri öldürməyi arzu etdiyi adamın yüksəlməsinə necə gətirib çıxarır. O, günbəgün əmin olurdu ki, məhz Davud Rəbbin dediyi həmin adamdır; Rəbb onun haqqında demişdi ki, o, Şauldan yaxşıdır və onun əvəzinə İsrail üzərində padşahlıq edəcəkdir. Nəhayət maskasını ataraq o, Yonatana və öz sarayının xidmətçilərinə əmr etdi ki, nifrət etdiyi o adamı öldürsünlər.

Yonatan padşahın niyyətini Davuda açdı və atasının İsrailin xilaskarına rəhm etməsinə nail olana qədər ona gizlənməyi əmr etdi. O, padşaha bütün millətin şərəf və həyatını xilas edən Davudun etdiklərinin hamısını təsvir etdi və inandırdı ki, Allah tərəfindən onların düşmənlərini dağıtmağa təyin edilən adamın qatilinin üzərinə dəhşətli günah düşəcəkdir. Padşahın vicdanı dilə gəldi və onun qəlbi yumşaldı. “Şaul and içdi:“var olan Rəbb haqqı, onu öldürməyəcəyəm””. Davud yenidən Şaulun yanına gətirildi və əvvəlki kimi ona xidmət etdi. İsraillilərlə Filiştlilər arasında yenidən müharibə başladı və Davud öz döyüşçülərini düşmənin üzərinə apardı. İbranilər parlaq qələbə qazandılar və xalq Davudun müdrikliyini və qəhrəmanlığını tərif etdi. Bu, Şaulda əvvəlki nifrətini oyatdı. Bir dəfə cavan oğlan padşahın önündə arfa çalanda və arfanın musiqi sədaları padşah sarayını dolduranda, Şaula güclü qəzəb hakim oldu, o, nizəni götürdü və musiqiçini divara mıxlamaq məqsədi ilə onu Davuda atdı, lakin Rəbbin [590] mələyi ölüm gətirən silahı dəf etdi. Davud xilas oldu və öz evinə qaçdı. Şaul keşikçilər göndərdi ki, səhər o çıxanda, onu tutsunlar və öldürsünlər.

Mexola Davuda atasının niyyəti haqda xəbər verdi. O, Davuda yalvardı ki, gizlənsin və pəncərədən düşməkdə ona kömək edərək imkan verdi ki, qaçsın. Davud Şamuelin yanına, Ramaya gəldi və peyğəmbər padşahın qəzəbindən ehtiyat etməyərək, qaçqına öz yanında yer verdi. Padşah sarayı ilə müqayisədə Şamuelin evi necə da rahat məskən idi! Burada, təpələr arasında, Allahın bu hörmətli xidmətçisi öz xidmətini davam etdirirdi. Allahın iradəsini dərk edən və Şamuelin dilindən öyüd sözlərini pərəstişlə dinləyən peyğəmbərlər də onunla yaşayırdılar. Davud İsrail xalqının müəllimindən necə də qiymətli dərslər aldı! Davud güman edirdi ki, Şaulun dəstələri bu müqəddəs yerə soxulmayacaqlar, lakin məlum oldu ki, düşüncəsi bulanıqlaşmış, ümidsizləşmiş padşah üçün heç nə müqəddəs deyildir. Davudun Şamuellə ünsiyyəti padşahın qısqanclığını oyatdı - axı bütün İsrailin Allah peyğəmbəri kimi hörmət etdiyi adam öz nüfuzu sayəsində padşahın rəqibinin irəliləməsinə səbəb olurdu. Padşah Davudun harada olduğunu bibndə oraya öz xidmətçilərini göndərdi ki, onlar gənci tutsunlar və onun öz şər niyyətini həyata keçirmək istədiyi yerə, Qiveaya gətirsinlər.

Göndərilən adamlar Davudu öldürməyə hazırlaşaraq yola düşdülər, lakin onlara Şauldan güclü Kimsə rəhbərlik edirdi. İsraili lənətləmək üçün gedəndə Balamla olduğu kimi, yolda onları gözəgörünməz mələklər qarşıladılar. Şaulun göndərdiyi adamlar gələcəkdən xəbər verərək və Tanrının əzəmət və şöhrətini vəsf edərək, peyğəmbərlik etməyə başladılar. İnsanları şərdən saxlamaqla və eyni zamanda Öz xidmətçisini mələklərin keşiyi ib əhatə etməklə Allah insanın qəzəbini dəf etdi və Öz hakimiyyətini göstərdi.

Öz niyyətini həyata keçirmək üçün səbirsizliklə Davudu gözləyəndə, bu haqda xəbərbr Şaula çatdı; lakin Allahın iradını hiss etmək əvəzinə o, daha da qızışdı və başqa xidmətçiləri göndərdi. Onlar da Allah Ruhu tərəfindən fəth olundular və peyğəmbərlik edərək əvvəlkiklərə qoşuldular. Şaul üçüncü dəfə adamlar göndərdi, lakin onlar peyğəmbərlərin yanına gəbndə İlahi qüvvə onları ziyalandırdı və onlar peyğəmbərlik etməyə başladılar. Onda Şaul özü getməyi niyyət etdi, [591] çünki onu qızğın, qarşısıalınmaz düşmənçilik bürümüşdü. O, daha başqa fürsətləri axtarmamağı və heç bir nəticə haqda düşünməyərək ilk fürsətdəcə Davudu öldürməyi qərara aldı.

Lakin yolda onu Allah mələyi qarşıladı və ona təsir etməyə başladı. Allah Ruhu Şaulu Öz hakimiyyəti altında saxladı və o, Allaha dualar edə-eda, peyğəmbərlik edə-edə və müqəddəs himnlər oxuya-oxuya getdi. O, dünyanın Zəmanətçisi kimi gələcək Məsih haqda peyğəmbərlik etdi. Ramaya peyğəmbərin yanına gələrək, o, öz padşahlıq əzəmətinin əlaməti olan üst paltarını çıxartdı və İlahi Ruhun təsiri altında olaraq bütün günü Şamuelin və onun şagirdlərinin qarşısında uzandı. Padşahda baş verən ağlagəlməz dəyişikliyi öz gözləri ilə görmək üçün xalq axışıb gəldi. Bu haqda xəbər hər yerə yayıldı. Buna görə də Şaulun padşahlığının lap sonuna yaxın İsraildə məsəl yarandı ki, Şaul da peyğəmbərdir.

Təqibçi yenidən məğlubiyyətə uğradı. O, Davudu ona qarşı xoş münasibətdə olduğuna əmin etdi, lakin Davud padşahın peşmançılığına az inanırdı və hökmdarın əhvalı yenidən dəyişməmiş bu fürsətdən istifadə edərək gizləndi. Davudun qəlbi sızlayırdı, o, öz dostu Yonatanı bir daha görməyin həsrətini çəkirdi. Öz günahsızlığına əmin olaraq, o, padşah oğlunu tapdı və ona riqqətli yalvarış sözləri ilə müraciət etdi: “Axı nə etmişəm? Təqsirim nədir? Atana qarşı nə günahım var ki, canımın qəsdinə durub?” Yonatan inanmışdı ki, atası Davuda öz münasibətini dəyişmişdir, daha onun ölümünü istəmir və cavab verdi: “Əsla, sən ölməyəcəksən. Bax böyük olsun, kiçik olsun, atam шәnә deməmiş heç bir iş görməz. Axı niyə atam məndən bu işi gizlətsin? Belə şey ola bilməz!”. Allah gücünün bu cür möcüzəli təzahüründən sonra Yonatan inana bilmirdi ki, onun atası hələ də Davuda pislik etmək istəyir; çünki belə halda bu, Allaha qarşı qəzəb sayılardı. Lakin Davud öz təhlükəsizliyina əmin deyildi. O, Yonatana qeyri-adi ciddiliklə dedi: “Lakin var olan Rəbbə və canına and olsun, mənimlə ölüm arasında, haqiqətən, ancaq bir addım var”.

Hər təzə ay doğanda İsraildə müqəddəs bayram keçirilirdi. Davudla Yonatanm söhbətindən sonra elə sabahısı gün bu bayram başlayırdı, bu bayramda har iki gənc padşahın süfrəsinə gəlməli idilər; lakin Davud getməyə qorxurdu və dostlar şərtləşdilər ki, o, Beyt-Lexemdəki qardaşlarının yanına getsin. Oradan qayıtdıqdan sonra qonaqlıqda [592] olanların yaxınlığında, çöldə gizlənsin və üç gün ərzində padşahın gözünə görünməsin, Yonatan isə müşahidə etməlidir ki, bu, Şaula necə təsir edəcəkdir. Əgər padşah sözarası Yesseyin oğlu haqda soruşsa, onda Yonatan deyəcəkdir ki, o, atasının ailəsinin keçirdiyi qurban gətirmə mərasiminə getmişdir. Əgər bu, padşahda qəzəb doğurmasa və o, “yaxşı” desə, onda Davud qorxmadan saraya qayıtsın. Lakin əgər Şaul onun olmamasma qəzəbbnsə, onda Davud gizbnməlidir.

Məclisin birinci günü padşah Davud haqda heç bir şey soruşmadı, lakin ikinci gün də o, yerində olmadıqda padşah maraqlandı: “Nə üçün Yesseyin oğlu nə dünən, nə də bu gün nahara gəlməmişdir?” Yonatan cavab verdi: “Davud Bet-Lexemə getmək üçün təkidlə məndən izin istədi. Mənə dedi: “Rica edirəm, izin ver gedim, çünki şəhərdə ailəmizin qurbanı var. Orada olmağımı böyük qardaşım mənə əmr etmişdi. Əgər indi gözündə lütf tapmışamsa, rica edirəm, məni burax, gedim qardaşımla görüşüm”. Buna görə də padşahın süfrəsinə gələ bilməyib”. Şaul bu sözləri eşidəndə onu hədsiz qəzəb bürüdü və o bildirdi ki, nə qədər ki Davud sağdır, Yonatan heç vaxt İsrailin padşahı olmayacaqdır və Davudu öldürmək üçün elə həmin saat adamlar göndərilməlidir. Yonatan yenə də öz dostunu müdafiə edərək yalvardı: “Nə üçün o öldürülsün? O nə etmişdir?” Bu sözlər Şauldakı iblisanə qəzəb odunu daha da qızışdırdı və Davudu öldürmək istədiyi nizəni bu dəfə öz oğluna atdı.

Padşah oğlu dərindən kədərləndi və bütün bunlardan hiddətbnərək stolun arxasından qalxdı və bir daha nahara gəlmədi. O, sarsılmış qəlblə, Davudun onu gözlədiyi təyin olunmuş yerə yola düşdü. Onlar bir-birlərini qucaqladılar və acı-acı ağladılar. Padşahın dəhşətli qəzəbi bu gənclərin həyatını tutqunlaşdırırdı, onların kədəri təsviredilməz idi. Hərəsi öz yolu ib getmək üçün onlar ayrılanda, Yonatan Davuda sonuncu sözləri dedi: “Sağ-salamat get, çünki “səninlə mənim aramda və sənin övladlarınla mənim övladlarım arasında əbədilik Rəbb olacaq” deyərək ikimiz də Rəbbin isminə and içmişik”.

Padşah oğlu Qiveaya qayıtdı, Davud isə Nova getməyə tələsdi, bu şəhər həmin yerdən bir neçə mil məsafədə yerbşirdi və o da Binyamin soyuna məxsus idi. Səyyar məbədi Şilodan bura gətirmişdilər və baş kahin Aximelek orada xidmət edirdi. Davud bilmirdi ki, Allah qulunun [593] yanından başqa harada sığınacaq axtarsın. O, tələsik, həyəcanlı, kədərli və tam tənha halda kahinin yanına gələndə, o, Davuda heyrətlə baxdı. Aximelek soruşdu ki, onu bura nə gətirmişdir. Daim tutulmaq qorxusu hiss edən cavan adam yalan danışdı. Davud dedi ki, padşah tərəfindən dərhal yerinə yetirilməli olan gizli tapşırıqla göndərilmişdir. Bununla o, Allaha inamsızlıq göstərdi və bu günah baş kahinin ölümünə səbəb oldu. Əgər Davud ona bütün həqiqəti danışsaydı, onda Aximelek bilərdi ki, onun həyatını xilas etmək üçün nə etsin. Allah tələb edir ki, hətta böyük təhlükə önündə də düzgünlük Onun xalqının seçibn xüsusiyyəti olsun. Davud kahindən beş mayasız çörək istədi. Allah adamında bu müqəddəs çörəklərdən başqa heç nə yox idi, lakin Davuda onun şübhələrini dağıtmaq və aclığını təmin etmək üçün çörək almaq müyəssər oldu.

İndi başqa təhlükə yarandı. Şaulun çobanlarının rəisi, ibranilərin dininə iman edən Doeq həmin gün nəzir gətirmək üçün səcdəgaha gəlmişdi. Bu adamı görərək Davud dərhal başqa yerə qaçmaq qərarına gəldi, lakin əvvəlcə hər ehtimala qarşı hər hansı bir silah əldə etmək lazım idi. O, Aximelekdən qılınc istədi, lakin o dedi ki, onda yalnız Qolyatın qılıncı var və bu qılınc səyyar məbəddə əmanət kimi saxlanılır. Davud cavab verdi: “Onun əvəzi yoxdur; onu mənə ver”. Filiştli nəhəngi vurduğu qılıncı əlində görünən kimi, cəsarət ona qayıtdı.

Davud Qat padşahı Akişin yanına qaçdı. O dark edirdi ki, onun üçün Şaulun padşahlığı hüdudlarında qalmaqdan öz xalqının düşmənləri arasında yaşamaq təhlükəsizdir. Lakin Akişə dedilər ki, Davud bir neçə il əvvəl fıliştli nəhəngi öldürən həmin adamdır və indi İsrail xalqının düşmənləri arasında sığınacaq axtaran böyük təhlükəyə məruz qalmışdır. Lakin özünü ağılsızlığa vuraraq o, düşmənlərini aldatdı və bebliklə xilas oldu.

Davudun birinci səhvi ondan ibarət idi ki, o, Novda Allaha inamsızlıq göstərmişdi, ikinci ondan ibarət idi ki, o, Akişi aldatmışdı. Davud nəcib xarakter xüsusiyyətlərinə malik idi və onun mənəvi byaqətləri xalqın etimadını qazanmışdı, lakin sınaqlarla qarşılaşdıqda onun imanı sarsıldı və o, insani zəiflik göstərdi. O, hər bir adamda cəsus və satqın görürdü. Böhran anında Davud sarsılmaz imanla Allaha baxanda, filişlti nəhəngə qalib gəlmişdi. O, Allaha inanırdı və təqib olunanda hirs [594] və ümidsizlik Səmavi Atanı, demək olar ki, onun gözlərindən gizləmişdi.

Lakin bu sınaq Davuda müdriklik öyrətdi. O, öz gücsüzlüyünü və Allahdan daimi asılılığının zəruriliyini dark etdi. Əzab çəkmiş, ümidsiz qəlbə Allah Ruhunun şirin təsiri necə də qiymətlidir; O, zəifləmiş qəlbi ruhlandırır, gücsüzü möhkəmləndirir və sınanmış Allah qullarına cəsarət və gömək verir. Gör biz necə bir Allaha malikik, - O, azanlara mərhəmət göstərir, bədbəxtlik və böyük kədər zamanı səbir və qayğı ilə yanaşır!

Allah övladlarının məruz qaldıqları hər bir uğursuzluq imanın çatışmaması üzündən baş verir. Bizim qəlbimiz ətrafında qaranlıq qatılaşanda, biz işıq və müdafiə həsrətində olanda, yuxarıya baxmalıyıq, çünki orada qaranlığın üzərində işıq hökm sürür. Davud bir an da Allaha şübhə etməməli idi. Onun Allaha güvənməyə əsası var idi. O, Allahın məsihi idi. Böyük işləri yerinə yetirmək üçün kifayət qədər cəsarətli olan Davud öz ağır vəziyyətindən yüksəyə qalxa bilsəydi və Allahın böyük qüvvəsinə güvənsəydi, hətta ölüm kölgəsi altında da rahatlıq əldə edərdi. Onda o, Allahın bu əhd sözlərini inamla təkrar edə bilərdi: “Dağlar yerini dəyişsə də, təpələr sarsılsa da, sənə olan məhəbbətim dəyişməz, sülh əhdim sarsılmaz. Bunu sənə rəhm edən Rəbb deyir” (Yeşaya 54:10).

Yahudeya dağları arasında Davud Şaulun təqiblərindən sığmacaq tapmışdı. O, Adullam mağarasında gizlənmişdi, bu mağara kiçik dəstəyə gizlənməyə imkan verirdi və çoxsaylı ordudan müdafıə üçün gözəl yer idi. “Onun qardaşları və onun atasının bütün evi onu eşitdilər və onun yanına oraya gəldilər”. Davudun qohumları özlərini təhlükəsizlikdə hiss edə bilmirdilər, onlar unutmurdular ki, Davudla qohumluqları üzündən, Şaulun əsassız şübhələri istənilən vaxt onlara qarşı çevrilə bilər. İndi onlar dərk edirdilər ki, bütün İsrail məhz bunu bilməlidir: Allah Davudu Öz xalqı üzərində gələcək padşah kimi seçmişdir; onlar inanırdılar ki, onunla, tənha mağarada gizlənmiş qaçqınla onlar daha təhlükəsizlikdə olacaqlar, nəinki ağılsız, qısqanc padşahın hakimiyyəti altında qalsalar.

Adullam mağarasında ailənin bütün üzvləri arasında anlaşılma və məhəbbət hökm sürürdü. Yesseyin oğlu arfa tellərinin sədaları altında sərbəst oxuya bilirdi: “Nə yaxşıdır, nə xoşdur, qardaş olub bir [595] yaşamaq!” (Məzmur 132:1). Öz qardaşlannın ona etibarsızlığının əvəzinə indi hökm sürən razılıq qəribin qəlbini sevindirirdi. Davud orada 56- cı məzmuru yazmışdı.

Bir qədər vaxt keçdi və qəddar padşahdan qaçan adamlar da Davuda qoşuldular. İsrail padşahına inamını itirənlər çox idi, onlar görürdülər ki, Allah Ruhu artıq ona rəhbərlik etmir. “Vəziyyəti ağır olanlar, borcu olanların, narazıların hamısı yanına yığıldı və Davud onlann başçısı oldu. Onun yanında dörd yüz nəfərə qədər adam var idi”. Beləliklə, Davudun sülh və qayda-qanun hökm sürən kiçik padşahlığı yarandı. Lakin hətta orada, dağlar arasında da o, tam təhlükəsizlikdə deyildi, çünki daim məlumat gəlirdi ki, padşah öz qanlı niyyətindən əl çəkməmişdir.

öz valideynləri üçün Moav padşahının yanında sığınacaq taparaq, Davud Xeret meşəsindəki gizli yerdə gizlənmək haqda peyğəmbər vasitəsilə Allahdan xəbərdarlıq aldı. Davudun yaşantıları onun üçün faydasız, bəhrəsiz qalmadı. Onu həyat intizamının sərt məktəbindən keçirməklə Allah istəyirdi ki, o, nəticədə müdrik sərkərdə və mərhəmətli padşah olsun. öz cinayətkar ehtirası, ağılsızlığı və uzaq görməzliyi üzündən Şaulun idarə etməyə tamamilə qadir olmadığı dövlətin idarəçilik məsuliyyətini Davud digər qaçqınlarla birlikdə öz üzərinə götürməyə hazırlaşırdı. İnsanlar Allahın məsləhətlərinə etinasızlıq göstərməklə rahat və ağıllı qala bilməzlər, çünki yalnız Allah insana ədalətli və düşüncəli hərəkət etmək qabiliyyəti verə bilər. Allahın müdrikliyini rəhbər tutmaq əvəzinə insan müdrikliyi ilə hərəkət etməkdən daha dəhşətli və ziyasız ağılsızlıq yoxdur.

Şaul Davudu Adullam mağarasında tutmaq istəyirdi, lakin məlum olanda ki, o, orada yoxdur, çox qəzəbləndi. Davudun qaçması Şaul üçün sirr qaldı. O, bunu yalnız Yesseyin oğluna padşahın yaxınlaşmasını xəbər verən öz adamlarından hər hansı birinin xəyanəti kimi izah edə bilərdi.

O, yəqin edirdi ki, ona qarşı qəsd təşkil edilmişdir və onun yaxın adamlarının Davudla dost münasibətlərindən xəbər verən adama zəngin hədiyyələr və fəxri yerlər vəd edirdi. Satqın Edomlu Doeq oldu. Şöhrətpərəstlik, mənfəətpərəstlik və onun günahlarına irad tutan kahinə qarşı nifrətlə idarə olunan Doeq Şaula Davudun baş kahin Aximelakın yanına gəlməsi haqda xəbər verdi və işi elə təsvir etdi ki, [596] Allah adamına qarşı padşahda qəzəb oyatsın. Bu allahsızın sözləri ocağa yağ tökdü və Şaulun qəlbində ən alçaq ehtiraslar oyatdı. Qəzəbdən ağlını itirərək o, elan etdi ki, kahinin bütün ailəsi ölməlidir. Dəhşətli hökm yerinə yetirildi. Yalnız Aximelek deyil, onun atasının ailə üzvləri də, “kətan efod geyən səksən beş kişi” padşah əmrinə əsasən Doeqin cinayətkar əli ilə öldürüldülər.

“Kahinlər şəhəri olan Novu da qılıncdan keçirdi. Kişi, qadın, gənc, körpə bilmədən bütün adamları, eləcə də öküzləri, eşşəkləri və qoyunları qılıncdan keçirdi”. Şeytanın hakimiyyəti altında olan padşah gör nəyə qadirdir. Allah deyəndə ki, amaleqlilərin azğınlıq kasası dolmuşdur və Şaula onları tamamilə qırmağı əmr edəndə, o, bu hökmü yerinə yetirmək üçün özünü həddən artıq mərhəmətli hesab etdi və məhvə məhkum olana rəhm etdi. Lakin indi, Allahın əmri olmadan, şeytan tərəfındən yönələn o, Allah peyğəmbərlərini öldürməyə və bütün Nova sakinlərini məhv etməyə qadir oldu. Allah rəhbərliyindən imtina edən insan qəlbinin eybəcərləşməsi belədir.

Bu insaniyyətsizlik bütün İsraili dəhşətə gətirdi. Onların seçdikləri padşah cinayət etmişdi və o, Allahdan qorxmayan başqa xalqların padşahlarının adəti üzrə belə etmişdi. Əhd mücrüsü onlarda idi, lakin onun yanında xidmət edən, onların məsləhət üçün və müxtəlif suallarla müraciət etdikləri kahinlər öldürülmüşdülər. Daha nə gözləmək olardı? [597]

65-ci fəsil
DAVUDUN MƏRDLİYİ

(Bu fəsil Şamuelin Birinci Kitabının 22: 20-23; 23- 27- ci fəsillərinə əsaslanır)

Şaulun Rəbbin kahinləri ilə vəhşicəsinə davranışdan sonra “Axituvun oğlu Aximelekin oğullarından Evyatar aldı bir nəfər qurtulub Davudun yanına qaçdı. Evyatar Şaulun Rəbbin kahinlərini öldürdüyünü Davuda xəbər verdi. Davud Evyatara dedi: “O vaxt Edomlu Doeq orada olanda mütləq bunu Şaula çatdıracağını anlamışdım. Atanın külfətinin qırılmasına səbəb mən oldum. Yanımda qal, qorxma, çünki mənim canımı almaq istəyən sənin də canını almaq istəyir. Əgər yanımda qalsan, rahat olarsan””.

Padşah tərəfindən təqib olunan Davud nə istirahət, nə də sığınacaq tapa bilirdi. Qeilanda onun cəsur döyüşçüləri sakinləri Filiştlilərin əsirliyindən xilas etdilər, lakin orada da, azad etdikləri adamlann arasında da onlar təhlükəsizlikdə deyildilər. Qeilandan onlar Zif səhrasına yola düşdülər.

Bu zaman, Davudun həyatında fərəhli dəqiqələr bu qədər az olduğu vaxtda Yonatanın qəfıl gəlişi onu sevindirdi. O, Davudun sığınacağının harada olduğunu bilərək onun yanına gəlmişdi. İki dost üçün ünsiyyət dəqiqələri necə də qiymətli idi. Onlar bir-birlərinə başlarına gələnləri danışdılar və Yonatan Davudu ruhlandıraraq dedi: “Qorxma, atam Şaulun əlinə düşməyəcəksən, İsrailin padşahı sən olacaqsan, mən səndən sonra ikinci olacağam. Bunu hətta atam Şaul da bilir”. Onlar [598] Allahın Davuda olan möcüzəli qayğısı haqda danışanda əzab çəkmiş qaçqın ruhən dirçəldi: “Sonra ikisi də Rəbbin önündə əhd bağladı və Davud Xoreşdə qaldı, Yonatan isə evinə qayıtdı”.

Yonatanın ziyarətindən sonra Davud arfada çalıb, oxumağını müşayiət edərək qəlbini vəsf himnləri ilə ruhlandırırdı.

“Rəbbə pənah gətirmişəm.
Könlümə necə deyə bilərsiniz ki,
Quş kimi dağlara uç?
Bax pislər ox-kaman qurublar,
Oxlarını yayın ustünə qoyublar,
Qaranlıqda dayanıblar,
Ürəyidüz olanları nişan alıblar.
Əgər hər şey təməlindən dağılarsa,
Salehlər nə edə bilər?
Rəbb Öz müqəddəs məbədindədir,
Onun taxtı göylərdədir.
Rəbbin görən gözləri var,
Gözünü açar,
Bəşər övladlarına diqqətlə baxar.
Rəbb saleh adamı sınaqdan keçirir,
Pisə, zülmkarasa nifrət edir.

(Məzmur 11:1-5).

Ziflilər, Davudun Qeiladan gəldiyi həmin vəhşi yerlərin sakinləri Giveaya Şaulun yanına adam göndərdilər ki, Davudun harada gizləndiyini bildiklərini və həmin yeri padşaha göstərə biləcəklərini ona desin. Lakin onların niyyətindən xəbərdar edilən Davud oradan getdi və Maon ilə Ölü dəniz arasındakı dağlarda gizləndi.

Yenidən Şaula xəbər çatdı: “Budur, Davud En-Gedi səhrasındadır”. Şaul bütün İsraildən üç min seçmə ər götürdü və Davudla adamlannı dağ keçiləri qayası yaxınlığında axtarmağa getdi. Davudun cəmi altı yüz adamı olduğu halda, onun arxasınca düşən Şaulun üç min adamı var idi. Davud öz adamları ilə birlikdə mağaralardan birində gizlənib nə etmək barədə Allahdan göstərişlər gözlədi. Dağlara çıxarkən Şaul yana döndü və təkcə olaraq Davudun öz dəstəsi ilə gizləndiyi həmin [599] mağaraya girdi. Davudun adamları bunu görəndə, onlar Şaulu öldürmək üçün öz rəislərini dilə tutdular. Padşah onların əllərində idi və onlar bunu Allahın Özünün bu düşməni məhv etmək üçün onu onların əllərinə verməsinin aşkar sübutu kimi izah edirdilər. Davud bu fikri qəbul etməyi meyl etdi, lakin vicdanının səsi ona dedi: “Allahın məsh olunmuşuna toxunma”.

Davudun adamları Şaulu buraxmaqla heç cür razılaşa bilmirdilər və öz rəislərinə Allahın sözlərini xatırladırdılar: “Budur, Rəbbim sənə “bax düşmənini sənə təslim edəcəyəm, gözündə nə xoşdursa, ona edəcəksən” dediyi gün bu gündür”. Davud qalxdı və Şaulun üst paltarının ətəyini yavaşca kəsdi”. Lakin sonra vicdanı hətta buna görə də ona əzab verdi ki, padşahın paltarını korlamışdır.

Şaul axtanşı davam etdirmək üçün qalxıb çıxanda, qəfıldən heyrət içərisində bu sözbri eşitdi: “Ağam padşah!” O, çağıranı görmək üçün geri çevrildi və nə gördü? Öldürmək üçün bu qədər vaxt arxasınca düşdüyü adamı, Yesseyin oğlunu gördü. Davud padşaha baş əydi, bununla ona öz ağası kimi hörmətini ifadə etdi. Sonra o dedi: “”Davud sənin pisliyini istəyir”, deyən adamların sözünə niyə qulaq asırsan? Bax öz gözbrinlə gördün ki, bu gün Rəbb mağarada səni mənə necə təslim etdi. Mənə təklif etdilər ki, səni öldürüm, lakin mən sənə rəhm qıymadım. Dedim ki, ağama qarşı əl qaldırmaram, çünki o, Rəbbin məsh olunmuş padşahıdır. Ey atam, əlimdəkinə bax bu sənin cübbənin ətəyidir. Cübbənin ətəyindən kəsib səni isə öldürmədiyimdən gör və sənə qarşı pislik və qiyam etmək əlimdən gəlmir. Sən canımı almaq üçün məni ovladığın halda mən sənə qarşı günah etmədim”.

Bu sözbr Şaulu sarsıtdı. O, onların səmimiliyinə heyran qalmaya bilmədi, indicə bütünlüklə öldürməyi arzu etdiyi adamın ixtiyannda olduğunu dərk edəndə o, dərindən riqqətə gəldi. Tam safqəlbli Davud onun qarşısında durmuşdu. Yumşalaraq Şaul nida etdi: “”Oğlum Davud, bu sənin səsindirmi?” dedi və bərkdən ağladı.O, Davuda dedi: “Mən sənin qədər saleh deyiləm, çünki sən mənə pisliyimin əvəzinə yaxşılıq etdin. Bu gün də mənə yaxşı münasibətini bəlli etdin, çünki Rəbb məni sənə təslim etdi, sən isə məni öldürmədin. Əgər bir insan düşmənini taparsa, onu salamat buraxarmı? Buna görə də bugünkü işinin əvəzini Rəbb sənə yaxşılıqla ödəsin. İndi isə bax bilirəm ki, sən mütləq padşah olacaqsan və İsrailin padşahlığı sənin əlinə keçib [600] güclənəcək””. Davud Şaulla ittifaq bağladı ki, o, padşah olanda Şaulun evi ilə rəhmli rəftar edəcəkdir və onun adını məhv etməyəcəkdir.

Keçmişi xatırlayaraq, Davud padşahın vədlərinə tamamilə etibar etmirdi və inanmırdı ki, bu barışıq uzun sürsün. Şaul öz evinə qayıdanda Davud dağlarda qaldı.

Şeytana təslim olanların Allah xidmətçilərinə düşmənçiliyi bəzən peşmançılıq və təəssüf hissi ilə əvəz olunur, lakin bu dəyişiklik həmişə uzun və möhkəm olmur. Bədniyyətlər Rəbbin qullarına qarşı çıxaraq ifşa olunanda, onlar əmin oldular ki, haqsızdırlar. Allah Ruhu onlarla mübarizə edir və onlar Allah önündə və nüfuzlarını məhv etməyə çalışdıqlarının önündə həlimləşirlər və onlara münasibətlərini dəyişə bilirlər. Lakin onlar hiybgərin pıçıltılarına yenidən qulaq asmağa başladıqda, əvvəlki şübhələr dirilir, əvvəlki düşmənçilik oyanır və onlar əvvəl peşman olduqları və bir müddətə tərk etdikləri fəaliyyətlərinə yenidən başlayırlar. Onlar yenidən xoşagəlməz sözlər danışırlar və nə vaxtsa səmimi olaraq üzr istədikləri adamları ittiham və mühakimə edirlər. Bu cür hallarda şeytan bu canlardan əvvəlkindən daha müvəffəqiyyətlə istifadə edir, çünki onlar daha parlaq işığa etinasızlıq göstərmişlər.

“Şamuel öldü və bütün İsrail yığılıb onun üçün yas qurdu. Onu Ramada - öz evinin yanında dəfn etdilər”. Şamuelin ölümü İsrail üçün geriyə qayıtmaz itki idi. Böyük və mömin peyğəmbər, görkəmli hakim öldü və xalqın kədəri ağır və dərin idi. Şamuel ilk gəncliyindən İsrailə şərəflə və salehliklə xidmət etmişdi. Şaul tanınmış padşah olsa da, Şamuelin nüfuzu daha çox idi, çünki onun həyatı sadiqlik, itaət və sədaqət nümunəsi idi. Biz oxuyuruq ki, o, İsrailə öz həyatının bütün günlərində hakimlik etmişdir.

İnsanlar Şaulun həyatını Şamuelin həyatı ilə müqayisə etdikdə görürdülər ki, ətrafdakı xalqlardan heç nə ilə seçilməmək üçün padşaha malik olmaq istəməklə, onlar necə böyük səhvə yol vermişlər. Çoxları imansızlığa və allahsızlığa qərq olmuş cəmiyyətə həyəcanla baxırdılar. Padşahın şəxsi nümunəsi böyük təsir göstərirdi və İsrail həqiqətən kədərlənə bilərdi ki, Allah peyğəmbəri Şamuel ölmüşdür. Şamuelin simasında xalq müqəddəs məktəblərinin banisini və başçısını itirmişdi, lakin bu, hələ hamısı deyildi. İsraillilər müxtəlif suallarla və həyəcanlarla yanına gəlməyə vərdiş etdikləri insanı itirmişdilər. Onlar Allah önündə həmişə onlar üçün xahiş edən [601] vasitəçini itirmişdilər. Şamuelin vasitəçiliyi onlara rahatlıq və təhlükəsizlik hissi aşılayırdı, çünki “Saleh adamın duası güclü və təsirlidir” (Yaqub 5:16). İndi onlar hiss edirdilər ki, Allah onları tərk edir. Onların padşahı, demək olar ki, dəli idi. Ədalət təhrif olunmuşdu və qayda-qanun qarışıqlıqla əvəz olunmuşdu.

Məhz ölkədə daxili mübarizə getdiyi zaman və Şamuelin sakit və mömin məsləhəti bu qədər zəruri olduğu zaman Allah Öz qocalmış qulunu rəhmətə apardı. Onun dəfn olunduğu yerə baxanda və sanki bütün İsraili Tanrının taxt-tacına bağlayacaq qədər Səmaya yaxın olan Şamuelin idarəsini düşüncəsizcəsinə rədd etdiklərini xatırlayanda, onlara necə kədərli düşüncələr hakim olurdu. Allahı sevməyi və ona itaət etməyi onlara Şamuel öyrətmişdi, lakin indi, o öləndə insanlar hiss edirdilər ki, şeytan tərəfindən idarə olunan və xalqı Allah və Səmadan ayıran padşahın ixtiyarına qalmışlar.

Davud Şamuelin dəfnində iştirak edə bilmədi, lakin sədaqətli oğul öz ölmüş sevimli atası üçün necə kədərlənirsə, o da eləcə dərindən kədərlənirdi. O bilirdi ki, Şamuelin ölümü ilə Şaulu cilovlayan sonuncu iplər qırılmışdır; peyğəmbərin sağlığında o, özünü daha böyük təhlükəsizlikdə hiss edirdi. Şaul Şamuelin yası ilə məşğul olduğu vaxtda Davud özünə daha təhlükəsiz yer tapdı və bundan sonra Paran səhrasına getdi. Orada o, 120-ci və 121-ci zəburları qoşdu. Həmin vəhşi yerlərdə peyğəmbərin ölümündən kədərlənərək və padşahın ona düşmən olduğunu bilərək o oxuyurdu:

“Göyləri və yeri yaradan Rəbbdən Mənə kömək gələcək.
O, ayaqlarını büdrəməyə qoymaz,
Səni qoruyan yatmaz.
Bax İsraili qoruyan yuxulamaz,
Yatıb qalmaz.

Səni qoruyan Rəbbdir,
O, sağ tərəfındədir,sənə kölgədir.
Sənə gündüz günəşin ziyanı dəyməz,
Gecənin ayı sənə zərər verməz.
Rəbb səni hər cür şərdən qoruyar,
Canını hər şeydən qoruyar.
Rəbb gediş-gəlişini hifz edər
İndidən sonsuza qədər.

(Məzmur 121:2-8). [602]

Paran səhrasında olarkən Davud öz adamları ilə həmin yerdə malikanəsi olan Naval adlı bir varlının sürüsünü quldur basqınlarından qoruyurdu. Naval Kalevin nəslindən idi, lakin xasiyyətcə kobud və xəsis adam idi.

Qoyunlann qırxım vaxtı çatmışdı, bu zaman mövcud olan adətə görə məclislər qurulur və qonaqlar gəlirdi. Davud və onun adamlarının ərzağa çox ehtiyacları var idi və o dövrün adətinə görə o, Navalın yanına on oğlan göndərdi, onlara əmr etdi ki, öz ağalarının adından onu salamlasınlar və əlavə etdi: “ömrün uzun olsun! Sən və evin, səninkilərin hamısı qoy var olsun! Eşitmişəm ki, indi sizdə yun qırxımıdır. Sənin çobanların bizim yanımızda olanda biz onları incitmədik və Karmeldə qaldıqları günlər ərzində heç nəyi əskilmədi. Bunu öz nökərlərindən də soruşa bilərsən və onlar da sənə deyər. Qoy nökərlərim sənin gözündə lütf tapsın, çünki yanına bayram zamanı gəlmişik. Rica edirəm ki, qullarına və oğlun Davuda əlində olanından ver”.

Davud və onun adamları çobanlara və Navalın sürülərinə etibarlı müdafiə idilər və indi onlar bu varlı adamdan xahiş edirdilər ki, ona beb qiymətli xidmət göstərənlərə nəsə ayırsın. Davud və adamları onun sürüsündən özləri də götürə bibrdilər, lakin onlar bunu etmədilər. Onlar özlərini şərəflə apardılar. Lakin onların xeyirxahlığını qiymətləndirmədilər. Navalın Davuda göndərdiyi cavab bu adamın mənəviyyatını açırdı: “Davud kimdir? Yessey oğlu kimdir? İndibrdə ağasından qaçan çox qullar var. Çörəyimi, suyumu və qırxınçılar üçün kəsdiyim heyvanların ətini götürüb haradan olduğunu bilmədiyim adamlaramı verim?”

Oğlanlar boş əllə qayıdıb hər şeyi Davuda söyləyəndə, o çox hiddətləndi. O, döyüşə hazırlaşmağı əmr etdi, çünki haqqı olduğu şeydə ona kömək etməyə etiraz edən, üstəlik də öz ədalətsiz münasibətinə təhqir əlavə edən adamı cəzalandırmaq qərarına gəldi. Bu cür hiddətli qərar Davuddan çox Şaulu xatırladırdı, lakin Yesseyin oğlu hələ iztirablar məktəbində səbr öyrənməli idi. [603]

Davudun göndərdiyi adamlar gedəndən sonra, xidmətçilərdən biri Navalın arvadı Aviqailin yanına tələsdi və hadisəni ona danışdı. “Bax ağamızı salamlamaq üçün Davud səhradan qasidlər göndərdi, ağamız isə onları təhqir etdi. Amma həmin adamlar bizə çox yaxşılıq etmiş və bizi incitməmişdilər. Çöldə olduğumuz, onlarla gəzdiyimiz bütün günlər ərzində heç nəyimiz əskilməmişdi. Qoyunları otararkən yanlarında olduğumuz günlər gecə və gündüz bizə dayaq oldular. İndi isə budur, bax nə edəcəyini düşün, çünki ağamıza, onun bütün külfətinə qarşı pis qərar verilmişdir.”.

Əri ilə məsləhətləşməyərək və öz niyyəti barədə ona heç bir şey deməyərək, Aviqail kifayət qədər ehtiyat götürdü, onları uzunqulaqlara yüklədi və Davudun qabağına göndərdi, sonra isə arxasınca özü yola düşdü. O, Davud və onun dəstəsilə təpədə rastlaşdı. “Aviqail Davudu görcək cəld eşşəkdən düşdü və Davudun önündə üzünü yerə qoyaraq təzim etdi. Sonra onun ayaqlarına düşüb dedi: “Ey ağam, bu günahı mənim üzərimə qoy. İzin ver ki, kənizin səninlə danışsın. Nə olar, kənizinin sözlərinə qulaq as”. Naval kinayə ilə qışqırmışdı: “Kimdir Davud?”, Aviqail isə ona belə müraciət etmişdi: “Mənim ağam!” Xoş sözlərlə onun hiddətini yumşaltmağa çalışırdı və öz əri üçün yalvarırdı. Hər cür məğrurluqdan və saxtakarlıqdan kənar olan, lakin müdriklik və Allah məhəbbəti ilə dolu olan Aviqail öz ailəsinə sədaqət göstərdi və Davuda bildirdi ki, ərinin ona kobud münasibəti düşünülmüş şəxsi təhqir deyil, miskin, xudbin adamın düşünülməmiş hərəkətidir.

“Madam ki Rəbb səni indi qana batmaqdan və öz əlinlə qisas almaqdan saxladı, var olan Rəbbə və canına and olsun, ağamın düşmənləri və bədxahlan Naval kimi olsun”. Aviqail Davudu öz niyyətini həyata keçirməkdən saxlamağa nail olmaq şərəfini özünə aid etmədi, ancaq bu şöhrət və şərəfı Allaha aid etdi. Sonra o, gətirdiyi töhfələri sülh qurbanları kimi Davudun adamlarına təqdim etdi, sanki onların rəislərində güclü qəzəb oyatmaqda o özü təqsirkar idi.

“Yalvarıram, kənizinin günahını bağışla, çünki Rəbb mütləq ağam üçün möhkəm sülalə yaradacaq, ona görə ki, ağam Rəbbin döyüşlərini edir və ömrün boyu səndə şər olmayacaq. Kimsə qalxıb səni qovmaq və canını almaq istəyəndə ağamın canını Rəbb Allah asayiş altında saxlayajaq, sənin düşmənlərinin cam isə sapandın ortasından atılan daş kimi atılacaq. Rəbb ağama dediyi yaxşılıqların hamısını həyata [604] keçirəndə və səni İsrailə hökmdar edəndə ağam nahaq qan töküb özü üçün qisas aldığına görə peşman olmayacaq, vicdan əzabı çəkməyəcək. Rəbb ağama yaxşılıq edəndə kənizini də yadına sal”. (1 Şamuel 25: 2931).

Bu sözləri yalnız göylərin müdriklik bəxş etdiyi adam söyləyə bilərdi. Aviqaelin möminliyi gül ətri kimi qeyri-şüuri şəkildə onun üzərində, sözlərində və hərəkətlərində əks olunurdu. Allah Oğlunun Ruhu onun qəlbini doldurmuşdu, onun nitqi ətrafa göylərin rayihəsini yayaraq mərhəmət, xeyirxahlıq, sülhsevərliklə nəfəs alırdı. Davudun hissləri dəyişdi və o, öz düşünülməmiş qərarının nəticələri haqda fikirdən titrədi. “Nə bəxtiyardırlar sülh edənlər, çünki onlara Allahın övladı deyiləcək” (Matta 5:9). Allah eləsin ki, bu israilli qadın kimi qəzəbli hissləri yumşaldan, düşünülməmiş qərarların qarşısını alan və sakit, nəcib nitqlərlə şərin yolunu kəsən qadınlar çox olsunlar.

Məsihə həsr olunan həyat həmişə öz ətrafına işıq, təsəlli və sülh yayır. Bu cür həyatı təmizlik, həlimlik, sadəlik və faydalılıq fərqləndirir. O, elə təmənnasız məhəbbəti rəhbər tutur ki, ətrafda hər şeyə nur saçır. Bu cür həyatda hər şeydə Məsih görünür. Belə adam hara gedirsə, hər yerdə nurlu iz qoyur. Aviqail müdrik, ifşaedici və məsləhətçi idi. İndi Davud əmin idi ki, ağılsız hərəkət etmişdir və öz üzərində nəzarəti itirmişdir.

O, ifşanı müti qəlblə qəbul etdi və onda baş verən bu dəyişiklik məzmurun sözlərinə tam uyğun gəlirdi: “Saleh insan məni vursa, məhəbbətinə görə tənbeh edər, bundan imtina etmərəm, çünki başıma yağ çəkər”. (Məzmur 140:5). O, Aviqailə təşəkkür etdi və ona xeyir-dua verdi, çünki o, ədalətli danışırdı. İfşanı dinləyərək iradı hiddətsiz qəbul etdiklərini düşünənlər çoxdurlar və bu artıq tərifə layiqdir, lakin ifşa üçün səmimi minnətdarlıqla təşəkkür edənlər və onları şər əməllərdən xilas etməyə çalışanlara xeyir-dua verənlər necə də azdırlar.

Aviqail evə qayıdanda Navalı və onun qonaqlarını böyük məclis arxasında gördü, onlar bu məclisi əyyaşlığa çevirmişdilər. O, yalnız gələn səhər ərinə Davudla görüş haqda danışa bildi. Naval xasiyyətcə çox qorxaq idi və dərk edəndə ki, öz axmaqlığı üzündən ölümə nə qədər yaxın olmuşdur, onu sanki iflic vurdu. Davudun hər-halda ondan qisas alacağından ehtiyat edərək, o, çox qorxdu və huşunu itirdi, onu ayılda bilmədilər, on gündən sonra o öldü. Allahın ona verdiyi ömür dünya üçün yalnız lənət idi. Şənlik idi, qonaqlıq içərisində, məsəldəki [605] zəngin adama olduğu kimi, Allah ona dedi: “Bu gecə sənin canını alacaqlar” (Luka 12:20).

Nəticədə Davud Aviqailə evləndi. Onun artıq arvadı var idi, lakin o dövrdə hökm sürən adət ona öz təsirini göstərdi. Hətta böyük və xeyirxah ərlər də dünyanın adətlərini təqlid edərək yanılırdılar. Çoxarvadlılığın acı bəhrələri Davudun bütün həyatında hiss olunurdu. Şamuelin ölümündən sonra Davud yalnız bir neçə ay rahat yaşadı. O, yenidən səhrada ziflilərin yanma getdi, lakin bu düşmən əhval-ruhiyyəli adamlar padşahın lütfünü qazanmağa ümid edərək, ona Davudun olduğu yeri xəbər verdilər. Bu xəbər Şaulun qəlbində yenidən qəddar hisslər oyatdı. O, yenidən öz adamlarını topladı və Davudu tutmaq üçün onlarla yola düşdü. Lakin dostları Davuda xəbər verdilər ki, Şaul yenidən onu təqib edir və Davud özü ilə bir neçə nəfər götürərək düşmənin harada olduğunu bilmək üçün yola düşdü. Gecə idi, onlar ehtiyatla irəliləyərək Şaulun düşərgəsinə gəlib çıxdılar, qarşılarında padşahın və adamlarının çadırlarını görürdülər. Onları görən olmadı, çünki düşərgə dərin yuxuya dalmışdı. Davud dostlarına onunla birlikdə düşmənin lap qoynuna daxil olmağı təklif edir. Onun “Kim mənimlə Şaulun yanına - ordugaha enər?” - sualına cavab olaraq Avişay dərhal cavab verdi: “Mən səninlə enərəm”.

Təpələrin kölgəsində gizlənərək Davud və onun köməkçisi düşmənin düşərgəsinə daxil oldular. Rəqiblərin dəqiq sayını bilmək istəyərək onlar yatmış Şaula rast gəldilər, onun nizəsi yerə sancılmışdı, başının üstündə isə içərisində su olan bardaq var idi. Yanında ordu başçısı Avner uzanmışdı, ətrafda əsgərlər möhkəm yatırdılar. Avişay nizəni qaldırdı və Davuda dedi: “Allah bu gün düşmənini sənə təslim etdi. İndi isə qoy nizə ilə onu birdəfəlik yerə yapışdırım ki, ikinci dəfə vurmağa ehtiyac olmasın”. O, izn gözbyirdi, lakin cavabında pıçıltı eşidildi: “Yox, onu öldürmə! Bax Rəbbin məsh etdiyinə əl qaldıran günahsız sayılarmı? Var olan Rəbbə and olsun, Rəbb onu mütləq vuracaq. Eb gün gələcək ki, öz əcəli ilə öləcək ya da döyüşdə həlak olacaq. Qoy Rəbbin məsh etdiyinə əl qaldırmaqdan Rəbb Özü məni uzaq etsin. Rica edirəm, indi başının yanındakı nizəsini və su qabını götür gedək. Davud Şaulun başının yanındakı nizə ilə su qabını götürdü və onlar getdibr. Onları görən olmadı. Bu işi bibn və oyanan da olmadı. Rəbb tərəfindən onların üzərinə dərin yuxu gəldiyinə görə hamı yatmışdı”. Rəbb güclünü necə də asanlıqla zəiflədə bilər, müdriki [606] ağıldan məhrum edə bilər və ən diqqətli adamın diqqətini yayındıra bilər!

Təhlükəsiz məsafəyə çəkilərək Davud təpənin zirvəsinə qalxdı və xalqa, Avnerə müraciət edərək uca səslə qışqırdı: “Sən igidsən? İsraildə sənə bənzər kim var ki? Bəs niyə ağan padşahın keşiyini çəkmirsən? Axı xalq arasından bir ağan padşahı öldürmək üçün gəlmişdi. İşini yaxşı görmürsən. Var olan Rəbb haqqı, hamınız ölümə layiq adamlarsınız, ona görə ki ağanızın - Rəbbin məsh etdiyinin keşiyini çəkmirsiniz. Bax, padşahın başının yanında olan nizə və su qabı indi haradadır? Şaul Davudun səsini tanıyıb dedi: Bu sənin səsindirmi, oğlum Davud? Davud dedi: Mənim səsimdir, ağam padşah. Sonra sözünə davam etdi: Ağam nə üçün qulunu belə təqib edir? Nə etmişəm ki? Əlimdən nə pislik gəlib? Rica edirəm, ağam padşah indi qulunun sözlərinə qulaq assın”. Padşahın dodaqlarından yenidən etiraf qopdu: “Günah etdim, qayıt, oğlum Davud. Mənim canım bu gün sənin gözündə qiymətli olduğu üçün bir daha sənə pislik etməyəcəyəm. Bax ağılsızlıq edib lap çox yanıldım”. Davud cavab verdi: “Budur nizən, ey padşah! Qoy nökərlərindən biri gəlib onu aparsın”. Şaul vəd etsə də: “Bir daha sənə pislik etməyəcəyəm”, - Davud yenə də ondan ehtiyat edirdi.

Davudun artıq ikinci dəfə padşahın həyatına hörmətlə yanaşması Şaulda dərin təəssürat yaratdı və onun köksündən öz günahkarlığı haqda müti etiraf qopardı. O bu cür xeyirxahlıqdan heyrətlənmiş və təslim olmuşdu. Davuddan ayrılarkən Şaul ucadan dedi: “Oğlum Davud, bəxtiyar olasan!”. Lakin Yesseyin oğlu padşahın bu cür əhvali-ruhiyyədə çox qalacağını düşünmürdü.

Davud Şaulla barışmağa bütün ümidini itirmişdi. Sanki o, əvvəl-axır padşahın acığının qurbanı olacaqdı və bu onu yenidən filiştli torpağında sığınacaq axtarmağa təhrik etdi. Altı yüz nəfərin müşayiəti ilə o, Qat padşahı Akişin yanına yola düşdü.

Bu barədə Allahdan heç bir göstəriş olmasa da, Davud qərara gəldi ki, Şaul öz məkrli niyyətini mütləq həyata keçirəcəkdir. Hətta Şaul onu öldürməyə cəhd edəndə də Rəbb çalışırdı ki, padşahlıq Davuda çatsın. İnsan gözlərində sirrə bürünsə də, Allah öz planlarını həyata keçirir. İnsanlar Allahın işlərindən baş aça bilməzlər, onlar səthi mühakimə yürüdürlər, Allahın iradəsi ilə məruz qaldıqları bütün sınaqları, tamahları, çətinlikləri düşmənçilik və məhvedici kimi qəbul edirlər. Mahiyyəti dərk etmədən, Allahın əhdləri haqda düşünmədən Davud da [607] belə mühakimə yürüdürdü. O, padşah olacağına şübhə edirdi. Uzun sürən sınaqlar onun imanını zəiflətdi və səbrini tükətdi.

Rəbb Davudu israillilərin qəddar düşmənləri olan filiştlilərin yanında sığınacaq axtarmağa göndərməmişdi. Məhz bu xalq onun ən qəddar düşmənləri sırasında idi, lakin o, çətin vaxtda kömək axtarmaq üçün onların yanına qaçmışdı. Şaula və ona xidmət edənlərə inamını itirərək, öz xalqının düşmənlərinin mərhəmətinə etibar etdi. Davud şanlı sərkərdə idi və özünü müdrik, cəsur döyüşçü kimi göstərmişdi, lakin filiştlilərin yanına gedərkən öz maraqlarının əksinə hərəkət etmişdi. Rəbb onu seçmişdi ki, öz bayrağını Yəhudeya torpağı üzərində ucaltsın, lakin imanın azlığı ona Allahın iradəsini yerinə yetirməyə imkan vermədi.

Davud imansızlığı ilə Allaha şərəfsizlik göstərmişdi. Filiştlilər Şauldan və onun ordusundan daha çox Davuddan qorxurdular və onlardan himayə istəməklə o, öz xalqının zəyifliyini onalar göstərmiş oldu. Bununla o, amansız düşmənləri israilliləri təqib etməyə ruhlandırdı. Davud məsh olunmuşdu ki, Allah xalqını müdafiə etsin və Allah istəmirdi ki, onun xidmətçiləri Allah xalqının zəif tərəflərini büruzə verərək və ya onun müvəffəqiyyətinə biganəlik göstərərək allahsızlara ümid versinlər. Bundan başqa, Davudun qardaşları düşünməyə başladılar ki, o, bütpərəslərin allahlarına xidmət etmək üçün onların tərəfinə keçib. Bu hərəkət Davudun davranışına yanlış izah verməyə bəhanə oldu və çoxları ona başqa əqidə ilə baxmağa başladılar. Davud məhz şeytanın istədiyini etmişdi, çünki filiştlibrdən sığınacaq istəməklə Davud Allahın və Onun xalqının düşmənlərinə böyük sevinc bəxş etmişdi. Davud əvvəlki kimi Allaha xidmət edirdi və Ona sadiq qalırdı, lakin öz təhlükəsizliyi naminə Ona etibarı qurban vermişdi və bununla Allah xidmətçisinin şərəfinə və sədaqətinə ləkə gətirmişdi, -lakin Allah Öz qullarında məhz bu keyfiyyətləri görmək istəyir.

Filiştli padşah Davudu xoş qəbul etdi: birincisi, bu, onun hərbi qabiliyyətləri önündə pərəstişlə izah olunurdu, ikincisi, ibraniyə himayədar olmaq padşahın şöhrətpərəstliyinə xoş gəlirdi. Akiş yanında Davud özünü təhlükəsizlikdə hiss edirdi. O öz ailəsini və ev əşyalarını buraya gətirdi. Onun adamları da belə etdilər. Hər şeydən belə nəticə çıxartmaq olardı ki, onlar orada uzun müddətə yerbşmişlər. Akiş bütün bunlarda qızğın iştirak etdi və israilli qaçqınlara kömək vəd etdi. Davudun xahişi ilə padşah Ziqlaqı mərhəmətlə ona bəxş etdi. Davud [608] dark edirdi ki, ham onun üçün, həm də adamları üçün bütpərəstliyin təsiri təhlükəsiz deyildir. Tamamilə onların ixtiyarına verilmiş şəhərdə onlar Allaha azad ibadət edə bilərdilər, nəinki büdpərəst mərasimləri onlar üçün bəla və şər mənbəyi ola biləcək Qefdə yaşayaraq.

Ziqlaqda olduğu vaxt ərzində Davud Geşurlularla, Girzlilərlə, Amaleqlilərb müharibələr apanrdı və heç kimi sağ qoymurdu ki, onun haqqında Qatda danışmasınlar. Döyüşdən qayıdarkən o, Akişa öz həmqəbiləliləri yəhudilərlə vuruşduğunu söybyirdi. Akiş isə həqiqəti bilməyərək fikirbşirdi ki, Davudun sayəsində onun dövləti möhkəmlənəcəkdir və düşünürdü: “Artıq o öz xalqının - İsrailin gözündən tamamib düşüb və bundan sonra həmişəlik qulum olacaq”. Davud bilirdi ki, Allahın iradəsinə görə bütpərəst xalqları məhv etməlidir, lakin yalana əl atmaqla o, Allah iradəsi ilə hərəkət etməmişdi.

“Həmin dövrdə İsrailə qarşı döyüşmək üçün Filiştlibr ordularını döyüşə yığdılar. Akiş Davuda dedi: Bunu yaxşı bil ki, sən və adamların mənimlə bir orduda döyüşəcəksiniz”. Davudun öz xalqına əl qaldırmağa heç bir niyyəti yox idi, lakin nə edəcəyini bilmirdi və inanırdı ki, vəziyyət özü ona borcunu göstərəcəkdir. Birbaşa cavabdan yayınaraq, o dedi: “Əla! Sən qulun nə edəcəyini”. Akiş onun sözlərini qarşıdakı müharibəyə kömək etmək vədi kimi başa düşdü və Davuda öz sarayında böyük şərəf göstərməyə və ona yüksək vəzifə verməyə and içdi.

Davudun Allahın əhdinə imanı hərdən sarsılsa da, həmişə xatırlayırdı ki, Şamuel onu İsrail üzərində padşahlığa məsh etmişdir. O, Allahın əvvəllər düşmən üzərində ona qazandırdığı qələbələri xatırlayırdı. Allahın onu Şaulun əlindən qoruyan böyük mərhəməti haqqında düşünürdü və öz müqəddəs ümidinə xəyanət etməməyi möhkəm qərara aldı. Hətta İsrail padşahının onu öldürmək istəməsinə baxmayaraq, öz xalqının düşmənləri ib birləşmədi. [609]

66 cı fəsil
ŞAULUN ÖLÜMÜ

(Bu fəsil Şamuelin Birinci Kitabının 28;31-ci fəsillərinə əsaslanır)

Filiştlilərlə israillilər arasında yenidən müharibə başlandı. “Filiştlilər yığılaraq gəlib Şunemdə ordugah qurdular”, bura İsrail vadisinin şərq tərəfi idi, bu zaman Şaul və onun düşərgəsi vadinin cənub tərəfində yerləşən Gilboa dağının ətəyində yerləşmişdilər. Nə vaxtsa burada Gedeon özünün üç yüz nəfərlik dəstəsi ilə midyanlılara qarşı vuruşmuşdu. Lakin nə vaxtsa İsrail xilaskarına rəhbərlik edən ruhla indi padşahın qəlbində yanan ruh arasında necə də fərq vardı. Gedeon döyüşə qüdrətli İsrail Allahına möhkəm imanla girmişdi, Şaul isə özünü tərk edilmiş və müdafıəsiz hiss edirdi, çünki Allah onu tərk etmişdi. Filiştlilərin ordusuna baxanda, o “qorxdu və ürəyi möhkəm titrədi”.

Şaul bilirdi ki, Davud və onun adamları Filiştlilərin yanındadırlar və güman edirdi ki, Yesseyin oğlu bu imkandan istifadə edəcək və bütün çəkdiyi acıların qisasını ondan alacaqdır. Padşah dərin məyusluq içərisində idi. Allahın seçdiyini təqib etdiyi coşqun nifrəti üzündən bütün xalq böyük təhlükəyə məruz qalmışdı. Öz padşahlığını möhkəmlətmək qayğısına qalmaq əvəzinə o, Davudu təqib edirdi və Filiştlilər bundan istifadə edərək İsrail ərazisinin dərinliklərinə daxil olmuşdular. Beləliklə, şeytan Şaulu istənilən vasitə ilə Davudu tutmağa və onu öldürməyə şirnikləndirərək, eyni zamanda Şaulu [610] həlak etmək və Allah xalqını məhv etmək üçün Filiştliləri bundan istifadə etməyə qızışdırırdı. Bu cür fəndlər böyük yalançı tərəfindən bizim günlərimizdə necə də tez-tez işlədilir! Nursuz qəlblər vasitəsilə o, ibadətgahda paxıllıq və çəkişmə hissi oyadır, sonra isə Allah xalqı içərisində baş verən parçalanmadan istifadə edərək onu məhvə apanr. O birisi gün Şaul Filiştlilərlə vuruşmalı idi. Tutqun faciəli qismət hissi onun qəlbinə əzab verirdi. O, kömək və dəstək həsrətində idi. Lakin əbəs yerə Allahdan məsləhət axtarırdı. “Rəbb ona nə yuxuda, nə Urim vasitəsi ilə, nə də peyğəmbərlər vasitəsilə cavab verdi”. Allah Ona səmimi və itaətlə müraciət edən candan heç vaxt üz döndərmir. Nə üçün O, Şaula cavab vermədi? Öz əməlləri ilə padşah özü-özünü Allahdan xahiş etmək imkanından məhrum etmişdi. Şaul peyğəmbər Şamuelin məsləhətini rədd etmişdi; o, Rəbbin kahinlərini öldürmüşdü. Səma tərəfindən ünsiyyət üçün təyin olunan bütün vasitələri məhv etdiyi halda, o, necə gözləyə bilərdi ki, Allah ona cavab versin? O, lütf Ruhuna qarşı günah etmişdi və Allah yuxular və Öz vəhyləri vasitəsilə ona cavab verə bilərdimi? Şaul itaət və peşmançılıqla Allaha qayıtmamışdı. O, günahları üçün əfv və ya Allahla barışıq deyil, düşmənlərdən qurtuluş axtarırdı. Öz tərsliyi və narazılığı ilə o özünü Allahdan uzaqlaşdırmışdı. Yalnız peşman olaraq, o, Allaha qayıda bilərdi, lakin iddialı monarx qorxudan çaşaraq kömək üçün başqa mənbəyə müraciət etdi.

Şaul öz xidmətçilərinə dedi: “Mənim üçün bir cindar qadın tapın ki, gedib ona müraciət edim”. Şaul gözəl bilirdi ki, cadugərlik nədir. O, Allah tərəfindən ciddi qadağan olunmuşdu və bu günahı edən hər kəsi ölüm cəzası gözləyirdi. Şamuel hələ sağ olanda Şaul əmr etmişdi ki, bütün sehrkarlar və ruhlarla ünsiyyətdə olanlar öldürülsünlər. Lakin indi ümidsizlikdən o özü murdarların etdiyi kimi baxıcılara müraciət edirdi.

Şaula dedilər ki, En-Dorda bir cindar qadın gizlənir. Bu qadın şeytanla bağlı idi və bütünlüklə onun hakimiyyəti altında idi, onun niyyətlərini yerinə yetirirdi; onun köməyi ilə şər padşahı sirləri açır, möcüzələr göstərirdi.

Şaul paltarını gecə dəyişərək, iki müşayiətçi ib birlikdə sehrkar qadının sığınacağını axtarmağa yola düşdü. Necə də miskin səhnədir! Şeytan tərəfindən kölələşmiş İsrail padşahı o onu hara aparırsa, oraya [611] gedir! Allah Ruhunun müqəddəs təsirinə müqavimət göstərərək öz yolunu özü seçən necə də qaranlıq yolla gedir! İnsan ən qəddar tiranlardan birinin hakimiyyətinə təslim olanda, köləlikdən dəhşətli nə ola bilər! Allaha iman və Onun iradəsinə itaət həmin yeganə şərtlər idi ki, onları yerinə yetirməklə Şaul İsrailin padşahı ola bilərdi. Əgər o, bu şərtlərə riayət etsəydi, onun padşahlığı təhlükəsizlikdə olardı. Qadir Allah onun rəhbəri və müdafiəsi olardı. Allah Şaulun hərəkətlərinə çox dözdü, itaətsizlik və tərslik onun qəlbindəki İlahi səsi, demək olar ki boğsa da, o, hələ də tövbə etmək imkanına malik idi. Lakin təhlükədə olarkən Allahı tərk edərək, məsləhət üçün şeytanın müttəfiqinə müraciət edəndə, onu Yaradanla bağlayan sonuncu teli qırdı. O, tamamilə o iblisanə qüvvəyə təslim oldu, hansı ki, uzun illər ərzində ona hakim olmuşdu və onun üzündən indi ölümün astanasında idi. Gecənin örtüyü altında Şaul və onun köməkçiləri vadini keçdilər, sakitcə Filiştlilərin düşərgəsindən yan ötdülər, alçaq dağları aşdılar və En-Dor cadugərinin tənha mənzilinə çatdılar. Orada özünün iyrənc peşəsi ilə gizlicə məşğul olan qadın gizlənirdi. Şaul paltarını dəyişmiş olsa da, onun əzəmətli görkəmi və şahanə davranışı göstərirdi ki, o, adicə əsgər deyildir. O, dərhal onu Şaula oxşatdı, onun zəngin hədiyyələri isə onun şübhələrini yalnız gücləndirdi. Şaul xahiş etdi: “”Rica edirəm, mənim falıma baxıb cindarlığmı göstər və kimi desəm, onu mənim üçün çıxar”. Qadın dedi: “Bax Şaulun bu ölkədə nə etdiyini, cindarları və ruhçağıranları necə qırdığını bilirsən. Niyə məni öldürmək üçün canıma tələ qurursan?” Şaul qadına ” var olan Rəbbə and olsun, bu işin sənə bir ziyanı olmayacaq” deyərək Rəbbə and içdi. Qadın dedi: ” Sənin üçün kimi çıxarım?” Şaul “mənə Şamueli çıxar” dedi.”

Qadın sehr edərək dedi: “Yer altından çıxan allahlar kimi bir şəxs görürəm... Cübbə geyinmiş qoca bir adam çıxır”. Şaul onun Şamuel olduğunu başa düşüb üzüstə əyilib yerə sərildi”.

Lakin cadugərin cadusu ilə çağırılan Allahın müqəddəs peyğəmbəri deyildi. Şər ruhların o yuvasında Şamuel yox idi. Şeytani qüvvə onun surətini göstərmişdi. Şeytan işıq mələyi simasına girərək səhrada Məsihi aldatmaq istədiyi kimi, həmin yüngüllüklə Şamuelin də görkəmini ala bilərdi.

Qadın cadu edərkən Şaula dediyi birinci sözlər bu oldu: “Sən ki [612] Şaulsan, niyə məni aldatdın?”. Beləliklə, Şamuelin görkəmini alan bu şər ruhun birinci işi bu allahsız qadını yalan haqda xəbərdar etmək oldu. Sonra guya peyğəmbər Şaula dedi: “Məni çıxararaq niyə narahat etdin?” Şaul cavab verdi: “Çox dara düşmüşəm, çünki Filiştlilər mənə qarşı müharibə edirlər. Artıq Allah da məndən üz döndərib, daha mənə peyğəmbərlər, yuxular vasitəsilə cavab vermir. Ona görə də səni çağırdım ki,nə etməliyəmsə, onu mənə bildirəsən”.

Şamuelin sağlığında Şaul onun masləhətlərinə etinasızlıq göstərirdi və peyğəmbər onu ifşa edəndə inciyirdi. Lakin indi ümidsizlik və bədbəxtlik anında o hiss edirdi ki, peyğəmbərin məsləhətləri onun yeganə ümididir və səma elçisindən məsləhət soruşmaq üçün o, cəhənnəm elçisinə müraciət etdi! Şaul bütünlüklə şeytanın hakimiyyətinə təslim oldu və iztirablardan və ölümdən ləzzat alan şər, bədbəxt padşahı məhv etmək üçün var qüvvəsindən istifadə etdi. Şaulun ümidsiz yalvarışlarına cavab olaraq yalançı Şamuel cavab verdi:

“Əgər Rəbb səndən üz döndəribsə, demək O sənə düşmən olmuşdur. Belə halda bunu niyə məndən soruşursan? Rəbb mənim vasitəmlə söylədiyini etdi və padşahlığı sənin əlindən qoparıb onu sənin yaxının Davuda verdi. Sən Rəbbin sözünə baxmadığın və Onun qızğın qəzəbini Amaleqlilərin üstünə gətirmədiyin üçün bu gün O səni bu hala salıb. Rəbb səninlə bərabər İsraili də Filiştlilərə təslim edəcək və sabah sən və oğulların mənimlə bərabər olacaqsınız, çünki Rəbb İsrail ordusunu da Filiştlilərə təslim edəcək”.

İtaətsiz Şaul şeytan tərəfindən amansızcasına aldadılmışdı. Şirnikləndiricinin işi eb bundan ibarətdir - günahı kiçiltmək, azğınlıq yolunu rahat və cəlbedici etmək və Allahın xəbərdarlığını və hədəsini qəbul etməmək üçün ağlı korlatmaq. Şeytan öz gücündən istifadə edərək, Şamuelin ifşası və xəbərdarlığı qarşısında Şaulu özünə haqq qazandırmağa təhrik etdi. Lakin indi, Şaul bədbəxt vəziyyətdə olanda, Şeytan onun günahının bütün dərinliyini və tövbənin qeyri-mümkünlüyünü göstərərək ona hücuma keçdi ki, beblikb onu əzab çəkməyə məcbur etsin. Onda cəsarəti öldürmək, düşüncəsini qarışdırmaq və ya ümidsizliyə düçar etmək, intihara sürükləmək üçün bundan yaxşı şey fikirləşmək olmazdı.

Yorğunluqdan və orucdan zəifləmiş, vicdan əzabından üzülmüş Şaul [613] dəhşətli qisməti eşidərək tufandakı palıd kimi titrədi və yerə yıxıldı. Cindar qadın çox qorxdu. İsrailin padşahı onun önündə ölü kimi uzanmışdı. Əgər o, onun evində ölsə, onun başına nə gələcəkdir? O, Şaulu dilə tutdu ki, qalxsın və yemək yesin, çünki o, həyatı ilə risk edərək onun arzusunu yerinə yetirmişdi, indi isə qoy Şaul onun həyatını xilas edərək ona qulaq assın. Onun xidmətçiləri də bu xahişə qoşuldular, nəhayət, Şaul təslim oldu və qadın ona dana əti və tezcə hazırlanmış mayasız kökələr verdi. Necə bir səhnə! Bir az əvvəl şeytanın elçisinin hüzurunda faciəli qisməti səslənən, Allahın İsrail padşahlığına məsh etdiyi adam sehrkar qadının vəhşi mağarasında sabahkı ölüm-dirim döyüşündə möhkəm olmaq üçün süfrə arxasında oturmuşdu.

Səhərə yaxın Şaul öz xidmətçiləri ilə İsrail düşərgəsinə qayıtdı ki, qarşıdakı döyüş üçün sonuncu hazırlıqlan etsin. Zülmət ruhu ilə ünsiyyətdən sonra Şaul tamamilə özünü itirmişdi. Dəhşətli ümidsizliyə qapılaraq, o, daha adamlara qələbəyə inam təlqin etməyə qadir deyildi. Güc Mənbəyindən uzaq düşərək, Şaul İsrailin diqqətini onların Köməkçisi kimi Allaha yönəldə bilmirdi. Qabaqcadan deyilmiş dəhşətli sözlər beləcə yerinə yetdi.

Şunem vadisində Gilboa dağı yaxınlığında israilli və filiştli orduları ölüm-dirim çarpışmasına girdilər. En-Dor mağarasındakı dəhşətli səhnə Şaulun qəlbindəki bütün ümidləri məhv etsə də, lakin o, öz taxt-tacı və padşahlığı uğrunda dəlicəsinə qətiyyətlə vuruşurdu. Lakin hər şey əbəs idi. “İsraillilər Filiştlilərin önündən qaçdılar, qırılanlar Gilboa dağında qaldı”. Padşahın üç cəsur oğlu onun yanında həlak oldu. Atıcılar Şaulu dövrələmişdilər. O görürdü ki, onun əsgərləri onun yanında necə həlak olurlar, onun oğullan qılıncla necə məhv edildilər. Yaralı halda o, nə qaça, nə də vuruşa bilirdi. Xilas olmaq mümkün deyildi və onda Filiştlilərə təslim olmamağı qərara alaraq, o, öz silahdarına dedi: “Qılıncını çək, məni vur”. O isə Allahın məsh etdiyinə əl qaldırmağa etiraz edəndə, Şaul qılıncın üstünə yıxılaraq özünü həlak etdi.

İsrailin birinci padşahı öz canını intiharla ləkələyərək beləcə həlak oldu. Onun həyatı məhv edildi və o, qəbrə şərəfsizlik və ümidsizlik içərisində girdi, çünki öz təhrif olunmuş iradəsilə o, Allahın iradəsinə qarşı çıxmışdı. [614]

Məğlubiyyət haqda xəbər hər yerə yayılaraq, bütün İsraili dəhşətə gətirirdi. Xalq şəhərlərdən qaçırdı və Filiştlilər döyüşsüz onlara daxil olurdular. Allahdan asılı olmaq istəməyən Şaulun padşahlığı, demək olar ki, Onun xalqının tam dağıdılması ilə başa çatdı.

Sabahısı günü Filiştlilər döyüş meydanını nəzərdən keçirəndə, ölüləri qarət edəndə, onlar Şaulun və onun üç oğlunun cəsədlərini tapdılar. Tam qələbə üçün onlar Şaulun başını gəsdilər, onu öz qılıncına keçirtdilər və onun silahı ilə birlikdə qələbə qənimətləri kimi öz torpaqlarına göndərdilər ki, “bütlərinin məbədini və xalqı müjdələsinlər”. Silahı sonra Aştoretin evinə qoydular, başı isə Daqonun məbədinə qoydular. Beləliklə, onların qazandıqları qələbə yalançı allahlara aid edildi, Tanrının adına isə ləkə gəldi.

Şaulun və oğullarının bədənləri Gilboa dağı və İordan çayı yaxınlığındakı Bet-Şean şəhərinə gətirildi. Burada onlan zəncirlərdən asaraq vəhşi quşlarınn ixtiyanna buraxdılar. Lakin Yaveş-Gileadın cəsur sakinbri Şaulun padşahlığının ilk xoşbəxt günbrində onları xilas etməsinə minnətdarlıq olaraq həmin yerə gəldibr, padşahın və oğullarmm bədənbrini götürdübr və onları hörmətb dəfn etdibr. Gecə İordandan keçərək onlar “Şaulun və oğullarının cəsədini Bet-Şeanm divanndan götürdübr. Yavişə gəlib orada cəsədləri yandırdılar. Sonra cəsədbrin sümükbrini götürüb Yaveşdə, yulğun ağacının altında basdırdılar və yeddi gün oruc tutdular”. Qırx il əwəl edilmiş nəcib hərəkətə görə həssas və mərhəmətli əllər Şaul və oğulları üçün məğlubiyyətin və şöhrətsizliyin bu tutqun saatında onlar üçün dəfn yeri hazırladılar. [615]

67-ci fəsil
QƏDİM VƏ MÜASİR SPİRİTİZM

Şaulun En-Dor sehrbaz qadının yanına getməsi haqda Müqəddəs Kitabda yazılanlar Müqəddəs Yazıları tədqiq edənlərin çoxusu üçün anlaşılmazlıq mənbəyidir. Bəziləri təsdiq edirlər ki, Şaulla danışan Şamuel olmuşdur, lakin Müqəddəs Kitabda bu cür fikrin çoxlu əsaslı təkzibləri vardır. Əgər bəzilərinin iddia etdikləri kimi, Şamuel göydə olsaydı, onda o, oradan Allahın və ya iblisin qüvvəsinin təsiri ilə enməli idi. Hətta bir anlığa da fikirləşmək olmaz ki, allahsız qadının cadusu təsdiq olunsun deyə, şeytan Allahın müqəddəs peyğəmbərini göydən endirməyə qadir gücə malikdir. Biz onu da düşünə bilmərik ki, Allah onu cadugərin mağarasına çağırmışdır, çünki Allah hələ əvvəl Şaulla yuxularda, urim vasitəsilə və peyğəmbərlər vasitəsilə ünsiyyət etməkdən imtina etmişdi (bax l Şəm.28:6). Bu ünsiyyət vasitələrini Allah Özü təyin etmişdi və O, onlara etinasızlıq göstərərək, Öz iradəsini şeytanın silahı vasitəsilə xəbər verməzdi.

Bu xəbərin sözlərinin özü onların haradan gəldiyinə şəhadət edirdi. Onlar ona yönəlmişdilər ki, Şaulu tövbəyə deyil, məhvə gətirsinlər, bu isə Allahın deyil, şeytanın peşəsidir. Bundan başqa, göstərilir ki, sehrkar qadının yanında kömək axtaran Şaulun elə bu hərəkəti onun Allah tərəfindən rədd edilməsinin və həlakının səbəblərindən biri olmuşdur. “Beləcə Şaul Rəbbə qarşı xainlik etdiyi üçün öldü. O, Rəbbin sözünə əməl etməyib cindara müraciət etdi, amma Rəbbdən məsləhət istəmədi. Ona görə də Rəbb onu öldürdü və padşahlığı Yesseyin oğlu Davuda verdi” (lSalnamələr 10:13,14). Burada aydın deyilmişdir ki, Şaul Allahdan deyil, cadugərdən soruşmuşdur. O, [616] Allahın peğəmbəri Şamuellə deyil, cadugərin köməyi ilə şeytanla danışmışdı. Şeytan həqiqi Şamueli göstərə bilməzdi, öz məkrli niyyətlərini həyata keçirmək üçün yalnız onun görkəmini almışdı. Qədim spiritizmin və cadugərliyin, demək olar ki, bütün növləri ölülərlə ünsiyyət imkanına inama əsaslanmışlar. Qara magiya ilə məşğul olanlar təsdiq edirdibr ki, gələcək haqda bilmək üçün onlar ölülərin ruhları ilə danışırlar. Ölülərlə bu ünsiyyət adəti haqda peyğəmbər Yeşaya da demişdir: “Sizə bəzi adamlar deyəndə ki, “pıçıldayıb mırıldayan cindarlarla, ruh çağıranlarla danışın”, onlara belə cavab verin: “Xalq öz Allahından məsləhət almamalıdırmı? Heç dirilər barəsində ölülərlə danışarlarmı?” (Yeşaya 8:19).

Bütpərəstliyin də məhək daşı ölülərlə ünsiyyətin mümkünlüyünə inamdır. Bütpərəstbr inanırdılar ki, onların allahları ölmüş qəhrəmanların müqəddəs ruhlarıdır. Beləliklə, bütpərəstlərin dini ölülərə xidmət idi. Bu, Müqəddəs Yazıdan aydın görünür. İsrailin Peordakı Baalın günahı haqda deyilmişdir: “İsrail xalqı Şittimdə yaşayarkən kişiləri Moav qızları ilə zina etməyə başladı. Bu qadınlar allahlarına qurban kəsəndə İsrail xalqını da dəvət edirdilər. İsrail xalqı qurban ətindən yedi və onların allahlarına səcdə etdi. İsrail övladlan Peordakı Baal bütünə səcdə edənlərə qoşuldular və Rəbbin qəzəbi İsraillilərə qarşı alovlandı” (Saylar 25:1-3). Məzmur oxuyan bu qurbanların hansı allahlara gətirildiyini söybyir. İsrailin həmin dönüklüyünü təsvir edərək o deyir: “Onlar Peordakı Baala səcdə etməyə gəldibr, ölü bütə verilən qurban ətindən yedilər” (Məzmur 106:28); bu o deməkdir ki, onlar ölülərə qurbanlar gətirirdibr.

Ölülərin ilahibşdirilməsi, demək olar ki, hər bir bütpərəst dində mühüm yer tutur, ölübrb ünsiyyət təcrübə də edilir. İnsanlar inanırdılar ki, allahlar onlara öz iradələrini xəbər verirlər və onlardan məsbhət istəyəndə, onlar məsbhət verirlər. Həmin şeyləri Yunanıstanın və Romanın məşhur falçıları haqda da demək olar.

Ölülərlə ünsiyyətə inam hətta məsihçi adlanan ölkələrdə beb hələ də mövcuddur. Özlərini ölülərin ruhları adlandıran varlıqlarla ünsiyyət hesab edibn spiritizm geniş yayılmışdır. Spiritizm əsasən öz yaxınlarını itirənləri cəlb edir. Bu varlıqlar bəzən insanlara onların ölmüş dostlarının surətlərində görünürlər və onların həyatlarındakı hadisələrdən danışırlar və ya sağlıqlarında etdikləri hərəkətləri edirbr, [617] beləliklə, insanları inanmağa məcbur edirlər ki, ölmüş dostları yaxınlıqda uçan və onlarla ünsiyyət edən məbklərə çevrilmişlər. Onlan ilahiləşdirməyə başlayırlar və bəziləri onların sözlərini Allahın Sözündən üstün tuturlar.

Lakin çoxları spiritizmi sadəcə fınldaq sayırlar. Onun tərəfdarlarının fövqəladə hesab etdikləri halları onlar medium tərəfindən yalan kimi qiymətləndirirlər. Lakin bu yalan nə qədər təbii görkəm alsa da, fövqəladə qüvvənin izləri duyulur. Spiritizmi yalnız insan məharətinin və ya hiyləgərliyinin nümayişi hesab edənlərin çoxusu heç nə ilə izah edə bilmədikləri hallarla qarşılaşdıqda, onu təsdiq etməyə məcbur olurlar.

Müasir spiritizm, qədim cadugərlik, əsasında ölülərlə ünsiyyət duran bütpərəstlik səcdəsi başlanğıclarını şeytanın Həvvanı Ədəmdə aldatdığı birinci yalandan götürürlər: “Yox, əsla ölməzsiniz. Əksinə, Allah bilir ki, o meyvələrdən yediyiniz gün... Allah kimi olacaqsınız” (Yaradılış 3:4,5). Yalana əsaslanaraq və onunla əbədiləşərək, onlar yalanın atasından gəlirlər.

İbranilərə, hər hansı formada olur-olsun, ölülərə müraciət etmək ciddi qadağan olunmuşdu. Allah bu qapını qətiyyətlə bağlayıb demişdi: “... ölülər heç nə bilmir... səma altında görülən işlərdə daha payları olmayacaq” (Vaiz 9:5,6). “Onlar canı çıxan kimi torpağa düşər, niyyətləri bircə anda yox olar”(Məzmur 146:4). Rəbb İsrailə demişdir:“Mənə xəyanət edərək cindarlara və ruh çağıranlara tərəf dönən hər kəsdən üz döndərib xalqın arasından qovacağam”(Levilibr 20:6).

“Gələcəyi xəbər verən ruhlar” ölülərin ruhları deyil, şeytanın elçiləri olan şər məbkləri idi. Müqəddəs Kitab deyir ki, özünə, gördüyümüz kimi, ölülərə səcdəni və onlarla ünsiyyəti daxil edən qədim bütpərəstlik iblislərə xidmətdir. Həvari Pavel öz qardaşlarını bütpərəstliyin hər bir formasından çəkindirərək deyirdi: “Bütpərəstlər qurban gətirəndə Allah deyil, cinlərə gətirirlər; lakin mən istəmirəm ki, siz cinlərlə ünsiyyətdə olasımz” (1 Korinflilərə 10:20). Zəbur oxuyan İsrail haqda deyir ki, onlar “öz oğullarını və qızlarını cinlərə qurban gətirirdilər” və sonrakı ayədə izah edir ki, onlar onları “Kənan bütlərinə” qurban edirdilər (Məzmur 106:37,38). Ölülərə səcdə etdiklərini fikirləşərək, onlar əslində iblislərə səcdə edirdilər. [618]

Həmin prinsiplərə əsaslanan müasir spiritizm Allah tərəfindən ittiham və qadağan olunan qədim cadugərliyin və cinlərə ibadətin yeni formada dirçəldilməsidir. Müqəddəs Yazı peyğəmbərcəsinə deyir ki, “son dövrlərdə yoldan çıxaran ruhlara və iblisanə təlimlərə uyaraq bəziləri imandan dönəcəklər” (1 Timoteyə4:1). Pavel özünün Saloniklilərə ikinci məktubunda diqqəti şeytanın spiritizmdən Məsihin İkinci gəlişindən əvvəlki hadisə kimi istifadə edəcəyinə yönəldir. Məsihin İkinci gəlişi haqda damşaraq o bildirir ki, şeytanın işi “bütün gücü, əlamətləri və yalançı möcüzələrilə” keçiriləcəkdir (2 Saloniklilərə 2:9). Son günlərdə imanlılar cəmiyyətinin hansı təhlükələrə məruz qalacağını təsvir edərək Peter deyir ki, keçmişdə İsraili günaha aparan yalançı peyğəmbərlər olduğu kimi, o vaxt da “aranızda yalançı müəllimlər olacaqlar. Bir çoxları da onlann şəhvətpərəstliyinin ardınca gedəcəklər” (2Peter 2:1,2) Həvari burada spiritualist müəllimlərin fərqləndirici əlamətlərindən birini göstərir. Onlar Məsihi Allahın Oğlu hesab etmirlər. Bu cür müəllimlər haqda İsanın sevimli şagirdi Yəhya deyir: “İsanın Məsih olduğunu inkar edən yalançı deyilsə, bəs kimdir? Bu adam Məsihin əleyhdandır. O, Atanı və Oğulu inkar edir. Oğulu tamdığım inkar edən hər kəs Atadan da məhrumdur” (1 Yəhya 2:22,23). Spiritizm Məsihi inkar edərkən, bu halda Atanı da, Oğulu da inkar edir və Müqəddəs Kitab bunu Məsihin əleyhdannın fəaliyyəti adlandırır.

Şaulun qismətini En-Dor qadını vasitəsilə söyləməklə şeytan bütün İsraili azdırmaq istəyirdi. O ümid edirdi ki, ibranilər cadugərə etibar edərək məsləhətlər üçün onun yanına gələcəklər və beləliklə, Allahı öz Məsləhətçiləri kimi tərk edəcəklər və şeytanın hakimiyyətinə təslim olacaqlar. Gələcəyi görməyin və Allahın insanlardan gizlətdiyini açmağın mümkünlüyünü bildirməklə, spiritizm özünə çoxlu tərəfdarlar cəlb edir. Allah öz Sözündə gələcəyin böyük hadisələrini, bilməyimiz üçün zəruri olan bütün mühüm şeyləri təsvir etmişdir; O, təhlükələr arasında bizə sədaqətli bələdçi vermişdir, lakin şeytan var gücü ilə çalışır ki, insanların Allaha etibarını dağıtsın, onlarda həyatdan narazılıq oyatsın, Allahın öz müdrikliyi ilə onlardan gizlətdiyini açmağa və Onun öz müqəddəs Sözündə açdıqlarına nifrət etməyə məcbur etsin.

Fəaliyyətlərinin nə ilə qurtaracağını dəqiq bilmədikdə, çoxları bərk [619] narahatçılıq keçirirlər. Onlar qeyri-müəyyənliyə dözmürlər və öz səbirsizlikləri ilə Allahın xilasını görmək üçün gözləməkdən imtina edirlər. Baş verə biləcək bədbəxtlik haqda düşünərək, onlar rahatlıqlarını itirirlər. Onlar üsyankar hisslərinə azadlıq verirlər və Allahın onlara açmadığını bilmək üçün dərd içində ora-bura vurnuxurlar. Əgər onlar Allaha etibar etsəydilər, ruhlansaydılar və dua etsəydilər, onlar İlahi təsəlli tapardılar və ruh Allahla ünsiyyətdən rahatlıq əldə edərdi. Onlar Məsihə müraciət etsəydilər, onların üzülmüş və ağırlaşmış canları sülh və rahatlıq tapardı, lakin onlar Rəbbin onların təsəllisi üçün təyin etdiyi vasitələrə etinasızlıq göstərəndə və Allahın onlardan nə gizlədiyini bilmək ümidi ilə başqa mənbəələrə əl atanda, Şaulun səhvini təkrar edirlər və pis şeydən başqa heç nə öyrənmirlər.

Bu, Allahın xoşuna gəlmir və O, bu haqda çox aydın demişdir. Gələcəyi bizdən gizlədən pərdəni bu cür səbirsiz cırmaq arzusu Allaha imanın olmadığını göstərir və cam şeytanın pıçıltılarına qarşı müdafiəsiz qoyur. Böyük yalançı insanları baxıcılara müraciət etməyə təhrik edir və keçmişin hadisələrini açmaqla təlqin edir ki, gələcəyi də xəbər verməyə qadirdir. Çoxəsrlik təcrübəyə malik olaraq, o, hər cür hərəkətlərin nəticələrini bilir və çox vaxt insana onun gələcəyini dəqiq söyləyir. Beləcə o, yazıq canları aldadır, onlann üzərində hakimiyyət qazanır və onlan öz iradəsinin əsiri edir.

Allah peyğəmbər vasitəsilə bizi xəbərdar edir: “Sizə bəzi adamlar deyəndə ki, “pıçıldayıb mırıldayan cindarlarla, ruhçağıranlarla danışın”, onlara belə cavab verin: “Xalq öz Allahından məsbhət almamalıdırmı?Heç dirilər barəsində ölülərlə danışarlarmı? Allahın təliminə, şəhadətinə sarı dönün! Əgər onlar Allahın kəlamı ilə danışmasa, onlar üçün nur şəfəqi saçmayacaq” (Yeşaya 8:19,20). Məgər müqəddəs, müdriklik və gücdə Hədsizə can atanlar Allahın düşməni ib ünsiyyətə girən baxıcılara müraciət edə bilərlərmi? Öz xalqı üçün Allah Özü İşıqdır. O, Öz xalqına insan gözlərindən gizbdilmiş şöhrətə baxmağı əmr edir. Həqiqət Günəşi onların qəlblərinə parlaq şüalar göndərir. Onlar səma taxt-tacından işıq alırlar və İşıq Mənbəyini tərk edib şeytanm elçilərinə müraciət etməyə heç bir istək duymurlar.

Şaulla danışan şər ruh günahı ittiham etsə də və ona görə [620] cəzalanacağını desə də, Şaulu dəyişdirmək istəmirdi, onu ümidsizliyə və həlaka sürükləmək istəyirdi. Lakin şeytan çox vaxt insanları şimikləndirərək məhv etməklə əks üsuldan da istifadə edir. İblis bütlərinin təlimi qədim dövrlərdə ən alçaq günahlara da rəvac verirdi. Həqiqətə etinasız baxırdılar, mənəviyyatsızlığa isə nəinki imkan verirdilər, hətta alqışlayırdılar. Spiritizm təsdiqləyir ki, ölüm yoxdur, günah yoxdur, məhkəmə yoxdur, qisas yoxdur, insanlar “günahsız yarımallahlardır”, istək ən yüksək qanundur və insan özü qarşısında cavabdehdir. Həqiqəti qorumaq üçün Allahın yüksəltdiyi sədlər: bakirəlik və möminlik dağılmışdır və bununla bir çox adamların günahlarına rəvac verilir. Məgər bu cür təlim şəhadət etmirmi ki, o, iblislərə ibadətə bərabərdir?

Natəmiz ruhlarla ünsiyyətin nəticələrini Allah israillilərə bütpərəst, pozğun, qatil, bütün təbii hisslərdən məhrum olmuş kənanlıların murdarlıqlarında göstərmişdir. Onların fikirləri və əməlləri iyrənc idi. İnsanlar çox vaxt özləri-özlərini tanımırlar. “İnsan ürəyi hər şeydən hiyləgərdir, sağalmaz xəstəliyi var” (Yeremya 17:9). Lakin Allah pozğun insan təbiətinin zəifliklərini başa düşür. O vaxt, indiki kimi, şeytan Allaha qarşı üsyan üçün yaxşı şərait yaratmağa çalışırdı ki, İsrail xalqı Allah üçün Kənanlılar kimi iyrənc olsun. Canları məhv edən qarşısıalınmaz şər axınlarını bu cür ürəklərə yönəltməyə çalışıraq həmişə hazır vəziyyətdədir, çünki o istəyir ki, biz həlak olaq və Allah tərəfindən ittiham olunaq.

Şeytan Kənan torpağına hakim olmaq istəyirdi, lakin bura İsrail xalqının məskəni olduqda və Allah Qanunu həmin torpağın qanunu olduqda, o, İsrailə qəddarcasına nifrət etdi və onu məhv etməyi düşündü. Natəmiz ruhların təsiri nəticəsində ibranilər başqa allahlara səcdə etməyə başladılar, öz allahsızlıqları üzündən onlar nəhayət bütün dünyaya səpələndilər. Bu hadisəni şeytan bizim günümüzdə də təkrar etmək istəyir. Allah Öz xalqını bu dünyanın mürdarlıqlarından ayınr ki, onlar Onun müqəddəs qanununa riayət edə bilsinlər və buna görə də “böhtançının qardaşlarımıza” nifrətinin həddi yoxdur. “...,çünki iblis, vaxtının az olduğunu bilərək böyük qəzəblə yanınıza endi” (Vəhy 12:10-12). Səmavi Kənan artıq bizdən uzaq deyildir və şeytan var qüvvəsi ilə çalışır ki, Allah xalqını məhv etsin və onları mirasdan məhrum etsin. “Ayıq olub dua edin ki, imtahana [621] uğramayasınız” (Mark 14:38) xəbərdarlığı heç vaxt hələ bu günkü qədər öz vaxtında olduğu kimi səslənməmişdir.

Nə vaxtsa qədim İsrailə deyilən Allah sözləri Onun xalqına bizim günlərimizdə də aiddir. “Cindarlara və ruh çağıranlara tərəf dönməyin, onlarla danışmayın, yoxsa murdarlanarsınız”. “Rəbb belə iş görənlərə nifrət edir”. (Levililər 19:31; Qanunun təkrarı l8:12). [622]

68-ci fəsil
DAVUD ZİQLAQDA

(Bu fəsil Şamuelin Birinci Kitabının 29,30-cu və İkinci Kitabının 1-ci fəsillərinə əsaslanır)

Davud və onun tərəfdarları döyüş meydanına getsələr də, Şaul və Filiştlilər arasındakı döyüşdə iştirak etmirdilər. İki ordu döyüşə hazırlaşanda Yesseyin oğlu böyük çətinlik qarşısında qalmışdı. Güman edilirdi ki, o, Filiştlilərin tərəfindən vuruşacaqdır. Öz yerini tərk etmək və döyüş meydanından getmək onun üçün sadəcə qorxaqlıq göstərmək deyildi, etibarından istifadə etdiyi, ona himayədarlıq edən Akişə qarşı naşükür xəyanətkarlıq olardı. Bu cür hərəkət onun adına yalnız alçaqlıq gətirməzdi, həm də Şauldan da qorxulu düşmənlərin qəzəbinə səbəb olardı. Lakin o, İsrailə qarşı vuruşacağını bir an da ağlına gətirmirdi. Belə etsəydi, o, vətən xaini, Allahın və öz xalqının düşməni olardı. Bu, İsrail taxt-tacına yolu həmişəlik onun üzünə bağlayardı və əgər Şaul döyüş zamanı öldürülsəydi, onun ölümündə Davudu günahlandırardılar.

İndi Davud öz səhv hərəkətini dark etdi. Allahın yaratdığı əzəmətli dağlar arasında gizlənmək Tanrının və Onun xalqının düşmənləri yanında sığınacaq axtarmaqdan onun üçün nə qədər yaxşı olardı. Lakin Rəbb Öz böyük mərhəməti sayəsində Öz qulunu ümidsiz və çətin vəziyyətdə qoymadı, çünki Davud İlahi köməyi qəbul etməyərək və qüsursuz düzgünlük yolundan çıxaraq günah etsə də, yenə də onun qəlbində həmişə Allaha sadiq olmaq səyi yaşayırdı. Nə qədər ki şeytan [623] və onun tərəfdarlan Allahı unudan padşaha qarşı cəza hazırlamaqda Allahın və İsrailin düşmənlərinə kömək etməklə məşğul idilər, Rəbbin mələkləri çalışırdılar ki, Davudu düşdüyü təhlükədən xilas etsinlər. Səma elçiləri buna nail oldular ki, Filiştli rəislər Davudun və onun adamlarının döyüş meydanında olmalarına qarşı çıxdılar.

“Filiştlilərin ağaları dedilər:“Bu ibranilərin burada nə işi var?” Akiş onlara belə cavab verdi: “Bu adam bu günlərdə yaxud daha doğrusu, bu illərdə yanımda olan İsrail padşahı Şaulun qulu Davud deyilmi? Mənim yanıma gələn gündən bəri onda pis bir şey görmədim””.

Lakin rəislər təkidlə tələb etdilər: “Bu adamı geri qaytar, qoy o, təyin etdiyin yerə qayıtsın və bizimlə döyüşə getməsin, yoxsa döyüşdə bizə düşmənçilik edər. Çünki o ağasının rəğbətini qazanmaq üçün buradakı adamların başını kəsib ona aparmaqdan daha yaxşı yol taparmı? Rəqslərdə “Şaul qırdı minləri, Davudsa on minləri” deyə haqqında tərənnüm sözləri söylənən Davud bu deyilmi?” Şanlı Qolyatın öldürülməsi və İsrailin bu münasibətlə təntənəsi Filiştli rəislərin yaddaşında hələ də təzə idi. Onlar inanmırdılar ki, Davud öz xalqına qarşı vuruşacaqdır, hər şeydən çox döyüşün qızğın çağında o, İbranilərlə birləşəcəkdir və Filiştlilərə Şaulun ordusundan da çox zərər vuracaqdır.

Beləliklə, Akiş güzəştə getməyə məcbur oldu və Davudu yanına çağırıb ona dedi: “Var olan Rəbbə and olsun, sən düz adamsan. Orduda mənimlə yürüşə çıxmağın gözümdə xoşdur, çünki yanıma gəldiyin gündən bu günə qədər səndə pis bir şey tapmadım. Lakin ağaların gözünə xoş görünmürsən. İndi sağ-salamat öz yerinə qayıt. Filiştlilərin ağalarının gözündə pis olanı etmə”.

Davud əsl hisslərini büruzə verməkdən qorxaraq cavab verdi: “Axı mən nə etmişəm? Yanına gələn gündən bu günə qədər qulunda nə tapdın ki, ağam padşahın düşmənlərinə qarşı gedib vuruşmayım?”

Akişin cavabı Davudun qəlbində həya və vicdan əzabı oyatmalı idi, çünki o dərk edirdi ki, Allahın quluna bu cür aldatmaq layiq deyildir. “Bilirəm ki, mənim gözümdə sən Allahın mələyi kimi yaxşısan, amma Filiştlilərin başçıları dedilər: “O bizimlə bir döyüşə çıxmasın”. İndi səninlə gələn ağanın qulları ilə birgə səhər tezdən qalxın. Sübh tezdən qalxın və dan yeri ağarar-ağarmaz buradan gedin”. Davudun düşdüyü tor beləcə parçalandı və o, yenidən azadlığa çıxdı. [624]

Üç gün yol getdikdən sonra Davud və onun altı yüz nəfərdən ibarət dəstəsi onların Filiştli torpağındakı məskəni Ziqlaqa çatdılar. Lakin onların gözləri qarşısında necə bir boşluq var idi! Amaleqlilər Davudun və onun döyüşçülərinin olmamasından istifadə edərək, onun onların ərazisinə basqın etməsinin qisasını almışdılar. Onlar müdafiəsiz şəhəri mühasirə etmiş, talamış, yandırmış və bütün qadınları, uşaqları əsir götürərək, böyük qənimətlə çıxıb getmişdilər.

Dəhşətdən və heyrətdən nitqləri tutulmuş Davud və onun adamları səssizcə şəhərin qaralan və tüstülənən xarabalığına baxırdılar. Nəhayət, baş verən hadisəni başa düşəndə, döyüşlərdə bərkimiş döyüşçülər fəryad qopardılar “və taqətdən düşənə qədər ağladılar”.

Davud onu Filiştli torpağına gətirən inamsızlığı üzündən beləcə yenidən cəzalandı. İndi o əmin oldu ki, Allah və Onun xalqının düşmənləri arasında olmaq necə də təhlükəlidir. Davudun adamlan bu bədbəxtliyin təqsirkarı kimi onun üstünə düşdübr. O, Amaleqlilərə basqın etməklə, onları qisas almağa təhrik etmişdi, lakin yenə də öz düşmənləri arasında çox arxayınlıqla şəhəri müdafiəsiz qoymuşdu. Onun uğursuzluq və qəzəbdən gözləri qızmış əsgərləri indi ümidsizlikdən doğan hər hansı addımı atmağa hazır idibr və hətta öz başçılarını daşa basmaqla hədəbdilər.

Davudun qəlbinə ən yaxın olan şeylərin hamısı onun əlindən alınmışdı. Şaul onu doğma torpaqdan qovmuşdu, Filiştlilər onu döyüş meydanından qovmuşdular, Amaleqlibr onun şəhərini talan etmişdilər, arvadları və uşaqları əsir düşmüşdülər, yaxın dostlan isə ona qarşı üsyan edirdilər və hətta ölümb hədələyirdilər. Bu hədsiz ehtiyac saatında Davud ümidsizliyə qapılmaq əvəzinə səmimi olaraq kömək üçün Allaha müraciət etdi. O, “Rəbbə ümidb möhkəmləndi”. O özünün hadisələrlə dolu keçmişini düşündü. Məgər nə vaxtsa Rəbb onu tərk etmişdirmi? Çoxsaylı Allah lütflərinin sübutlarını xatırlayanda onun qəlbi ruhlandı. Davudun ətrafındakılar öz hiddət və səbirsizlikləri ib öz iztirablarını daha da artırırdılar, lakin hamıdan çox kədərlənməyə haqqı olan Allah adamı ruhdan düşmədi. “Mən Allaha güvənirəm, qorxmuram...”, - onun qəlbi təkrar edirdi. (Məzmur 56:4). O özü çətin vəziyyətdən çıxış yolunu bilməsə də, bunu Allah bilir və O, nə etmək lazım olduğunu göstərəcəkdir!

Aximelekin oğlu Evyatarı çağıraraq, “Davud Rəbbə müraciət edərək [625] dedi: “Bu basqınçıların arxasınca düşsəm, onlara çatarammı?” Rəbb ona dedi: “Ardlarınca düş, mütləq onlara çatacaqsan və mütləq əsirləri qurtaracaqsan” (1 Şamuel 30:8).

Bu sözlərdən qəlb həyəcanı və kədər sakitləşdi. Davud və onun döyüşçüləri dərhal qaçan düşməni təqib etməyə başladılar. Onlar elə sürətlə gedirdilər ki, Qaza yaxınlığında Aralıq dənizinə tökülən Besor axınına çatanda Davudun dəstəsindəki hədsiz yorulmuş iki yüz nəfər arxada qalmalı oldular. Davud isə qalan dörd yüz döyüşçüləri ilə qorxmadan düşməni təqib etdilər.

İrəliləyərkən onlar aclıqdan və susuzluqdan ölməkdə olan misirli qula rast gəldilər. Yeyib-içdikdən sonra bir qədər özünə gələrək o söylədi ki, onlann düşmənlərindən olan qəddar Amaleqli ağası onu ölmək üçün atmışdır. O, baş verən basqından və talandan danışdı və sonra onu öldürməyəcəklərinə və ağasının əlinə verməyəcəklərinə söz alaraq, Davudun dəstəsini rəqibin düşərgəsinə ötürməyə razılıq verdi.

Onlar düşmənin düşərgəsinə çatanda onların önündə necə bir təntənə səhnəsi var idi! Qaliblər qələbəni bayram edirdilər. “Bu zaman basqınçılar hər yana yayılmışdılar. Onlar Filişt və Yəhuda diyarından böyük talan malı götürmüş və bundan ötrü yeyib-içərək şənlik edirdilər”. Sürətli hücuma keçərək Davud və onun döyüşçüləri qızğınlıqla rəqibin üstünə atıldılar. Qəfil hücumdan sarsılan Amaleqlilər özlərini itirdilər. Döyüş bütün gecəni və bütün səhərisi günü davam etdi, dəvələrdə qaçıb canlannı qurtaran dörd yüz kişidən başqa bütün düşmən tamamilə məhv edildi. Beləcə, Rəbbin sözü yerinə yetdi. “Davud, Amaleqlərin götürüb apardıqları hər şeyi və iki arvadını geri qaytardı. Böyükləri, kiçikləri, bütün oğul və qızları, talan edərək ələ keçirdikləri bütün şeyləri Davud geri qaytardı və onlardan heç nə əskik olmadı”.

Davud Amaleqlilərin ərazisinə daxil olanda o, əlinə keçən bütün sakinbri qılıncdan keçirirdi. Yalnız Allahın qoruyucu qüwəsi sayəsində Amaleqlilər Zeqlaqda sakinlərlə bu cür rəftar etmədilər. Onlar əsirləri məhv etməməyi qərara aldılar, çünki özləri ilə sonra köbliyə satmağı niyyət etdikləri çoxlu adam gətirməklə onlar öz qayıdışlarına daha böyük qələbə təntənəsi vermək istəyirdilər. Sağ-salamat öz atalarının və ərlərinin yanına qayıda bilən əsirlərin həyatlarını qorumaqla, onlar qeyri-iradi olaraq Allahın niyyətini yerinə yetirdilər. [626]

Bütün dünyəvi hakimiyyətlər Hədsizin nəzarəti altındadır. Ən qüdrətli hökmdara, ən qəddar zülmkara O deyir: “Buraya qədər gəlib o tərəfə çıxmayacaqsan” (Əyyub 38:11). İlahi qüvvə daim şər qüvvələrlə mübarizə aparır. Аllаһ həmişə çalışır ki, insanları məhv etməsin, onları düz yola gətirsin və xilas etsin.

Qaliblər böyük sevinclə geri qayıtdılar. Geridə qalanların yanına qayıdanda dörd yüz döyüşçüdən bəzi daha xudbin və itaətsizləri düşərgədə qalanlarla bölüşməməyə çağırdılar. Onlar deyirdilər ki, yaxmlarının yanlarına qayıtmaları da onlar üçün kifayətdir. Davud dedi: “Xeyr qardaşlarım! Rəbbin bizə verdiyi şeylərlə belə etməyəcəksiniz. Bizi qoruyan Rəbbdir və üstümüzə gələn basqınçıları O bizə təslim etdi. Sizin bu sözünüzü kim dinləyər? Çünki döyüşə gedənin payı nə qədərdirsə, yüklərin yanında qalanın da payı o qədər olacaq, hamıya bərabər bölünəcək”. Belə də edildi və nəticədə bu, İsrail üçün qanun oldu ki, hərbi yürüşdə iştirak edənlərin hamısı ön cəbhədə olanlarla bərabər pay alırdılar.

Amaleqlilərin Zeqlaqda ələ keçirdiklərinin hamısını geri qaytarmaqdan başqa Davud və onun adamlan özləri ilə düşmənin çoxlu miqdarda xırda və iri buynuzlu heyvanlarını da gətirmişdilər. Bu qənimət “Davudunku” adlanırdı və Zeqlaqa qayıdanda Davud onun bir hissəsini öz Yəhuda soyunun ağsaqqallarına hədiyyə göndərdi. O, onlar bir yerdən başqa yerə köçməyə məcbur olduqda, ona və onun dəstəsinə dağlarda kömək edənləri də unutmadı. Təqib olunan qaçqın üçün onların çox qiymətli olan xeyirxahlığı və mərhəməti minnətdarlıqla mükafatlandırıldı.

Davud və onun döyüşçülərinin Zeqlaqa qayıtmasından üç gün keçirdi. Xarabalıqlar içərisində öz evlərini bərpa edərək onlar israillilərlə Filiştlilərin döyüşməli olduqlarını bildikləri döyüş meydanından səbirsizliklə xəbər gözləjrirdilər. Qəfildən şəhərə qasid gəldi, “onun paltarı cırıq-cınq və başı toz-torpaq idi”. Onu dərhal Davudun yanına gətirdilər, o, Davuda hörmətlə baş əydi, ona xoşuna gəlmək istədiyi qüdrətli rəis kimi hörmət izhar etdi. Davud səbirsizliklə soruşdu ki, vuruşma nə ilə qurtardı. Adam Şaulun məğlubiyyəti, onun və Yonatanın ölümü haqda danışarkən faktları təhrif etdi. Görünür o fıkirləşirdi ki, Davud öz amansız təqibçisinə nifrət edir və padşahın [627] qətli üçün mükafat almağa ümid edirdi. O, lovğalıqla Davuda bildirdi ki, döyüş zamanı necə İsrail padşahını yaralı və hər tərəfdən düşmənlərlə əhatə olunmuş tapdı və padşahın xahişi ilə onu öldürdü. Şaulun tacını və bilərziklərini o, Davuda gətirmişdi. Qasid inamla gözləyirdi ki, bu xəbər sevinclə qəbul olunacaqdır və o, səxavətli mükafat alacaqdır.

Lakin “Bunu eşidən Davud dartıb paltarlarını cırdı və yanındakı bütün adamlar da belə etdilər. Onlar Şaul üçün, oğlu Yonatan üçün, Rəbbin xalqı üçün və İsrail nəsli üçün axşamacan yas qurub ağladılar və oruc tutdular”.

Dəhşətli xəbərlərin birinci sarsıntısı keçdikdən sonra Davudun fikirləri bu xəbərləri gətirən adama və onun özünün dediyinə görə, onun etdiyi cinayətə qayıtdı. O, gənc adamdan soruşdu: “Haralısan?” O cavab verdi: “Mən yadelliyəm, bir Amaleqlinin oğluyam”. Onda Davud ona dedi: “Bəs niyə qorxmayaraq Rəbbin məsh olunmuş padşahını öldürmək üçün əl qaldırdın?” Şaul iki dəfə Davudun əlbrində olmuşdu və onun adamları tələb edəndə ki, o, padşahı öldürsün, o, Rəbbin əmri ib İsrail padşahlığına məsh edilənə əl qaldırmağa etiraz etmişdi. Lakin Amaleqli İsrail padşahının qətli ilə lovğalanmaqdan qorxmamışdı. O, özü-özünü ölümə layiq olan cinayətkar kimi qələmə verirdi və cəza dərhal yerinə yetirildi. Davud dedi: “Qoy qanın öz başına dönsün! Çünki sənin əleyhinə “mən Rəbbin məsh olunmuş padşahını öldürdüm” deyən ağzın şahidlik etdi”.

Davudun Şaulun ölümü üçün kədəri səmimi və dərin idi, onun nəcib qəlbinin mərdliyinə şəhadət edirdi. O, düşməninin həlak olması üçün şənbnmirdi. Onun taxt-taca çıxmasına mane olan sədd aradan götürülmüşdü, lakin bu, ona sevinc gətirmədi. Şaulun ölümü onun şübhəliliyi və qəddarlığı haqdakı xatirəbri silmişdi və indi Davud yalnız onun padşahlığında olan mərdlik və padşaha layiq olan məramlar barədə düşünürdü. Şaulun adı dostluğu bu qədər səmimi və təmənnasız olan Yonatanın adı ilə bağlı idi.

Davudun öz qəlbinin bütün kədərini süzdüyü nəğməsi onun milbtinin və Allah xalqının bütün gələcək əsrlərdə xəzinəsi oldu: [628]

“Ey İsrail, şərəfin öz yüksək yerlərinin
üstündə öldürüldü!
Necə də igidlər qırıldı!
Filiştlilərin qızları sevinməsinlər deyə,
Sünnətsizlərin qızları fərəhlənməsinlər deyə,
Bunu Qatda bildirməyin,
Aşqelon küçələrində yaymayın.
Ey Gilboa dağları,
Üstünə şeh, yağış düşməsin,
Qoy zəmilərin məhsul verməsin!
Çünki orada ləkələndi İgidlərin qalxanı,
Şaulun yağ ilə silinməmiş qalxanı...
Şaul ilə Yonatan necə sevimli.əziz,
Həyatda və ölümdə ayrılmaz oldunuz siz.
Onlar qartallardan sürətli idi,
Aslanlardan qüwətli idi.
Ey İsrail qızları, ağlayın Şaul üçün.
O sizə qiymətli al qumaşlar geydirərdi,
Geyiminizə qızıl naxışlar vurardı.
Döyüş meydanında necə də igidlər qırıldı!
Yonatan sənin yüksək təpələrində həlak oldu.
Ey qardaşım Yonatan, sənin üçün ürəyim yanar.
Sən mənə çox əziz idin.
Sənin sevgin mənim üçün çox heyranedici idi,
Qadın sevgisindən də üstün idi.
İgidlər necə həlak qırıldı!
Döyüş silahları necə də yox oldu!

(2 Şamuel 1:19-27). [629]

69-cu fəsil
DAVUDUN PADŞAHLIQ VƏZİFƏSİ

(Bu fəsil Şamuelin İkinci Kitabının 2:l-5:5-ci fəsillərinə əsaslanır)

Şaulun ölümü Davudu didərgin edən təhlükələri uzaqlaşdırdı. Öz torpağına qayıtmaq üçün yol indi onun qarşısında açılmışdı. Şaulun və Yonatanın yas günləri keçəndən sonra Davud “”Yəhuda şəhərlərindən birinə qalxımmı?” deyə Rəbbə müraciət etdi. Rəbb “ora qalx” deyə cavab verdi. Davud dedi: “Hara qalxım?” Rəbb dedi: “Xevrona””.

Xevron Bat-Şevadan iyirmi mil şimalda, bu şəhərlə gələcək Yerusəlim arasındakı yolun təxminən ortasında yerləşirdi. Əvvəlcə bu şəhər Kariaf-Arba (Arba ənaqların atası) şəhəri adlanırdı. Sonra o, Məmre adlandı, orada uluların qəbiristanlığı olan Məxpela mağarası yerləşirdi. Əvvəllər Kalevin olan Xevron indi Yahudeyamn əsas şəhəri olmuşdu. O, bəhrəli təpələr və torpaqlarla əhatə olunmuş dərədə yerləşirdi. Orada Fələstinin ən gözəl üzümlükləri, çoxsaylı zeytun və başqa meyvə ağacları meşəlikləri var idi.

Davud və onun adamları dərhal Rəbbin əmrini yerinə yetirməyə hazırlaşdılar. Altı yüz silahlı döyüşçü öz arvad və uşaqları, xırda və iri heyvanları ilə birlikdə ləngimədən Xevrona yola düşdülər. Onlar şəhərə daxil oldular, öz gələcək padşahları kimi Davudu salamlamaq üçün yəhudalılar artıq onları orada gözləyirdilər. Onu taxt-taca çıxartmaq üçün zəruri olan bütün hazırlıqlar görüldü. “Orada Davudu Yəhuda evi üzərində padşahlığa məsh etdilər”. Onun hakimiyyətini başqa soylar [630] üzərində zorla təsdiq etməyə heç kim cəhd də göstərmədi.

Yeni padşah hər şeydən əvvəl Şaulun və Yonatanın xatirəsini yad etmək istədiyini bildirdi. Həlak olmuş rəhbərlərin cəsədlərini xilas edən və onları lazımi surətdə dəfn edən Yaveş-Gileadın şanlı döyüşçülərinin nəcib hərəkətləri haqda bilərək Davud Yaveşə bu sözlərlə adam göndərdi: “Rəbb sizə xeyir-dua versin, çünki ağanız Şaula sədaqətli oldunuz və onu dəfn etdiniz. Bu işinizin əvəzini indi Rəbb sizə qoy xeyirxahlıq və sədaqətlə versin! Bu işinizin və bu yaxşılığınızın əvəzini mən də sizə ödəyəcəyəm”. Özünün Yahuda taxt-tacına yüksəlməsi haqda danışarkən, onların sadiqliyini və səmimiliyini o, xüsusi qeyd etdi.

Filiştlilər Yəhudeya sakinlərinin Davudu padşahlığa məsh etmələrinə mane olmadılar. Davud didərgin olanda onlar onunla dostluq münasibətləri saxlayırdılar ki, Şaulun padşahlığını sarsıtsınlar və indi bundan lazımi xeyir götürməyə ümid edirdilər. Lakin Davudun hakimiyyəti həyəcanlardan azad olmamışdı. Onun padşahlığa keçdiyi andan qəsdlərin və üsyanların tutqun tarixi başlayır. Davud taxt-taca namərdlik hesabına çıxmamışdı. Allah onu İsrailin padşahı seçmişdi, burada şübhələrə və etirazlara yer ola bilməzdi. Lakin Avnerin sayəsində İsrail taxt-tacına Şaulun oğlu İş-Boşet çıxarılanda, Yahudi camaatı Davudun hakimiyyətini demək olar ki tanımadılar.

İş-Boşet Şaul evinin zəif iradəli və dövlət işlərindən xəbərsiz nümayəndəsi idi, Davuda isə bu məsuliyyəti öz üzərində daşımaq üçün səxavətlə istedad bəxş edilmişdi. İş-Boşeti taxt-taca çıxaran Avner Şaul ordusunun rəisi, İsrailin ən görkəmli nümayəndələrindən biri idi. O bilirdi ki, Davud Allah tərəfindən İsrail padşahlığına məsh olunmuşdur, lakin çoxillik düşmənçilik ona imkan vermirdi ki, Yesseyin oğlunun Şaulun varisi olması ilə barışsın.

Hər şey elə baş verdi ki, Avnerin əsli aydın göründü və onun xudbinliyi, prinsipsizliyi üzə çıxdı. Şaulla six bağlı olaraq, o, padşahın təsiri altında Allahın İsrail üzərində padşah olmaq üçün seçdiyi adama nifrət etməyə başlamışdı. Şaulun su qabı və padşah nizəsi oğurlananda, Davud Avneri düşərgədə yatdığı üçün amansızcasına ittiham edəndən sonra onun nifrəti daha çox alovlanmışdı. Avner çox gözəl xatırlayırdı ki, Davud padşaha və xalqa müraciət edərək, hamı eşitsin deyə necə qışqırmışdı: “Sən igidsən? İsraildə sənə bənzər kim var ki? Bəs niyə [631] ağan padşahın keşiyini çəkmirsən?... Var olan Rəbb haqqı, hamınız ölümə layiq adamlarsınız, ona görə ki, ağanızın - Rəbbin məsh etdiyinin keşiyini çəkmirsiniz” (1 Şamuel 26:15-16). Bu irad onun qəlbini didirdi və o qərara gəldi ki, öz qisasını alsın, İsraili parçalasın, özünü isə yüksəltsin. Öz alçaq, xudbin məqsədləri üçün o, əvvəlki padşah evinin nümayəndəsindən istifadə etdi. O bilirdi ki, xalq Yonatanı sevirdi. Xalq onun xatirəsini müqəddəs tuturdu və Şaulun birinci parlaq yürüşləri də onun ordusu tərəfindən hələ unudulmamışdı. Üsyankar rəis öz planını həyata keçirmək üçün möhkəm işə başladı.

İordanın o biri tərəfində Maxanayim yerləşirdi, bura padşah iqamətgahı kimi istifadə olunurdu, çünki bura Davudun və Filiştlilərin hücumlarına qarşı daha təhlükəsiz idi. Padşahın məsh olunması mərasimi elə orada keçdi. Yeni hökmdarın hakimiyyəti əvvəlcə İordanın şərqində yaşayan soylar tərəfindən, sonra isə Yəhudadan başqa bütün İsrail tərəfindən tanındı. Şaulun oğlu özünün ayrıca paytaxtında iki il həzz aldı. Lakin Avner onun hakimiyyətini bütün İsrailə yaymaq niyyəti ilə işğalçı müharibəyə hazırlaşdı. “Şaul nəsli ilə Davud nəsli arasında çəkişmə çox uzun çəkdi. Getdikcə Davud nəsli qüwətlənir, Şaul nəsli isə zəifləyirdi”.

Nəhayət, acıq və xudbinliklə qurulan taxt-tac yıxıldı. İş-Boşetin zəif iradəliliyindən və bacanqsızlığından məyuslaşan Avner belə bir təkliflə müraciət etdi ki, onun hakimiyyətini İsrailin bütün soylarına yaysın. Bu təklif qəbul olundu və Avner bu planı yerinə yetirmək üçün hörmətlə buraxıldı. Lakin bu cür şanlı döyüşçünün razılıqla qəbul edilmiş təklifi Davudun ordusunun rəisi Yoavda paxıllıq oyatdı. Avner və Yoav qan düşməni idilər, çünki İsrail ilə Yahuda arasındakı müharibədə Avner Yoavın qardaşı Asaheli öldürmüşdü. İndi Yoav qardaşının qanının qisasını almaq və eyni zamanda bu cür parlaq rəqibdən azad olmaq imkanını görərək fürsətdən istifadə etdi, Avnerə pusqu qurdu və onu öldürdü.

Davud bu xain hərəkətdən xəbər tutaraq nida etdi: “Rəbb qarşısında Ner oğlu Avnerin qanından ötrü əbədi olaraq mən və padşahlığım günahkar deyil. Qoy bu günah Yoavın başına və atasının nəslinin üstünə dönsün”. Öz padşahlığının möhkəm olmadığım, qatillərin hakimiyyətini və gücünü nəzərə alaraq, çünki Yoavın qardaşı Avişay da [632] bunda iştirak etmişdi, Davud cinayətkarlara əməllərinə görə cəza verə bilmədi, bu alçaq hərəkətə görə öz hiddətini o, bütün xalq qarşısında bildirdi. Avner lazımi hörmətlə dəfn edildi. Ordu Yoavın başçılığı altında dəfndə cırılmış çul geyimində iştirak etməli idi. Padşah kədər əlaməti olaraq bütün günü heç nə yemədi, dəfn arabasının dalınca baş marner kimi gedirdi və qəbir üstündə qatillərə acı töhmət olan vida sözünü söylədi. “Padşah Avner üçün mərsiyə oxudu:

Avner,bir axmaq kimi ölməli idinmi?
Əllərin bağlanmamışdı,
Ayaqlanna zəncir vurulmamışdı.
Şər adamlar qarşısında yerə düşən
bir adam kimi yıxıldın”.

Davud onun qəddar düşməni olan bir adama mərdanə münəsibət göstərərək, bütün İsrailin etibarını və heyranlığını qazandı. “Bütün xalq buna fikir verdi, əwəllər padşahın etdiyi hər şey onlara xoş təsir bağışladığı kimi bu iş də gözlərində o cür yaxşı göründü. O gün xalq -bütün İsraillilər başa düşdülər ki, Ner oğlu Avnerin öldürülməsində günahkar padşah deyil”. Öz yaxın adamları arasında padşah bu cinayət haqda danışaraq və qatilləri cəzalandırmaqda öz gücsüzlüyünü etiraf edərək, onları mühakimə etməyi Allahın ixtiyarına verdi: “Bu gün İsraildə bir rəhbərin, böyük bir adamın həlak olduğunu bilirsinizmi? Mən məsh edilmiş bir padşah olduğum halda bu gün nə qədər acizəm. Bu adamlar - Seruyanın oğulları məndən çox güclüdür. Qoy Rəbb pislik edənə əvəzini versin!”

Davuda olan təkliflərində Avner səmimi idi, lakin o, alçaq və eqoist duyğulardan çıxış edirdi. Əvvəllər özü şöhrətə çatmaq ümidi ilə o, Allah tərəfindən təyin edilən Davudun padşahlığına inadla müqavimət göstərirdi. Yalnız incidilmiş məğrurluğu, hiddəti və coşqunluğu onu öz əvvəlki münasibətini unutmağa və Davudun yanına getməyə məcbur etmişdi; o, onun yanında sarayda ən yüksək və fəxri mövqe tutmağa ümid edirdi. Əgər o, öz məqsədinə çatmağa nail olsaydı, onda onun istedadı və şöhrətpərəstliyi, onun böyük nüfuzu və şöhrət yanğısı Davudun taxt-tacı üçün, sülh üçün və bütün millətin rifahı üçün böyük təhlükə olardı. [633]

“Şaul oğlu İş-Boşet Avnerin Xevronda öldürüldüyünü eşidəndə əlləri sustaldı və bütün İsraili dəhşət bürüdü”. Aydın idi ki, onun padşahlığı davam gətirməyəcəkdir. Tezliklə başqa bir xəyanət bu laxlamış hakimiyyətin süqutunu başa çatdırdı. İş-Boşet iki sərkərdəsi tərəfmdən xaincəsinə öldürüldü, onlar onun başını kəsərək, onu Yəhuda padşahına aparmağa tələsdilər, bu yolla onun lütfünü qazanmağa ümid edirdilər.

Onlar əllərində onların şər əməlinə şəhadət edən qanlı başla padşahın yanına gəldilər və dedilər: “Budur, sənin canına qəsd etmək istəyən düşmənin Şaul oğlu İş-Boşetin başı! Rəbb Şauldan və onun övladlarından ağam padşaha bu gün qisaslar ehsan etdi”. Lakin Allahın Özünün taxt-taca çıxartdığı və zülmkarlardan xilas etdiyi Davud öz hakimiyyətini namərd işlərin köməyi ilə təsdiq etmək stəmədi. O, qatillərə Şaulu öldürməsi ilə lovğalananın qismətini xatırlatdı. “”İndi şər adamlar bir günahsızı öz evində, yatağı üstündə öldürərkən sizdən onun qan qisasını alıb sizi yer üzündən yox etməyəcəyəmmi?” Sonra Davud nökərlərinə əmr etdi, nökərlər onları öldürdü... İş-Boşetin başını isə götürüb Xevronda Avnerin qəbrinin yanında basdırdılar”.

İş-Boşetin ölümündən sonra İsrailin bütün rəhbərləri istəyirdilər ki, Davud bütün soylar üzərində padşah olsun. “İsrailin bütün qəbilələri Xevrona, Davudun yanına gəlib belə dedi: “Bax biz sənin sümüyündən, sənin ətindənik. Əvvəllər - Şaul padşıhımız olanda da İsrailliləri yürüşlərə aparan və gətirən sən idin. Rəbb sənə demişdi ki, xalqım İsrailə sən çobanlıq edəcəksən, İsrail üzərində sən hökmdar olacaqsan”. İsrailin bütün ağsaqqalları Xevrona, padşah Davudun yanına gəldilər və padşah orada Rəbbin önündə onlarla əhd bağladı”. Beləcə Allahın uzaq görənliyi taxt-taca yol açdı. Onu taxt-taca şöhrətpərəstlik gətirməmişdi, çünki o, qazandığı şöhrətə can atmırdı. Harunun və levilibrin səkkiz mindən artıq törəmələri Davudu müşayiət edirdilər. Xalqın əhval-ruhiyyəsində hiss olunacaq qəti dəyişiklik baş vermişdi. Bu çevriliş sülhlə baş vermişdi və hamı onların qarşısında duran böjrük işə hazır idi. Xevronda və ətrafında yarım milyona qədər Şaulun əvvəlki təbələri toplaşmışdı. Təpələrə və dərələrə adamlar səpəbnmişdi. Məsh olunmanın vaxtı təyin edildi, Şaulun sarayından qovulan, dağlarda, təpələrdə dolaşan, öz həyatını xilas [634] etmək üçün mağaralarda gizlənən adam indilərdə insanın öz əhatəsi tərəfindən layiq görülə biləcəyi ən böyük izzətləri qəbul etməli idi. Kahinlik paltarı geyinmiş kahinlər, ağsaqqallar, parlaq qılınc və dəbilqəli döyüşçülər və rəislər, ən uzaq yerlərdən gəlmiş insan kütlələri - hamı seçilmiş padşahın məsh olunmasıda iştirak etmək üçün toplaşmışdı. Davud padşahlıq paltarı geyinmişdi. Baş kahin onun alnına müqəddəs yağ tökdü, çünki Şamuel tərəfındən yerinə yetirilən məshetmə taxt-taca çıxdığı zaman keçiriləcək mərasim haqda peyğəmbərlik idi. Vaxt çatdı və Davud təntənəli surətdə Allahın canişini kimi xidmətə həsr olundu. Onun əlinə padşahlıq əsası verdilər. Onun ali hakimiyyətini xüsusi sənəd təsdiq etdi və xalq Davuda sadiqlik andı içdi. Onun başına tac qoydular və məshetmə başa çatdı. İndi İsrailin Allah tərəfindən təyin edilmiş padşahı var idi. Allah sözünün səbrlə yerinə yetməsini gözləyən Davud Onun əhdinin yerinə yetməsini gördü. “Davud getdikcə yüksəlirdi, çünki Ordular Allahı Rəbb onunla idi” (2 Şamuel 5:10). [635]

70-ci fəsil
DAVUDUN PADŞAHLIGI

(Bu fəsil Şamuelin İkinci Kitabının 5: 6-25; 6; 7; 9 və 10-cu fəsillərinə əsaslanır)

Davud İsrail taxt-tacına məsh edilən kimi, öz padşahlığının paytaxtı üçün daha müvafıq yer axtarmağa başladı. Ən rahat yer Xevronun iyirmi milliyində olan məskən idi. Yəşua ben Nunun İordandan keçməsindən əvvəl o, Səlim adlanırdı. İbrahim onun yanında özünün Allaha sadiqliyinə şəhadət etmişdi. Davudun məsh olunmasından səkkiz yüz il əvvəl burada Uca Tanrının kahini Məlkisedeq yaşayırdı. Səlim ölkənin mərkəzindəki yüksəklikdə yerləşirdi və hər tərəfdən təpələrlə əhatə olunmuşdu. Binyamin və Yəhuda soylarının sərhədləri arasında, eyni zamanda Efrəyim yaxınlığında yerləşən bu yerdən bütün qalan soylara rahat yol gedirdi.

Səlimi ələ keçirmək üçün İbranilər Sion və Moriya dağlarındakı qalalarda yaşayan qalan Kənanlıları qovmalı idibr. Bu qala Yevus adlanırdı, onun sakinbri isə Yevuslular adı ilə məşhur idilər. Bütöv əsrlər ərzində Yevus fəthedilməz sayılırdı, lakin Yoavın başçılıq etdiyi ibranilər onu ələ keçirə bildibr. Göstərilən igidlik və bacarığın mükafatı olaraq Yoav bütün İsrail ordusunun rəisi təyin edildi. Yevus İsrailin paytaxtı oldu, özünün bütpərəst adının əvəzinə isə yeni ad aldı - Yerusəlim.

Aralıq dənizinin sahilində yerləşən zəngin Sur şəhərinin hökmdarı Xiram İsrail padşahı ilə ittifaq axtarırdı və Yerusəlimdə saray ucaltmaq [636] üçün Davuda tikinti materiallan göndərdi. Memarlarla, fəhlələrlə birlikdə Surdan elçilər göndərildi və qiymətli ağaclar, sidr ağaclan və başqa qiymətli materiallarla dolu karvan yola düşdü.

Davudun hökmranlığı altında İsrail dövlətinin möhkəmlənməsi, Yevusun fəth edilməsi, Sur hökmdarı Xiramla ittifaq - bütün bunlar Filiştlilərin düşmənçiliyinə səbəb oldu və onlar böyük ordu ilə İsrail torpağına soxuldular və Yerusəlim yaxınlığındakı Refaim vadisində möhkəmləndilər. Davud öz adamları ilə birlikdə Siondakı qalaya getdi və orada İlahi göstərişləri gözlədi. “”Davud Rəbbdən soruşdu: “Mən Filiştlilər qarşısına çıxımmı? Onları mənə təslim edəcəksənmi?” Rəbb Davuda cavab verdi: “Çıx, mütləq Filiştliləri sənə təslim edəcəyəm””. Davud dərhal döyüşə girdi, düşmənləri qırıb məhv etdi və onlann qələbə təmin etmək üçün özləri ilə götürdükləri allahcıqlarım ələ keçirdi. Öz məğlubiyyətlərindən alçalmış Filiştlilər daha böyük ordu topladılar və döyüşmək üçün qayıtdılar. Onlar yenidən Refaim vadisində möhkəmləndilər. Davud yenidən Allaha müraciət etdi və böyük Mən Varam israillilərin ordusunun önündə getdi.

Allah Davuda tövsiyə edərək dedi: “Birbaşa onların qarşısına çıxma, arxalarından dolanıb balzam ağaclarının qabağında bu düşmənlərin üstünə gəl. Balzam ağaclarının başından addım səslərini eşidəndə cəld hərəkətə keç, çünki o zaman Rəbb sənin qarşınca Filiştlilərin ordusunu məğlub etmək üçün çıxacaq”. Əgər Davud Şaul kimi öz yolu ilə getsəydi, onda müvəffəqiyyətə çatmazdı, lakin o, Rəbbin ona dediyi kimi etdi və “onlar Giveondan Gezerə qədər Filiştlilərin ordusunu qırdılar. Davudun şöhrəti bütün ölkələrə yayıldı və Rəbb onun qorxusunu bütün millətlərin ürəyinə saldı” (1 Salnamələr 14:16,17). İndi Davud öz hakimiyyətini möhkəmlətdi, düşmənlər bir daha onun torpağına hücum etməyə cəsarət etmədilər. Onda o, öz böyük arzusunu - Allahın əhd mücrüsünü Yerusəlimə gətirməyi - həyata keçirməyi qərara aldı. Uzun illər ərzində əhd mücrüsü Baledə, doqquz mil uzaqda idi, lakin paytaxtın İlahi hüzurun bu əlaməti ilə izzətlənməsi zəruri idi.

Davud İsrailin ən yaxşı adamlarından otuz min nəfər seçdi, çünki təntənəli və gözəl mərasim keçirmək istəyirdi. Xalq sevinclə dəvətə cavab verdi. Baş kahin öz müqəddəs xidmət qardaşları ilə, soyların rəisləri və başçıları - hamı Baledə toplaşdı. Davudda müqəddəs [637] coşqunluq var idi. Əhd mücrüsünü Avinadavın evindən çıxartdılar və öküzə qoşulmuş təzə arabaya yerləşdirdilər, Avinadavın iki oğlu isə onu müşayiət edirdi.

İsrail ərləri əhd mücrüsünü şən səslər və nəğmələrlə müşayiət edirdilər, çoxlu səs musiqi sədalarına qovuşurdu; “Davudla bütün İsrail nəsli Rəbbin hüzurunda... liralarla, cənglərlə, dəflərlə, şaxşaxlarla və sinclərlə çalıb oynayırdılar”. Necə də çoxdan İsrail bu cür təntənəli şadlığın şahidi olmamışdı! Böyük nümayiş şənlik edərək təpələr və dərələrlə Müqəddəs şəhərə gedirdi.

Lakin “Nakonun xırman yerindən keçəndə öküzlər büdrədi. Buna görə də Uzza əl uzadıb Allahın sandığından tutdu. Uzzaya qarşı Rəbbin qəzəbi alovlandı və Allah onu hörmətsizlik etdiyinə görə oradaca vurdu. Uzza yerindəcə - Allahın sandığı yanında öldü”. Hamını qəfıl qorxu bürüdü. Davud baş verən hadisədən sarsıldı, o, çox həyəcanlandı və qəlbinin dərinliklərində Allahın ədalətinə şübhə etdi. O, İlahi hüzurun simvoluna lazımi surətdə hörmət göstərmək istəyirdi. O fikirləşirdi ki, nə üçün baş verən dəhşətli cəza ümumi şənliyi qəmə və kədərə çevirdi? Əhd mücrüsünü öz yanında saxlamağın təhlükəsiz olmayacağını hiss edərək, Davud onu olduğu yerdə saxlamağı qərara aldı. Tezliklə bu məqsədlə yaxınlıqda Qatlı Oved-Edomun evini axtanb tapdılar.

Uzza çox ciddi əmri pozduğuna görə cəzalandırılmışdı . Əhd mücrüsünü bir yerdən başqa yerə aparmaq haqda Rəbb Musa vasitəsilə xüsusi göstərişlər vermişdi. Harunun törəmələrindən, kahinlərdən başqa heç kim ona toxunmamalı və ya hətta onun üstü örtülü olmadıqda ona baxmamalı idi. İlahi əmrdə deyilirdi: “...Qohatlılar onu daşımağa gəlsinlər. Amma müqəddəs şeylərə toxunmamalıdırlar ki, ölməsinlər” (Saylar 4:15). Kahinlər onun üstünü örtməli idilər, qohatlılar isə hər tərəfdən halqalara keçirilmiş və heç vaxt çıxarılmayan dirəklərdən tutmalı idilər. Vəzifələri səyyar məbədin örtüklərinin, taxtalarının və dirəklərinin qayğısına qalmaq olan Gerşon və Merari oğullanna tapşırılan şeyləri daşımaq üçün Musa onlara arabalar və öküzlər vermişdi. “Lakin Qohatlılara bir şey vermədi, çünki onların vəzifəsi müqəddəs əşyalan çiyinlərində daşımaqdır” (Saylar 7:9 - qeyd müəllifindir). Beləliklə, əhd mücrüsünü Baledən apararkən Allah əmrləri açıq və bağışlanmaz şəkildə pozulmuşdu.

Davud və xalq toplaşmışdılar ki, müqəddəs xidməti yerinə yetirsinlər [638] və onlar bunu sevinc dolu qəlblə edirdilər, lakin Rəbb bu xidməti qəbul edə bilməzdi, çünki bu xidmət Onun əmrlərinə uyğun icra edilmirdi. Allah Qanununu bilməyən Filiştlilər əhd mücrüsünü İsrail xalqına qaytaranda onu arabaya qoymuşdular və Rəbb buna mane olmamışdı. Lakin israillilər bu məsələ barədə Allah iradəsini çox gözəl bilirdilər və bu cür əmrlərə onların etinasızlığı Allaha hörmətsizlik idi. Uzzanın üzərinə özünə arxayınçılıq kimi böyük günah düşmüşdü. Allah Qanununun pozulması onun şüurunda bu qanunun müqəddəsliyi hissini kütləşdirdi. İlahi qadağanın əksinə olaraq, o, peşman olmadan Rəbbin hüzurunun simvoluna toxunmağa cəsarət etmişdi. Allah qismən itaəti və ya Öz Hökmlərinə etinasız münasibəti qəbul edə bilməz. Uzzanın düçar olduğu cəza ilə O, bütün İsrailə Öz tələblərinə olduğu kimi riayət etməyin zəruriliyini göstərmək istəmişdi. Beləliklə, bir nəfərin ölümü xalqı tövbəyə gətirər və minlərlə adamın həlakının qarşısını ala bilərdi.

Davud özünün Allah qarşısında tam haqlı olmadığım hiss edərək, Uzanın düçar olduğu cəzanı görərək ehtiyat etdi ki, hər hansı günah üzündən o da həmin cəzaya düçar olmasın. Lakin Oved-Edom, titrək qəlblə də olsa, müqəddəs simvolu bütün itaətkarlara Allah lütfünün zəmanəti kimi qəbul etdi. Bütün İsrailin diqqəti Qatlıya və onun evinə yönəlmişdi. Hamı onunla nə olacağını görmək istəyirdi. “Rəbb Oved-Edoma və onun bütün külfətinə bərəkət verdi”.

Davud Allahın ifşasını dərindən dərk etdi. O, heç vaxt olmadığı kimi, Allah Qanununun müqəddəsliyini və ciddi itaət etməyin zəruriliyini başa düşdü. Oved-Edomun evinə göstərilən mərhəmət Davudda ümid yaratdı ki, əhd mücrüsü həm ona, həm də xalqına xeyir -dua gətirəcəkdir.

Üç aydan sonra o, əhd mücrüsünü gətirməyi qərara aldı, lakin indi İlahi əmrlərin hər bir göstərişlərinə diqqət yetirdi. Yenidən xalqın rəisləri çağırıldı və Qatlmın yaşadığı yerin yaxınlığına xeyli xalq toplaşdı. Əhd mücrüsünü pərəstişb Allahın bu iş üçün ayırdığı kişilərin çiyinlərinə qoydular və həyacanlı adamların uzun nümayişi irəlilədi. Altı addım getdilər və boru səsləri hamıya dayanmağı əmr etdi. Davudun əmri ilə hər altı addımdan bir “dana və toğlu” qurban gətirmək lazım idi. Qorxu və dəhşət öz yerini sevincə, şənliyə vermişdi. Padşah özünün padşahlıq libasını çıxartdı və kahinbrin geyindikbri [639] adi kətan efod geyindi. O, bununla tamamilə göstərmək istəmirdi ki, kahinlərin hüquqlarına təcavüz edir, çünki efodu hərdən başqaları da geyirdilər. Lakin o, bu müqəddəs ibadətdə Allah önündə öz təbələri ilə bərabər hüquqlu kimi iştirak etmək istəyirdi. Tanrını izzətləndirmək lazım olan gün O, yeganə səcdə obyekti olmalıdır.

Bütün nümayiş yenidən yola düşdü. Musiqi alətlərinin səsi çoxsaylı oxuyanların səslərinə qanşdı. Mahnının sədaları altında sevinclə rəqs edərək “Davud Rəbbin önündə var-qüvvəsi ilə atılıb-düşürdü”.

Rəbbin önündə pərəstişkar sevinclə yerinə yetirilən Davudun rəqsini bir çox ləzzət həvəskarlarının çoxadamlı müasir rəqs yığıncaqlarına haqq qazandırmaq üçün misal gətirməsinə əsas yoxdur. Bizim günlərimizdə rəqslər ağılsızlıq və gecə məclisləri ilə bağlıdır. Sağlamlıq və mənəviyyat ləzzətlərə qurban edilir. Rəqs salonlarına gələnlər Allah haqda düşünmürlər və Onun önündə pərəstiş etmirlər. Duaların və ya ilahilərin oxunması bu cür yığıncaqlarla bir yerə sığışmır. Bu sınağa qarşı mətinlik göstərmək lazımdır. Məsihçilər bütün müqəddəs olanlara bizim məhəbbətimizi zəiflədən və Allaha ibadət sevincimizi kiçildən ləzzətlərə uymamalıdırlar. Əhd mücrüsünün bir yerdən başqa yerə aparılması zamanı Allahı sevinclə vəsf edən musiqi və rəqslərin yüngül əyləncə olan müasir rəqslərlə heç bir oxşarlığı yoxdur. Birincilər Allah haqda xatirələrə və Onun müqəddəs adının izzətlənməsinə xidmət edirdilər, ikincilər isə insanı Allaha hörmətsizliyə itələyən şeytanın tələləridir.

Təntənəli nümayiş öz gözəgörünməz Padşahının müqəddəs simvolunun arxasınca paytaxta yaxınlaşdı. Sonra nəğmə - divarlar üstündə duran keşikçilərə müqəddəs şəhərin qapılarını açmaq əmri gurladı:

“Ey darvazalar, başlarınızı qaldırın,
Ey qədim qapılar, açılın,
Əzəmətli Padşah içəri daxil olsun!”

Bir dəstə müğənni və musiqiçilər soruşurdular:

“Bu əzəmətli Padşah kimdir?” [640]

Başqaları cavab verirdilər:

“Odur, güclü-qüdrətli Rəbb,
Döyüşdə qüvvətli Rəbb”.

Yüzlərlə səs qalibanə nəğmə ilə səslənirdilər:

“Ey darvazalar, başlarınızı qaldırın,
Ey qədim qapılar, açılın,
Əzəmətli Padşah içəri daxil olsun!”

Yenidən təntənəli sorğular səslənirdi:

“Bu əzəmətli Padşah kimdir?”

Çoxlu adamların səsi “coşqun suların səsi” kimi təntənəli cavabda birləşirdi:

“Ordulann Rəbbi,
Odur əzəmətli Padşah!”

(Məzmur 24: 7-10).

Qapılar açılanda nümayiş irəlilədi və əhd mücrüsü pərəstişkar qorxu ilə xüsusi hazırlanmış çadırda yerləşdirildi. Toxunulmaz arakəsmənin önündə qurbangətirmələr üçün qurbangahlar ucaltdılar; yandırılan qurbanların tüstüsü və büxur ətri vəsf sədaları və bütün İsrailin duaları ilə birlikdə göyə ucaldı. İbadət başa çatdı, padşah özü xalqa xeyir-dua verdi. Sonra padşahlıq səxavəti ilə o, hamıya möhkəmlənmək üçün yemək-içmək payladı.

Bütün soylar bu mərasimdə, Davudun padşahlığını qeyd edən ən müqəddəs hadisənin bayram edilməsində iştirak edirdilər. Allah Ruhu padşahda qərar tutmuşdu və indi, batan günəşin son şüaları səyyar məbədi işıqlandıranda onun qəlbi Allahın hüzurunun mübarək simvolunun indi İsrail taxt-tacına bu qədər yaxın olması üçün Allaha dərin minnətdarlıq edirdi.

Düşüncələrə dalmış Davud “öz evinə xeyir-dua vermək üçün” saraya [641] qayıdırdı. Lakin orada sevinc səhnəsini Davudun qəlbini riqqətə gətirən hisslərdən fərqli olaraq tamamilə başqa hissbrb müşahidə edən birisi var idi. “Rəbbin sandığı Davudun şəhərinə gətiriləndə Şaulun qızı Mikal pəncərədən baxıb padşah Davudu Rəbbin önündə atılıb rəqs edərkən gördü və ürəyində ona kinayə etdi”. Qəzəblənmiş halda hətta Davudun saraya qayıtmasını da gözləməyərək, onun qarşısına çıxdı və onun mehriban salamına cavab olaraq onun üzərinə zəhərli sözlər yağdırdı. Bu sözbrdə necə də tikanlı kinayə və sərtlik səslənirdi:

“Gör bu gün İsrailin padşahı necə də şərəf qazanıb! Adi bir təlxək kimi utanmadan bu gün əyanlarını və qaravaşlarının qarşısında soyundu!”

Davud hiss etdi ki, Mikal Allaha ibadətə nifrətini izhar etdi və buna görə də ona sərt cavab verdi: ” Man bunu atanın və onun bütün nəslinin yerinə məni seçib Öz xalqı İsraillilərə hökmdar qoyan Rəbbin qarşısında etmişəm. Bəli, Rəbbin hüzurunda şənlik edəjəyəm. Bundan sonra bundan betər alçalıb öz mənliyimi heç edəcəyəm, yalnız sən dediyin qaravaşların qarşısında şərəflənəcəyəm”. Davudun ifşasına Rəbb də Öz cəzasını əlavə etdi. Məğrurluğuna və dikbaşlığına görə “Mikalın ölənə qədər övladı olmadı”.

Əhd mücrüsünün yerini dəyişməsini müşayiət edən təntənəli nümayiş İsraillilərdə dərin təəssürat yaratdı, onlarda müqəddəs ibadətə həqiqi maraq oyatdı və Tanrıya məhəbbəti yeni qüvvə ilə hiss etməyə məcbur etdi. Davud onun ixtiyarında olan bütün vasitələrlə bu hissləri dərinbşdirməyə çalışdı. Məzmurların oxunması dini ibadətin bir hissəsini təşkil edirdi və Davud yalnız məbəddə ibadət zamanı oxuyan kahinbr üçün deyil, həm də sadə adamlar üçün də məzmurlar qoşurdu ki, onlar hər il keçirilən bayramlar zamanı İsrailin qurbangahına nəğməbrlə getsinbr. Bu, insanlara güclü təsir göstərdi və ona gətirib çıxartdı ki, onlar bütpərəstlikdən əl çəkdibr. Ətrafdakı bir çox xalqlar israillilərin inkişaf etməsini müşahidə edərək, Öz xalqı üçün bu qədər böyük işlər görən Allah haqda getdikcə daha çox düşünürdülər.

Musa tərəfindən inşa edilən səyyar məbəd, əhd mücrüsündən başqa bütün bvazimatları ilə birlikdə hələ də Giveada idi. Davud Yerusəlimi ümumxalq dini mərkəzi etmək niyyətində idi. O, özü üçün saray [642] tikdirmişdi və hiss edirdi ki, Allahın əhd mücrüsünə çadırda qalmaq layiq deyildir. O, onun üçün elə bir məbəd ucaltmağı qərara aldı ki, onun əzəməti israillilərin öz Padşahları Tanrının daimi hüzuru ilə onlara göstərdiyi şərəfı necə əziz tutduqlanna şəhadət etsin. Öz düşüncələri ilə peyğəmbər Natanla bölüşərkən o, ruhlandırıcı cavab aldı: “Get, ürəyindəki niyyətini həyata keçir, çünki Rəbb səninlədir” (2 Şamuel 7:3).

Lakin elə həmin gecə Rəbb padşaha Öz əmrini Natan vasitəsi ilə xəbər verdi. Davud məbəd tikmək üstünlüyündən məhrum olurdu, lakin ona, onun nəslinə və İsrail padşahlığına Allahın mərhəməti vəd olundu: “Ordular Rəbbi belə deyir: “Mən səni otlaqlardan qoyun otaranda götürüb xalqım İsrailə hökmdar etdim. Getdiyin hər yerdə səninlə oldum və qarşından bütün düşmənlərini qırıb atdım. İndi isə adını dünyadakı böyüklərin adı kimi məşhur edəcəyəm.. Xalqım İsrail üçün bir yer təyin edib onları oraya sakin edəcəyəm ki,öz yurdlarında yaşasınlar və bir daha sarsılmasınlar. Şər adamlar əvvəllər xalqım İsraillilərə hakimlər təyin etdiyim günlərdən bəri etdikləri kimi yenə də onlara zülm etməsinlər””.

Davud Allaha ev tikmək istədiyi üçün ona vəd edildi: “Rəbb sənə bildirir ki, Rəbb Özü sənə ev tikəcəkdir. ...sənin toxumundan -belindən gələn övladını çıxaracağam... O Mənim ismimə ev tikəcək və onun şahlıq taxtını əbədi möhkəm edəcəyəm”.

Həm də izah edildi ki, nə üçün Davud məbəd tikməməlidir. “Sən çoxlu qan tökdün və böyük müharibələr etdin. Sən Mənim adıma məbəd tikməyəcəksən,... Sənin bir oğlun olacaq. O yaşayacaq, onu ətrafındakı bütün düşmənlərindən qoruyacağam. Onun adı Süleyman olacaq. Onun dövründə İsrailə sülh və əmin-amanlıq verəcəyəm.O,Mənim adıma məbəd tikəcək” (lSalnamələr 22:8-10). Davudun qəlbinin ən yüksək arzusu yerinə yetməsə də, o, bu xəbəri minnətdarlıqla qəbul etdi. O nida etdi: “Ya Xudavənd Rəbb, mən kiməm və nəslim kimdir ki, Sən məni bu yerə çıxardın? Ya Xudavənd Rəbb, Sənin gözündə bu da kiçik göründü, hələ bu qulunun nəslinin gələcəyi haqqında xəbər verdin” - və o, Allahla yenidən əhd bağladı. Davud bilirdi ki, məbədin ucaldılması onun adını və padşahlığını şöhrətləndirərdi, lakin Allah iradəsinə itaət etməyə hazır idi. Bu cür minnətdarlığa və itaətkarlığa məsihçibr arasında da nadir rast gəlinir. [643] Necə də tez-tez artıq gənc olmayan insanlar həyata keçirməyə qadir olmadıqlan böyük bir işi yerinə yetirməyi arzulayırlar! Davudla olduğu kimi, Allahın qabaqgörənliyi ilə onlara başa salınır ki, onların yerinə yetirmək istədikləri iş onlara tapşırılmır. Ola bilsin ki, onlar başqasının gedəcəyi yolu yalnız hazırlamalıdırlar. Lakin İlahi əmrə minnətdarlıqla itaət etmək əvəzinə, çoxlan özlərini rədd edilmiş və-lazımsız hiss edərək ruhdan düşür və belə düşünürlər: əgər arzu edilən işi yerinə yetirmək olmazsa, deməli, heç nə etməyəcəyik. Başqaları isə yerinə yetirməyə qadir olmadıqları işlərdən tərs bir qətiyyətlə yapışırlar, qadir olmadıqları işləri yerinə yetirməyə əbəs yerə çalışırlar və edə biləcəkləri işə etinasızlıq göstərirbr. Bu itaətsizlik üzündən daha əhəmiyyətli iş maneələrlə rastlaşır və ya əbəs olur.

Davud Yonatanla ittifaq bağlayarkən and içmişdi ki, düşmənləri təhlükəsizləşdirəndə Şaulun evinə mərhəmət göstərəcəkdir. Əmniyyət içərisində olarkən öz vədini xatırlayan padşah soruşdu: “Şaul nəslindən sağ qalan kimsə varmı? Yonatanın xatirinə ona yaxşılıq edim”. Ona Yonatanın oğlu və uşaqlıqdan çolaq olan Mefiboşet haqda danışdılar. İzreel vadisində Şaul Filiştlilər tərəfindən məğlub edilən zaman, dayə uşağı gizbtməyə çalışanda təsadüfən onu əlindən salmışdı və o, ömürlük şikəst qalmışdı. Davud gənc oğlanı öz yanına, saraya dəvət etdi və onu xoş qəbul etdi. Evini saxlamaq üçün Yonatanın oğluna Şaulun malikanələri qaytarıldı və ona padşahın daimi qonağı olmaq, hər gün padşah süfrəsi arxasında nahar etmək hüququ verildi. Davudun düşmənlərini dinləmiş Mefiboşet ona qəddar adam kimi baxırdı, lakin padşahın göstərdiyi xoş qəbul və onun dəyişməz mehribanlığı gəncin qəlbini foth etdi, o, Davuda çox bağlandı və öz atası Yonatan kimi hiss etdi ki, bütün həyatı Allahın İsrailin padşahı olmaq üçün seçdiyi adama məxsusdur.

Davudun padşah olmasından sonra xalq uzun müddət sülhdən həzz aldı. Ətrafdakı qəbilələr İsrail dövlətinin gücünü və mütəşəkkilliyini görərək açıq düşmənçilikdən özbrini saxlamağı məqsədəuyğun hesab edirdilər və Davud öz padşahlığında qayda-qanun və şərait yaratmaqla məşğul olaraq hərbi fəaliyyətlərdən istirahət edirdi. Lakin nəhayət o, İsrail xalqının əvvəlki düşmənləri Filiştlilərlə və Moavlılarla müharibəyə başladı, onların üzərində qəbbə qazanaraq onları özünün bacverənləri etdi. [644]

Sonra İsrail padşahlığına qarşı ətrafdakı xalqların güclü ittifaqı yarandı ki, bu da böyük müharibələrə və Davudun qələbələrinə səbəb oldu, onun qüdrətini möhkəmlətdi. Davud öz rəqiblərinə ona qarşı bu cür qəti hücum etməyə heç bir əsas verməmişdi. Lakin onlar bunu onun artan qüdrətinə paxıllıqdan etdilər. Buna aşağıdakı vəziyyətlər şərait yaratdı.

Yerusəlimə Ammonluların padşahı Naxaşm ölümü haqda xəbər çatdı. O, Davud Şaulun qəzəbindən xilas olaraq qaçanda, ona mərhəmət göstərmişdi. Onun üçün ağır olan zamanda göstərilən xeyirxahlığa görə öz minnətdarlığını izhar etmək istəyərək, Davud Ammonluların padşahının oğlu və varisi Xanuna başsağlığı vermək üçün elçilər göndərdi. “Davud dedi: Atası mənə yaxşılıq etdiyinə görə mən də Naxaşın oğlu Xanuna yaxşılıq edəcəyəm”.

Lakin onun xoş niyyəti yanlış izah edildi. Ammonlular həqiqi Allaha nifrət edirdilər və İsrailin qəddar düşmənləri idilər. Naxaşm Davuda zahiri xeyirxahlığı yalnız İsrail padşahı Şaula nifrətdən irəli gəlirdi. Davudun başsağlığı Xanunun ətrafındakılar tərəfindən yanlış izah edildi. Onlar öz ağalan Xanuna dedilər: “Sən elə bilirsən ki, Davud bu başsağlığı verən adamları sənin atana hörməti olduğuna göndərib?” Yarım əsr əvvəl Yaveş-Gileadın sakinləri Ammonlular tərəfindən mühasirə ediləndə sülh istəmişdilər, onda Naxaş öz ətrafındakıların məsləhəti ilə onlara qeyri-insani şərt təqdim etmişdi. Naxaş tələb etmişdi ki, onların hər birinin sağ gözünü çıxartsınlar. Ammonlular hələ də canlı olaraq xatırlayırdılar ki, İsrail padşahı onların qəddar niyyətini necə pozmuşdur və onların kölə və şikəst etmək istədikləri xalqı necə xilas etmişdir. İsrailə nifrət onların qəlblərində yaşamaqda davam edirdi. Onlar Davudda mərhəmət oyadan mərdlik ruhu haqqında təsəvvürə malik deyildilər. Şejrtan insanların düşüncələrinə hakim olanda, o, onlarda paxıllıq və şübhə oyadır, onlar bunları rəhbər tutaraq ən yaxşı niyyətləri də yanlış izah edirlər. Öz məsləhətçilərinə qulaq asaraq Xanun Davudun elçilərini casus hesab etdi, onları ələ saldı və təhqir etdi.

Rəbb imkan verdi ki, Ammonlular öz qəlblərinin bədniyyətliliyini tam göstərsinlər, Davud da onların əsl mahiyyətini görsün. Allahın iradəsi ondan ibarət idi ki, bu kafir bütpərəst xalqla İsrail ittifaqa girməsin. Qədim zamanlarda, elə indiki kimi, elçilərin missiyası müqəddəs [645] sayılırdı. Xalqlar arasındakı ümumi qanunların təbbinə görə elçiyə zorakılıqdan və təhqirdən müdafıə təmin olunurdu. Elçi öz dövlətinin nümayəndəsidir və ona edilən hər bir təhqir lazımi qisas tələb edirdi. Ammonlular bilirdilər ki, edilən təhqir mütləq qisasla nəticəbnəcəkdir və müharibəyə hazırlaşdılar. “Xanun və Ammonlular Davudun yanında nifrət qazandıqlarını görəndə Aram-Naharayimdən, Aram-Maakadan, Sovadan özlərinə muzdla döyüş arabaları və atlılar tutmaq üçün min talant gümüş göndərdibr.Özləri üçün otuz iki min araba, Maaka padşahını və onun qoşunlarını muzdla tutdular,... Ammonlular öz şəhərlərindən yığılıb döyüşə gəldibr” (l Salnamələr l9: 6,7).

Bu, həqiqətən də qüdrətli ittifaq idi. Fərat çayı ilə Aralıq dənizi arasında yaşayan insanlar Ammonlularla ittifaq bağladılar. Kənan şimaldan və şərqdən İsrail padşahlığını məhv etmək üçün birləşən silahlı düşmənlərb mühasirə edilmişdi.

İbranilər rəqibin onların torpağına təcavüz etməsini gözləmədilər. İsrail ordusu Yoavın başçılığı ilə İordan çayını keçdilər və ammonlulann paytaxtına tərəf hərəkət etdilər. Sərkərdə döyüşçüləri döyüş meydanına apararkən onları ruhlandıraraq deyirdi: “Cəsarətli ol. Gəl xalqımız naminə və Allahımızın şəhərləri naminə igidlik göstərək. Qoy Rəbb gözündə xoş olanı etsin” (1 Salnamələrl9:13). Rəqibin birləşmiş qüvvələri birinci döyüşdə darmadağm edildi. Sonrakı il qələbə qazanmaq ümidi ilə düşmənbr yenidən müharibəyə başladılar. Suriya padşahı İsraili çoxsaylı ordu ilə hədəbyərək, öz ordusunu topladı. Davud bu müharibənin nəticəsindən çox şeyin asılı olduğunu başa düşərək özü döyüşə rəhbərlik etdi və Allahın köməyi sayəsində düşməni tamam darmadağın etdi, Livandan Fərata qədər Suriyalılar nəinki müharibəni uduzdular, hətta İsrailin bacverənləri oldular. Davud Ammonlularla müvəffəqiyyətlə müharibə etdi, nəhayət düşmənlərin qalalar təslim oldu və bütün torpaq İsrailin əlinə keçdi. Bütün milləti məhv olmaqla hədələyən təhlükə Allahın uzaq görənliyi sayəsində elə bir vasitə oldu ki, onun köməyi ib İsrail padşahlığı görünməmiş qüdrətə çatdı. Bu böyük qurtuluş haqda Davud oxuyurdu: [646]

“O Allahdır, mənə görə qisas alır,
Xalqları mənə tabe etdirir.
O məni düşmənlərimin arasından xilas edir,
Bəli,məni yağılar üstündə ucaldır,
Məni zalımların əlindən qurtarır.
Ya Rəbb, buna görə Sənə şükür eləyirəm,
Millətlər arasında isminə tərənnüm söyləyirəm!
Rəbb padşahına böyük zəfərlər verər,
Məsh etdiyi Davuda və onun nəslinə əbədi
məhəbbət göstərər”.

(Məzmur 18:47-50).

Davudun bütün məzmurlarında Tanrının xalqın dayağı və Xilaskarı olması yəqinliyi vardır. Bu fikir israillilərin şüurunda həkk olunmuşdur:

“Qoşunun çoxluğu ilə heç bir padşah qurtulmaz,
Qolunun gücü ilə heç bir cəngavər zəfər çalmaz.
Qələbə üçün at boş şeydir,
Qüvvətinin çoxluğu ilə bir kimsə xilas olmaz”.

(Məzmur 33:16,17).

“Ey mənim Allahım, Sənsən Padşahım,
Əmr et, Yaqub nəsli qələbə çalsın.
Köməyinlə düşmənlərimizi devirək,
İsminlə əleyhdarlarımızı əzək.
Ox-kamanıma güvənmərəm,
Qılıncım məni qurtarmaz.
Yalnız Sən bizi düşmənlərimizdən xilas etdin,
Bizə nifrət edənləri rüsvay etdin!”

(Məzmur 44:4-7). [647]

“Bəziləri döyüş arabaları,
bəzələri atları ilə öyünür,
Biz isə Allahımız Rəbbin
adı ilə öyünürük”.

(Məzmur 20:7).

İndi İsrail padşahlığı üçün, İbrahimə verilən və nəticədə Musaya təkrar edilən əhd yerinə yetdi. “Misir çayından böyük Fərat çayına qədər bu torpaqları - Mən sənin nəslinə verirəm” (Yaradılış l5:18). İsrail bütün ətraf qəbilələrin qorxduqları və hörmət etdikləri qüdrətli xalq oldu. Davud öz təbəələrinə güclü təsir göstərirdi. Padşahlığı idarə edərək, o, öz xalqının məhəbbətini və sədaqətini qazanırdı ki, buna da çox az hökmdarlar layiq olurlar. O, Allahı izzətləndirmişdi, indi də Allah onu izzətləndirirdi.

Lakin müvəffəqiyyətin həmişə gizli bir qorxusu var. Ən yüksək qələbə təntənəsi anında Davud ən böyük təhlükəyə məruz qaldı və ən alçaldıcı məğlubiyyətə uğradı. [648]

71-ci fəsil
DAVUDUN GÜNAHI VƏ TÖVBƏSİ

(Bu fəsil Şamuelin İkinci Kitabının 11,12-ci fəsillərinə əsaslanır)

Müqəddə Kitab insan tərifmə çox yer vermir. Onda yer üzündə yaşamış hətta ən yaxşı adamların da xidmətləri az xatırlanır. Bu təsadüfı deyildir və ondan dərs götürmək olar. insanların malik olduqlan bütün yaxşı keyfiyyətlər Allah bəxşişidir. Onların yaxşı əməlləri Allah lütfü ilə Məsih vasitəsilə yerinə yetirilir. Belə ki, onlar hər şeydə Allaha borcludurlar, onların etdiklərini işıqlandırmaqla biz, mahiyyətcə, Rəbbi vəsf edirik, çünki insanlar Onun əllərində yalnız alətdirlər. Bundan başqa, bütün Müqəddəs Kitab tarixi şəhadət edir ki, insanı tərifləmək və ya yüksəltmək çox təhlükəlidir, çünki əgər o özünün Allahdan tam asılılığını unudursa və öz gücünə güvənərsə, onda günaha batması qaçılmazdır. İnsan özündən güclü düşmənlərlə mübarizə aparır. “Çünki mübarizəmiz qan və bədənə qarşı deyildir, ancaq rəisliklərə, hakimiyyətlərə, bu qaranlıq dünyanın hökmdarlarına və səmavi aləmdə olan pis ruhlu qüvvələrə qarşıdır” (Efeslilərə 6:12). Biz özümüz mübarizə aparmağa qadir deyilik, buna görə də bizi Allahdan yayındıran, özümüzü yüksəltməyə və qeyri-asılılığa aparan hər şey, şübhəsiz, bizim məğlubiyyətimizə yol hazırlayır. Müqəddəs Kitab insan qüvvəsinə inamsızlıq və İlahi qüvvəyə inam təlqin etməyə çalışır.

Özünə güvənmə və özünü yüksəltmə ruhu Davudu günaha aparan [649] yola itələdi. Yaltaqlıq, incə təriflər və təmtəraq ona öz təsirini göstərdi. Başqa xalqlarla qarşılıqlı münasibət də mənfi rol oynadı. Şərq hökmdarları arasında yayılan adətlərə görə, xalq hər hansı bir günaha görə mühakimə edilirdisə, lakin padşah heç vaxt heç bir günaha görə mühakimə olunmurdu. Təbəələrin öz nəfslərinə hakim olmaq qanunu ona aid deyildi. Bütün bunlar Davudun günahkarlıq haqqında təsəvvürünü təhrif etdi və sadə qəlblə Tanrıya ümid etmək əvəzinə, o öz müdrikliyinə və gücünə güvənməyə başladı. Şeytan cam yeganə güc Mənbəyi olan Allahdan döndərməyə nail olan kimi, o, insanda cismani ehtiras istəklərini oyatmağa çalışır. Düşmənin fəaliyyəti soyuqqanlılıq və ardıcıllıqla seçilir, əvvəlcə tamamilə hiss olunur və gözə görünmür; bu, prinsipin bünövrəsini sarsıdan gizli işdir. Bu cür hərəkətlər, elə bil ki, əhəmiyyətsiz şeylərdən başlayır - insan Allaha sədaqətə, Ona bütünlüklə etibar etməyin zəruriliyinə biganəlik göstərir və dünyanın adətlərinə, mənəviyyatına meyl etməyə başlayır.

Ammonlularla müharibənin qurtarmasından əvvəl, Davud ordunun rəhbərliyini Yoava tapşıraraq Yerusəlimə qayıtdı. Suriyalılar artıq İsraib təslim olmuşdular və Ammonlular üzərində qələbə labüd görünürdü. Davud qələbənin bəhrələri və öz müdrik hökmranlığınım hörmət-izzəti ib əhatə olunmuşdu. Məhz bu anda, o özünü boş tutub sayıqlığmı itirəndə, yoldan azdıran onun şüuruna hakim olmaq imkanmdan istifadə etdi. Allahın onunla beb six ünsiyyətdə olması və ona bu qədər mərhəmət göstərməsi şəraiti onun üçün ən güclü müdafıə olmalı, bkəsiz qalmağa kömək etməli idi. Lakin bolluqda və təhlükəsizlikdə olanda Davud Allaha güvənməkdən əl çəkdi, şeytanın şirnikdirməbrinə uydu və öz canını günahla ləkələdi. Səma tərəfmdən milbt başçısı qoyulan, Allah tərəfmdən Onun qanununu icra etmək üçün seçibn Davud özü bu qanunu tapdaladı. Şər işb məşğul olanlarda dəhşət yaratmaq əvəzinə, öz nümunəsi ib onların əlbrinə qüwət verdi.

Həyatınm ilk dövrbrində onu hədələyən təhlükələr arasında Davud öz ləkəsiz vicdanı ib Allaha güvənə bibrdi. Allahın əli onu qarşısında qurulmuş saysız-hesabsız torlar arasında təhlükəsiz yolla aparırdı. Lakin indi günah edərək və tövbə etməyərək o, Göybrin köməyini və rəhbərliyini istəmirdi, günahın onu saldığı təhlükəbrdən özü çıxmağa çalışırdı. Gözəlliyi padşah üçün tor olan Bat-Şeva padşahın ən cəsur [650] və sədaqətli döyüşçülərindən biri olan Xetli Uriyanın arvadı idi. Heç kim qabaqcadan görə bilməzdi ki, əgər bu cinayət haqda bilsələr, onun nəticələri necə olancaqdır. Allah Qanunu zinada günahkar olanın ölümünü tələb edirdi və təhqir olunmuş məğrur döyüşçü padşahı öldürməklə və ya xalqı üsyana qaldırmaqla qisas ala bilərdi.

Davudu öz günahını gizbtmək üçün etdiyi hər bir cəhd uğursuzluğa uğrayırdı. O özünü şeytanın əlinə verdi, onu təhlükə hədələyirdi, onu gözləyən şərəfsizlik ölümdən acı idi. Elə bil ki, bundan yaxa qurtarmaq üçün yalnız bir çıxış yolu var idi və o, ümidsizlik içərisində zinaya qətli də əlavə etməyə tələsdi. Şaulu məhv edən Davudu da məhv etmək üçün var qüvvəsi ib çalışırdı. Şimikləndirmələr müxtəlif olsalar da, onlar bir şeyə - Allahın Qanununu pozmağa aparırdılar. Davud düşünürdü ki, əgər Uriya döyüşdə düşmən əli ilə öldürülsə, onda ölümün təqsiri padşah evi üzərinə düşməyəcəkdir, Davudun arvadı olmaq üçün Bat-Şeva azad olacaqdır və padşah şərəfi qorunacaqdır. Uriya özü öz ölümünün qasidi oldu. Padşahın onunla Yoava göndərdiyi məktubda deyilirdi: “Uriyanı qızğın döyüşlərə göndər və onu ön xəttə qoy və yanından çəkilin ki, vurulub öldürülsün”. Nə vaxtsa artıq öz əlbrini günahsız qana bulamış Yoav tərəddüd etmədən padşahın əmrlərinə itaət etdi və Uriya Ammonluların qılıncından həlak oldu.

Bu ana qədər bir padşah kimi Davudun həyat tarixi o qədər qüsursuz idi ki, yalnız çox az bir qisim onunla müqayisə oluna bilərdi. Onun haqqında deyilmişdir: “Davud bütün xalqına ədalət və salehliklə hökmranlıq edirdi” (2 Şamuel 8:15). Onun düzgünlüyü xalqın etibarını və sədaqətini qazanmışdı, lakin Allahdan uzaqlaşaraq və özünü hiyləgərin hakimiyyətinə verərək, o, bir müddət şeytanın əlaltısı oldu, amma hələ də Allahın ona verdiyi hakimiyyətdə idi və buna görə də itaət tələb edərək, onun əmrlərini yerinə yetirməli olanın canını təhlükəyə məruz qoyurdu. Allahdan çox padşaha sədaqətli olan Yoav Allah Qanununu pozdu, çünki padşah belə əmr etmişdi.

Davud Allahdan hakimiyyət almışdı ki, ondan İlahi qanuna uyğun istifadə etsin. O, Allaınh Qanununa zidd olan şeyi etməyi əmr edəndə, ona itaət etmək günah sayılırdı. “Hakimiyyətlər Allahdandır” (Romalılara 13:1), lakin biz onlara Allah Qanununa zidd olanda itaət etməməliyik. Həvari Pavel Korinflilərə birinci Məktubunda bizim rəhbər tutmalı olduğumuz prinsipi irəli sürür. O deyir: “Mən Məsihi [651] təqlid etdiyim kimi, təqlid edin” (1 Korinflilərə 11:1).

Davuda onun əmrinin yerinə yetirilməsi haqda xəbər göndərildi, lakin onu elə məharətlə təşkil etmişdilər ki, Uriyanın qətlində Davudun və Yoavın əlinin olmasına heç bir şübhə yaranmadı. “Yoav qasidə əmr edib dedi: “Döyüş haqqında olan bütün məlumatları padşaha söybyib bitirərkən padşah sənə qəzəblənib...deyərsə, o zaman “qulun Xetli Uriya da öldü” deyərsən”. Qasid yola düşdü və Davudun yanına gəlib Yoavın göndərdiyi məlumatların hamısını ona xəbər verdi”.

Padşah belə cavab verdi: “Yoava deyərsən ki, “bu hadisə sənin gözündə pis görünməsin, çünki qılınc gah birinin, gah da başqasının başını yeyir. Şəhərə qarşı döyüşü gücləndirib oranı yıxsın”. Bununla Yoavı sən də ruhlandır”.

Bat-Şevanm adətə görə əri üçün saxladığı yas günləri qurtaranda “Davud adam göndərib Bat-Şevanı öz evinə gətirdi və o, Davudun arvadı oldu”. Həssas vicdam və yüksək şərəf hissi hətta həyatını qorxu altına alan təhlükə zamanı da Allahın məsh etdiyinə əl qaldırmağa imkan verməyən adam o qədər düşkünləşmişdi ki, ən sədaqətli və şanlı döyüşçülərdən birini öldürmüşdü, bununla yanaşı öz cinayətinin nəticəsində rahat xoşbəxtlikdən həzz almağa ümid edirdi. Əfsus! Parlaq qızıl necə də tutqunlaşmışdır! O necə də dəyişmişdir!

Şeytan əvvəlcədən insanlara qanunu pozmaqla çatacaqları məqsədləri gözəl surətdə təsvir etmişdir. Bu cür üsulla o, mələkbri şirnikbndirmişdi. Adəm və Həwanı da o beləcə günah etməyə şirnikləndirmişdi. Bu üsulla o bu gün də çoxlarını Allaha itaətdən döndərir. O, qanunsuzluq yollarını cəlbedici təsvir edir, “Amma sonu ölümdür” (Süleymanın Məsəlləri 14:12). Bu yola qədəm qoymağa risk edərək günahın bəhrəbrinin nə qədər acı olduğunu dərk edib vaxtında ondan geri dönənbr nə bəxtiyardırlar. Allah Öz mərhəməti sayəsində imkan vermədi ki, Davud şirnikləndirici günahın torlarında tamamib məhv olsun.

Həm də İsrail naminə Allah bu işə mane olmağı lazım bildi. Zaman keçdi və Davudun Bat-Şeva ilə günahı haqda bildilər; şübhələr yayıldı ki, Uriyanın ölümündə padşah təqsirkardır. Bu, Rəbbə şərəfsizlik gətirirdi. O, padşaha çox böyük mərhəmətlər göstərmişdi, onu yüksəltmişdi, Davudun günahı isə Allahın mahiyyətini təhrif edirdi və Onu qınamağa başlayırdılar. Bu qanunsuzluq İsraili mənəvi [652] düşkünlüyə sürükləyirdi və bir çoxları artıq günahı düzgün qiymətləndirə bilmirdilər, Allahı sevməyənlər və Ondan qorxmayanlar isə daha da azğınlaşdılar.

Peyğəmbər Natan Davudun yanına getməli və onu ifşa etməli idi. Bu görünməmiş sərt ittiham idi. Yalnız az hökmdarlar var ki, bu cür ifşanı dinləməyə və ifşaçım öldürməməyə qadirdirlər. Natan titrəməz səslə İlahi qərarı Davuda xəbər verdi, yüksəklikdən verilən müdriklik elə sözlər tapmağa kömək etdi ki, padşahın vicdanı oyandı və onu özü-özünə ölüm hökmü çıxartmağa məcbur etdi. Davuda Göylər tərəfindən insan hüquqlarını qorumağa qoyulan şəxs kimi müraciət edərək, peyğəmbər ona qisas tələb edən ədalətsizlik və zorakılıq haqda hadisə danışdı.

“Bir şəhərdə iki adam var idi. Onlardan biri varlı, o biri isə kasıb idi. Varlı adamın çoxlu sürüləri və naxın var idi. Lakin kasıb adamın satın alıb bəslədiyi bir körpə dişi quzudan başqa heç nəyi yox idi. O, quzusunu öz yanında uşaqları ilə bərabər böyütmüş, ona öz yeməyindən yedirtmiş, öz içdiyi qabdan su içirtmiş və qoynunda yatırtmışdı. Quzu ona doğma qızı kimi idi. Bir gün varlı adamgilə yadelli bir qonaq gəlir. Varlı adam onlara gələn qonağa yemək hazırlamaq üçün öz sürüsündən və naxırından heyvan götürüb kəsməyə qıymadı. O gedib kasıbın quzusunu götürüb kəsdi və yanına gələn qonağa yemək hazırladı”.

Padşah çox qəzəblənərək qışqırır: “Var olan Rəbb haqqı, bunu edən adam ölümə layiqdir. Bu işi gördüyünə və rəhmsizliyinə görə o, quzunun əvəzini dörd qat verəcək” (2 Şamuel 12:5-6).

Natan padşaha nüfuzedici nəzər yetirdi, sonra sağ əlini göyə qaldırıb təntənəli surətdə dedi: “O adam sənsən!” “Nə üçün - o davam etdi -Rəbbin gözündə pis olan işi etdin? Niyə Onun sözünə xor baxdın?” Təqsirkarlar Davud kimi öz cinayətlərini gizlətməyə cəhd edə bilər, onlar var gücləri ilə çalışa bilərlər ki, etdikləri şər əməl insan gözlərindən həmişəlik gizlənsin, lakin, “Onun gözləri önündə hər şey çılpaq və açıqdır. Ona cavab verəcəyik” (İbranilərə 4:13). “Çünki örtülü bir şey yoxdur ki, açılmasın. Və gizli bir şey yoxdur ki, bilinməsin” (Matta 10: 26).

Natan dedi: “İsrailin Allahı Rəbb belə deyir: “Mən səni İsrailin üzərində padşah olaraq məsh etdim və səni Şaulun əlindən qurtardım... Nə [653] üçün Rəbbin gözündə pis olan işi etdin? Niyə Onun sözünə xor baxdın? Xetli Uriyanın arvadını özünə arvad etmək üçün onu qılıncla öldürtdürdün. Uriyanı Ammon övladlarının qılıncı ilə öldürtdürdün. Bundan sonra heç vaxt qılınc sənin evindən ayrılmayacaq... Bax sənə qarşı pisliyi öz nəslindən çıxaracağam və sənin gözünün önündə arvadlarını götürüb yaxınına verəcəyəm...Bu işi sən gizli etdinsə, Mən bu işi bütün İsraillilərin qarşısında gündüzün günorta çağı etdirəcəyəm”.

Peyğəmbərin sözləri Davudun qəlbinə dərindən təsir etdi. Onun vicdanı oyandı və etdiyi cinayətin bütün eybəcərliyi aydın göründü. Onun canı peşmançılıqla Allahın önündə əyildi. O, titrək dodaqlarla söylədi: “Mən Rəbbə qarşı günah etdim”. Başqası tərəfindən edilən hər bir pislik incidilənlərdən Allaha qayıdır. Davudun Uriya və Bat-Şeva önündə etdiyi günah ağır idi və o bunu dərindən dark edirdi. Lakin onun Allah önündə etdiyi günah necə də hədsiz böyük idi.

İsraildə Allahın məsh etdiyi üzərində ölüm hökmünü yerinə yetirə biləcək bir nəfər olmasa da, Davud titrəyirdi, çünki, günah edib tövbə etmədiyi üçün onun üzərinə Allah cəzası gələcəkdi. Lakin peyğəmbər vasitəsilə ona deyildi: “Rəbb sənin günahını sildi, ölməyəcəksən”. Lakin ədaləti bərpa etmək lazım idi. Davuda çıxarılan ölüm hökmü onun günahının körpəsinə yönəldi. Körpənin iztirab və ölümü Davudun cəzasını bir hissəsi kimi onun üçün öz ölümündən də əzablı olsa da, beləliklə padşaha tövbə etmək imkanı verildi. Peyğəmbər dedi: “Lakin bunu etməklə sən Rəbbin düşmənlərinə böyük fursət verdin ki, Ona küfr etsinlər. Ona görə də mütləq səndən doğulan uşaq öləcək”. Körpə xəstələnəndə Davud oruc tutaraq və dərindən sarsılaraq onun həyatının qorunması üçün yalvardı. O özünün padşahlıq paltarını, tacını çıxartdı, gecə-gündüz yerdə uzanaraq dəhşətli qüssə içərisində yalvardı ki, onun günahı üzündən günahsız əzab çəkən can məhv olmasın. “Evinin ağsaqqalları onu yerdən qaldırmaq üçün yanında dayandılar, lakin o qalxmaq istəmədi”. Çox vaxt bəzi adamlar və ya şəhərlər cəzaya məruz qalanda, mərhəmətli və rəhımli Allahın önündə itaət və tövbə cəzanın qarşısını alırdı və sülh elçilərini göndərirdi. Bu fikirdən ruhlanan Davud nə qədər ki uşaq sağ idi, onun həyatı üçün dua edirdi. Onun ölümünü biləndə isə, o sakitcə Allahın qərarına itaət etdi. Onun özünün ədalətli adlandırdığı qisasın birinci zərbəsi yerinə [654] yetdi, lakin Davud Allahın mərhəmətinə güvənərək təsəllisiz qalmadı. Davudun bu günaha batma tarixini oxuyanların çoxu soruşur: “Nə üçün Allah Göylər tərəfindən bu qədər yüksəklərə ucaldılmış olanın həyatının qaranlıq səhifəsini dünyaya açmağı zəruri hesab etmişdir?” Peyğəmbər Davudu ifşa edərkən onun günahı haqda demişdi: “Lakin bunu etməklə Rəbbin düşmənlərinə böyük fürsət verdin ki, Ona küfr etsinlər”. Bütün sonrakı nəsillərdə allahsızlar özünü bu günahla ləkələmiş Davuda işarə edərək təntənə və kinayə ilə deyirdilər: “Bu da Allahın ürəyincə olan adam!” Beləliklə, təhqir ləkəsi həqiqət təliminin üzərinə düşürdü, Allah və Onun sözü təhqirə məruz qalıb, insanlar imansızlıqdan korlanıb və çoxları möminlik maskası altında günahlara uyublar.

Lakin Davudun hadisəsində günaha haqq qazandırmaq üçün kiçicik bir cəhd də yoxdur. Padşah Allahın iradəsinə itaət edəndə o, Allahın ürəyincə olan adam adlanmışdı. O, günah edəndə, tövbə ilə Allaha qayıdana qədər, artıq bu sözlər ona aid deyildi. Allah Sözü aydın deyir: “Davudun gördüyü bu iş Rəbbin gözündə pis idi” (2 Şamuel l 1:27). Rəbb peyğəmbər vasitəsilə Davuda demişdi: “Nə üçün Rəbbin gözündə pis olan işi etdin? Niyə Onun sözünə xor baxdın? ... Bundan sonra heç vaxt qılınc sənin evindən ayrılmayacaq, çünki sən Mənə xor baxdın”. Davud öz günahından peşman olsa da, bağışlanılsa da və Allah tərəfindən qəbul edilsə də, o, səpdiyinin məhvedici bəhrələrini biçirdi. Onun və evinin düçar olduğu cəzalar Allahın günahdan ikrah etdiyinə şəhadət edir.

Bu vaxta qədər Allahın uzaq görənliyi Davudu onun düşmənlərinin bütün pis niyyətlərindən qoruyurdu, Allahın Şaulu necə cilovlamasında bu xüsusilə görünür. Lakin Davudun günahı onun Allahla münasibətini dəyişdirdi. Rəbb bu qanunsuzluğu heç cür cəzasız qoya bilməzdi. O, Davudu Şaulun düşmənçiliyindən qoruduğu kimi, onun günahının nəticələrindən qorumaq üçün Öz gücünü göstərə bilməzdi.

Davudun özündə böyük dəyişiklik baş vermişdi. Öz günahmı dərk etməsindən və bu günahın nəticələrinin genişlənməsindən onun ruhu sınmışdı. Öz təbəələrinin gözlərindən o özünü alçalmış hiss edirdi. Onun nüfuzu keçilmişdi. İndiyə qədər Davudun uğuru onun Allah hökmlərinə vicdanla itaət etməsinə aid edilirdi. Lakin indi onun [655] təbəələri onun günahı haqda bilərək sərbəst günah etməyə başlaya bilərdilər. Onun evindəkilər arasmdakı nüfuzu, oğlanlarının hörməti və itaəti zəifləmişdi. O, günahı ifşa etməli olduğu halda, təqsirkarlıq hissi onun dodaqlarını qapayırdı. Bu ona öz evində ədalət yaratmağa mane olurdu. Onun pis nümunəsi oğullarına təsir etmişdi və Allah bunun nəticələrinin qarşısını ala bilməzdi. Rəbb hadisələrin təbii gedişinə mane olmur və buna görə də Davud layiqli sərt cəzasını çəkirdi.

Özünün günaha batmasından sonra Davud bütün ili, sanki, tam təhlükəsizlikdə yaşadı. Allah qəzəbinin heç bir əlaməti görünmürdü. Lakin İlahi ittiham artıq səslənmişdi. Cəza və qisas günü sürətlə və qətiyyətlə yaxınlaşırdı, onların qarşısını nə peşmançılıq, nə də onun bütün dünyəvi həyatını tutqunlaşdıran qəlb əzabı və ağn ala bilərdi. Davudun nümunəsinə əsaslanaraq öz günahının təqsirkarlığını kiçiltməyə çalışınlar bilməlidirlər ki, Müqəddəs Yazıda qanunsuzluq yolu tutqun boyalarla təsvir edilmişdir. Onlar Davud kimi peşman olsalar da, öz günahlarının nəticəbrini öz üzərlərində daşımalı olacaqlar və görəcəklər ki, bu hətta buradakı həyatda necə ağır və acıdır.

Allah istəmişdi ki, Davudun günaha batma hadisəsi xəbərdarlıq olsun ki, hətta Onun səxavətb xeyir-dua verdikləri və Öz mərhəmətlərini üzərlərinə yağdırdıları özlərini təhlükəsizlikdə hiss etməsinlər, duaya biganə olmasınlar, ayıq olmağın zəruriliyini xatırlasınlar. Rəbbin bütün dərslərini itaətlə öyrənməyə çalışanlar üçün bu hadisə həmişə belə olmuşdur. Bu hadisə sayəsində minlərlə nəsil şirnikləndiricinin gücündəki təklükəni dərk edə bilmişlər. Rəbbin bu qədər böyük şöhrət verdiyi Davudun günaha batması insanlarda özlərinə inamsızlıq hissi oyadır. Onlar başa düşürlər ki, iman edənləri yalnız Allah Öz gücü ilə müdafiə edə bilər. Gücbrinin və təhlükəsizliklərinin Onda olduğunu bilərək, onlar şeytanın ərazisinə keçməkdən ehtiyat edirlər.

Hətta İlahi ittiham Davuda elan edilməmişdən qabaq, o artıq öz azğınlığının bəhrələrini dadmaq məcburiyyətində. Onun vicdanı narahat idi. 32-ci məzmurda onun o zaman keçirdiyi qəlb əzabları açılır: [656]

“Asiliyi bağışlanan, günahı əfv olunan
Nə bəxtiyardır!
Rəbb tərəfindən təqsirkar sayılmayan,
Qəlbində hiylə olmayan insan Nə bəxtiyardır!
Etiraf etməyəndə bütün gün nalə çəkməkdən
Sümüklərim taqətdən düşdü.
Əlin üzərimdə gecə-gündüz ağırlaşdı,
Sanki yayın quraqlığı məni taqətdən saldı”

(Məzmur 32:1-4).

51-ci məzmur, Allah tərəfindən ifşa edildikdən sonra, Davudun peşmançılığını izhar edir:

“Məhəbbətin naminə, Ey Allah, mənə lütf et,
Bol mərhəmətinə görə asiliklərimi sil.
Mənim bütün təqsirlərimi yu,
Günahımdan təmizlə.
Çünki asiliklərimi bilirəm,
Günahım daim gözümün qarşısındadır...
Məni züfa ilə pak et, təmiz olum,
Məni yu, qardan da ağ olum.
Mənə şadlıq, sevinc səsini eşitdir,
Qırdığın sümüklərim xoşhallansın.
Üzünü tut günahlarımı görmə,
Bütün təqsirlərimi sil.
Ey Allah, məndə təmiz ürək yarat,
Daxilimə yenidən sədaqət ruhunu ver.
Məni Öz hüzurundan atma,
Müqəddəs Ruhunu məndən götürmə.
Xilasının sevincini mənə qaytar [657]

İtaətkarlıq ruhu verib mənə dayaq ol.
Ey Allah, məni azad et,
Qan tökmək təqsirindən məni qurtar,
Dilim ədalətini mədh etsin.

(Məzmur 51:1-14 ).

Beləliklə, ətrafındakılarm: kahinlərin və hakimlərin, rəislərin və döyüşçülərin hüzurunda onun xalqının yığıncaqlarında ifa edilməli olan, bütün gələcək nəsillərə onun günahına batması haqda danışmalı olan bu müqəddəs nəğmədə İsrail padşahı öz günahı, peşmançılığı və Allah mərhəməti ilə bağışlanmasına ümid haqda ətraflı danışmışdır. O öz günahını gizlətməyə çalışmamışdır - əksinə, istəmişdir ki, onun günaha batmasının qəmgin tarixi başqalarına da çox şey öyrətsin. Davudun peşmançılığı səmimi və dərin idi. Öz cinayətinə haqq qazandırmaq üçün o heç bir cəhd etməmişdir. Onu duaya təhrik edən onu hədələyən cəzadan qurtarmaq istəyi olmamışdır. O, yalnız Allaha qarşı öz günahının eybəcərliyini görürdü, o öz canının alçaqlığını görürdü və öz günahına nifrət edirdi. O yalnız əfv üçün deyil, təmiz qəlb üçün də xahiş edirdi. Davud ümidsizliyə qapılmadı. Tövbə edən günahkarlara Allah əhdlərində o, Allahın onu bağışlamasının və qəbul etməsinin sübutunu görürdü.

“Sən qurbanlardan zövq almazsan,
Yoxsa kəsərdim.
Yandırma qurbanlarmdan razı qalmazsan,
Allaha məqbul olan qurban etiraf ruhudur.
Sən sınan və peşman olan ürəyə xor baxmazsan!”

(Məzmur 51:16,17).

Davud yıxılmışdısa da, Rəbb onu qaldırdı. İndi o, Allaha və ətrafındakılara günaha batmasından əvvəlkindən daha sıx bağlı idi. Özünün xilas sevinci içərisində o oxuyurdu: [658]

“Sonra Sənə günahımı etiraf etdim,
təqsirlərimi gizlətmədim.
Dedim: “Rəbbə asiliyimi etiraf edirəm”
Təqsirimi, günahımı bağışladın...
Sığınacaq yerim Sənsən, məni dardan hifz edirsən.
Zəfər harayı ilə ətrafımda dövr edirsən”.

(Məzmur 32:5-7).

Çoxlan Allahı ədalətsiz hesab edirlər ki, O, günahı bu qədər böyük olan Davudu əfv etmişdir və eyni zamanda, onların fikrincə, o qədər də günahkar olmayan Şaulu rədd etmişdir. Lakin Davud itaət etmişdi, Şaul isə tövbə etməyərək öz qəlbini qəddarlaşdırmışdı.

Davudun həyatının bu tarixi tövbə edən günahkar üçün böyük məna ilə doludur. Bu bizə insan taleyinə düşmüş döyüşləri və sınaqları göstərən, Allah önündə həqiqi peşmançılığı və Rəbbimiz İsa Məsihə imanı göstərən ən parlaq lövhələrdən biridir. Bütün əsrlərdə bu nümunə günah edən və öz təqsirinin yükü altında inləyənlər üçün gümrahlıq mənbəyidir. Günah edən və ümidsizliyə qapılan minlərlə Allah övladı Davudun səmimi peşmançılığınm və etirafınm Allah tərəfindən necə qəbul edilməsini xatırlayaraq və onun öz qanunsuzluğuna görə cəza çəkməsinə baxmayaraq, gümrahlaşırdılar və yenidən Allah qanunları yolu ib getməyə çalışırdılar.

Allahın ifşasından sonra öz qəlbini Davud kimi etiraf və tövbə ilə itaətə gətirən hər bir kəs əmin ola bilər ki, onun üçün ümid vardır. Həqiqi tövbə edən canı Rəbb heç vaxt tərk etməz. O vəd edir: “Qoy Mənə pənah gətirsinlər, Mənimlə barışsınlar, bəli, qoy Mənimlə barışsınlar” (Yeşaya 27:5). “Qoy pis adam öz yolunu, şər adam öz fikirlərini atsın. Qoy Rəbə sarı dönsün ki, Ondan mərhəmət tapsın. Qoy bizim Allahımız tərəfə dönsün, çünki Onun əfvi boldur” (Yeşaya 55: 7- qeyd müəllifindir). [659]

72-ci fəsil
AVŞALOMUN ÜSYANI

(Bu fəsil Şamuelin ikinci Kitabının 13-19-cu fəsillərinə əsaslanır)

“O dörd qat ödəməlidir” - peyğəmbər Natanı dinləyərkən Davudun qeyri-ixtiyari olaraq özünə çıxartdığı hökmdə belə deyilirdi və böyük hökm yerinə yetməli idi. Onun oğlanlarından dördü həlak olmalı idi və onların hər biri öz atasının günahı üzündən öldü.

Öz ilki Amnonun namussuz cinayətini Davud cəzasız və ifşasız qoydu. Zina ölümlə cəzalanırdı, Amnonun günahının əkstəbiiliyi isə onun təqsirini ikiqat edirdi. Lakin Davud özünü təqsirkar hiss edərək, cinayətkarı ədalətlə cəzalandıra bilmədi. Amansızcasına rəftar edilmiş öz doğma bacısının qanuni himayəçisi olan Avşalom iki il ərzində öz qəlbində qisas hissini gəzdirdi ki, nəhayət fürsət düşəndə qəti zərbəni endirsin. Padşah oğullarının iştirak etdikləri bayramda qanqarışıqlığında təqsirkar olan sərxoş Amnon öz qardaşının əmri ilə öldürüldü.

Davud ikiqat cəzaya düçar oldu. O, dəhşətli bir xəbər aldı ki, “Avşalom bütün şahzadələri qırıb, onlardan heç birini sağ qoymayıb”. Padşah qalxıb paltarını cırdı və yerə sərildi. Yanındakı əyanların hamısı öz paltarını cırdılar”. Padşah oğulları həyəcan içərisində Yerusəlimə qayıtdılar, padşaha söylədilər ki, yalnız Amnon öldürülmüşdü və “padşahla bütün əyanları da acı göz yaşları tökdülər”. Avşalom isə öz anasının atası, Geşur padşahı Talmayın yanına qaçdı. [660]

Davudun başqa oğulları kimi Amnon da tam sərbəstlikdə böyümüşdü. O, özünün bütün şıltaqlıqlarını ödəməyə çalışırdı, Allahın tələbləri ilə hesablaşmırdı. Rəbb bu böyük günahkara uzun müddət səbirlə yanaşmışdı. Onun tövbə edə bilməsi üçün ona iki il vaxt verilmişdi, lakin Amnon günah etməkdə davam edirdi və beləcə, Allaha dönmədən, öz vaxtında Allahın dəhşətli məhkəməsi qarşısında durmağa məhkum şəkildə öldü.

Davud özünün Amnonu cəzalandırmaq vəzifəsinə etinasızlıq göstərmişdi. Padşahın və atanın sədaqətsizliyi, oğulun tövbə etməməsi buna səbəb oldu ki, Allah hadisələrin təbii yolla inkişafına imkan verdi və Avşalomu saxlamadı. Valideynlər və ya hökmdarlar özlərinin qanunsuzluğu cəzalandırmaq vəzifələrinə etinasızlıq göstərəndə, Allah Özü bu işi edir. O, şeytanın tərəfdarlarının qarşısını almaqdan əl çəkir və beləliklə, zəncirvari şəkildə günahın günahla cəzalandırılması şəraiti yaranır.

Davudun Amnonu cəzasız buraxmasının məhvedici nəticələri bununla qurtarmadı, çünki o vaxtdan Avşalom ilə ata arasında yadlaşma başladı. Avşalomun Geşura qaçmasından sonra Davud hiss etdi ki, oğlunun cinayəti necə olsa cəzalandırılmalıdır, buna görə də ona Yerusəlimə qayıtmağa icazə vermədi. Lakin padşahın qarşılaşmalı olduğu həlledilməz problemlər bununla azalmadı və tezliklə, gözlədiyinin əksinə olaraq, kəskinləşdi. Enerjili, şöhrətpərəst və prinsipsiz Avşalom, dövlət işlərində iştirak etməkdən uzaqlaşdığı halda, tezliklə təhlükəli tədbirlər törətdi.

İkinci ilin sonuna yaxın Yoav ata ilə oğulu barışdırmağı qərara aldı. Bu məqsədlə o öz müdrikliyi ilə tanınmış Teqoadan olan qadının xidmətlərindən istifadə etdi. Yoav tərəfindən öyrədilən qadın, padşaha həyatda yeganə təsəllisi və dayağı iki oğlu olan dul qadın kimi təqdim olundu. Mübahisə zamanı onlardan biri o birini öldürmüşdü və indi bütün qohumları tələb edirdilər ki, sağ qalan oğlu qardaşının qanını öz həyatı ilə ödəsin. “Onlar ocağımın qalan közünü də söndürəcəklər və ərimin yer üzündə nə adı, nə də yadigan qalacaq”. Qadının yalvarışları padşahın qəlbini riqqətə gətirdi və o vəd etdi ki, onun oğluna padşah himayəsi göstərəcəkdir.

Gəncin sağ qalacağı vədini alaraq, qadın mərhəmətlə onu dinləməsi üçün padşaha yalvardı və ona dedi ki, öz sözləri ilə padşah “özü-özünü [661] ittiham etdi” və onun təqsiri üzündən qaçqın evə qayıtdı. Çünki, qadın dedi, “Axı hamımız öləcəyik, yerə dağılan və yenidən bir yerə yığılmayan su kimiyik. Allah da cam insandan çəkib almaz, rədd edilmiş də Özündən rədd etməməyi düşünür” (qeyd müəllifindir). Yoav kimi kobud və hissiyyatsız bir döyüşçüdən gələn, Allahın günahkara məhəbbətinin bu zəif və riqqətli ifadəsi xilas planının böyük həqiqətlərini israillilərin dərindən bilməsinə gözəl sübutdur. Özünün də Allah mərhəmətinə ehtiyacı olduğu üçün, padşah bu xahişə qarşı dura bilmədi. Yoava əmr verildi: “Get, o cavanı, Avşalomu geri qaytar”. Avşaloma Yerusəlimə qayıtmağa icazə verildi, lakin o, padşah sarayında görünməməli və atası ilə görüşməməli idi. Davud özünün uşaqlara güzəştə getməsinin məhvedici nəticələrini dərk etməyə başlamışdı və öz gözəl, istedadlı oğlunu dərindən sevməsinə baxmayaraq, o, edibn cinayətə öz nifrətini həm Avşaloma, həm də xalqa göstərmək zərurətini hiss etmişdi. Avşalom öz evində iki il yaşadı, lakin saraydan kənarlaşdırılmışdı. Onun yanında yaşayan bacısı daim ona öz düzəlməz dərdi haqda xatırladırdı. Xalq isə Avşalomda bir cinayətkar deyil, qəhrəman görürdü. O, bundan istifadə edərək adamların könüllərini ələ almağa başlamışdı. Onun zahiri görünüşü heyranlıq doğururdu. “Bütün İsraildə Avşalom qədər gözəlliyi mədh olunan heç kim yox idi. Təpədən dırnağa qədər onda bir eyib yox idi”. Şöhrətpərəst, coşqun, dəliqanlı Avşalomu iki il ərzində mərhəmətdən kənar saxlamaqla atası düşüncəsizlik etmişdi. Davudun Avşalomu öz yanına buraxmamaq qərarı ona gətirib çıxartdı ki, xalq Avşaloma şəfqət göstərməyə başladı.

Allah Qanununu pozaraq etdiyi günahı həmişə xatırlayaraq, Davud özünü buxovlu kimi hiss edirdi. Əvvəllər cəsarətli və qətiyyətli olan o, indi inamsız və sınqın olmuşdu. Onun xalq arasında nüfuzu xeyli zəifləmişdi. Bütün bunlar hamısı bir yerdə onun qəlbsiz oğlunun planlarına şərait yaradırdı.

Yoavın sayəsində Avşalom padşahm yanma yenidən buraxılsa da, o, zənn edilən barışığa baxmayaraq, şöhrətpərəst fikirlərindən əl çəkməmişdi. Hərb arabalarına, atlara və əlli qasidə malik olmaqla o özünü az qala padşah hesab edirdi. Padşah tənhalığa və qapalı həyata getdikcə daha çox meyl etdiyi halda, Avşalom var qüvvəsi ilə adamları öz tərəfinə çəkməyə çalışırdı. [662]

Davudun biganəliyi və qətiyyətsizliyi onun tabeliyində olanlara da sirayət etmişdi, haqq məhkəməsinin işi ehtiyatsızlıq və ləngliklə seçilirdi. Avşalom hər bir narazılıq hadisəsindən məharətlə öz xeyri üçün istifadə edirdi. Bu nəcib və xoş görünüşlü gənc oğlan hər gün şəhər qapısı yanında otururdu, adamlar öz xahiş və şikayətləri ilə buraya toplaşırdılar. O, kütlənin içərisinə gedirdi, incidilənləri dinbyirdi, dərdlərinə acıyırdı və padşah məmurlarının fəaliyyətsizliklərinə öz təəssüfünü bildirirdi. Məsələn, hər hansı bir adamın işini ətraflı dinləyərək Avşalom deyirdi: “Bax sənin işin yaxşı və düzgündür, lakin padşah tərəfindən heç kim sənə qulaq asmayacaq”. Bu zaman əlavə edirdi: “”Kaş bu ölkəyə məni hakim qoyaydılar. O zaman mənim yanıma davası və yaxud da iddiası olub gələn hər adamın işinə ədalətlə baxardım”. Bir nəfər ona təzim etmək üçün yaxınlaşanda o əl uzadıb onu qucaqlayar və öpərdi”.

Padşah oğlunun qızışdıncı fəaliyyəti ona gətirib çıxartdı ki, xalq arasında qanuni hökmdardan narazılıq artdı. Avşalomun adı bütün dilbrdə gəzirdi. O, taxt-tacın hamı tərəfindən tanınmış varisi idi və xalq ona belə yüksək mövqeyi tutmağa layiq adam kimi qürurla baxırdı; onun taxta çıxmaq arzusu güclənirdi. Beləcə, “Avşalom İsraillilərin qəlbinə girdi”. Lakin oğluna məhəbbətdən bunları sezməyən padşah heç nədən şübhələnmirdi. Avşalomun özünü əhatə etdiyi padşahlıq nişanələrinə Davud sarayının şərəfini artırmaq istəyi kimi, barışığın sevincli ifadəsi kimi baxırdı.

Adamlar çevrilişi dəstəkləmək üçün yetişəndə, Avşalom bütün soylara gizli adamlar göndərərək üsyana hazırlaşmağa çağırdı. İndi öz xain məqsədlərini həyata keçirmək üçün o, din tərəfdarı örtüyü altında gizləndi. Bundan xeyli əvvəl, didərgin olarkən, o, Allaha əhd etmişdi və indi onu Xevronda yerinə yetirməli idi. Avşalom padşaha dedi: “Rica edirəm, izın ver, gedib Xevronda Rəbbə əhd etdiyim qurbanı təqdim edim. Çünki qulun Aram torpağının Geşur şəhərində qalanda belə əhd etmişdi: “Əgər Rəbb məni Yerusəlimə geri qaytarsa, Ona qulluq edəcəyəm”. Sevan ata öz oğlunun mömin niyyatinə sevinarak onu xeyir-dua ilə buraxdı. Qasd tamam yetişmişdi. Avşalomun ikiüzlülüyünün zirvəsi yalnız padşahın gözünü bağlamaq niyyati deyil, həm də xalqın etibarını qazanmaq və Allah tərəfindən seçilmiş padşaha qarşı üsyana başçılıq etmək idi. [663]

Avşalom Xevrona yola düşdü və “Yerusəlimdən çağırdığı iki yüz nəfər də Avşalomla getdi. Onlar pak niyyətlə onun arxasınca gedirdi və heç bir şeydən xəbərləri yox idi”. Avşalomla yola düşən bu adamlar düşünmürdülər ki, padşah oğluna məhəbbət onları onun atasına qarşı üsyana gətirib çıxarmışdır. Xevrona çatanda Avşalom dərhal Davudun baş məsləhətçilərindən biri olan Axitofeli çağırtdırdı, bu adamın müdrikliyi hamı tərəfindən tanınmışdı və onun ağıllı fikirləri ilə qabaqgörən adamın sözləri kimi hesablaşırdılar. Axitofel üsyançılara qoşuldu və onun dəstəyi bu tədbirin müvəffəqiyyətlə başa çatmasına ümid etməyə hər əsas verirdi; onun üsyanda iştirak etməsi bütün ölkədə xeyli nüfuzlu ərləri cəlb edirdi. Üsyanın başlanmasına işarə olan borular səslənəndə, padşah oğlunu dəstəkləyən üsyançılar hər yerdə inandırmağa başladılar ki, Avşalom padşah olmuşdur və xalqın çoxu ona qoşulmuşdur.

Eyni zamanda bu xəbərlər Yerusəlimə, padşaha da çatdı. Davud qəfil ayıldı və gördü ki, üsyan onun taxt-tacına bu qədər yaxın olan adamın təqsiri üzündən qızışmışdır. Onun doğma oğlu, çox sevdiyi və etibar etdiyi oğlu hakimiyyəti öz əlinə keçirmək və şübhəsiz ki, onu öldürmək niyyəti ilə üsyan təşkil etmişdi. Bu böyük təhlükə içərisində Davud bu qədər vaxt ərzində onun qəlbini əzən biganəliyə üstün gəldi və ona xas olan əvvəlki enerji ilə üzərinə gələn bədbəxtliyi qarşılamağa hazırlaşdı. Avşalom öz ordusunu paytaxtın cəmi iyirmi milliyində olan Xevronda toplamışdı. Gözlənildiyi kimi, tezliklə Yerusəlimin qapıları yanında üsyançılar görünməli idilər.

Davud öz sarayından paytaxta, “gözəl yüksəkliyə, bütün yerin sevincinə... böyük Padşahın şəhərinə” baxırdı (Məzmur 48:2). O, şəhərin qırğına məruz qalacağı fikrindən titrədi. Öz sadiq təbəələrinə müraciət edib şəhəri qorusunmu? Yerusəlimin qana batmasına imkan versinmi? O qərara gəldi ki, seçilmiş şəhərin müharibənin dəhşətlərinə məruz qalmasının qarşısını alsın. O, Yerusəlimi tərk edəcəkdir və öz xalqının sədaqətini sınayacaqdır, xalqına öz padşahını dəstəkləmək üçün birləşmək imkanı verəcəkdir. Bu ağır, böhranlı saatda onun Allah və Onun xalqı qırşısındakı borcu ondan ibarət idi ki, Göylər tərəfindən ona verilmiş hakimiyyəti həyata keçirsin. O, bu mübarizənin taleyini Allaha tapşırdı.

Sevimli oğlu tərəfindən təqib olunan Davud taxt-tacı, sarayı, Allahın [664] əhd mücrüsünü tərk edərək, itaət və kədərlə Yerusəlimin qapısından çıxdı. Dəfn mərasiminə bənzər tərzdə xalq onun arxasınca uzun, kədərli dəstə ilə gedirdi. Davudun Keretlilərdən, Peletlilərdən, Qatlılardan ibarət olan altı yüz nəfərə qədər keşikçisi Yettaym rəhbərliyi altında onu müşayiət edirdi. Lakin ona xas olan təvazökarlıqla Davud razılaşmaq istəmirdi ki, himayəsində olan bu gəlmələr onunla birlikdə bəlaya düşsünlər. Onların onun naminə özlərini qurban verməyə hazır olduqlarını görəndə o, təəccübünü gizlədə bilmədi. Padşah Qatlı Yettaya dedi: “Sən niyə bizimlə gedirsən? Qayıt təzə padşahla qal. Sən ki yadellisən və öz yurdundan əsir aparılmış adamsan, qayıt öz yerinə. Sən bura hələ dünən gəlmisən. Bu gün səni özümüzlə getməyəmi məcbur edim? Mən hara gedə bilsəm, ora gedəcəyəm. Sən isə qayıt, öz soydaşlarını da geri qaytar. Xeyirxahlıq və sədaqət sənə yar olsun!”

Yettay ona cavab verdi: “Var olan Rəbbə, ağam padşahımın canına and olsun, padşahım harada olsa, mütləq bu qulun ölsə də, qalsa da, orada olacaq”. Bu adamlar bütpərəstlikdən yəhudi dininə dönmüşdülər və Tannya xidmət edirdibr, indi onlar bu cür möminliklə özbrinin Allaha və padşaha sadiqliklərini sübut edirdibr. Davud bu cür böhranlı vaxtda onların sədaqətini böyük minnətdarlıqla qəbul etdi, onlar hamısı bir yerdə Qidron vadisini keçdilər və səhraya yola düşdülər.

Dəstə yenidən dayandı. Kahin paltarı geyinmiş bir qrup kişi yaxınlaşırdı. “Sonra Sadoq Allahın Əhd sandığını daşıyan bütün Levililərlə bərabər gəldi”. Davudla olan adamlar bunda xoş əlamət gördülər. Müqəddəs simvolun hüzuru onlar üçün azadlığa və tam qələbəyə zəmanət idi. Bu, padşahı daha qətiyyətlə dəstəkləməyə kömək edirdi. Əhd mücrüsünün Yerusəlimdən itməsi Avşalomun bütün tərəfdarlarını dəhşətə gətirməli idi.

Əhd mücrüsünü görəndə Davudu sevinc və ümid bürüdü. Lakin tezliklə onun fikri dəyişdi. Allah mirasının qanuni hökmdarı kimi o, öz üzərində müqəddəs məsuliyyət daşıyırdı. Padşahı şəxsi maraqları deyil, hər şeydən əvvəl Allahın izzəti və Onun xalqının rifahı düşündürməli idi. Mələklər arasında olan Allah Yerusəlim haqqında demişdi: “Bura əbədi olaraq istirahət edəcəyim yerdir” (Məzmur 132:14). İlahi göstəriş olmadan nə kahinin, nə də padşahın Onun [665] hüzurunun bu simvolunu oradan uzaqlaşdırmağa haqlan yox idi. Davud bilirdi ki , o, İlahi göstərişlərlə tam ahəngdarlıqda olmalıdır, çünki əks halda əhd mücrüsü uğur əvəzinə bədbəxtlik gətirə bilərdi. İşlətdiyi böyük günah həmişə onun önündə idi. ‘O, ona qarşı təşkil edilmiş üsyanda Allah cəzasının ədalətliliyini etiraf edirdi. Deyildiyi kimi, “onun evindən uzaq olmayacaq” qılınc qından çıxmışdı. O, mübarizənin nəticəsini bilmirdi. Millətin paytaxtını İlahi Hökmdarın iradəsini təcəssüm etdirən və qayda-qanunun, xalqın rifahının əsaslandığı müqəddəs əşyalardan məhrum etməyə Onun haqqı yox idi. Davud Sadoqa əmr etdi:“Allahın sandığını şəhərə qaytar. Əgər mən Rəbbin gözündə lütf tapsam, O məni qaytarıb Öz sandığını və məskənini yenə mənə göstərər. Lakin “səndən razı deyiləm”, desə, budur, qoy gözündə nə yaxşı görünsə, mənim üçün elə etsin”.

“Padşah kahin Sadoqa dedi: “Sən görücü deyilsənmi? Sən oğlun Aximaas və Evyatarın oğlu Yonatanla bərabər salamat şəhərə qayıt. Sən və Evyatar iki oğlunuzu da özünüzb apann. Baxın sizdən mənə hal-əhval bildirən söz çatana qədər mən çöldə - çayın dayaz yerində gözləyəcəyəm””. Şəhərdə olanda kahinlər ona dəyərli xidmət göstərə bilərdilər, üsyançıların hərəkətlərini və planlarını öyrənib və öz oğulları Yonatan və Evyatar vasitəsilə bu barədə padşaha gizli xəbər göndərə bilərdilər.

Kahinlər Yerusəlimə geri dönəndə, uzaqlaşan adamları daha tutqun kölgə bürüdü. Onların padşahı - qaçqın, özləri - qaçqın, Allahın əhd mücrüsü aralarında yox: gələcək qaranlıq idi, ağır hisslər onlara əzab verirdi. “Davud Zeytun dağının yoxuşu ilə çıxır və çıxarkən ağlayırdı. Başıörtülü, ayaqyalın gedirdi. Onunla bərabər gedən bütün xalq da başıörtülü dağı çıxır və gedə-gedə ağlayırdı. Kimsə: “Axitofel Avşalomun yanında - qiyamçılar arasındadır” deyə Davuda xəbər verdi.” Davud yenidən etiraf etməyə məcbur oldu ki, düçar olduğu bədbəxtlik onun günahının nəticəsidir. Ən istedadlı və ən məkrli Axitofelin xəyanəti təhqir üçün qisasdan törəmişdi, Davudun Bat-Şevaya etdiyi yamanlıq onun aibsini təhqir etmişdi, çünki o, Axitofelin nəvəsi idi.

“Davud dedi: Ya Rəbb, Səndən dibyirəm, Axitofelin məsbhətlərini boşa çıxar”. Davud dağın başına çatıb orada diz çökdü və öz qəlbinin yükünü Allaha tapşıraraq İlahi mərhəmət üçün Ona yalvardı. Onun [666] duası sanki həmin vaxt da eşidildi. Həmişə Davudun sadiq dostu olan müdrik və istedadlı məsləhətçi Arklı Xuşay cınlmış paltarda, başına toz ələnmiş halda onun yanına gəldi ki, qaçqın padşahın qismətinə şərik olsun. Ucalıqdan müdrikliklə ziyalanan Davud dərhal başa düşdü ki, sədaqətli və səmimi olan bu adam paytaxtdakı məclisdə padşahın maraqlarına xidmət edən məhz həmin adamdır. Davudun xahişi ilə Xuşay Yerusəlimə qayıtdı ki, öz xidmətlərini Avşaloma təklif etsin və Axitofelin hiyləgər məclisini dağıtsın.

Onu əhatə edən zülmət içərisində bu ümid qığılcımı ilə Davud öz adamlarıyla bərabər yoluna davam etdi, daşlı cığırlarla ayaqdəyməz qayalıqlardan, sərt uçurumlardan keçərək Zeytun dağının şərq enişi ilə İordana tərəf getdilər. “Padşah Davud Baxurimə gəldi və oradan Şaulun nəslindən olan Gera oğlu Şimey adlı bir nəfər çıxdı. Şimey Davuda lənət edə-edə çıxırdı. Davuda və Davudun adamlarına daş atırdı. Bütün xalq və igidlərin hamısı Davudun sağında və solunda idi. Şemey Davuda lənət edərkən deyirdi: “Rədd ol, rədd ol, ey əliqanlı, yaramaz adam! Yerinə padşah olduğun Şaulun nəslinin tökülən qan qisasını Rəbb səndən alır. Rəbb padşahlığı oğlun Avşaloma verdi. Budur, sən öz şərinin qurbanısan, çünki sən əliqanlı insansan”. Davudun xoş günlərində Şimey öz əsl münasibətini nə bir sözlə, nə də bir işlə göstərməmişdi. Lakin padşah üçün bu bəlalı zamanda bu Binyaminli öz əsl xarakterini göstərdi. Davud taxt-tacda olanda, o, ona hörmət edirdi, lakin rəzalət saatında ona lənət edirdi. Alçaq və xudbin olan bu adam hamını özü ilə ölçürdü, çünki özü şeytan tərəfindən qızışdırılmışdı və öz nifrətini Allahın cəzalandırdığının üzərinə tökürdü. Bəlada olana gülməyə, təhqir etməyə və ya iztirab verməyə təhrik edən ruh şeytanın ruhudur.

Şimeyin Davuda qarşı ittihamı sözün əsl mənasında yalan idi, onlar əsaslanmamış şər və iftira idi. Davud Şaul və onun evi qarşısında heç nədə günahkar deyildi. Şaul onun əlində olanda və Davudun onu öldürmək imkanı olanda, yalnız onun paltarının ətəyini kəsmişdi və sonra buna görə özünü qınamışdı ki, öz hərəkətilə Rəbbin məsh etdiyinə hörmətsizlik göstərmişdir.

Davudun insan həyatına necə müqəddəs yanaşmasına, zəhərlənmiş heyvan kimi özünün vurnuxmağa məcbur olduğu zaman baş verən bu hadisə şəhadət edir. Bir dəfə o, Refaim vadisində gizləndiyi və xəyalən [667] öz sakit uşaqlığına qayıtdığı zaman köksündən belə bir nida qopdu: “Kaş ki biri Bet-Lexem darvazası yanındakı quyudan mənə içmək üçün su gətirəydi!” (2 Şamuel 23:15). Bet-Lexem o zaman Filiştlilərin əlində idi, lakin Davudun dəstəsindəki üç ən cəsur igid, keşikçilərin arasından keçərək Bet-Lexem quyusundan öz ağalarına su gətirdilər. Davud onu içə bilmədi. “Ya Rəbb bunu etmək qoy məndən uzaq olsun, canlarını təhlükəyə salaraq gedən adamların qanındanmı içəjəyəm?” (17-ci ayə) - deyərək Allaha qurban kimi onu pərəstişlə yerə axıtdı. Davud döyüşçü idi. O, zorakılığı çox müşahidə etmişdi, lakin Davud kimi bu cür şəraitdə olanlardan yalnız bəziləri zorakılığın qəddarlaşdırıcı və məhvedici təsirindən yaxa qurtara bilmişdilər.

Davudun qardaşı oğlu Avişay, onun ən cəsur sərkərdələrindən biri, Şimeyin təhqiredici sözlərinə sakit qulaq asa bilmədi. O acıqlandı: “Axı nə üçün bu köpək leşi ağam padşaha belə lənət etsin? İzin ver gedim, onun başını üzüm!” Lakin padşah bunu etməyi ona qadağan edib dedi: “Bax əgər öz belimdən gələn oğlum canımı almaq istəyirsə, bu Binyaminli bundan daha betərini etməzmi? Buraxın onu, qoy o, lənətini etsin, çünki ona Rəbb belə əmr etmişdir. Bəlkə Rəbb çəkdiyim əzabı görüb bu gün onun etdiyi lənətlərin əvəzinə mənə yaxşılıq edər”. Vicdanı Davuda acı və ədalətli həqiqətləri söyləyirdi. Onun təbəələri təəccüb edirdilər ki, uğur padşahdan belə sərt üz döndərmişdir, lakin padşah bunu olmalı olan hadisə kimi qəbul edirdi. O, çox vaxt hiss edirdi ki, bu cür saat gələcəkdir. O təəccüb edirdi ki, Allah onun günahlarına qarşı çoxsəbirlidir və layiqli qisası təxirə salır. İndi bu tələsik və kədərli qaçqınlıqda, ayaqyalın, şahanə geyim əvəzinə cırıq paltar geymiş halda, ətrafındakıların təpələrdə əks-səda verən ağılarını dinləyərək, o, özünün sevimli paytaxtı, günah etdiyi yer haqda düşünürdü və Allahın xeyirxahlığını, çoxsəbirliliyini xatırlayaraq ümidini itirmirdi, çünki hiss edirdi ki, Rəbb əvvəl-axır ona Öz böyük mərhəmətini göstərəcəkdir.

Çoxları qanunsuzluq edərək və öz günahlarına haqq qazandıraraq, Davudun günaha batmasını göstərirlər, lakin Davud kimi dərindən peşman olan və dərindən itaət edənlər az tapılar! O, öz günahını etiraf etmişdi və uzun illər ərzində öz vəzifəsini Allahın sadiq qulu kimi yerinə yetirməyə çalışmışdı. O çalışırdı ki, onun dövləti inkişafa və qüdrətə çatsın. Allah evini ucaltmaq üçün o, artıqlaması ilə material [668] ehtiyatı toplamışdı, doğrudanmı onun həyatının bütün zəhməti hədər getməli idi? Doğrudanmı onun fədakar əməyinin, dahiyanə rəhbərliyinin və diplomatiyasının bəhrələri nə Allahın şərəfi üçün, nə də İsrailin rifahı üçün qəlbi yanmayan namərd, azğın oğlunun əllərinə keçəcəkdir? Belə böyük bədbəxtlikdə Davudun Allaha gileyi necə də təbii olardı!

Lakin o görürdü ki, bu bədbəxtliyin səbəbi onun öz günahıdır. Peyğəmbər Mikeyanın sözləri Davudun qəlbində ümid doğururdu. “Qaranlıqda olsam da, Rəbb mənim nurum olacaq! Mənə bəraət qazandırıb Hökmünü icra edənə qədər Rəbbin qəzəbinə dözəcəyəm, çünki Ona qarşı günah işlətdim” (Mikeya 7:8,9). Rəbb Davudu tərk etmədi. Ədalətsizcəsinə şər atılanda və təhqir ediləndə özünü itaətkar, eqoistlikdən uzaq, mərd və müti göstərməsi onun bütün həyatının ən alicənab səhifələrindən biridir. Özünün ən böyük alçaldılmasının bu saatında olduğu kimi, İsrail padşahı Göylərin gözündə həqiqətən bu qədər böyük olmamışdı.

Əgər Allah imkan versəydi ki, Davud öz günahı üçün cəzasız qalsın və İlahi qanunları pozaraq ölkəni əvvəlki kimi müvəffəqiyyətlə idarə etsin, onda şübhə edən və imansız insanlar Davudun tarixindən Müqəddəs Kitab dininə irad kimi istifadə etmək imkanına malik olardılar. Lakin Rəbb Davudun keçirtdiyi sınaqlar vasitəsilə sübut etdi ki, O, günaha dözümlə yanaşa bilmir və ona göz yuma bilməz. Davudun tarixi həm də bizə Allahın günaha münasibətilə güddüyü böyük məqsədləri görmək imkanı verir. Bu, bizə hətta ən qatı cəzalarda da Onun mərhəmət və xeyirxahlıq planlarının yerinə yetməsini görməyə imkan verir. O, Davudu iztirablardan keçməyə məcbur etdi, lakin onu məhv etmədi. Bu cür onu yandırmalı deyil, əritməli idi. Rəbb deyir: “Bu asiliklərini kötəklə cəzalandıracağam, təqsirlərini qamçı ilə tənbeh edəcəyəm. Amma yenə də ... Öz əhdimi pozmaram, dilimdən çıxan sözləri dəyişmərəm ” (Məzmur 88:32-34).

Davudun Yerusəlimi tərk etməsindən tezliklə sonra Avşalom öz ordusu ilə şəhərə daxil oldu və müqavimətsiz olaraq İsrailin qalasını ələ keçirdi. Xuşay yeni monarxı birinci salamlayanlardan biri oldu və atasının köhnə dostunun, dövlət məsləhətçisinin ona qoşulduğunu biləndə padşah oğlunu xoş təəccüb bürüdü. Avşalom uğura əmin idi. Onun bütün fikirləri həyata keçmişdi və o öz taxt-tacını [669] möhkəmlətməyi və xalqın etibarını qazanmağı çox istəyərək Xuşayı saraya dəvət etdi.

İndi Avşalomun çoxsaylı ordusu var idi, lakin o əsasən hərbi təcrübəsi olmayan adamlardan təşkil olunmuşdu. Bu vaxta qədər onlar heç bir döyüşdə iştirak etməmişdilər. Axitofel bilirdi ki, Davudun vəziyyəti heç də ümidsiz deyil. Xalqın böyük hissəsi hələ də ona sadiq qalırdı. O, döyüşlərdə sınanmış, öz padşahlarına sadiq olan döyüşçülərlə əhatə olunmuşdu. Onun ordusuna istedadlı və təcrübəli sərkərdələr komandanlıq edirdilər. Axitofel bilirdi ki, yeni padşaha birinci heyranlıqdan sonra əks reaksiya gələcəkdir. Avşalom hətta öz üsyanıın məğlubiyyəti zamanı da atası ilə barışmaq imkanına malik idi - onda, onun baş məsləhətçisi kimi, qiyam üçün təqsirin ən böyük payı və cəzanın ən ağırı Axitofelin üzərinə düşəcəkdir. Avşalomun bütün geriyə çəkilmək yollarını kəsmək üçün Axitofel onu ata ilə oğul arasındakı barışığı qeyri-mümkün edən hərəkətə təhrik etdi. Bu məkrli və prinsipsiz məsləhətçi şeytani şirnikdirmə ilə üsyan cinayətinə qan qarışığı cinayətini də əlavə etməyə Avşalomu inandırdı. Bütün İsrailin gözləri önündə o öz atasının kənizlərinin yanına girməli idi - şərq adətlərinə görə bu ona şəhadət edirdi ki, o, atasının taxt-tacını miras almışdır. Avşalom bu murdar məsləhətə əməl etdi. Peyğəmbər vasitəsilə Davuda deyibn Allah Sözü beləcə yerinə yetdi: “Bax sənə qarşı pisliyi öz nəslindən çıxaracağam və sənin gözünün önündə arvadlarını götürüb yaxınına verəcəyəm... Bu işi sən gizli etdinsə, Mən bu işi bütün İsraillilərin qarşısında gündüzün günorta çağı etdirəcəyəm” (2 Şamuel 12:11,12). Bu o demək deyil ki, Allah bu bədbəxtliyə imkan verdi, lakin Davudun günahı üzündən onun qarşısmı almadı.

Müdrikliyinə görə Axitofelə dərin hörmət edirdilər, lakin onda Allahdan gələn nur yox idi. “Rəbb qorxusu hikmətin başlanğıcıdır” (Məsəllər 9:10). O elə məhz buna malik deyildi, çünki əks təqdirdə o, dövlət çevrilişinin müvəffəqiyyətini qan qarışması cinayətinə əsaslandırmazdı. Qəlbi korlanmış adamlar müxtəlif cür qanunsuzluqlar düşünürlər, eb bil ki, onların fəsadlarını dağıda biləcək Qüdrətli Uzaqgörənlik mövcud deyildir. “Göylərin sakini gülür, Xudavənd onlara istehza edir” (Məzmur 2:4). Rəbb deyir: “Nəsihətimi istəmədilər, hər məzəmmətimi rədd etdibr. Buna görə də [670] öz yollarının bəhrəsini yeyəcəklər, öz nəsihətləri ilə doyacaqlar... axmağı laqeydliyi məhv edəcəkdir” (Məsəllər 1: 30-32).

Axitofel öz şəxsi təhlükəsizliyi üçün hazırladığı planı həyata keçirəndən sonra o təkid etdi ki, Avşalom Davuda qarşı dərhal hərbi tədbirlər görsün. O dedi: “İndii seçəcəyim on iki min nəfərlə çıxıb bu gecə Davudu təqib edəcəyəm. Gərək onu yorğun və qol-qanadı qırılmış ikən dəhşətə gətirim. Onda yanında olan bütün xalq qaçar və mən də yalnız padşahı öldürərəm. Bütün xalqı isə sənə qaytararam”. Bu plan padşah məsləhətçiləri tərəfindən bəyənildi. Əgər belə olsaydı, onda Davud, şübhəsiz, öldürülərdi, lakin Rəbb mane oldu və onu xilas etdi. Hadisələri Axitofelin müdrikliyi deyil, ali müdriklik idarə edirdi. “Çünki Rəbb Avşalomun başına fəlakət gətirmək üçün Axitofelin yaxşı məsləhətinin pozulmasına qərar vermişdi”.

Xuşay məclisə cağırılmamışdı və dəvətsiz oraya getmək istəmirdi ki, ondan cəsus kimi şübhələnməsinlər. Lakin yığıncaq qurtarandan sonra öz atasının məsləhətçisinin hər bir rəyinə dərindən hörmət edən Avşalom ona Axitofelin planı haqqında danşdı. Xuşay gördü ki, əgər Axitofelin məsləhət etdiyi kimi olsa, onda Davud həlak olar. O dedi: “Axitofelin bu dəfə verdiyi məsləhət yaxşı deyil... bilirsən ki, atan və adamları igiddir. Onlar çöldə balalarından məhrum olan ayı kimi qəzəbli adamlardır. Atan isə təcrübəli cəngavərdir, o xalqla bir yerdə gecələməz”. O, Avşalomu inandırdı ki, Davudu təqib etməklə onu tutmaq mümkün olmayacaqdır, məğlubiyyət isə mütləq məyusluq doğuracaqdır, bundan isə xüsusilə ehtiyatlanmaq lazımdır. “Çünki, - o dedi, - bütün İsrail bilir ki, atan qoçaqdır və onunla əlbir olan adamlar da igiddir”. O öz planını təklif etdi, bu plan öz hakimiyyətini göstərmək istəyən Avşalomun şöhrətpərəst və eqoist təbiətini məharətlə oxşadı. “Mən məsləhət verirəm: Dandan Veer-Şevaya qədər bütün İsraillilər dəniz kənarında qum kimi yanına yığılsın və döyüşə şəxsən sən gedəsən. Davudun qaldığı yerlərin birində onun üstünə gedərək torpağa düşən şeh kimi onların üstünə elə səpələnərik ki, nə özü, nə də ki yanındakı adamlardan biri belə, sağ qalmaz. Əgər o bir şəhərə çəkilibsə, o zaman bütün İsraillilər oraya iplər gətirər və yerdə kiçik bir çınqıl belə, qalmayana qədər şəhəri vadiyə çəkib atarıq”.

“”Avşalomla bütün İsrail adamları dedilər: “Arklı Xuşayın məsləhəti Axitofelin məsləhətindən yaxşıdır”. Lakin onların arasında aldatmaq [671] mümkün olmayan, Avşalomun faciəvi səhvinin nəticələrini qabaqcadan aydın görən adam da var idi. Axitofel dark edirdi ki, üsyan uduzulmuşdur. O bilirdi ki, padşah oğlunu nə gözləsə də, onu bu cür ağır cinayətə təhrik edən məsləhətçiyə əfv yoxdur. Axitofel Avşalomu üsyanda dəstəkləyirdi; o onu ən alçaq hərəkətə təhrik etmişdi və oğul öz atasını şərəfsizləşdirmişdi. O ona Davudu öldürməyi məsləhət etmişdi və bunu necə etməyi öyrətmişdi; o, padşahla barışmağın son imkanını məhv etmişdi, indi isə hətta Avşalom da başqasını ondan üstün tuturdu. Qısqanclığa, qəzəbə və ümidsizliyə bürünmüş Axitofel “...eşşəyinin üstünə palan vuraraq yola çıxdı və öz şəhərinə, öz evinə getdi. Ev işlərini nizama salandan sonra özünü asıb öldürdü”. Öz müdrikliyinə və parlaq istedadına baxmayaraq Allahı öz məsləhətçisi etməyən beləcə həlak oldu. Şeytan insanları ən şirnikləndirici vədlərlə yoldan çıxarır, lakin hiyləyə uyan hər can əmin olur ki, “günahın əvəzi ölümdür” (Romalılara 6:23).

Qərarsız padşahın onun məsləhəti ilə gedəcəyinə əmin olmayan Xuşay vaxt itirmədən Davuda xəbərdarlıq göndərdi ki, o dərhal İordanı keçsin. Bunu öz oğlanlarına çatdıracaq kahinlərə o bunları dedi: “Axitofel Avşaloma və İsrail ağsaqqallarına bu cür məsləhət verdi, mən də başqa cür məsləhət verdim...Davuda belə deyin: bu gecə çöldə, çaym dayaz yerində qalma, mütləq qarşı tərəfə keç, yoxsa padşah və onunla birlikdə bütün xalq məhv olacaq”.

Gənc adamlar, onlara şubhə ilə yanaşmalarına və onları izləmələrinə baxmayaraq, tapşırığı uğurla yerinə yetirdilər. Keçiddən və qəm-qüssədən əzab çəkmiş Davud xəbər aldı ki, o, həmin gecə İordanı keçməlidir, çünki oğlu onu öldürmək istəyir.

Ağır təhlükə saatında amansızcasına rəftar edilən ata və padşah nə hisslər keçirməli idi? “Cəsur və igid insan”, şanlı döyüşçü, sözü qanun olan monarxa sevdiyi, əzizlədiyi və korkoranə etibar etdiyi oğlu tərəfindən xəyanət edilmişdi, o, şərəf və sədaqət telləri ilə sıx bağlı olduğu təbəələri tərəfindən tərk edilmişdi. İndi bu cür vəziyyətə düşdüyü halda o öz dərdini hansı kədər sözləri ilə söyləyirdi? Ağır sınaq saatında Davud bütün qəlbi ilə Allaha güvənirdi və oxuyurdu: [672]

“Ya Rəbb, düşmənlərim nə qədər çoxalıb?
Əleyhimə qalxanlar nə qədər artıb?
Mənim üçün çoxları deyir:
“Allah onu xilas etməyəcək”.
Amma Sən, ya Rəbb, ətrafımda sipərsən,
Şərəfimsən, başımı uca edən Sənsən!
Rəbbi ucadan səsləyirəm,
O, müqəddəs dağından mənə cavab verir.
Yatıram, yuxuya gedirəm, yenə oyanıram,
Çünki Rəbb mənə kömək edir.
Hər yandan məni mühasirəyə alan
On minlərlə xalqdan qorxmuram...
Qurtuluş Rəbbdəndir,
Qoy Sənin xeyir-duan xalqının üzərində olsun!”

(Məzmur 3:1-8).

Davud və onunla olanların hamısı: döyüşçülər, məsləhətçilər, qocalar, cavanlar, qadınlar və kiçik uşaqlar - gecə dərin və iti axan çayı keçdilər. “Səhər açılana qədər İordan çayını keçməmiş adam qalmadı”. Davud və onun adamları Maxanayimdə möhkəmləndilər. Bu, hər tərəfdən dağlarla əhatə olunan, yaxşı möhkəmlənmiş şəhər idi, müharibə hallarında çox gözəl sığınacaq yeri idi. Bu diyar yaxşı təmin olunmuşdu və onun sakinləri Davuda dostacasına yanaşırdılar. Burada çoxları ona qoşuldular, imkanlı adamlar isə Davudu və onun adamlarını ərzaqlarla və bütün zəruri şeybrlə bol-bol təmin etdilər.

Xuşayın məsləhəti öz məqsədinə çatdı və Davud ölüm təhlükəsindən müvəffəqiyyətlə canını qurtardı; səbirsiz, coşqun Avşalom gözləyə bilmədi və öz atasını təqib etmək üçün yola düşdü. “Avşalomla yanında olan bütün İsraillilərsə İordan çayını keçdilər”. Avşalom Davudun bacısı Aviqailin oğlu Amasanı özünün bütün ordusuna rəis qoymuşdu. Onun ordusu böyük, lakin nizamsız idi və atasının əsgərləri kimi təcrübəli döyüşçülərlə vuruşmaq üçün zəif hazırlıqlı idilər.

Davud öz adamlarını üç dəstəyə ayırmışdı, onlara Yoav, Avişay və Qatlı Yettay başçılıq edirdilər. Döyüşə Davud özü rəhbərlik etmək istəyirdi, lakin döyüşçülərin rəisləri, məsləhətçilər və xalq buna mane oldular. [673] “Yox, - onlar ona dedilər, - sən döyüşə çıxmayacaqsan, çünki əgər biz qaçsaq, bizə əhəmiyyət verməzlər, yarımız ölsək belə, yenə də əhəmiyyəti olmaz. Ancaq sən bizim on minimizdən də qiymətlisən və indi şəhərdə qalıb bizə kömək etməyə hazır olmağın daha yaxşıdır. Padşah onlara dedi: sizin gözünüzdə yaxşı sayılan nədirsə, onu edəcəyəm” (2 Şamuel 18:3,4).

Şəhərin divarlarında üsyançıların ordusunun uzun cərgələri yaxşı görünürdü. Yalançı padşahın ətrafında saysız-hesabsız qoşun var idi, Davudun adamları onlarla müqayisədə bir ovuc kimi görünürdülər. Lakin padşah rəqibin ordusuna baxanda nə padşahlıq taxt-tacı, nə padşahlıq haqqında, nə də döyüşün nəticəsindən asılı olan öz həyatı haqqında düşünmürdü. Atanın qəlbini öz üsyankar oğluna məhəbbət və mərhəmət doldurmuşdu. Ordu şəhərin qapılarından çıxaraq onun yanından keçəndə Davud öz döyüşçülərini ruhlandırdı, onlara əmr etdi ki, irəli getsinlər və qələbə çalmağa kömək edən İsrail Allahına güvənsinlər. Lakin hətta burada da o, Avşaloma öz məhəbbətini boğa bilmədi. Çoxlu döyüşlərdə qələbə qazanmış İoav birinci dəstənin önündə padşahın yanından keçib öz məğrur başını monarxın qarşısında əyəndə o, titrək səslə söylədi: “Mənim xatirimə o cavanla -Avşalomla mülayim davranın”. Avişay və Yettay da bu cür göstəriş aldılar: “Avşalomla mülayim davranın”. Lakin padşahın narahatlığı sanki belə bir təəssürrat yaradırdı ki, Avşalom onun üçün padşahlıqdan, sədaqətli təbəələrdən də çox qiymətlidir və bu, döyüşçülərin qəlbsiz oğula qəzəbini yalnız artınrdı.

Döyüş İordan yaxınlığındakı meşədə baş verdi, burada Avşalomun ordusunun sayının böyük üstünlüyü özünə qarşı çevrildi. Meşənin bataqlıq yerinə düşəndə Avşalomun nizamsız dəstələri qarmaqarışıq düşdülər və idarə olunmaz oldular. “İsrail xalqı orada Davudun adamları qarşısında məğlub oldu. O gün o yerdə böyük qırğın oldu, iyirmi min nəfər qırıldı”. Avşalom döyüşün uduzulduğunu görərək gizlənmək istədi, lakin saçları ağacın six budağına dolaşdı, üstündə getdiyi qatır qaçdı və o, köməksiz halda asılı qalıb rəqibin asan şikanna çevrildi. Bu cür vəziyyətdə o, hansısa döyüşçü tərəfindən tapıldı, bu döyüşçü padşahm qəzəbindən ehtiyat edərək onu öldürmədi, lakin Yoava məlumət verdi. Yoav çox tərəddüd etmədi. O, Avşaloma dostcasına yanaşmışdı, onu atası ilə iki dəfə barışdırmışdı və [674] Avşalom onun etibarından alçaqcasına istifadə etmişdi. Yoavın vasitəçiliyi olmasaydı, Avşalom lazımi imkanları ala bilməzdi və bu qanlı, qurbanlı üsyan da qızışmazdı. İndi bu şər törədəni bir zərbə ilə məhv etmək Yoavın ixtiyarında idi. O, “əlinə üç mizraq alıb onun sinəsinə sapladı. Yoavın silahlarını daşıyan on nəfər cavan adam Avşalomu əhatə edərək onu vurub öldürdü... Avşalomu götürüb meşədəki dərin çuxura atdılar və üstünə böyük daş qalağı yığdılar”.

İsraildə qiyam törədənlər beləcə həlak oldular. Axitofel özünü öldürməklə həyatına son qoydu. Göz qamaşdırıcı gözəlliyi bütün İsrailin fəxri olan şahanə Avşalom yaşının çiçəklənən dövründə həlak oldu, onun cansız bədənini çuxura atdılar, əbədi ittiham əlaməti olaraq daş qalağı ilə basdırdılar. Avşalom hələ sağlığında padşah vadisində özünə dəbdəbəli abidə ucaltmışdı, lakin onun məzarını fərqləndirən yeganə xatirə əlaməti səhradakı daş qalağı oldu.

Üsyanın rəhbəri öldürüldü və Yoav boru səsi ilə qaçan rəqibi təqib etməyi dayandırmağı əmr etdi, qasidləri isə həmin saat padşahın yanına xəbərə göndərdi.

Şəhərin divarı üstündə duran və döyüşü müşahidə edən keşikçi təkbaşına qaçan adam gördü. Tezliklə başqası da göründü. Birincisi yaxınlaşanda keşikçi qapının yanında duran padşaha dedi: “”Baxıram, birincisinin qaçışı Sadoq oğlu Aximaasın qaçışına bənzəyir”. Padşah dedi: “O yaxşı adamdır, müjdə ilə gəlir”. Aximaas bərkdən padşaha belə dedi: “Salamatlıqdır”. Sonra padşaha təzim edib üzüstə yerə döşəndi və dedi: “Allahım Rəbbə alqış olsun ki, ağam padşaha əl qaldıranları Rəbb ona təslim etdi”. Padşah dedi: “O cavan - Avşalom salamatdırmı?””. Aximaas yayındırıcı cavab verdi.

İkinci qasid bu sözlərlə gəldi: “Ağam padşaha müjdə var! Rəbb bu gün sənə qarşı qalxanların hamısının əlindən qisasını aldı”. Atanın dodaqlarından yenə də onu narahat edən yeganə sual qopdu: “O cavan - Avşalom salamatdırmı?” Ağır xəbəri gizlətməyə qadir olmayan qasid cavab verdi: “Ağam padaşahın düşmənləri, pis niyyətlə sənə qarşı qalxanların hamısı qoy o cavan kimi olsun”. Bu kifayət idi. Daha heç nə soruşmayaraq Davud başl aşağı halda “..darvazanın üstündəki otağa qalxdı və ağladı. Gedə-gedə belə deyirdi: “Oğlum Avşalom, oğlum, oğlum Avşalom! Kaş sənin yerinə mən öləydim, oğlum! Oğlum, Avşalom!” [675]

Döyüş meydanından qalib ordu qayıdırdı, təntənəli qışqırıqlar dağlarda əks-sadə verirdi, lakin döyüşçülər şəhərə daxil olanda, sevinc səsləri susdu, bayraqlar endi və onlar artıq qaliblər kimi deyil, məğlubiyyətə uğrayanlar kimi küt baxışlarla hərəkət edirdilər. Çünki padşahın alqış sözləri əvəzinə qapının üstündəki otaqdan onlara kədərli ağı səsləri çatırdı: “Oğlum Avşalom! Kaş sənin yerinə mən öbydim, oğlum Avşalom!”

“Həmin günün qələbəsi bütün xalq üçün ağıya çevrildi; çünki həmin gün xalq eşidirdi və deyirdi ki, padşah öz oğlu üçün kədərlənir. Onda xalq şəhərə döyüş zamanı qaçan adamlar utandığından gizləndikləri kimi gizlicə çıxırdılar”.

Yoav çox qəzəblənmişdi. Allah onlara sevinmək və şənlənmək üçün səbəb vermişdi. İndicə İsrail xalqının tarixində nə vaxtsa məlum olan ən böyük üsyanlardan biri əzilmişdi və budur, bu parlaq qələbə xəyanəti minlərlə şanlı döyüşçünün həyatını qurban edənin üzündən ağıya dönmüşdü. Sərt və kəskin sərkərdə padşahın yanına gəldi və cəsarətlə ona bildirdi: “Bu gün sənin canını, oğullarının, qızlarının və cariyəbrinin canlarını xilas edən bütün qullarını xəcalətli etdin. Çünki sənə nifrət edənləri sevib, səni sevənlərə isə nifrət edirsən. Bu gün sən aşkar etdin ki, başçıların və zabitlərin sənin gözündə əhəmiyyətsizdir. Mən bu gün başa düşdüm ki, əgər Avşalom sağ qalıb, biz hamımız bu gün ölsəydik, bundan razı qalardın. İndi isə qalx ayağa, xalqın qarşısına çıx, adamlarının könlünü al. Çünki mən Rəbbin haqqı üçün and içirəm, xalqın qarşısına çıxmasan, bu gecə səninlə tək bir nəfər beb, qalmayacaq. Bu da sənin üçün uşaqlıqdan indiyədək başına gələn müsibətlərin hamısından betər olacaq”.

Kədərli Davud bu kobud və hətta amansız irada müqavimət göstərmədi. Sərkərdənin haqlı olduğunu görərək, o, qapının yanına endi və onun yanından keçən öz şanlı döyüşçülərini alqışladı, onları təriflə ruhlandırdı. [676]

73-cü fəsil
DAVUDUN HƏYATININ SON İLLƏRİ

(Bu fəsil Şamuelin İkinci Kitabının 24-cü fəslinə; Birinci Padşahlar Kitabının 1-ci fəslinə; Birinci Salnamələr Kitabının 21;28 və 29-cu fəsillərinə əsaslanır)

Avşalomun məğlubiyyəti ölkədə sülhü həmin saat bərpa etmədi. Üsyanda o qədər xalq iştirak etmişdi ki, Davud öz paytaxtına qayıtmaq və bütün soyların buna razılığı olmadan yenidən padşahlıq ixtiyarını öz üzərinə götürmək qərarına gələ bilmirdi. Avşalomun məğlubiyyətindən doğan ümumi qarışıqlıq içərisində soylardan heç biri Davudun padşahlıq ixtiyarlarını dərhal və qətiyyətlə bərpa etmək niyyətini göstərmədi, nəhayət Yahuda soyu padşahı qaytarmağı qərara alanda bu, başqa soylarda paxıllıq doğurdu, ölkədə qarışıqlıq başladı. Lakin tezliklə onunla bacarmaq mümkün oldu və İsraildə sülh bərqərar oldu. Davudun tarixi zənginliyin, hakimiyyətin və dünyəvi şöhrətin, yəni insanların bu qədər can atdıqları məhz həmin şeylərin, özlərində gizlətdikləri təhlükələrin ən təəssüratlı nümunələrindən biridir. Bu cür sınaqlardan çıxmağa imkan verən təcrübəyə yalnız bəziləri malikdirlər. Davudun həyatının ilkin çağlarında onu itaətə, səbirli zəhmətə və heyvanlara qayğıkeşliyi öyrədən çobanlıq; təpələr arasında tənhalıqda [677] təbiətlə ünsiyyət; onun düşüncələrini Yaradana yönəldən musiqi və poetik istedadların inkişafı; cəsarət, təmkin, dözüm və Allaha iman tələb edən səhradakı sərt həyat, - bütün bunlar Davudu İsrail taxt-tacına hazırlamaq üçün Rəbb tərəfindən qabaqcadan müəyyən edilmişdi. O, Allahın Məhəbbətini dark etdiyi qiymətli təcrübələrinə sevinirdi və Müqəddəs Ruh bütün tamlığı ilə onunla olurdu. O, Şaulun tarixində insan müdrikliyinin əbəsliyini görürdü. Lakin dünyəvi şöhrət və müvəffəqiyyətlər çox şeydə Davudun xasiyyətini zəiflətdilər: o, birinci dəfə deyildi ki, şirnikləndiricinin asan şikarı olurdu.

Bütpərəst xalqlarla qarşılıqlı münasibətlər onların milli adətləri ilə getmək istəyi doğurdu, onda dünyəvi əzəmətə çatmağa şöhrətpərəst istək alovlandı. İsrail Allah xalqı kimi şöhrətlənməli idi, lakin məğrurluq və özünə arxayınlıq israillilərə üstün gələndə, onlar artıq bu üstünlüklə kifayətlənmədilər. Hər şeydən çox onlar bunu istəyirdilər ki, başqa xalqlardan yüksəyə qalxsınlar. Bu, tamah doğurmaya bilməzdi. Başqa torpaqları fəth etməyə can ataraq, Davud öz ordusunu artırmaq qərarına gəldi, lazımi yaş həddinə çatanların hamısını hərbi xidmətə çağırmaq istədi. Bunun üçün əhalini siyahıya almaq lazım idi. Bu cür hərəkətə padşahı məğrurluq və şöhrətpərəstlik təhrik etdi. Əhalinin siyahıya alınması göstərməli idi ki, Davudun hakimiyyətə gəlməsindən əvvəl padşahlığın zəifliyi ilə, onun hökmranlığının nəticəsi olan güc və inkişaf arasındakı fərq nə qədər böyükdür, bu isə padşahın və xalqın özünə arxayınlığını yalnız gücləndirərdi. Müqəddəs Yazı deyir: “Şeytan İsraillilərə qarşı qalxdı və Davudu İsrailliləri siyahıya almağa təhrik etdi” (l Salnamələr 21:1). İsrailin inkişafının Davudun hökmranlığı altında artması padşahın bacanğı və ya onun ordusunun gücü sayəsində deyil, hər şeydən əvvəl Allahın xeyir-duası sayəsində olmuşdu. Ölkənin hərbi gücünün artması ətraf xalqlarda belə təsəvvür yaradardı ki, İsrail Tanrının gücündən çox öz ordusuna güvənir.

İsraillilər öz milli gücləri ilə fərx etsələr də, Davudun ordunu çox artırmaq niyyəti lazımi anlaşılma ilə qarşılanmadı. Nəzərdə tutulan səfərbərlik çox narazılıq doğurdu, nəticədə əvvəllər bu işlə məşğul olan kahinlərin və başqa şəxslərin əvəzinə bunun üçün hərbi rəislərdən istifadə etməyi lazım bildilər. Bu tədbirin məqsədi İlahi hakimiyyət vəziyyətinə kökündən zidd idi. Hətta Yoav da etiraz edərək dedi:

“Xalqım nə qədərdisə, qoy Allahım Rəbb onu yüz qat artıq etsin və [678] ağam padşah bunu gözləri ilə görsün. Axı niyə belə şeylər ağam padşahın xoşuna gəlir?” Lakin padşahın sözü Yoava və onun ordu başçılarına üstün gəldi. Yoavla ordu başçıları İsrail xalqını siyahıya almaq üçün padşahın hüzurundan çıxdı... və doqquz ay iyirmi gün keçəndən sonra Yerusəlimə qayıtdılar”. Siyahıya alma hələ qurtarmamışdı, Davud isə artıq öz səhvini başa düşmüşdü. özünü danlayaraq o dedi: “Bu işi görməklə böyük günah etdim. İndi isə, Ya Rəbb, yalvanram, qulunun bu təqsirindən keç, çünki mən çox ağılsızlıq etmişəm”. O biri gün səhər peyğəmbər Qad vasitəsilə Davuda xəbər göndərildi: “Rəbb belə deyir: “Sənin qarşma üç şey qoyuram, özün üçün bunlann birini seç ki, sənə edim...Sənin ölkəndə yeddi il aclıq olsun, yoxsa səni təqib edən düşmənlərin önündə üç ay qaçasan, yaxud da ölkəndə üç gün vəba olsun? İndi yaxşı fikirləş və qərar ver, məni göndərənə man nə cavab verim?”.

Padşah buna beb cavab verdi: “Mənim üçün çox çətindir. İnsan əlinə düşməkdənsə qoy Rəbbin əlinə düşək, çünki Onun rəhmi çoxdur”.

Torpaq azara tutuldu, bütün İsraildə yetmiş min insan həlak oldu. Bu bəla paytaxta hələ çatmamışdı, “Davud gözbrini qaldırdı və yer ib göy arasında duran, əlindəki siyrilmiş qılıncı Yerusəlimin üzərinə qaldıran Rəbb Mələyini gördü; cırıq paltara bürünmüş Davud və ağsaqqallar üzü üstə yıxıldılar”. Padşah Rəbbə yalvardı ki, İsraib rəhm etsin: “Budur, günah edən manam, man təqsirkaram. Bəs bu yazıq xalq nə edib? Qoy Sənin əlin mənim və ata nəslimin əleyhinə qalxsın”.

Siyahıya alma xalqda narazılıq doğurmuşdu, lakin adamlar da Davudun rəhbər tutduğu həmin hissləri bəsləyirdilər. Rəbb Avşalomun vasitəsilə Davudu cəzalandırığı kimi, indi də eləcə Davudun səhvi vasitəsib O, İsrailin də günahını cəzalandırırdı.

Məhv edən Məbk öz dəhşətli işini Yerusəlimin qapıları yanında dayandırdı. “Yevuslu Aravnanın xırmanının yanına” çatdı. Peyğəmbərin göstərişi ilə Davud yola düşdü, orada Rəbbə qurbangah tikdi və “yandırma qurbanları və ünsiyyət qurbanları təqdim etdi”. “Rəbb ölkə üçün edibn duaları qəbul etdi və İsrailin üzərinə gələn vəbanı dayandırdı”.

Qurbangahın tikildiyi yer həmin vaxtdan müqəddəs sayıldı və Aravna onu padşaha töhfə kimi təklif etdi, lakin Davud bu təklifdən yayındı. “”Beb yox, amma səndən bunu mütbq qiymət qoyub satın alacağam. [679] Çünki mən havayı malı Allahım Rəbbə yandırma qurbanı vermərəm”. Beləliklə, Davud xırmanı və öküzləri əlli şekel gümüşə satın aldı”. İbrahimin öz oğlunu qurban gətirmək üçün qurbangah tikdiyi və sonra bu cür böyük qurtuluşla nurlanan bu tarixi yer, nəticədə, Süleyman tərəfindən məbəd tikmək üçün seçildi.

Davud həyatının son illərində onun başı üzərini daha bir qara bulud aldı. Onun artıq yetmiş yaşı var idi. Gəncliyin məhrumiyyət və həyəcanları, çoxsaylı müharibələr, son illərdə çəkdiyi qayğılar və qəmlər onun sağlamlığını pozmuşdu. Onun şüuru əvvəlki kimi aydın və nüfuzedici qalsa da, lakin vaxt öz payını götürmüşdü. O, tənhalıq axtarırdı və onun padşahlığının həyəcanlı keçmişi getdikcə öz kəskinliyini itirmişdi. Lakin budur, padşah taxt-tacı uğurunda mübarizə yenidən alovlandı. Davudun ata güzəştlərinin bəhrələri yenidən üzə çıxdı. Bu dəfə padşah olmaq istəyən Adoniya idi. Atası onu heç vaxt heç nədə məhdudlaşdırmamışdı. “Atası Davud heç vaxt ona “Niyə belə etdin?” deməmişdi”. (1 Padşahlar 1:6). İndi o, Süleymanı padşah olmağa təyin edən Rəbbin hakimiyyətinə qarşı çıxdı. Həm təbii istedadları ilə, həm dini hissinin gücü ilə Süleyman öz böyük qardaşından çox üstün idi və padşahlıq taxt-tacına Adoniyadan daha çox layiq idi. Lakin Allahın birbaşa göstərişinə baxmayaraq, Adoniya taxt-tacı ələ keçirməyə can atırdı və əlbəttə ki, canıyananlarsız qalmadı. Çoxlu cinayətlərlə ləkələnmiş Yoav Süleymana qarşı qəsdə qoşuldu, kahin Evyatar da beləcə hərəkət etdi.

Üsyan tam hazır olanda, qəsdçilər şəhərin kənarındakı böyük bayramda görüşdülər ki, Adoniyanı padşah elan etsinlər, lakin onların planları Davuda sadiq bir neçə şəxs tərəfindən pozuldu. Hər kəsdən əvvəl bunlar kahin Sadoq, peyğəmbər Natan və Süleymanın anası Bat-Şeva idi. Onlar hər şey barədə padşaha danışaraq xatırlatdılar ki, İlahi əmrə əsasən padşah Süleyman olmalıdır. Davud tezcə öz taxt-tacım padşahlığa məsh və elan edibn Süleymana verdi. Qəsd baş tutmadı. Onun əsas törədiciləri layiqli ölüm cəzalarına çatdılar. Evyatar ruhani vəzifəsinə və Davuda əvvəlki sədaqətinə görə əfv edildi, lakin baş kahin vəzifəsindən məhrum oldu, bu vəzifəni Sadoq tutdu. Yoavı və Adoniyanı da o zaman əfv etdilər, lakin Davudun ölümündən sonra onlar öz cinayətlərinin cəzasmı çəkdibr. Adoniya üzərində hökmün yerinə yetməsi ilə dördqat cəza sona çatdı, bu cəza onun atası Davud [680] tərəfındən edilən günaha Rəbbin ikrahı haqda şəhadət edirdi.

Öz padşahlığının lap əvvəlindən Davud Rəbbə məbəd tikməyi çox arzu edirdi. Bu arzu yerinə yetməsə də, lakin onun həyata keçməsi üçün o, çox səmimi qəlbdən səylər göstərmiş və çalışmışdı. O, bol olaraq ən qiymətli materiallar: qızıl, gümüş, oniks və başqa qiymətli daş-qaşlar, mərmər və çoxlu qiymətli ağaclar hazırlamışdı. İndi isə topladığı xəzinəni varislərinə verməli idi, çünki əhd mücrüsü - Allah hüzurunun simvolu üçün məbədi başqa əllər tikəcəkdilər.

Ölümün yaxınlaşdığını hiss edərək padşah öz padşahlığının bütün hissələrindən İsrail rəislərini topladı ki, bu mirası onlara təqdim etsin. O onlara ölümqabağı göstərişlər vermək, onların sözlərinə və zəruri işi yerinə yetirmək üçün dəstəklərinə əmin olmaq istəyirdi. Padşahın ağır xəstə olduğunu bilərək, onlar ümid etmirdilər ki, öz son iradəsini o özü izhar edə biləcəkdir, lakin ucalıqdan gələn Qüvvə onu möhkəmlətdi və ona xas olan enerji və canlılıqla o, sonuncu dəfə öz xalqına müraciət etdi. O özünün məbəd tikmək istəyi və bu işi oğlu Süleymana həvalə etmək barədə Allahın əmri haqda danışdı. “Rəbb mənə dedi:“Oğlun Süleyman həmin adamdır ki, Mənim məbədimi və həyətlərimi tikəcək, çünki onu Özümə oğul seçdim və Mən ona ata olacağam. Əgər bu gün olduğu kimi əmrlərimə və hökmlərimə əməl etməkdə sadiq olsa, onun padşahlığını əbədi olaraq möhkəmləndirəcəyəm”. İndi isə bütün İsraillilərin, Rəbbin camaatının gözü önündə və Allahımız eşidərkən belə tapşırıram: “Allahımız Rəbbin bütün əmrlərinə əməl edin və onları öyrənin ki, bu nemətli torpaqda qalasınız və sizdən sonra övladlarınıza onu əbədi miras verəsiniz”.” (1 Salnamələr 28:6-8).

Davud öz təcrübəsindən öyrənmişdi ki, Allahdan uzaqlaşanın yolu necə çətindir. Qanun pozucusunun olunacağı ittihamı o öz üzərində hiss etmişdi. O öz qanunsuzluğunun bəhrəsini biçmişdi və onun bütün qəlbi İsrail xalqının rəhbərləri üçün həyəcanla dolu idi: onlar Allaha sadiq qalacaqlarmı? Atasının nüfuzunu qıran, onun həyatını zəhərləyən və Allaha şərəfsizlik gətirən günahlardan ehtiyat edərək Süleyman Allah Qanununa itaət edəcəkdirmi? Davud bilirdi: Süleymanın öz yüksək mövqeyində uğurla tamaha qarşı dura bilməsi üçün ona itaət, Allaha sarsılmaz iman və öz əməllərinə hədsiz ayıq diqqət zəruridir, çünki yüksək mövqeli insanlar həmişə şeytanın diqqətinin və məkrli tələlərinin xüsusi obyektinə çevrilirlər. Artıq taxt- [681] tacın tanınmış varisi olan oğluna müraciət edərək o dedi: “Sən də, oğlum Süleyman, atanın Allahını tanı, səmimi qəlbdən və həvəslə Ona qulluq et, çünki Rəbb bütün ürəkləri sınayır və ağılların bütün istəklərini bilir. Əgər Onu axtarsan, sən Onu tapacaqsan. Əgər Onu tərk etsən, O da səni əbədi olaraq atacaq. İndi bax Rəbb səni müqəddəs məkan olan bir ev tikmək üçün seçmişdir, sən də cəsarətli ol və bu işi gör”.

Davud məbəd tikmək haqda Süleymana ətraflı göstərişlər verdi, həm də onun hər bir hissəsinin nümunəsini və ibadət üçün bütün ləvazimatları təqdim etdi, - bütün bunlar ona Allah Ruhu tərəfindən açılmışdı. Süleyman hələ gənc idi və məbədin tikintisi ilə, Allah xalqınm idarəsi ilə onun üzərinə düşən böyük məsuliyyətdən qorxurdu. Davud öz oğluna dedi: “Cəsarətli və möhkəm ol, bu işi gör, qorxma və ruhdan düşmə, çünki Rəbb Allah, mənim Allahım səninlədir. O, Rəbbin məbədinin bütün xidmət işi ona çatmamış səni atmaz və tərk etməz”.

Davud yenidən yığıncağa müraciət etdi: “Allahın yeganə seçdiyi oğlum Süleyman cavan və təcrübəsizdir, bu iş isə böyükdür, çünki bu bina insan üçün deyil, Rəbb Allah üçün olacaq”. Sonra o davam etdi: “Allahımın məbədini tikməyə həvəsim naminə müqəddəs məbəd üçün hazırladığım hər şeydən əlavə nə qədər qızıl-gümüş xəzinəm varsa, onu da Allahım Rəbbin məbədi üçün verirəm: Ofir qızılından üç min talant qızılı, yeddi min talant xalis gümüşü evlərin davarını örtmək üçün,...” Bütün toplaşanlara müraciət edərək o soruşdu: “Kim bu gün Rəbbə könüllü nəzir təqdim etmək istəyir?”

Davudun sualına dərhal cavab verildi: “Nəsil başçıları, İsrail qəbilələrinin başçıları, minbaşılar, yüzbaşılar və padşahın işləri üzərində olan rəislər könüllü gəlib Allah məbədinin xidməti üçün beş min talant və on min darik qızıl, on min talant gümüş, on səkkiz min talant tunc və yüz min talant dəmir verdilər. Kimdə qiymətli daşlar var idisə, onları Gerşon nəslindən olan Yexielin nəzarəti altında olan Rəbbin məbədinin xəzinəsinə verirdi. Xalq onların könüllü nəzir verməsinə sevindi, çünki bütün qəlbləri ilə Rəbbə nəzir təqdim etmişdilər. Padşah Davud da çox sevindi”.

“Davud bütün camaatın gözü önündə Rəbbə alqış edib dedi: “Ey atamız İsrailin Allahı Rəbb, əzəldən sonsuza qədər Sənə alqış olsun! Ya [682] Rəbb, əzəmət, qüdrət, cəlal, zəfər və şöhrət Sənə məxsusdur, çünki göydə və yerdə olan hər şey Sənindir. Ya Rəbb, padşahlıq Sənindir və hökmdar olaraq hər şeydən ucasan. Var dövlətlə şöhrət Səndən gəlir və Sən hər şeyə hökmranlıq edirsən. Hər kəsi yüksəltmək və gücləndirmək üçün qüdrət və güc Sənin əlindədir. İndi, ey Allahımız, biz Sənə şükr edirik və izzətli adına həmd edirik.

Ancaq mən kiməm və xalqım nədir ki, bu cür könüllü nəzirlər verə bilək? Çünki hər şey Səndəndir və əlindən aldığımızı Sənə verdik. Biz bütün atalarımız kimi Sənin önündə bir qərib və qonağıq. Günlərimiz yer üzündə kölgə kimidir və heç nəyə ümidimiz yoxdur. Ya Rəbb Allahımız, Sənin müqəddəs adına məbəd tikmək üçün hazırladığımız bütün bu var-dövlət Sənin əlinlə verilib və bunların hamısı Sənindir. Bilirəm ki, ey Allahım, Sən ürəyi sınayırsan və düzlüyü sevirsən. Mən bütün bu şeyləri ürəyimin düzlüyü ilə könüllü olaraq təqdim etdim və indi burada olan xalqının Sənə könüllü nəzir verdiyini sevinclə gördüm. Ya Rəbb, atalarımız İbrahimin, İshaqın və İsrailin Allahı! Xalqının ürəyindəki istəklərində bunu əbədi olaraq qoruyub saxla və onların ürəyini Özünə tərəf yönəlt. Oğlum Süleymana sadiq bir ürək ver ki, Sənin əmrlərinə, fərmanlarına və qanunlarına əməl etsin, bütün bu işləri görsün və tikilişinə hazırlıq gördüyüm bu binanı tiksin”.

Davud bütün camaata dedi: “İndi Allahınız Rəbbə həmd edin”. Bütün camaat atalarının Allahı Rəbbə həmd etdi. Onlar əyilib Rəbbə səcdə, padşaha isə təzim etdilər”.

Məbədin tikilməsi və bəzədilməsi üçün qiymətli materiallan padşah böyük qayğıkeşliklə toplamışdı. O, bu məbədin kümbəzləri altında səslənməli olan gözəl himnlər yazmışdı. İndi onun qəlbi Rəbbdə sevinirdi ki, İsrailin nəsil başçıları və rəisləri onun çağınşına belə ürəkdən cavab verdilər və özlərini onları gözləyən vacib işə həsr etdilər. İndi onlar daha böyük qurbanlar gətirməyə hazir idibr. Onlar öz malikanələrindən Allah xəzinəsinə göndərilən töhfələrini artırdılar. Davud Allah məbədinin ucaldılması üçün bütün zəruri olanları təmin etməkdə öz gücsüzlüyünü dərindən hiss edirdi və indi onun müraciətinə dərhal cavab verən və səmimi qəlbdən Allaha öz töhfələrini gətirən, həm də özlərini də bü işə həsr edən onun padşahlığının alicənab ərlərinin səmimi sədaqəti onun qəlbini sevincb doldurdu. Lakin insanların qəlbi üzərində yalnız Allah hakimdir. Onu [683] izzətləndirmək lazımdır, insanı yox. İnsanlara dünyəvi nemətləri bəxş edən Odur və məbəd üçün qiymətli töhfələr bəxş etməyə sövq edən Onun Ruhudur. Mövcud olan hər şey Ona məxsusdur. Əgər Onun Məhəbbəti xalqın qəlbini riqqətə gətirməsəydi, padşahın səyləri əbəs olardı və məbəd heç vaxt tikilməzdi.

İnsanın Allahın nemətlərindən aldığı hər şey Allahdan gəlir. Dünyanın qiymətli və gözəl bəxşləri insanlara Allah tərəfindən göndərilmişdir ki, onları sınasın, onların Ona məhəbbətinin dərinliyini və Onun mərhəmətinin dərk edilməsinin tamlığını yoxlasın. Bu sərvətləri -maddi və ya mənəvi - İsanın ayaqları altına qoymaq lazımdır ki, onları gətirən Davudla birlikdə deyə bilsin: “Hər şey Səndəndir və biz Səndən aldığımızı Sənə verdik”.

Davud ölümün yaxınlaşdığını hiss edəndə onun qəlbi əvvəlki kimi Süleyman haqda və xeyir-duası xeyli dərəcədə padşahın sədaqetindən asılı olan İsrail padşahlığı haqda qayğılarla ağırlaşdı. “Davudun ölüm günü yaxınlaşanda oğlu Süleymana vəsiyyət edərək dedi: “Bu yaxınlarda mən də hamı kimi dünyadan köçəcəyəm. Sən möhkəm və igid ol. Allahın Rəbbin verdiyi buyruğu yerinə yetirib Onun yolu ilə get və Musanın Qanununda yazıldığı kimi Allahın qaydalarına, əmrlərinə, hökmlərinə və fərmanlarına əməl et ki, elədiyin hər işdə və getdiyin hər yerdə uğur qazanasan. Onda Rəbb mənə verdiyi sözü yerinə yetirəcək: “Əgər övladların öz yollarına diqqət etsələr, bütün ürəkləri və canları ilə Mənə sadiq qalsalar, İsrail taxtında sənin nəslindən bir kişi əskik olmayacaq”. (1 Padşahlar 2:1-4).

Davudun sonuncu sözləri nəğmədir, ümid, yüksək məqsəd və ölməz iman nəğməsi:

“Yessey oğlu Davud deyir,
Allahın ucaltdığı adam ,
Yaqubun Allahının məsh etdiyi,
İsrailin sevimli məzmur şairi belə söyləyir:
Rəbbin Ruhu mənim vasitəmlə söylədi...
İnsanlar üstündə doğruluqla hökm edən,
Allahın qorxusu ib səltənət sürən şəxs
Buludsuz bir səmada gün doğarkən sübh şəfəqi kimidir, [684]

Şüası yağışdan sonra yerdən təzə ot bitirir.
Həqiqətən, mənim evim Allahla belə deyilmi?
Çünki O mənimlə əbədi əhd bağladı,
Kamil və tam təminatlı əhd bağladı,
Qurtuluşumu və arzumu tam həyata keçirməzmi?”

(2 Şamuel 23:1-5).

Davudun günaha batması dərin idi, lakin peşmançılığı da böyük oldu, onun məhəbbəti alovlu, imanı isə güclü idi. Ona çox şey bağışlandı, çünki o çox sevirdi (bax Luka 7:48).

Davudun məzmurlarında onun yaşantıları bütün rəngarəngliyi ilə ifadə olunmuşdur - günahlar vicdanın əzablarından və özünümühakimədən yüksək imana və Allahla ən six ünsiyyətə qədər. Onun həyatının tarixi göstərir ki, günah yalnız biabırçılıq gətirir, lakin Allah mərhəməti və məhəbbəti hədsizdir, iman tövbə edən cana oğulluq haqqı, Allahın oğlu olmaq haqqı verir. Onun Sözündə olan bütün şəhadətlər içərisində Davudun həyat tarixi Allah sədaqətinin, ədalətinin və Onun mərhəmət əhdinin ən güclü sübutlarından biridir. İnsan “Çiçək kimi açar, solar, kölgə kimi keçib-gedər”, “Allahımızın sözü əbədi qalar”. “Rəbbin isə Ondan qorxanlara olan məhəbbəti, onların övladlarına olan salehliyi əzəldən var, bu əbədi qalacaq. Onun əhdinə vəfa edənlərə bunları göstərir, qayda-qanunlarını yerinə yetirənləri unutmur”. (Əyyub 14:2; Yeşaya 40:8; Məzmur 102:17,18). “Bunu bilirəm ki, Allahın etdiyi hər iş daim qalır...” (Vaiz 3:14).

Davuda və onun evinə gözəl əhdlər verilmişdi, bu əhdlər əbədidir və özlərinin tam həyata keçmələrini Məsihdə tapacaqlar. Rəbb demişdir: “Qulum Davud üçün belə and içmişəm... Əlim daim onu möhkəmləndirəcək, qolum ona qüvvət verəcək!... Yanında sədaqətim, məhəbbətim olacaq, gücü ismimlə artacaq. Dənizlərə əlini, çaylara sağ əlini çatdıracağam. Məni çağırıb deyəcək: “Atamsan, Allahımsan, məni xilas edən Qaya Sənsən!” Mən də ilk oğul haqqını ona verəcəyəm, onu yer üzünün ən uca padşahı edəcəyəm. Ona daim məhəbbətimi göstərəcəyəm, sadiq qalıb əhdimi pozmayacağam” (Məzmur 89: 3,21,24-28). [685]

“Onun nəslini əbədi yaşadacağam,
Göylər durduqca taxtını saxlayacağam”.

(Məzmur 89:29).

“Padşah məzlum xalqın haqqını versin,
Fəqirləri xilas etsin,
Zalımları əzsin.
Nə qədər günəş və ay varsa,
Hər gələn nəsil qoy Səndən qorxsun...
Bu padşahın ömrü boyu qoy salehlər çiçək açsın,
Göydə ay durduqca qoy firavanlıq artsın.
Dənizdən-dənizə qədər,
Fəratdan yerin ucqarlarına qədər
səltənət sürsün”.
“Qoy padşahın adı əbədi qalsın,
Günəşin ömrü tək adı var olsun.
Onun vasitəsi ilə insanlar xeyir-dua alsın,
Onu bütün millətlər bəxtiyar adlandırsın!”

(Məzmur 72:4-8,17).

“Çünki bizim üçün körpə doğuldu, bizə oğul verildi, hakimiyyət onun çiyinləri üzərində olacaq, Onun adı Ecazkar, Məsləhətçi, Qüdrətli Allah, Əbədi Ata, Əmin-amanlıq Hökmdarı olacaq”. “O, böyük olacaq, Haqq-Təala Allahın Oğlu adlanacaqdır və Rəbb Allah Ona atası Davudun taxtını verəcəkdir. Əbədi olaraq Yaqubun evi üzərində padşahlıq edəcək və Onun Padşahlığının sonu olmayacaqdır” (Yeşaya 9:6; Luka 1:32,33).