Xoşbəxt Ailənin Sirləri

Ellen G. White

Copyright © 2021, Ellen G. White Estate, Inc.

1. Information about this Book

2. Ailədə Yaradilmiş Mühit

3. İlk Ailənin Yahanmasi

4. Evdəki Rahatliq

5. Vacib Qərar

6. Məhəbbət Və Əməkdaşliq

7. Ev

8. Evin Quruluşu

9. Valideyn Olmaq

10. Ailədə Birliyi Necə Qorumali

11. İlk Məktəb

12. Ailədə Dostluq

13. Məhəbbətin Gücü

14. Ürəklərin Tarlasi

15. Valideynlər Üçün Əhdlər

16. Атаnin Mövqeyi Və Vəzifələri

17. Bir-Birinə Kömək Edərək

18. Kişi Necə Olmamalidir

19. Ata Və Övladlari

20. Аnаnin Vəzifəsi

21. Аиаш Təsiri

22. Çətinlikləri Dəf Edərkən

23. Аnanin Sağlamliği Və Xarici Görünüşü

24. Övlad Dünyaya Gələnə Qədər

25. Kiçik Yaşli Uşaqlara Qayği

26. Anаnin Başlica Vəzifəsi

27. Kiçik Köməkçilər

28. Valideynlərə Münasibət

29. Ailə Tərbiyəsinin Prinsipləri

30. Ailədə Dindarliq

31. Əxlaqi Normalar

32. Ailə Təsərrüfati

33. İşdə Düzgünlük

34. Qəlbin Sağlamliği

35. Nəzakət Və Xeyirxahliq

36. Nitq

37. Sosial Təlabatlar

38. İstirahət Vacibdir

39. Bu Gün Və Gələcək Üçün Hədiyyə

40. Yeni Həyat

1. 4

2. 5

3. 6

4. 7

5. 8

6. 9

7. 10

8. 11

9. 12

10. 13

11. 14

12. 15

13. 16

14. 17

15. 18

16. 19

17. 20

18. 21

19. 22

20. 23

21. 24

22. 25

23. 26

24. 27

25. 28

26. 29

27. 30

28. 31

29. 32

30. 33

31. 34

32. 35

33. 36

34. 37

35. 38

36. 39

37. 40

38. 41

39. 42

40. 43

41. 44

42. 45

43. 46

44. 47

45. 48

46. 49

47. 50

48. 51

49. 52

50. 53

51. 54

52. 55

53. 56

54. 57

55. 58

56. 59

57. 60

58. 61

59. 62

60. 63

61. 64

62. 65

63. 66

64. 67

65. 68

66. 69

67. 70

68. 71

69. 72

70. 73

71. 74

72. 75

73. 76

74. 77

75. 78

76. 79

77. 80

78. 81

79. 82

80. 83

81. 84

82. 85

83. 86

84. 87

85. 88

86. 89

87. 90

88. 91

89. 92

90. 93

91. 94

92. 95

93. 96

94. 97

95. 98

96. 99

97. 100

98. 101

99. 102

100. 103

101. 104

102. 105

103. 106

104. 107

105. 108

106. 109

107. 110

108. 111

109. 112

110. 113

111. 114

112. 115

113. 116

114. 117

115. 118

116. 119

117. 120

118. 121

119. 122

120. 123

121. 124

122. 125

123. 126

124. 127

125. 128

126. 129

127. 130

128. 131

129. 132

130. 133

131. 134

132. 135

133. 136

134. 137

135. 138

136. 139

137. 140

138. 141

139. 142

140. 143

141. 144

142. 145

143. 146

144. 147

145. 148

146. 149

147. 150

148. 151

149. 152

150. 153

151. 154

152. 155

153. 156

154. 157

Information about this Book

Overview

This eBook is provided by the Ellen G. White Estate. It is included in the larger free Online Books collection on the Ellen G. White Estate Web site.

About the Author

Ellen G. White (1827-1915) is considered the most widely translated American author, her works having been published in more than 160 languages. She wrote more than 100,000 pages on a wide variety of spiritual and practical topics. Guided by the Holy Spirit, she exalted Jesus and pointed to the Scriptures as the basis of one’s faith.

Further Links

A Brief Biography of Ellen G. White

About the Ellen G. White Estate

End User License Agreement

The viewing, printing or downloading of this book grants you only a limited, nonexclusive and nontransferable license for use solely by you for your own personal use. This license does not permit republication, distribution, assignment, sublicense, sale, preparation of derivative works, or other use. Any unauthorized use of this book terminates the license granted hereby. (See EGW Writings End User License Agreement.)

Further Information

For more information about the author, publishers, or how you can support this service, please contact the Ellen G. White Estate at mail@whiteestate.org. We are thankful for your interest and feedback and wish you God’s blessing as you read.

“Yaxşı müııasibətlər üzərində qurulmuş ailə - həm gənclər, həm də yaşlı nəsil üçün ən gözəl məktəbdir”. Samuel Smaylz.

Ailədə Yaradilmiş Mühit

Cəmiyyət ayrı-ayrı ailələrdən təşkil edilmişdir və ailə quran tərəflərin onu necə saxlamasından asılıdır. Ailə millətin ürəyidir. Ölkənin gələcək rifahı yaxud tənəzzülü yeni nəslin xarakteri və mənəvi siması ilə şərtlənir. Əgər gənclər əxlaq, özünüidarə və təmkinlilik kimi xüsusiyyətlərə uşaq yaşlarından vərdiş edirlərsə, gələcəkdə cəmiyyətə müsbət təsir göstərirlər. Əgər gənclər tərbiyə və intizamdan kənarda qalsalar, onda onlar özbaşına və ədəbsiz böyüyəcəklər, nəticədə isə acınacaqlı hal yaranacaq. Bu gün gənclərdə formalaşan vərdiş və prinsiplər gələcək cəmiyyətin xarakterini əks etdirir. Düzgün təşkil olunmamış ailənin təsiri hər tərəfə yayılır və bütünlüklə cəmiyyətə məhvedici yara vurur. O, ailəni, cəmiyyəti və dövləti öz şər selinin qoynuna alaraq məhvə doğru aparır.

Qaydaların vacibliyi. Bu dünyanın şərindən və səhv yollarından qorunmaq üçün hər bir insanın hələ uşaq yaşlarından etibarlı istehkama ehtiyacı var. Hər bir ailənin öz qayda-qanunları olmalıdır və valideynlər bir-birlərinə münasibətdə övladları üçün canlı nümunə olmalıdırlar. Bununla onlar övladlarını necə görmək istədiklərini büruzə [4] verməlidirlər. Daim nitqin təmizliyinə fikir vermək və nəzakətlə davranmaq vacibdir. Uşaq və gəncləri özünəhörmətə, Allaha münasibətdə səmimi olmağa öyrədin. Onlara həyatlarını idarə edəcək və ətrafdakılarla münasibətdə özünü büruzə verəcək prinsiplərə sadiq qalmağı öyrədin.

Bu cür tərbiyə almış uşaqlar öz hərəkətləri üçün cavabdehlik daşımağa hazır olacaqlar. Öz xeyirxah nümunələri və məsləhətləri ilə daim başqalarına da ədalətli olmaqda kömək edə biləcəklər. Onlar təbiətin bəxş etdiyi istedadları düzgün qiymətləndirəcək, fiziki, əqli və mənəvi qüvvələrindən istifadə etməyin ən yaxşı yolunu tapa biləcəklər.

Ailədə mövcud olan ab-hava valideynlərin qarşılıqlı münasibətindən əhəmiyyətli dərəcədə asılıdır. Əgər ata ilə ana arasında fikir ayrılığı mövcuddursa, bu ruh uşaqlara da keçir. Buna görə də evinizdə qarşılıqlı nəvaziş atmosferi yaratmağa çalışın. Sizin eviniz çox sadə ola bilər, lakin bu ev daim ruhlandırıcı kəlmələrin səsləndiyi, xeyirxah işlərin görüldüyü, məhəbbət və nəvazişin yuva saldıgı bir yer olmalıdır.

Ən başlıcası məhəbbətdir. Evdəki problemləri dəmir çubuqla deyil, müdriklik və məhəbbətlə yoluna qoyun. Uşaqlar məhəbbət qanunlarına tabe olmağa həmişə hazırdırlar. Fürsət yaranan kimi, onların işlərini tərifləyin. Bacardığınız qədər onların xoşbəxtliyi üçün çalışın. Məhəbbət və bağlılıq nümayiş etdirin, ürəklərinizi həqiqət toxumları üçün hazırlayaraq, mülayimliyinizi qoruyun. Yadınızda saxlayın ki, Allah yerə təkcə bulud və yağış göndərmir, O, həm də gözəl günəş şüalarını bəxş edir. Unutmayın ki, uşaqların təkcə məzəmmət və düzəlişlərə deyil, təsəlliyə və tərifə, mehriban, xeyirxah kəlmələrə də ehtiyacı var.

Biz əlimizdən gələni etməliyik ki, bizim evimiz sözün əsl [5]

mənasında ailə ocağına çevrilsin. Ailə - səmanın yerdəki bir hissəsi - elə bir yer olmalıdır ki, burada biz kobudluğa məruz qalmaqdan ehtiyat etmədən öz hisslərimizi aydın şəkildə ifadə edə bilək. Bizim xoşbəxtliyimiz bir-birimizə bəslədiyimiz məhəbbət və rəğbətdən asılıdır.

Ailə bağları yer üzündə ən sıx, ən incə və ən müqəddəs bağlardır. Onlar bəşəriyyətə xeyir-dua kimi verilmişdir; müdrikliklə, Allahın iradəsinə uyğun şəkildə və hər iki tərəfin qarşılıqlı məsuliyyəti ilə qurulan ailə ittifaqı cəmiyyət üçün həqiqi xeyir-duadır.

Məhəbbət, rəğbət və nəvazişin hökm sürdüyü ailə mələklərin sevimli məkanı və Allahın izzətləndiyi yerdir.

Ailə Allah qarşısında səmimi olmalıdır. Valideynlər və uşaqlar Onunla əməkdaşlıq etməyi öyrənməlidirlər. Onlar öz vərdişlərini və xasiyyətlərini Allahın planına uyğun şəkildə tərbiyə etməli, insani məhəbbətin təmizliyini və nəcibliyini qoruya bilən yeganə Şəxsə məhəbbətlə qulluq etmək üçün birləşməlidirlər.

Ailənin təsiri. Tərbiyəli və nəzakətli üzvləri olan ailə ətrafdakılara müsbət təsir göstərir, yaxşı nümunəyə əsasən hərəkət etməkdə və mənfi təsirlərdən qorunmaqda onlara kömək edirlər. Allahın iradəsinə uyğun yaşayan ailə həmişə mələklərin müşayiətində olacaqdır.

Yer üzündə bizə çox az vaxt verilmişdir. Bizim hər birimizin bu dünyada yalnız bir həyat yolumuz var, ona görə də əlimizdən gələni etməyə çalışmalıyıq. Dəvət olunduğumuz iş var-dövlət, cəmiyyətdə xüsusi mövqe və ya qeyriadi istedad tələb etmir. Bu iş könüllülük, qurban vermə ruhu və möhkəm iradə tələb edir.

Әдәr ürəklərimizin və evlərimizin qapısını İlahi prinsiplər üçün açsaq, həyatverici qüvvənin axdığı kanala çevrilərik. [6]

Bizim heç birimiz bu dünyada yaşaya-yaşaya ona təsir göstərməyə bilmərik. Ailədə heç kim özünə o dərəcədə qapıla bilməz ki, ətrafdakılar onun təsirini və əhval-ruhiyyəsini hiss etməmiş olsunlar. Onun simasındakı ifadənin özü ya müsbət, ya da mənfi təsir bagışlayır. İnsanın sözləri, əməlləri, başqalarına münasibəti onun haqqında danışır. Əgər insan eqoist həyat sürürsə, öz ətrafında çox ağır, üzüntülü ab-hava yaradır. Lakin əgər insanın ürəyi məhəbbətlə doludursa, o, çox nəzakətli, xeyirxah, başqalarına qarşı nəvazişli olur, öz işinə qayğı və sevinclə yanaşır, ətrafa xoşbəxtlik ruhu yayır.

Qoy gülərüz insanların sayı daha çox olsun. Biz həddindən çox özümüzə qapılırıq. Həddindən çox övladlarımızı və ətrafımızdakıları xoş, ruhlandırıcı kəlmələrdən, nəvazişli təbəssümdən məhrum edirik.

Ən əsası odur ki, ailədə mehribançılıq hökm sürsün. Onda bizim təsirimiz ətrafımızdakılarda da iz buraxacaq və get-gedə daha da uzaqlara yayılacaq. Dünyanın böyük istedadlara deyil, ailələri üçün böyük xeyir-dua olan yaxşı insanlara daha çox ehtiyacı var. [7]

Ailə səmanın yer üzündəki kiçik hissəsi olnıalıdır.

İlk Ailənin Yahanmasi

İlk valideynlərimizin yaşadıqları Eden bağını Allah Özü onlar üçün hazırlamışdı. Allah insanın arzulaya biləcəyi hər şeyi o bağda yerləşdirərək dedi: “Öz surətimizə və bənzərimizə görə insanı yaradaq” (Yar. 1:26).

Allah Özünün ən axırıncı və ən gözəl yaratdığından məmnun qalmışdı və istəyirdi ki, insan kamil dünyanın kamil sakini olsun. Lakin O, insanın tək yaşamasını istəmirdi. Allah dedi: “İnsanın tək olması yaxşı deyil; Mən ona münasib olan bir köməkçi yaradacagam” (Yar. 2:18).

Allah Özü Adəmə onunla eyni hüquqlu həyat yoldaşı verdi; o, Adəm üçün dost ola, onun məhəbbətinə cavab verə və dərdinə şərik ola bilərdi. Həvva Adəmin qabırğasından yaradılmışdı; bu o demək idi ki, o, ailə başçısı kimi ərinin üzərində agalıq edə bilməzdi, lakin aşağı səviyyəli birisi kimi Adəmə baş əyməli də deyildi, Həvva Adəmlə eyni səviyyədə yaradılmışdı ki, əri onu sevsin və qorusun. Kişinin bir hissəsi, əti ətindən, sümüyü sümüyündən olduğuna görə, o, Adəmlə sıx ittifaq yaradaraq, aralarındakı münasibətlərə xas olan incə bağlılıqla onun ikinci “mən”inə çevrilmişdi. “Buna görə kişi öz ata-anasını tərk edib arvadına qovuşacaq və onlar bir bədən olacaqlar” (Yar. 2:24). [8]

İlk nikah. Allah ilk nikahı xeyir-dualadı. Beləliklə, bu ittifaqın müəllifi dünyanın Yaradıcısıdır. Nikah - Allahın insana bəxş etdiyi ilk hədiyyələrdən biri və günaha batdıqdan sonra Adəm Cənnət bağını tərk edərkən özüylə götürə bildiyi iki imkandan biri idi.

İnscinlcir nikahla bağlı İlahi prinsipləri bilib, onlara əməl edən zaman, bu nikah onlar üçün xeyir-duaya çevrilir; O, əxlaq təmizliyini və bəşər nəslinin xoşbəxtliyini qorumağa kömək edir, ümumi qanunlara uyğun gəlir və insanı bütün münasibətlərdə ucaldır.

Adəm ürəyinin istədiyi hər şeylə əhatə olunmuşdu. Onun bütün ehtiyacları ödənilirdi. Gözəl Edendə günah və xəstəlikdən əsər-əlamət yox idi. Rəbbin mələkləri sərbəst şəkildə və böyük nəvazişlə müqəddəs cütlüklə ünsiyyət edirdilər. İnsan Yaradanın yaratdıqlarının ən gözəli idi.

Adəmə bağın qayğısına qalmaq tapşırılmışdı. Əgər insanın xoşbəxtliyi fəaliyyətsizlikdə olsaydı, onda o, öz müqəddəs günahsızlığında işsiz qalardı. Lakin insanı Yaradan bilirdi ki, onun xoşbəxtliyinin açarı əməkdədir.

Allah birinci yerdədir. Adəm və Həvvanın Allahla ünsiyyətinə heç nə mane olmurdu. Onlar Onu mərhəmətli Ata kimi tanıyırdılar və onların iradələri Allahın iradəsi ilə üst-üstə düşürdü. Allahın xarakteri Adəmin xarakterində əks olunurdu. Allahın izzəti təbiətdəki bütün yaradılmışlarda izhar olunurdu.

Öz ailələrində birinci yeri Allaha verən və övladlarını Onu sevməyə öyrədənlər mələklər və insanlar qarşısında Rəbbi izzətləndirirlər və dünyaya yaxşı təşkil olunmuş, intizamlı ailə nümunəsi verirlər. Belə ailələrdə Məsih yad kimi qəbul edilmir. Rəbbin rəhbərlik etdiyi və uşaqların dinə, [9] Müqəddəs Kitaba və öz Yaradanlarına hörmət etməyə öyrədildiyi evdə mələklər şadlanırlar.

Yalnız Məsihin hüzuru insanları xoşbəxt edə bilər. Məsih həyat suyunu səma şərbətinə çevirə bilər. Onda həmin ev cənnətə, ailə isə səmavi ailənin gözəl simvoluna çevrilir.

Sizin Nikahiniz Məhəbbət Və Cicəklərlə Doludurmu?

Bu sualların ətrafında düşünün. Səmimi cavablarınız ailə həyatınızdakı real vəziyyəti aydınlaşdırmağa kömək edəcək.

1. Həyat yoldaşınız həqiqətənmi sizin ən yaxşı dostunuzdur?

2. Ünsiyyət zamanı aranızı kəsən sədlərin mövcudluğuna yol verirsinizmi?
* Həyat yoldaşım öz hissləri haqqında danışarkən, onu diqqətlə dinləyir və gözlərinə baxırammı?
* Onun fikirlərinə maraq göstərirəmmi?
* Öz mülahizələrimdə anlama və razılıq əlamətlərini nümayiş etdirirəmmi?
* Özümü yaxşı dinləyici hesab edirəmmi?

3. Öz həyat yoldaşınıza kifayət qədər diqqət yetirirsinizmi?
* Həyat yoldaşınızı sevdiyinizi hamı bilirmi?
* Həyat yoldaşınızı tez-tez qucaqlayıb öpürsünüzmü?
* Həyat yoldaşınız hisslərini hansı formada çatdırmağa üstünlük verdiyini bilirsinizmi? [10]

4. Uşaqların tərbiyə edilməsində fikirləriniz üst-üstə düşürmü?
* İstifadə edilən intizam qaydaları ilə razılaşırsınızmı?
* Hər ikiniz uşaqların tərbiyəsi üçün daşıdığınız cavabdehliyi dərk edirsinizmi?
* Qışqırıq və əsəbilikdən uzaqlaşaraq, öz səs tonunuzu idarə edə bilirsinizmi?
* Uşaqların yanında mübahisə etməkdən uzaq durursunuzmu?
* Həftədə bir gününüzü ailənizlə ünsiyyət üçün ayırırsınızmı? [11]

“Xoşbəxt ailə - həmişə qısa görünən uzun söhbətdir”. Andre Mauroyz.

Evdəki Rahatliq

Valideynlər öz övladlarının gələcək xoşbəxtliyinin və maraqlarının qayğısına qalmaqla bərabər, həm də öz ailə ocaqlarını mümkün qədər cəlbedici bir yerə çevirməlidirlər. Bu, hansısa ev əşyalarının alınmasından və ya pul yığmaqdan daha vacibdir. Ailədə sevinc kasadlıgı hiss olunmamalıdır. Ailə ilə bağlı hisslər uşaqların ürəklərində həmişə qorunub saxlanmalıdır ki, onlar uşaqlıq vaxtlarının keçdiyi evi səmada olduğu kimi - sülh və xoşbəxtliyin hökm sürdüyü bir yer kimi xatırlasınlar. Onda onlar yetkin yaşa çatanda valideynlərinə dəstək və təsəlli olacaqlar.

Yer üzündə ən rahat yer. Ev övladlar üçün yer üzündə ən rahat yerə çevrilməli və bu yerdə ən çox cəlb edən şey ananın varlıgı olmalıdır. Uşaqlar həssas, sevən təbiətə malikdirlər. Onları sevindirmək asan olduğu qədər, qəlblərinə toxunmaq da asandır. Analar mülayim rəftarla, sözlərlə və əməllərlə öz sevgilərini nümayiş etdirərək, övladlarının ürəklərini ələ ala bilərlər.

Ev işlərinin öhdəsindən müvəffəqiyyətlə gəlmək üçün təmizlik, səliqə və intizamın olması əsas şərtdir. Lakin əgər ana intizam yaratmağı ən vacib vəzifəyə çevirərək və özünü bütünlüklə rahatlığın yaradılması işinə həsr edərək, övladlarının fiziki inkişafına, əqli və əxlaqi tərbiyəsinə lazı- [12] mi diqqət yetirə bilmirsə, çox böyük səhvə yol verir.

Lazımsız bəzək əşyalarından və zahiri olan bir çox şeydən imtina etmək o demək deyil ki, biz öz xarici görünüşümüzə diqqətsiz və etinasız qalmalıyıq. Bizim zahiri görünüşümüzə və yaşadığımız yerə aidiyyət kəsb edən hər bir şey səliqəli və cazibədar olmalıdır.

Evdəki intizam. Allah intizamsızlığı və etinasızlığı sevmir; cəhdlərimizin yox dərəcədə olması Onun xoşuna gəlmir. Əgər kişi qadından fərqli olaraq səliqə-səhmanı, intizamlı uşaqları və yaxşı təşkil olunmuş evi sevirsə, onda yuxarıda sadaladığımız çatışmazlıqlar ərlə arvadın ayrılması kimi ciddi məsələnin ortaya çıxmasına şərait yaradır. Səliqə-səhmanı saxlaya bilməyən, özünü layiqincə aparmayan və evi düzgün idarə etməyi bacarmayan qadın və ana heç vaxt ailəsinə razılıq və xoşbəxtlik bəxş edə bilməz; ona görə də, bu cəhətlər baxımından büdrəyənlər, öz zəif cəhətlərini inkişaf etdirməlidirlər.

Şərəfli iş. Bir çox ailələrdə qadın oxumaq, lazımi məlumatları əldə etmək, həyat yoldaşı ilə ünsiyyət etmək və uşaqların böyüməsinə nəzarət etmək üçün vaxt tapa bilmir. Onun bütün gücü, vaxtı və maraqları daim ağır ev işlərinə həsr olunur. Ailədə artıq yad bir insana çevrildiyini çox gec başa düşür. Sevdiyi insanlara təsir göstərmək və onların həyatını daha yüksək səviyyəyə qaldırmaq üçün nə vaxtsa əlində olan qiymətli imkanlar istifadəsiz qalır və əbədi olaraq itirilirlər.

Qoy ailə ocağını qoruyan qadınlar daha müdrik plana əsasən hərəkət etməyə qərar versinlər. Öz evinizi ən xoşagələn yerə çevirmək sizin üçün ən başlıca məqsəd olsun. Əməyi yüngülləşdirmək və sağlamlıgı qorumaq üçün vasitələrdən istifadə edin. [13]

Etməli olduğumuz bütün işlər - qab yumaq, xəstələrə qulluq etmək, yemək hazırlamaq və ya paltar yumaq - tərbiyəvi mənaya malikdir. İlk baxışdan sadə görünən işi də kimsə yerinə yetirməlidir; onu yerinə yetirən şəxs bilməlidir ki, bu iş vacib və şərəflidir.

Evimin xoşagələn və cəlbedici olması üçün nə etməliyəm? [14]

“Ailə - bizim sığınacağımız və tranıplinimizdir. Ondan təkan alaraq, biz yeni zirvələri fəth edə bilərik” Aleks Xaley.

Vacib Qərar

Əgər nikahınızın toydan sonra acınacaqlı vəziyyətə düşməsini istəmirsinizsə, onda bu məsələ haqqında yubanmadan ciddi və ətraflı şəkildə düşünməlisiniz. Qadının əri kimi heç bir kəs onun xoşbəxtliyini əlindən ala və həyatını dözülməz edə bilməz; öz qadını kimi heç bir qadın kişinin ümid və arzularını heçə endirə, qüvvəsini əlindən ala və onun nüfuzunu və nailiyyətlərini yox dərəcəsinə endirə bilməz. Bir çox qadınlar və kişilər bütün müvəffəqiyyətlərinin və uğursuzluqlarının başlanğıcını nikah günündən başlayaraq hesablayırlar, gələcəyə ümidlərini bu güniə bağlayırlar. Nikah - sizin indiki və gələcək həyatınıza böyük təcir göstərən qeyri-adi bir mövhumdur.

Allah qadını yaratdı ki, o, öz əri üçün həyat yoldaşı və köməkçi olsun, onunla bir bədən olsun, ona ruh və xeyirdua versin; ər isə öz növbəsində qadınının etibarlı dayağı olsun. Müqəddəs məramla nikaha girənlər - ər, qadının ürəyinin təmiz rəğbətini qazanmaq üçün, qadın, ərinin xasiyyətini yumşaltmaq və yaxşılaşdırmaq üçün - Allahın onlar üçün nəzərdə tutduğu məqsədləri yerinə yetirirlər.

Məsih və nikah. Məsih nikahı məhv etmək üçün deyil, onu ilkin müqəddəsliyinə və ucalığına qaytarmaq üçün gəldi. [15] O, Allahın əxlaqi obrazını insanda bərpa etmək üçün gəldi və Öz işini nikah münasibətlərini təqdir etməkdən başladı.

Məsihdə izhar olunan İlahi məhəbbət heç vaxt insani məhəbbətə zərər toxundura bilməz, əksinə onu daha da genişləndirir. Bunun sayəsində insani məhəbbət incəlir və saflaşır, ucalır və nəcibləşir. Əgər insani məhəbbət İlahi məhəbbətlə birləşməzsə, heç vaxt qiymətli bəhrə verə bilməyəcək və Səmaya ucalmaq üçün yüksələ bilməyəcəkdir. Allah xoşbəxt nikahlar, xoşbəxt ailələr görmək arzusundadır.

Allahın insanlara bəxş etdiyi bütün digər ənamlar kimi, nikah da günahla ləkələndi, lakin Müjdənin məqsədi onun saflığını və gözəlliyini bərpa etməkdir. Rəbbimiz çox istəyir ki, ailə yer üzündə ən xoşbəxt yer, səmavi ailənin simvolu olsun.

Həyat məktəbi. Birgə həyatın ilk ili - təcrübə toplamaq ilidir, uşaqlar məktəbdə yeni şeylər öyrəndikləri kimi, ərlə arvad da bir-birinin xasiyyətinin müxtəlif tərəflərini öyrənirlər. Qoy sizin ailə həyatınızın bu ilk fəslində elə səhifələr olmasın ki, gələcək xoşbəxtliyinizin üstünə kölgə düşməsin.

Ömürlük bağladığınız ittifaqda həm kişi, həm də qadının meylləri hər ikinizin xoşbəxtliyinə qulluq etməlidir. Hər biriniz qarşı tərəfin xoşbəxtliyi üçün əlindən gələni etməlidir. Bu, Allahın sizinlə bağlı iradəsidir. Lakin bir bədəndə birləşərkən, hər kəs öz fərdiyyətini qoruyub saxlamalıdır. Sizin fərdiyyətiniz Allaha məxsusdur. Yaradılışınızın əsasında duran məqsədi hansı yolla daha yaxşı həyata keçirə biləcəyinizi yalnız Ondan soruşmalısınız.

Nikah münasibətlərinin məğzini başa düşmək üçün bütöv bir həyat yaşamaq lazımdır. Nikaha daxil olanlar elə [16] bir məktəbə daxil olurlar ki, bu həyatda onu bitirə bilməyəcəklər. Nikah nə qədər ehtiyatlı və müdrik şəkildə başlasa da, yalnız nadir hallarda elə bir cütlüyə rast gəlmək olar ki, nikah mərasiminin yenicə başa çatdığı bir vaxtda heç bir şeydə fikir ayrılığı olmasın. Nikahda birləşmiş iki insanın həqiqi ittifaqı qarşıda duran illər ərzində formalaşır.

Gənc ailə həyat çətinlikləri və uğursuzluqlarla qarşılaşan zaman, ailədə hökm sürən romantika get-gedə itirilir. Ər və arvad bir-birinin xasiyyətini əvvəllər öyrənə bilmədikləri bir şəkildə öyrənirlər. Bu, onların birgə həyatının böhranlı dövrüdür. Onların bütün gələcək həyatının xoşbəxtliyi və uğuru indi düzgün yolu seçə bilmələrindən asılıdır. Çox vaxt onlar öz yoldaşlarında əvvəllər görmədikləri zəif cəhətləri və çatışmazlıqları görürlər, lakin məhəbbətlə birləşən ürəklər əvvəllər görə bilmədikləri müsbət keyfiyyətləri də ayırd edə bilərlər. Qoy həyat yoldaşları bir-birinin mənfi cəhətlərini deyil, müsbət cəhətlərini görməyə çalışsınlar. Çox vaxt bizim şəxsi münasibətimiz, ətrafımızda yaratdığımız ab-hava başqaları haqqında nə düşündüyümüzü təyin etməyə imkan verir.

Nikah - məhəbbətin başlanğıcı. İlk vaxtlarda çətinliklər, anlaşılmazlıqlar və maneələr yaranmasına baxmayaraq, nə ər, nə də arvad nikahlarının səhv və məyusluq olduğu fikrini özlərinə yaxın buraxmalıdırlar. Qərar verin ki, bir-biriniz üçün edə biləcəyiniz hər şeyi edəcəksiniz. Yenə də bir-birinizə əvvəllər olduğu qədər diqqət yetirməkdə davam edin. Həyat mübarizəsində bir-birinizə dəstək verin. Qoy qarşılıqlı məhəbbət və güzəşt sizi sevindirsin. O zaman sizin nikahınız məhəbbətin sonu deyil, əvvəllər olduğu kimi onun başlanğıcı olacaqdır. Xoş xasiyyət və təmkin göstərməklə, qəlbi isidən həqiqi məhəbbəti qorumaq mümkündür. [17]

Öz nitqinizə diqqət yetirin, çünki o, həm xeyirə, həm də şərə böyük təsir göstərir. Dodaqlarınızdan kəskin kəlmələrin çıxmasına yol verməyin.

Məhəbbətin izhar olunması. Bir çoxları məhəbbətin izharını zəiflik hesab edirlər və başqalarının rəğbətini tapdalayan və onları özündən uzaqlaşdıran davranışlarında davam edirlər. Əgər səmimi nəcib hisslər gizli saxlanılarsa, onlar zaman keçdikcə tamamilə itəcəklər və qəlbiniz boş və soyuq olacaq. Bu səhvə yol verməkdən özümüzü gözləməliyik. Əgər məhəbbətimizi heç cür izhar edə bilmiriksə, o, öz mövcudluğunu uzun müddət saxlaya bilməz. Qoy nikah telləri ilə bağlandığınız şəxsin ürəyi xeyirxahlıq və rəğbət kasadlığından əziyyət çəkməsin.

Qoy hər kəs tələb olunandan çox məhəbbət bəsləsin. Özünüzdə ən nəcib xasiyyətləri inkişaf etdirin və bir-birinizin müsbət cəhətlərini etiraf etməyə tələsin.

Layiqincə qiymətləndirildiyini dərk etmək çox gözəl stimul yaradır və məmnunluq bəxş edir. Rəğbət və hörmət kamilliyə canatmaya təkan verir.

Dünyamızda bu qədər amansız insanların mövcudluğunun əsas səbəbi odur ki, səmimi bağlılıq zəiflik kimi qiymətləndirilir və insan çaşqınlıq və təzyiq hiss edir.

Qarşılıqlı qayğı. Həddindən çox qayğılar ailələrimizi ağuşuna alır və təbii sadəlik, sülh və xoşbəxtlik çox az hiss olunur. Dünyəvi qayğılar haqqında düşünməkdən daha çox yaxınlarımızın qayğısına qalmağa diqqət yetirmək lazımdır. Ailə üzvləri yalançı, zahiri nəzakət göstərmək əvəzinə, bir-birinə daha çox nəvaziş və məhəbbət bəsləməlidirlər. Bir çoxları evi daha cəlbedici və sevincli yerə çevirməyin yolunu öyrənməlidirlər. Minnətdar ürək və nəvazişli baxış, var-dövlət və cah-calaldan daha qiymətlidir. Əgər [18] ailədə məhəbbət hökm sürürsə, adi şeylərdən məmnunluq, xoşbəxtlik bəxş edir.

Biz öz məhəbbətimizi baxışımızda, davranışımızda, yaxınlanmızla danışıq tərzimizdə nümayiş etdirməliyik.

Allahın ailədə mövcudluğu. Qarşılıqlı güzəşt və məhəbbət olmadan heç bir dünyəvi qüvvə qadınla kişini birgə həyat telləri ilə bağlaya bilməz. Sizin nikah münasibətləriniz yaxın, incə və uca, həyatınızı ruhlu qida ilə doldura biləcək şəkildə olmalıdır, çünki Müqəddəs Yazılar belə tələb edir. Allahın sizin üçün nəzərdə tutduğu səviyyəyə çatanda, özünüzü səmadakı kimi hiss edəcək və Allahın həyatınızda mövcudluğunu duyacaqsınız.

İnsanlar Allahı öz Köməkçilərinə çevirsələr, Onun qabaqcadan onlar üçün təyin etdiyi ideala çata bilərlər. Məhəbbətlə Rəbbə güvənənlər üçün Onun lütfü insan ağlının edə bilmədiklərini edəcəkdir. Rəbbin yzaqgörənlijı ürəkləri səmavi tellərlə bağlaya bilər. Səmavi dəzgahlar yerdəki dəzgahlardan daha incə və möhkəm özül yaradır, bütün imtahanlara və çətinliklərə dözə biləcək örtüklə örtür. Ürəklər ucu-bucağı bilinməyən qızıl bağlarla birləşəcək.

Üç Məsləhət

Öz qadınına necə sevinc bəxş etməli.
* Gül-çiçək mağazasına girin və bir buket qızılgül yaxud başqa çiçəklərdən alın. Çiçəklərin arasına “Səni düşündüm və ürəyimdən keçdi ki, səni nə qədər çox sevdiyimi söyləyim” sözləri yazılmış açıqca qoyun və buketi qapının kandarında və ya nahar vaxtı təqdim edin.
* Həftə ərzində bir neçə dəfə telefonla zəng edin. Bunu heç bir [19] səbəbi olmadan, yalnız bu sözləri demək üçün edin: “Mən səni sevirəm və səninlə olduğum üçün özümü dünyanın ən xoşbəxt kişisi hesab edirəm”.
* Öz əllərinizlə açıqca hazırlayın və həyat yoldaşınızı ad günü və ya evlənmənizin ildönümü münasibətilə təbrik edin. Düzəltdiyiniz açıqcanı sənət əsəri hesab etmək mümkün olmasa da, inanın ki, bu hədiyyəniz onun üçün daha yaddaqalan olacaq. Öz ərinə məhəbbətini necə izhar etməli.
* Ailə seçkiləri aparın. Ərinizə söyləyin ki, uşaqlarla birgə onu ilin ən yaxşı əri və atası seçmisiniz. Fəxri qramota hazırlayın və görünən yerdən asın.
* Açıqca alın və ya özünüz hazırlayın. Öz hisslərinizi ona çatdırın və onu nə qədər sevdiyinizi, onun sizin əriniz və uşaqlarınızın atası olmasından məmnun olduğunuzu söyləyin. Bu açıqcanı xüsusi hazırlanmış nahar zamanı təqdim edin, yaxud da poçt vasitəsilə göndərin.

Tez-tez onu tərifləyin. Onun müsbət cəhətlərini qeyd etməyi unutmayın: uşaqların tərbiyəsində göstərdiyi səbri, ağıllı olmasını, işdə qazandığı uğurları, fiziki qüvvəsini və s. [20]

Rəbbin Ruhunun olduğu yerdə nikah münasibətlərinin uyğunsuzluğundan söhbət gedə bilməz.

Məhəbbət Və Əməkdaşliq

Həyat maraqlarını birləşdirən iki şəxs tamamilə fərqli xarakterə malikdirlər. Toydan sonra onlar əvvəllər etmədikləri vəzifələri yerinə yetirməlidirlər.

Müqəddəs Kitab göstərir ki, ailənin başçısı kişidir: “Qadınlar, ərlərinizə tabe olun”. Əgər verilmiş əmr yalnız bu sözlərlə qurtarsa idi, onda qadınların vəziyyətinə həsəd aparmağa dəyməzdi. Lakin əmrdə bu sözlər də verilmişdir: “...Rəbbə tabe olur kimi...”.

Allah insana şüur bəxş etmişdir və qadının fərdiyyəti kişinin fərdiyyətinin kölgəsində qala bilməz. Ərinin söylədiklərinin onun bədəni və ruhuna zərər toxunduracağını biləbilə, qadının gözüyumulu və məcburi şəkildə onları yerinə yetirməli olduğunu düşünmək böyük səhvdir. Ərdən ölçüsüz dərəcədə yüksəkdə duran Biri vardır. Qadın öz ərinə hörmət etməlidir. Ər isə öz növbəsində arvadını sevməli və qorumalıdır. Belə oxuyuruq: “Ey ərlər, öz arvadlarınızı sevin və onlarla sərt davranmayın”.

Nə ər, nə də arvad üstünlük qazanmağa çalışmalıdırlar. Нәr iki tərəf bir-birini incitmədən və qəlbinə toxunmadan, səmimilik ruhunu saxlamalıdır. [21]

Yoldaşınızı һәг şeyi sizin istədiyiniz şəkildə etməyə və sizin arzularınıza tabe olmağa məcbur etməyin. Bu cür rəftar etsəniz, bir-birinizə qarşı məhəbbəti qoruya bilməyəcəksiniz. Şəxsi iradəni yeritmək ailədəki sülh və xoşbəxtliyi aradan qaldırır. Qoy sizin ailə həyatınız ucsuz-bucaqsız qarşıdurmalardan azad olsun. Düşünmədən hərəkət edəгәк, heç biriniz xoşbəxtliyi dada bilməyəcəksiniz. Xeyirxah, səbirli, təmkinli və diqqətli olun.

Güzəştə gedin. Ailə həyatında kişilər də, qadınlar da çox vaxt özlərini intizamsız, inadkar uşaqlar kimi aparırlar. Hər kəs öz dediyinin üstündə durur və heç biri güzəştə getmək istəmir. Bu, böyük bədbəxtliyə gətirib çıxara bilər. Әг və arvad qarşı tərəfin rəyi və nöqteyi-nəzərilə razılaşmağa hazır olmalıdırlar. Nə qədər ki hər iki tərəf öz fikrində inadkarlıq göstərir, ailədə hansısa xoşbəxtlikdən söhbət gedə bilməz.

Ailə həyatı ilə bağlı ayrı-ayrı fikirlərə malik ər və arvad, eyni zamanda möhkəm məhəbbət telləri ilə necə birləşə bilərlər? Onlar ailəyə aid olan hər bir məsələdə fikir birliyinə gəlməlidirlər. Ailə ocağının istisi ölçüyəgəlməz var-dövlətdir. Əgər bir tərəf səhv edərsə, qoy o biri tərəf səbirli olsun və incik halda üz çevirməsin.

Ailədəki sülh və birliyi zəiflədə biləcək hər bir problemi qəti şəkildə aradan qaldırmaq, bunun əvəzində xeyirxahlıq və məhəbbət bəsləmək lazımdır. Nəvaziş, səbir və məhəbbət bəsləyən kəs ən sonda görəcəkdir ki, elə həmin münasibət onun özünə qarşı da yönəlmişdir. [22]

Düşünmək Ücün Suallar

“Sözdə və dildə deyil, əməldə və həqiqətdə sevək” (1 Yəh. 3:18).

1. Hansı səbəbdən özünüzü sevimli insan hiss edirsiniz?

2. Həyat yoldaşımın özünü sevimli insan hiss etməsi üçün nə edirəm?

3. Həyat yoldaşınızın özünü sevimli insan hiss etməsi üçün bu həftə edə biləcəyiniz şeyləri sadalayın.

4. Öz həyat yoldaşınıza sevginizi bəyan etmək üçün istifadə edə biləcəyiniz bir neçə yeni söz yazın. Əgər mümkünsə, bu suallara həyat yoldaşınızla birlikdə cavab verin, sonra isə bu sualları müzakirə edin.

Ailə həyatında uğur qazanmaq üçün əlimdən gələni etmək üçün nə dərəcədə hazıram. [23]

Bizim evimiz - bizim qalamız və sığınacağımızdır, zor hücumlardan müdafiəmiz və istirahət yerimizdir. Edvard Kok.

Ev

İlk valideynlərimizin yaşadıqları ilk ev onların uşaqları hər tərəfə yayılan və yer üzərini dolduran zaman onlar üçün nümunə olmalı idi. Allahın Öz əli bəzədiyi bu ev təmtəraqlı saraya bənzəmirdi. İnsanlar təmtəraqlı və bahalı əşyaları görəndə sevinirlər və öz əllərinin işləri ilə fəxr edirlər; lakin Allah Adəmi bağda yerləşdirdi. Bura onun evi idi. Mavi səma onun evinin örtüyü idi; ətirli çiçəklər və yaşıl otlarla örtülmüş yer döşəməsi idi; gözəl ağacların sıx yarpaqları onun çadırı idi. Cənnətdəki evin divarları gözəl, dəbdədəli idi və böyük Ustanın əllərilə gözəl bəzədilmişdi. Bu, bütün dövrlərdə insanlar üçün bir dərs olmalıdır ki, xoşbəxtlik qürur və ya dəbdəbə sayəsində deyil, Allahın Öz yaratdığı vasitəsilə Onunla ünsiyyətdən əldə edilə bilər.

İsa yer üzünə gəldi ki, insanların nə vaxtsa edə bildikləri işlərdən daha böyük bir işi yerinə yetirsin. O, Allahın Elçisi kimi gəldi ki, bizə düzgün yaşamağın yolunu göstərsin. Qadir Ata Öz Oğlu üçün hansı şəraiti yaratmışdı? Qalileya dağlarında yalqız bir ev; namuslu, öz zəhmətləri ilə şəxsi ləyaqətlərini nümayiş etdirən ailə: çətinlik və bədbəxtliklərlə daimi mübarizə: Özünü qurban vermə, qənaətcillik və inadkar sevincli xidmət; ananın dizi kənarında bükülmüş kağızlardakı Müqəddəs Yazıların saatlarla öyrənilməsi; günəşin [24] sükut içində doğması və yaşıl çəmənin alatoranı; təbiətə müqəddəs xidmət; yaradılış və peyğəmbərliklər haqqında düşüncələr və Allahla ünsiyyət - həyatının ilk illərində İsa Məsihin həyat tərzi bu cür idi.

Təbiətə yaxınlıq. Şəhər həyatı yalançı dəyərlər və süni yaradılmış müvəqqəti şeylərlə doludur. Böyük qarışıqlığa səbəb olan ehtiraslı yüngül qazanc arzusu, özünü nümayiş yanğısı, dəbdəbə və düşüncəsiz hərəkətlər böyük insan kütlələrini öz əlinə alaraq, onları həqiqi həyat məqsədlərindən uzaqlaşdırır. Bu, gənclərə qarşısıalınmaz dərəcədə təsir göstərir. Şəhərlərdə yaşayan uşaq və gənclərin qarşısında duran ən cazibəli və ən qorxulu imtahanlardan biri eyş-işrətə qurşanmaqdır.

Şəhər mühiti çox vaxt sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Daim xəstə insanlarla ünsiyyətdə olmaq məcburiyyəti, müxtəlif mikroblarla çirklənmiş hava və su, sıxıntılı, natəmiz həyat şəraiti şəhər sakinin qarşılaşdığı problemlərin bir neçəsidir.

İnsanların şəhərlərə axışması, evlərdə və icarəyə götürülmüş yaşayış yerlərində sıxlaşmış şəkildə yaşaması Allahın planlarına daxil deyildi. O, ilk valideynlərimizi gözəl təbiət mənzərələri, səsləri arasında yerləşdirmişdi, bu halın bu gün də davam etməsini çox istəyir. Allahm ilkin planına nə qədər yaxın şəkildə həyat sürsək, bir o qədər sağlam bədən, ağıl və qəlb sahibi olmaq imkanı qazana bilərik.

Evin qarşısında kiçik bağ sahəsinin olması və onun qayğısına qalmaqda uşaqların da köməyindən istifadə etmək çox yaxşı olardı. Bu, onlar üçün həm əyləncə, həm də faydalı əmək olardı. Bitkilərlə və çiçəklərlə məşğul olmaq incə zövqün tərbiyəsinə və əqlin inkişafına kömək edir. Allahın yaratdığı faydalı və gözəl ətraf aləmlə tanışlıq isə təfəkkürə təmizləyici və təkmilləşdirici təsir göstərir. [25]

Bitkilərlə bağlı qanunları bilmədən, heç bir kəs əkinçilik yaxud bağçılıqda uğur qazana bilməz. Xüsusi qulluq tələb edən hər bir bitki növünün özünəməxsus xüsusiyyətlərini öyrənmək vacibdir. Cavan pöhrələrin şitillənməsinə, budanmasına və suvarılmasına, onların axşam soyuqdan, gündüz isə günəşdən qorunmasına, alaq otlarının təmizlənməsinə, bitki xəstəlikləri və zərərli həşəratlarla mübarizəyə, meyvə ağaclarının becərdilməsi və bağ sahəsinin qaydaya salınmasına ayrılan diqqət - bu diqqət xarakterimizin inkişafı üçün vacib olan dərsləri öyrədir, bundan əlavə, zəhmət özü şəxsiyyətin kamilləşməsi üçün gözəl vasitədir. Özündə səy, səbir, xırdalıqlara diqqət, qanuna itaət kimi xüsusiyyətləri inkişaf etdirərək, insan çox vacib hazırlıq əldə etmiş olur. Həyatın sirləri və təbiətin möcüzələri ilə daimi ünsiyyət, bundan əlavə, Allahın bu gözəl yaratdıqlarına qulluq edərkən, yaranan xeyirxahlıq hissi təfəkkürü canlandırır, xasiyyəti təmizləyir və ucaldır.

Bizim diqqətimizi və marağımızı cəlb etmək üçün Allah bizi təbiətin gözəllikləri ilə əhatələmişdir. O, çox istəyir ki, təbiətin gözəllikləri Onun xarakterini bizim üçün açsın. Əgər təbiət kitabını səylə oxusaq, dərhal bu fikrə gələrik ki, o, Allahın sonsuz məhəbbəti və qüdrəti haqqında düşünmək üçün tükənməz qida bəxş edir.

Qəlbin bağçası. Qoy uşaqlar təbiətdə İlahi məhəbbətin və hikmətin təzahürünü görməyi öyrənsinlər; qoy onların Allah haqqında düşüncələri quşlarla, çiçəklərlə və ağaclarla bağlı olsun; qoy gözlə görünən hər bir şey görünməyənə maraq oyatsın və bütün həyat hadisələri İlahi həqiqəti öyrənmək üçün vasitə olsun.

Hadisələrin müxtəlifliyi ilə bağlı saysız-hesabsız məsəllərin arasında bir neçə ən qiymətlisi Xilaskarın cücərən toxum haqqındakı məsəlində verilmişdir. [26]

Toxumun ilk cücərtiləri ruhani həyatın ilk dövrlərini təsvir edir, bitkinin sonrakı inkişafı isə xasiyyətin inkişafının obrazlı təsviridir. Bu dərsləri uşaqlara öyrətməyə çalışan valideynlər və müəllimlər bunu praktik şəkildə də göstərməlidirlər. Qoy uşaqlar özləri torpağı hazırlasınlar və toxumları əksinlər. İşin gedişi zamanı valideynlər və müəllimlər onlara izah edə bilərlər ki, ürək xeyir və şər toxumlarının əkildiyi bağdır, bağı bəhrəli toxumlar üçün hazırlamaq lazım olduğu kimi, ürəyi də həqiqət toxumları üçün hazırlamaq lazımdır. Heç kim məhsul verəcəyinə ümid edərək, bellənib hazırlanmamış torpaga toxum səpmir. Torpağı hazırlamaq, toxum səpmək və məhsul yetişdirmək üçün gərgin və diqqətli əmək sərf etmək lazımdır. Ruhi toxumları səpərkən də bu cür hərəkət etmək lazımdır.

Uşaqların torpağı becərə bilməsi üçün, yaxşı olar ki, şəhərdən kənar yerdə yerləşən ev seçəsiniz. Qoy hər bir uşağın ayrıca torpaq sahəsi olsun; onlara ağac əkməyi, toxumlar üçün torpaq hazırlamağı və alaq otlarını təmizləməyi öyrədərkən, öz həyatlarından mənfi vərdişləri təmizləməyin vacibliyini də öyrədin. Bostandakı alaq otları ilə mübarizə aparmağı öyrətdiyiniz kimi, lazımsız meyllərlə də mübarizə aparmağı öyrədin. Bütün bunları onlara öyrətmək üçün vaxt lazım olacaq, lakin bunun əvəzi səxavətlə ödəniləcək.

Təbiətdə mövcud olanlar Rəbbin dilsiz xidmətçiləridir, ruhi həqiqətləri bizə açıqlamaq üçün verilmişdir. Onlar bizə Allahın məhəbbətindən söz açır və böyük Rəssamın hikmətini bəyan edir.

Öz evimi uşaqlarım üçün necə cazibəli edə bilərəm ki, onlar burada olmaqdan zövq ala bilsinlər? [27]

“İnsanın dünyada milyonlarla dolanbac yolları ola bilər, lakin onun bircə yuvası var “. Jon Raskin.

Evin Quruluşu

Allah gözəlliyi sevir. O, səmanı və yeri gözəlliklərlə əhatələmişdir və böyük Ata məhəbbətilə Onun yaratdıqlarından aldığımız zövqü izləyir. O istəyir ki, bizim evlərimiz təbiətin gözəllikləri ilə əhatələnsin.

Evinizi sadə, istifadə etmək üçün çətinlik törətməyən, təmiziliyini saxlamaq və heç bir itkiyə yol vermədən dəyişmək mümkün olan əşyalarla təchiz edin. Zövqünüzü nümayiş etdirərək, siz ən sadə evi cazibəli edə bilərsiniz. Bunun üçün əsas şərt orada məhəbbətin və sevincin mövcud olmasıdır. Yaxşı təşkil edilmiş evin quruluşu nə qədər sadə olsa, ailə bir o qədər xoşbəxt olar.

Həyat sevincini itirmək olarmı? Bir çox insanlar dünya ilə ayaqlaşmaq üçün özlərini lazımsız işlərlə yükləyirlər, ona görə də həyat onlara məyusluq və yorğunluq gətirir. Müasir dəbə uyğunlaşmaq problemi onları daim narahat edir. Gözlə görünən zərəri olmasa da, lakin artıq hesab edilən şeylərə çoxlu pul, qayğı və qüvvə sərf edilir. İnsanlar dəbdəbəli həyat avadanlıqlarına daha çox can atırlar və onları əldə etmək üçün öz sağlamlıqlarını, qüvvələrini və vəsaitlərini qurban verirlər. Evin sakinləri həyatın müxtəlif sferalarının moda tələbatıyla ayaqlaşmağa çalışaraq, daim [28] gərginlik vəziyyətində olan zaman, “ev” sözü artıq təhrif olunmuş şəkildə səslənir, onun mənası “dörd divarla məhdudlaşan, nəfis mebel və bəzək əşyaları ilə dolu yer” kimi şərh edilir.

Bütün diqqətlərini yalnız xarici görünüşə yönəldən insanlar ailə həyatında xoşbəxt ola bilmirlər. Onlar tanışlarında xoş təəssürat yaratmaq və onların tərifinə layiq olmaq üçün çoxlu pul xərcləyir və səylə çalışırlar, əslində isə tanışlar nə onların özləri, nə də xoş güzəranları ilə maraqlanırlar. Ev üçün vacib avadanlıq adı altında bir-birinin ardınca çoxlu əşyalar alırlar, gözə xoş, qürur və şöhrət aclığını doyura biləcək çoxlu dəbdəbəli bəzək əşyaları və mebellər peyda olur, lakin onların heç biri evə cüzi də olsa, rahatlıq gətirə bilmir.

Bu dünyada çoxları, bəlkə də öz-özlüyündə yaxşı olan şeylərə bağlılıq göstərirlər, lakin bununla məhdudlaşaraq, insanlar Allahın onlara vermək istədiyi daha yüksək və böyük nemətlərə çatmaq istəmirlər.

Maddi şeylərə aludə olanlar həyat sevincini itirirlər. Belə bir nəticəyə gəlirlər ki, malik olduqları var-dövlət onları ümid etdikləri kimi razı sala bilmir. Gələn qonaqların və yad adamların xoşuna gəlməsi üçün evi daha necə bəzəmək lazım olduğu haqqında daimi narahatçılıqlar və bitibtükənməyən qayğılar - boş yerə sərf olunmuş vaxt və vəsait deməkdir. Daşımaq üçün çox ağır olan qul boyunduruğunu insan özü könüllü surətdə boynuna keçirir.

Rahatlığın yaradılması üçün təmizlik və intizam vacibdir, lakin bu işləri elə səviyyəyə çatdırmaq lazım deyil ki, həyat bitib-tükənməyən və darıxdırıcı əməyə çevrilsin və ailə üzvləri də yazıq görkəm alsınlar. İntizamsızlıq kimi, mebel və əşyaların yerləşdirilməsindəki məcburi dəqiqlik də xo- [29] şagəlməzdir. Evdəki təmizlik və intizamla bağlı həddindən artıq xırdaçılıq, həqiqətən xoşbəxt ailə yaratmaq istəyən insanı onun üçün lazım olan istirahətdən məhrum edir.

Yaxın dostlarımızın evinə qonaq gedərkən, ev yiyəsini əlində süpürgə və ya əsgi ilə görsək, yəqin ki, xoşumuza gəlməz. Yaxud da dostlarımız bizimlə ünsiyyət əvəzinə, elə gözümüz önündəcə dərindən yır-yığış etmək və ya künc-bucaqdakı toz və hörümçək torlarını axtarmaq fikrinə düşsələr, narazı qalarıq. Bu, onların bizə qarşı hörmətindən irəli gəlsə də, dostlarımızın öz evlərindəki təmizliyi bizimlə ünsiyyətdən daha çox qiymətləndirdiyini düşünmək çox ağrılıdır.

Evdəki şəraitin sadəliyi. Rahat ev heç də çoxlu əşyalarla dolu olmalı deyil. Yaxşı işıqlandırılmış və təmiz havası olan otaqlar bahalı bəzək əşyalarından daha vacibdir. Qoy evdəki əşyaların yerləşdirilməsindəki cansıxıcı tələbkarlıq xoşagələn müxtəlifliklə əvəz edilsin. Kreslo və stullar ailə üzvlərinin hər birinin rahatlığı üçün nəzərdə tutulmalıdır. Hər şey səliqəli və cazibəli olmalıdır, lakin “heç nəyə əl vurma” xəbərdarlığı kimi görünən tələbkarlıqdan uzaq durmaq lazımdır.

Bir çox evlərin xoşagəlməz xüsusiyyəti olan həddindən artıq tələbkarlıq və intizam böyük təbiət planı ilə uyğun gəlmir. Allah çəmənlikdəki güllərə əmr etməmişdi ki, onlar düzgün formaya salınmış ləklərdə bitsinlər, əksinə O, onları qiymətli daşlar kimi yaşıl otların arasına səpələmişdir və onlar forma və rəng müxtəlifliyi ilə yeri bəzəyirlər. Meşədə bitən ağaclar düzgün sıra ilə düzülməmişdir. Sevinc və sakitlik üçün hər şeydən yaxşısı təbiət mənzərələrini, meşələri, təpələri və vadiləri, düzənlikləri və çayları seyr etmək; ağacları, kolları və çiçəkləri təbii bağa çevirərək, [30] gözəl mənzərə yaradan tükənməz forma, cizgi və rəng müxtəlifliyindən həzz almaq lazımdır. Uşaqlar, gənclər və yaşlı nəsil burada rahatlıq əldə edə və məmnun qala bilərlər.

Bu cür rəngarənglik qanununa ailədə də müəyyən dərəcədə əməl etmək olar. Evin dəhlizində çiçəklərin harmoniyası və əşyaların uyğunluğu yaradılmalıdır; lakin otaqdakı əşyaların dizaynı, hazırlandığı material və üzlüyünün eyni olması heç də yaxşı zövqün olmasından xəbər vermir; əksinə, ahəngdar rəngarənglik gözə daha xoş görünür.

Ev nə qədər gözəl və ya sadə olsa içindəki avadanlıqlar bahalı və ya ucuz olsa əgər onun sakinləri Allahın iradəsinə uyğun yaşamırlarsa, onun divarları arasında xoşbəxtlik mövcud olmayacaq. Hər bir evdə sevinc hökm sürməlidir. Uşaqların evdə özlərini məmnun və xoşbəxt hiss etmələri üçün dəbdəbəli və bahalı avadanlıqların olması vacib deyil, ən əsası valideynlərin öz övladlarını sevmələri və onların qayğısına qalmalarıdır. Əgər ailədə qarşılıqlı anlaşma və məhəbbət yoxdursa, dörd divar və içindəki mebel onu “ev” edə bilməz.

Sadəlik, xeyirxahlıq və həqiqi bağlılıq ən adi evi cənnətə çevirir. Sülh və sevincdən məhrum olmaqdansa, yaşayış şəraitinin çətinliklərinə mətinliklə dözmək yaxşıdır.

Lkl Nəfər Ücün Dua

Үа Rəbb, Sənin Evin bizimki olmazdan qabaq, bizim evimizi Səninki et. Amin. [31]

“Uşaqların tərbiyəsini və təhsilini öhdəsinə götürmək istəməyənlər onları dünyaya gətirməməlidirlər”. Platon.

Valideyn Olmaq

Uşaqsız ev - boş evdir. Onun sakinlərinin qarşısında eqoistləşmək, şəxsi asudəliklərinin qayğısına daha çox qalmaq və yalnız öz arzuları və mənfəətləri üçün çalışmaq kimi qorxulu təhlükələr durur. Onlar ətrafdakılara az, özlərinə isə çox diqqət yetirirlər.

Şəraitdən və xasiyyətdən asılı olaraq müxtəlif şəkildə baş qaldıran eqoizm hər vəchlə aradan qaldırılmalıdır. Ailədə uşaqlar dünyaya gələrkən, böyüklərin şüuru onları özlərindən imtina edərək, uşaqların qayğısına qalmağa, onları doğru yola yönəltməyə və onlar üçün nümunə olmağa təhrik edir. İki ailə quran şəxsin övladı yoxdursa, səbir, təmkin və həqiqi məhəbbəti inkişaf etdirmək bir qədər çətindir. Ona görə də onlar daim ayıq olmalıdırlar ki, eqoizm onları üstələməsin və yalnız öz üzərlərində cəmləşərək, başqalarına yetirməli olduqları diqqəti, qayğını və marağı özləri üçün tələb etməsinlər. Bir çoxlarının fiziki və əqli cəhətdən xəstə, mənəvi cəhətdən zəif olması diqqətlərini yalnız öz üzərlərində cəmləşdirməkdən irəli gəlir. Sağlam həyat eşqi və uşaqların tükənməz enerjisi sayəsində onları bu süstlük vəziyyətindən azad etmək mümkündür. [32]

Uşaqlarla ünsiyyət üçün vacib olan mehribanlıq, səbir və məhəbbət hər bir evə xeyir-dua gətirir. Bu xüsusiyyətlər daha şən və sakit olmağa ehtiyacı olan һәг kəsin хагакterini yumşalda və ram edə bilər. Evdə uşağın olması evin ab-havasını xoşagələn və saf edir. Bizdən asılı olan uşaqlara qayğı və bağlılıq, təbiətimizdəki kobudluğu aradan qaldırırvə bizi məhəbbətli və mehriban edir.

Uşaqlar bahalı mülk kimi valideynlərinə etibar edilmişdirlər və bir gün Allah onları valideynlərin əlindən təhvil alacaqdır. Biz uşaqlarımızı vaxtımızın çoxunu onlara ayıraraq və onların qayğısına qalaraq tərbiyə etməliyik və onları düzgün yola yönəltməliyik.

Sizin oğul və qızlarmız Rəbb ailəsinin kiçik üzvləridirlər. O, onları sizin himayənizə etibar etmişdir ki, onları tərbiyə edərək, səma üçün hazırlayasınız. Öz müqəddəs borcunuzu necə yerinə yetirdiyiniz barədə Ona hesabat verməlisiniz.

Ailə üzvlərinin sayı. Valideynlər övladlarının gələcəyinin qayğısına qalmalı olurlar. Onların xatirinə və ailəni lazım olan hər şeylə təmin etmək üçün işləməli olurlar.

Valideynlərin üzərinə qoyulmuş məsuliyyəti nəzərə alaraq, əvvəlcədən düşünmək lazımdır ki, uşaqların qayğısına qalmaq üçün ananın kifayət qədər gücü varmı, yaxud ata onlara düzgün tərbiyə və təhsil verə biləcəkmi? Hərdən valideynlər övladlarının taleyi haqqında çox az düşünürlər. Allah istəyir ki, valideynlər şüurla hərəkət etsinlər və elə həyat tərzi keçirsinlər ki, hər bir uşaq lazımınca tərbiyə ala bilsin. Ər və ata elə etməldir ki, qadın və ana həddindən artıq yük altında həm fiziki, həm də mənəvi cəhətdən əyilməsin və ruhdan düşməsin.

Maddi imkanlar. Valideynlər uşaqların yaxşı qayğı və tərbiyə alacaqlarına əmindirlərsə, onda ailəni genişləndir- [33] mək haqqında fikirləşə bilərlər. Övladları üçün nə edə biləcəklərini əvvəlcədən düşünüb-daşınmalıdırlar. Heç kimin cəmiyyət üçün yükə çevriləcək övladları dünyaya gətirməyə ixtiyarı yoxdur. Valideynlərin başqalarına zəhmət vermədən öz ailələrini saxlamaq imkanı varmı? Əgər yoxdursa, onda uşaqlarına qayğı, yemək və paltar kasadlığından əziyyət verərək, cinayət işlədirlər. Ailəsinin qayğısına qala bilməyən kəs uşaq dünyaya gətirməməlidir.

İrsilik. Valideynlərin fiziki və əqli vəziyyəti onların övladlarına da ötürülür. Bu hala lazımi diqqət yetirilmir. Əgər valideynlər sağlamlıq qanununa zidd vərdişlərə malikdirlərsə, onların öz orqanizmlərinə vurduqları ziyan gələcək nəsillərdə özünü büruzə verir. Valideynlərdən asılı olan şey çoxdur. Övladlarının həyatının xeyir-duaya və ya lənətə çevrilməsi valideynlərin sürdükləri həyat tərzindən asılıdır.

Valideynlərin xeyirxah məqsədləri, əqli və ruhi qabiliyyətləri nə qədər yüksək olsa, fiziki inkişafları nə qədər yaxşı getsə, öz övladlarına ötürəcəkləri həyati biliklər bir o qədər zəngin olacaqdır. Malik olduqları bütün yaxşı cəhətləri kamilliyə yüksəldərək, valideynlər cəmiyyətin formalaşmasına və gələcək nəsillərin inkişafına böyük təsir göstərirlər. Minlərlə insanın fiziki və əxlaqi sağlamlığını pozan dövrün əxlaqsızlıqlarına qarşı göz yummayan valideynlər qəti istehkamlar qurmalıdırlar. Əgər hər gün baş verən cinayətlərin əsl səbəbini axtarsaq görərik ki, bu, hər şeyə qarşı bağışlanılmaz dərəcədə etinasız yanaşan ataanaların cəhalətindən irəli gəlir.

Həm sözlə, həm də şəxsi nümunələrilə uşaqlara lazımi tərbiyə verməyən valideynlər acı nəticələr üçün Allah qarşısında cavab verməli olacaqlar.

Bu acı nəticələr yalnız onların övladlarında əks olun- [34] mayacaqdır. Onlar nəsildən-nəsliə ötürüləcəkdir. Səhrada bitmiş qanqal çoxalaraq ətrafa necə yayılırsa, eləcə də sizin etinasızlığınız təsirinə məruz qalan insanların hamısında fəlakətli izlər buraxacaq.

İrsilik qanununu üstələyərək. Ata-analar çox vaxt övladlarında şəxsi xarakter cəhətlərini aşkar edə bilərlər. Əgər öz mənfi cəhətlərini ogul və qızlarında görürlərsə, bu dərslər onlar üçün dözülməz dərəcədə ağır olur. Övladlarına irsən keçmiş şərə meyli aradan qaldırmaq və doğru yola yönəltməyə çalışarkən, valideynlər xüsusi təmkin, inadkarlıq və məhəbbət izhar etməlidirlər.

Əgər uşaqda valideynlərindən irsən keçmiş mənfi cəhətlər özünü büruzə verirsə, valideynlər öz çatışmazlıqlarının nəsildə əks olunduğuna görə məyus olmalıdırlarmı? Qətiyyən yox! Valideynlər hər cür kobudluq və sərtlikdən uzaq duraraq özlərinə qarşı diqqətli olmalıdırlar ki, bu çatışmazlıqlar bir daha uşaqlarda üzə çıxmasın.

Ərköyünlük edən uşaqlarla ünsiyyət edərkən xeyirxah olun. Həmişə yadda saxlayın ki, bu inadkarlıq onlara valideynlərindən keçmişdir. Sizin xarakter cəhətlərinizi mənimsəmiş uşaqlara qarşı güzəştə getməyi öyrənin. Övladlarınıza ötürülmüş mənfi meylləri aradan qaldırmaqda bütünlüklə Allaha güvənin.

Atalar və analar, övladlarınıza təmkinlə yanaşın! Çox vaxt sizin əvvəlki laqeydliyiniz uşaqlarınızın tərbiyəsi işini çətinləşdirir. Lakin Allaha güvənsəniz, O, sizə güc verəcəkdir. Uşaqlarla ünsiyyətdə müdrik və ehtiyatlı davranın. [35]

Ailə çərçivəsini müqəddəs yer, səmanın simvolu kimi qiymətləndirmək vacibdir.

Ailədə Birliyi Necə Qorumali

Hər bir ailə yad həmlələrdən qorunması lazım olan müqəddəs yer, qaladır. Ərvə arvad bir-birləri üçün hər şey olmalıdırlar. Qadın başqaları ilə bölüşdüyü sirləri ərindən gizli saxlamalı deyil, eləcə də kişinin yad adamlara danışdığı, lakin arvadından gizli saxladığı sirri olmamalıdır. Ərinin çatışmayan cəhətləri qadının, qadının çatışmayan cəhətləri isə ərinin ürəyində dəfn olunmalıdır. Həyat yoldaşları heç vaxt qarşı tərəfin qəlbinə toxuna biləcək zarafatlara yol verməməlidirlər. Ər və arvad hətta zarafatla da olsa, bir-biri haqqında tanışlara şikayətlənməməlidirlər, çünki bu, tamamilə zarafatyana görünsə də, hər iki tərəf üçün xoşagəlməz hal yarada, hətta onları yadlaşdıra bilər.

Ailəni müqəddəs yer, səmanın simvolu, öz əksimizi gördüyümüz güzgü kimi qiymətləndirməliyik. Dostlar və tanışlar ailə həyatına qarışmamalıdırlar. Həyat yoldaşları əmin olmalıdırlar ki, bütünlüklə bir-birinə aiddirlər. Bu, onlara sərbəstlik, rahatlıq və etibar kimi hisslər bəxş edir.

Ayıq olun ki, fikir ayrılığı ailənizə yol tapmasın. Əgər siz birliyə can atsanız, fikir ayrılığı aradan qalxacaq və yenidən ailədə məhəbbət hökm sürəcək. Ər və arvad yadda saxlamalıdırlar ki, yaranmış münaqişələrə görə həyatlarını [36] korlamadan daim irəliyə getməlidirlər. Hətta əhəmiyyətsiz fikir ayrıntısına yol verənlər, şər qüvvələrini evə buraxır.

Birliyin sirri. Ailədə və cəmiyyətdə münaqişə və çəkişmələrin səbəbi Allahdan uzaqlaşmaqdadır. Allaha yaxınlaşmaq - bir-birinə yaxınlaşmaq deməkdir. Həqiqi birliyin sirri nə diplomatiyada, nə problemlərin öhdəsindən gəlmək bacarığında, nə də çətinlikləri üstələməyə yönəlmiş qeyriinsani qüvvələrin böyüklüyündədir yalnız, Məsihlə birləşməkdədir.

Günəş şəkli təsvir olunmuş rəsmlərə diqqət yetirin. Mərkəzdən kənarlara doğru çoxlu sayda şüalar axır. Mərkəzə yaxınlaşdıqca şüalar bir-birinə daha yaxınlaşır. Məsihçinin həyatında da bu cür baş verir. Məsihə nə qədər çox yaxınlaşsaq, bir-birimizə də bir o qədər çox yaxınlaşırıq.

Ailənin daxili işləri müxtəlif çoxsaylı detallardan ibarət yaxşı nizamlanmış mexanizm kimi səssiz həyata keçirilməlidir.

Ailənirı hər bir üzvü bilməlidir ki, o, rahatlıq, səliqə və intizam yaratmaq üçün cavabdehlik daşıyır.

Heç kəs başqasının qarşısında maneə yaratmamalıdır. Hamı bir-birini ruhlandıraraq, xeyirxah işdə birlikdə iştirak etməlidir. Mülayim, təmkinli və hövsələli olmaq, astadan, sakit səslə danışmaq, anlaşılmazlıqlardan uzaq durmaq lazımdır. Ailənin hər bir üzvü bilməlidir ki, ailədə çiyin-çiyinə hərəkət etmək lazımdır. Altı yaşlı uşaqlardan başlayaraq hamı bilməlidir ki, onlardan ailənin ümumi işində yardımçı olmaq tələb olunur. [37]

Ailənin tərbiyəvi təsiri xeyirə və şərə yol açan əsas qüvvədir.

İlk Məktəb

Rəbb Öz müdrikliyi ilə ailəni ən böyük tərbiyələndirici qüvvə kimi təyin etmişdi. Uşağın təhsili ailədən başlamalıdır. Bu, onun ilk məktəbidir. Burada valideyn-müəllimləri birgə əməyilə o, bütün gələcək həyatını idarə edəcək dərsləri - diqqət, itaət, hörmət, təmkin kimi dərsləri öyrənməlidir. Ailənin tərbiyəvi təsiri xeyirə və şərə yol açan əsas qüvvədir. Bir çox hallarda o, gizli aramla, lakin düzgün istiqamətdə gedir və həqiqətin təsdiqində əsaslı qüvvəyə çevrilir. Əgər uşaq evdə lazımi tərbiyəni almırsa, şər onu özünə sərfəli istiqamətdə tərbiyə edəcək. Buna görə də ailə məktəbi nə qədər vacibdir!

Ailəni məktəb kimi qəbul edin, elə bir məktəb ki, burada siz öz uşaqlarınıza ailə və cəmiyyət qarşısındakı vəzifələrini yerinə yetirməyi öyrədirsiniz.

Ümumcəmiyyət tərəfindən qəbul olunmuş, təəssüf doğuran kədərli fakt göstərir ki, ailə tərbiyəsi bu gün acınacaqlı vəziyyətdədir. Ailəni quran və rəhbərlik edən şəxslərin üzərinə düşən vəzifədən daha vacibi yoxdur. İnsanlara tapşırılmış işlərdən heç biri, ata-anaların gördüyü iş kimi ciddi və böyük iz qoyan nəticələr vermir.

Bugünkü gənclər və uşaqlar gələcək cəmiyyətin göstəriciləridir və bu uşaqların tutacaqları yol böyüdükləri ailədən asılıdır. Cəmiyyətdəki xəstəliklərin, bəşəriyyət üçün [38] lənətə çevrilmiş bəlaların və cinayətlərin əsas səbəbi lazımi tərbiyənin verilməməsidir. Əgər həyat tərzi düzgün qurulsaydı və ata-ana himayəsindən ayrılmış uşaqlar həyat qayğılarına və təhlükələrinə lazımınca hazırlansaydılar, dünyada necə böyük dəyişikliklər baş verərdı!

Uşaqlarınıza qarşı diqqətli olun. Valideynlər ışlə bagıı problemlərinə, təxirəsalınmaz işlərinə, adət və vərdışlərinə, dəb ardınca qaçmağa aludə olaraq, uşaqlarını lazımi diqqətdən məhrum etməməlidirlər. Bu cür diqqətsizlik uşaqlar böyüyərkən onları tərbiyə etmək işini qeyrimümkün edir.

Bu gün şərin dünyada baş alıb getməsinin əsas səbəbi odur ki, valideynlər, uşaqlarına Rəbbin yolu ilə getməyi öyrətməyin ən vacib məsələ olduğu haqqında hər şeydən az düşünürlər. Əgər gözlə görünməyən şeylər insan qarşısında açılsaydı, aydın şəkildə görərdik ki, düz yoldan azmış uşaqların əksər hissəsi valideynlərin laqeydliyi üzündən diqqətdən məhrum olanlardır. Nə qədər vacib olursa olsun, heç bir iş uşaqlarınızı tərbiyə etməkdə sizə maneçilik törədə bilməz.

Öz səylərinizə görə hansı mükafatı alacaqsınız.? Görəcəksiniz ki, uşaqlar sizin tərəfinizdədirlər, təklif etdiyiniz bütün sahələrdə sizi dəstəkləyəcək və əməkdaşlıq edəcəklər

Valideyrılər vaxtlarının çox hissəsini evdə keçirməyə çalışmalıdırlar. Öz nəsihətləri və nümunələrinin köməyilə onlar uşaqlarına ağılh, ünsiyyətli və məhəbbətli olmağı öyrətməlidirlər. Uşaqlarda əməksevərlik, qənaətcillik və səxavətlilik ruhu tərbiyə edərək və onlara ailədə dəstək verərək, valideynlər övladlarını bir çox çətinliklərdən qoruyan təhlükəsiz və arzuolunan sığınacaqla təmin edə bilərlər. [39]

Xüsusilə uşaqların kiçik yaşlarında ana onlarla fasiləsiz ünsiyyətdə olur. O, həmişə övladları üçün bələdçi və dost olmalıdır, vərdiş və zövqlərini düzgün formalaşdırmaq üçün onları səliqə və intizama alışdırmalıdırlar; onları əməksevər, öz qüvvələrinə arxalanmağa qadir və başqaları üçün faydalı tərbiyə etməlidirlər ki, sanki Allahın gözü qarşısındaymışlar kimi yaşasınlar, hərəkət etsinlər və işləsinlər.

Müqəddəs Kitab qanunları ona görə verilmişdir ki, hamı, həm valideynlər, həm də uşaqlar onlara uyğun yaşasınlar. Allahın əmrləri bizim üçün birinci yerdə durmalıdır. Allahın Kəlamını açın və səmimi soruşun: “Allah nə deyir?”

Valideynlərin üzərinə heç kəsə verə bilməyəcəkləri cavabdehlik düşür. Nə qədər ki sağdırlar, onlar Allahın yolunu saxlamaq üçün Onun qarşısında cavab verirlər. Ata və analar öz övladlarının saglamlığı və onların fiziki və əxlaqi xüsusiyyətlərinin ahəngdar inkişafına görə cavabdehlik daşıyırlar. Onlardan başqa heç kəs bu işlə məşğul olmalı deyil. Allahın Kəlamını özlərinə bələdçi seçən və övladlarının xarakterinin formalaşmasının onlardan nə qədər asılı olduğunu dərk edən valideynlər, uşaqlarına tərəddüd etmədən izləmək mümkün olan bir nümunə göstərirlər.

Çox təəssüflər olsun ki, bir çox ata və analar övladları ilə bağlı Allahın onların üzərinə qoyduğu vəzifələrdən imtina edirlər və bu işi onların əvəzinə başqalarının görməsini istəyirlər. Onlar istəyirlər ki, övladları üçün başqaları zəhmət çəksinlər və onları bu yükdən azad etsinlər. Uşaqların itaətsizliyindən göz yaşı axıtmaq dərəcəsinə gələnlərin çoxu buna görə özlərini günahlandırmalıdırlar.

Mənim üçün hansı daha vacibdir: maddi vəsait əldə etmək, yoxsa uşaqlarımın xarakterinin formalaşmasında onlara kömək etmək? [40]

“Uşaqları qorxu ilə deyil, hörmət və nəvaziş bağları ilə özünə bağlamaq daha yaxşıdır”. Terensi.

Ailədə Dostluq

Bəzi valideynlər öz övladlarını başa düşmürlər və onları, sözün əsl mənasında, tanımırlar. Valideynlərlə uşaqlar arasında münaqişələr az-az baş vermir. Əgər böyüklər uşaqlarının keçirdikləri hissləri və onların ürəklərindəkiləri daha yaxşı başa düşməyə çalışsaydılar, bu, onlara müsbət təsir edərdi. Ata və ana övladları üçün dost olmalıdırlar. Uşaqların məhəbbətini və etibarını qazanmaq və onları doğru yola yönəltmək üçün bütün imkanlardan istifadə etmək lazımdır.

Valideynlərə etibar. Körpə yaşlı uşaqlar dostcasına münasibəti çox xoşlayırlar və tək qalmaqdan nadir hallarda razı qalırlar. Onlar mehribanlıq və xeyirxahlıgı çox sevirlər. Mənim üçün xoş olan şey anam üçün də xoş olacaq, - deyə düşünürlər və öz kiçik sevinclərini onunla bölüşməyə tələsirlər. Sizin üçün əhəmiyyətsiz görünən, lakin körpəniz üçün çox vacib olan şeylərə etinasız yanaşaraq onun kövrək ürəyini yaralamayın. Sizin rəğbətiniz və mehribanlığınız onun üçün əvəzolunmaz qiymətə malikdir. Təqdiredici baxış, ruhlandırıcı sözlər və təriflər onun ürəyini günəş şüaları kimi işıqlandırar və evdəkilərin hamısını xoşbəxt edər. [41]

Uşaqları sizə etibar etməyə, öz dərdlərini, gündəlik qayğılarını və narahatçılıqlarını sizinlə bölüşməyə ruhlandırın. Onlarla mülayimcəsinə davranaraq öyüd verin və öz ürəyinizi də onlar üçün açın. Bu dövr uşaqlar üçün böhranlı dövrdür. Onlar öz üzərlərində sizdən ayrılmaq qorxusu yaradan təsirlər hiss edirlər, siz buna qarşı mübarizə aparmalısınız. Onlar üçün etibarlı şəxs olmağa çalışın.

Uşaqlar valideynlərlə yaxın münasibətlərdə olsaydılar, bir çox təhlükələrdən uzaq olardılar. Valideynlər övladlarını ruhlandırmalıdırlar ki, onlar açıq və səmimi olsunlar, öz çətinlikləri haqqında valideynlərə danışsınlar və onlardan kömək istəsinlər, yaxud hansısa məsələ onları narahat edirsə və çıxış yolu tapmağa çalışırlarsa, valideynlərdən məsləhət alsınlar. Sevən valideynləri kimi başqa kim övladını gözləyən təhlükələri bu dərəcədə duya və onu xəbərdar edə bilər? Başqa kim uşağın xarakterinin xüsusi cəhətlərini bu dərəcədə görə bilər? Hələ körpə yaşlarından uşağın inkişafının hər bir addımını izləyən ana onun təbii meylləri ilə tanışdır, məhz buna görə də o, öz övladına hamıdan yaxşı məsləhət verə bilər.

Əgər vaxtınız azdırsa. “Mənim vaxtım yoxdur, - ata deyir, - mənim öz uşaqlarımı tərbiyə etməyə, ümumi və ailə şənliklərinə vaxtım yoxdur. Əgər belədirsə, onda ailə qurmaq və onun üçün cavabdehliyi öz üzərinə götürməyə dəyməz. Əslində uşaqlarınıza məxsus olan vaxtı onlara ayırmaqdan imtina edərkən, siz onları almalı olduqları tərbiyədən məhrum edirsiniz. Ata da ana ilə bərabər uşağın xarakterinin düzgün formalaşması üzərində çalışmalıdır.

Bir çox analar şikayətlənirlər: “Mənim övladlarımla keçirməyə vaxtım olmur”. Onda Allah xatirinə, özünüzə az vaxt sərf edin. Paltar, kosmetika, qonaq getmək, müxtəlif [42] xörəkləri bişirmək kimi işləri ixtisara salmaq olar. Lakin heç vaxt uşaqlarınızla ünsiyyəti ixtisara salmayın. Qoy sizinlə uşaqlarınız arasında heç bir maneə olmasın.

Çoxsaylı qayğılarla yüklənmiş analar hərdən dərk edirlər ki, öz uşaqlarına hövsələ ilə yol göstərmək üçün vaxt tapa, onlara məhəbbət və rəğbətlərini izhar edə bilmirlər. Lakin onlar yadda saxlamalıdırlar ki, əgər uşaqlar öz evlərində və valideynlərində lazımi mehribanlığı və ünsiyyəti tapa bilmirlərsə, bunun üçün başqa mənbələrə müraciət edə bilərlər. Bu da onları çox böyük təhlükələrə məruz qoya bilər.

Boş vaxtlarınızın bir neçə saatını uşaqlarınıza ayırın, işlərində və əyləncələrində yanlarında olun, etibarlarını qazanın və dost olmağa çalışın. Ötən günün qayğılarını, anlaşılmazlıqlarını və dərdlərini bir kənara qoyun və bu axşamı öz ailənizə həsr edin.

Gənclərlə yaşlılar arasında konfliktlər. Həddindən çox tələbkarlıq və hökm irəli sürən valideynlər və müəllimlər böyük təhlükə qarşısında dururlar. Çünki öz uşaqları və şagirdləri ilə dost münasibəti qurmaq onlar üçün çox çətin olur. Çox vaxt böyüklər özlərini çox təmkinli aparır və acıqlı və ikrah doğuran davranışları ilə öz avtoritetlərini büruzə verirlər. Bu isə uşaqların və şagirdlərin ürəklərini ələ almağa mane olur.

Əgər böyüklər uşaqlarla sıx yaxınlaşsaydılar, öz sevgilərini onlara göstərsəydilər, onların atdıqları bütün yeni addımlarda yaxından iştirak etsəydilər, hətta bəzən özləri də uşaqlara bənzəsəydilər, bu yolla uşaqların məhəbbətini və etibarını qazana bilər və onları xoşbəxtliyə doğru aparardılar. Onda onların uşaqları könüllü surətdə öz valideynlərinin və müəllimlərinin avtoritetinə hörmət edər və onları sevərdilər. [43]

Valideynlərlə uşaqlar arasında heç bir sərhədə, soyuqluğa və qapalılığa yol verilməməlidir. Valideynlər öz uşaqlarının daxili aləminə girməyə, onların zövqlərini və meyllərini, hisslərini və arzularını başa düşməyə can atmalıdırlar. Qoy uşaqlarınız görsünlər ki, siz onları sevirsiniz və onların xoşbəxtliyi üçün əlinizdən gələni əsirgəmirsiniz. Əgər bu cür hərəkət etsəniz, sizin tələbləriniz onlar üçün böyük əhəmiyyət daşıyacaqdır. Öz uşaqlarınızla nəvazişli davranın və hər işdə onların yanında olmağa çalışın.

Müdrik və sevən rəhbərlik altında böyüyən uşaqlar əyləncə və ünsiyyət axtarışıyla heç vaxt evi tərk etməyəcəklər. Evdə hökm sürən ab-hava onların xarakterini formalaşdıracaq; onlar elə vərdiş və prinsiplər qazanacaqlar ki, ata ocağını tərk edərək dünyada öz yerlərini tutan zaman onların dayağı və müdafiəsi olacaqdır.

Usaqlarinizla Ünsiyyətinizi Qiymətləndirin

Sizin fikrinizlə daha çox üst-üstə düşən cavaba uyğun rəqəmi seçin.

1 - tez-tez, 2 - hərdən, 3 - heç vaxt.

1. Ailəmizdə mövcud problemləri həll etmək üçün vaxt ayırırıq.

2. Uşaqlarımın fikrilə razılaşmasam da, hörmətlə yanaşıram.

3. Öz fikrimi bildirməzdən qabaq onların fikrini dinləyirəm.

4. Uşaqlar mənimlə danışarkən onların gözlərinə baxıram.

5. Mənimlə sərbəst söhbət etmələri və sual vermələri üçün uşaqlarıma şərait yaradıram. [44] Öz həyat yoldaşınızla bu suallara cavab verin və nəyi daha da yaxşılaşdırmağın mümkün olduğunu müzakirə edin.

Uşaqlarımın etibarını, rəğbətini və dostluğunu qazanmaq və ya yenidən əldə etmək üçün nə edə bilərəm. [45]

“Məhəbbət - ailə xoşbəxtliyinin açarıdır”.

Məhəbbətin Gücü

Məhəbbət qüdrətlidir, çünki İlahi köklərə malikdir. “Hirsi yatıran” həlim cavab (Məs. 15:1), “səbirli, xeyirxah” (1 Kor. 13:4), “bir çox günahın üstünü örtən” məhəbbət (1 Pet. 4:8) - bu cür ənamlar bizim həyatımızda izhar olunsaydı, belə şəfaverici qüvvə sayəsində necə dərslər öyrənərdik! Həyat necə dəyişik olardı! Bu qiymətli dərslər o qədər sadədirlər ki, hətta uşaqlar da öyrənə bilərlər.

Ümumi nöqteyi-nəzərdən pul hakimiyyətdir, lakin məsihçi nöqteyi-nəzərindən məhəbbət hakimiyyətdir. Bu prinsipdə həm əqli, həm də ruhi qüvvə fəaliyyət göstərir. Saf məhəbbət yaxşılıq etmək qüvvəsinə malikdir və yaxşılıqdan başqa heç nə edə bilməz. O, münaqişə və ağrıları aradan qaldırır və həqiqi xoşbəxtlik bəxş edir. Var-dövlət Çox vaxt insanları korlayır və onları uçuruma aparır; güc ziyan gətirmək iqtidarındadır; lakin həqiqət və yaxşılıq saf məhəbbətin əlamətləridir.

Sülh, əməkdaşlıq, məhəbbət və xoşbəxtliyi gündən-günə böyütmək lazımdır. Məhəbbət cücərtisi qayğı tələb edir, əks təqdirdə məhv ola bilər. Hər hansı yaxşı cəhətin ürəyimizdə çiçəklənməsini istəyiriksə, onu qorumalıyıq. Paxıllıq, qısqanclıq, pisniyyətli fikirlər, acıdillik, hövsələsizlik, mənfi fikirlər, eqoizm, acgözlük və şöhrətpərəstlik kimi keyfiyyətləri aradan qaldırmaq lazımdır. [46]

Uşaqlar, sadəcə olaraq, uşaqdırlar. Öz uşaqlığınızı unutmayaraq, uşaqlarınızla sərt davranmayın. Unutmayın ki, onlar sadəcə olaraq uşaqdırlar. Onların dərhal kamilləşəcəyinə ümid etməyin, uşaqlarınızı böyüklər kimi davranmağa məcbur etməyin. Valideynlər öz uşaqlıq illərini unutmamalıdırlar, mehribanlıq və məhəbbət yanğısı ilə necə alışırdılar, valideynlər əsəbiləşən zaman onları danlayanda və cəzalandıranda özlərini necə bədbəxt hiss edirdilər. Onlar öz uşaqlıq hisslərini ürəklərində yenidən canlandırmalı və uşaq düşüncəsi səviyyəsinə enməyi bacarmalıdırlar ki, uşaqların təlabatlarını başa düşə bilsinlər.

Uşaqların xeyirxah, ruhlandırıcı sözlərə böyük ehtiyacları var. Körpələrin ürəklərinə günəşin şüaları kimi işıq sacacaq və bütün çətinlikləri onlara unutduracaq səmimi, ürəkdən gələn sözləri söyləmək nə qədər sadə bir işdir!

Valideynlər, sizə səslənirik! Uşaqlarınızı sevin: onları körpə yaşlarında sevin, onları uşaq yaşlarmda sevin, onları gənc yaşlarında sevin. Onların yanında heç vaxt qaşlarınızı düyünləməyin, əksinə həmişə şən olmağa çalışm.

Məhəbbətlə intizam arasındakı tarazlıq. Qələbə çalmaqda uşaqlarınıza kömək edin. Onları məhəbbət ab-havasında böyüdün. Bu yolla siz onların inadını və ərköyünlüyünü aradan qaldıra bilərsiniz. Siz elə şərait yaratmalısınız ki, uşaqlarınız onları sevdiyinizi, onlar üçün çalışdığınızı, onların xoşbəxtliyinin sizin üçün vacib olduğunu, hər bir şeyi onların xeyri üçün etmək istədiyinizi başa düşə bilsinlər. Mümkün saydığınız hər bir şəraitdə onların kiçik arzularını həyata keçirə bilərsiniz.

Uşaqlarla ünsiyət zamanı heç vaxt hiddətlənməyin. Qoy sizin avtoritetiniz və yaxınlığınız bir-birilə uyuşsun. Uşaqlarınızdakı bütün yaxşı və xoş cəhətləri qoruyun və dəstəkləyin. [47] Onlara zərər gətirə biləcək şeyləri etməyə etiraz etdiyiniz zaman başa salmağa çalışın ki, onları sevirsiniz və hər şeyi onların xoşbəxtliyi üçün edirsiniz.

Uşaq nə qədər az cazibəlidirsə, onun nəvaziş və məhəbbətə bir o qədər çox ehtiyacı var. Uşağınız onun xoşbəxtliyi üçün çalışdığınıza əmin olan zaman, məhəbbət aranızdakı bütün maneələri dəf edəcəkdir. Məsih insanlarla ünsiyyətində bu prinsipə əsaslanırdı: biz də bu prinsipə uyğun hərəkət etməliyik.

Bir çox ailələrdə yaxın adamlar bir-birlərinə olan hisslərini heç cür açıqlamırlar. Sentimentallığa ehtiyac yoxdur, lakin hər kəsin kiçik iltifata, ürəkdən gələn sözlərə, qayğıkeş diqqətdə ifadə olunmuş məhəbbət və nəvazişə böyük ehtiyacı var. Ərlə arvad, valideynlərlə uşaqlar, bacılarla qardaşlar arasındakı bağlılıq möhkəm qorunmalıdır. Düşünülməmiş sözlərdən uzaq durun; kiminsə digərini xoşlamadığına, hətta ən kiçik işarə belə vurmayın. Başqaları üçün xoşagələn olmaq, mehriban danışmaq daha yaxşıdır.

Səmimi olaraq uşaqlarının qayğısına qalan və onları düzgün tərbiyə edən zaman valideynlərin nümayiş etdirdiyi məhəbbət müəyyən dərəcədə Allahın bizə olan məhəbbətini əks etdirir.

Mən uşaqlarıma olan məhəbbətimi necə büruzə verirəm?

Dəstəkləmə

Aşağıda qeyd olunmuş halları nəzərdən keçirin və öz uşaqlarınıza münasibətdə mövqeyinizi aydınlaşdırmağa çalışın.

Yaxşı davranışı dəstəkləmək lazımdır, bu yolla onu möhkəmləndiririk. Pis davranışla da bu cür baş verir. [48] Ona görə də onu görməyə çalışmayın, yaxud da yüngülcə düzəliş verin.

1. Qardaşı ilə kiçik mübahisəni nəzərə almasaq, oğlunuz bütün gün ərzində özünü yaxşı aparıb.

2. Oğlunuz könüllü surətdə çirkli qabları yuyub, lakin yuyucu tozu yerinə qoymağı unudub.

3. On yaşlı oğlunuz öz qiymət cədvəlini gətirib: dörd beş, üç dörd, iki üç.

4. Oğlunuz mağazadan aldığınız şeyləri daşımaqda sizə kömək edir, lakin bağlamalardan birini əlindən yerə salır.

5. Oğlunuz salatdan başqa bütün naharını axıracan yeyib. [49]

Bizim ev - zəhmət çəkməyə çağırıldığımız əsas tarladır.

Ürəklərin Tarlasi

Allah valideynlərə təntənəli və müqəddəs bir işi etibar edib. Onlar ürəklərin tarlasında işləməlidirlər. Allah onlardan öz uşaqlarının qəlbində böyük səy və qayğı ilə bağ salmalarını, xeyir toxumları səpmələrini və hər cür alaq otunu qətiyyətlə təmizləmələrini qözləyir. Xarakterdəki hər hansı çatışmazlıqları və nöqsanları düzəltmək lazımdır, çünki xarakterin gözəlliyinə ləkə vururlar.

Dünyada belə bir tendensiya mövcuddur ki, gənclərə öz təbii meyllərinə uyğun hərəkət etməyə icazə verilir. Onların həddindən artıq tərbiyəsizliyi özünü büruzə verəndə isə valideynlər deyirlər ki, bu, qorxulu deyil - onlar bir müddətdən sonra nizamlı davranacaqlar və on altı-on səkkiz yaşlarına çatanda özlərilə bağlı düzgün nəticəyə gələcək, köhnə meyllərini arxada buraxacaq və nəhayət insanlar üçün fayda verəcəklər. Necə də səhv düşüncədir! Valideynlər yalan prinsiplərin inkişafına illərlə şərait yaratmışlar və hər dəfə bu cür böyümüş uşaqların düzgün yola qaytarılması üçün olunan cəhdlər boşa çıxır. Onlar valideynlərinin icazəsiylə formalaşmış xarakterlərini nümayiş etdirirlər.

Gənclər heç nəyə fərq qoymadan hər şeyi öyrənməli deyillər. Qoy valideynlər xeyirin nə vaxtsa üstün gələcəyinə və şərin gücdən düşəcəyinə arxayın olmasınlar. Şər [50] xeyirdən daha sürətli inkişaf edəcək. Ola bilsin ki, uzun illərdən sonra əyriliklər həqiqətən də aradan qalxsın, lakin kim buna zəmanət verə bilər? Uşaqların ürəklərində təmiz, xeyirxah toxumlar səpmək, alaq otları ilə mübarizə aparmaqdan daha asan və təhlükəsizdir. Gənclərin düşüncəsində kök salmış fikirləri məhv etmək çox çətindir. Buna görə də gənclərin düşüncələrinin düzgün olması və zərif qabiliyyətlərinin düzgün istiqamətə yönəldilməsi çox vacibdir.

Əkmək və becərmək. Hələ ilk yaşlarından uşağın ürəyinin torpağını hazırlamaq, sonra isə ehtiyatla həqiqət toxumlarını səpmək və onlara qulluq etmək lazımdır. Onun üçün edilmiş hər bir işi qiymətləndirən Allah isə bu toxuma həyat verəcəkdir; Əvvəlcə yaşıl cücərti baş qaldıracaq, sonra sünbülə çevriləcək, ən sonda isə sünbülün içi buğda ilə dolacaq.

Tarlanı baxımsız qoysaq, çox tezliklə alaq otları baş qaldırar və onları məhv etmək çox çətin olar. Ona görə də yeri yaxşıca belləmək və alaq otlarına cücərmək imkanı vermədən təmizləmək lazımdır. Əgər valideynlər qiymətli toxumlar səpmək qayğısına qalmır, lakin qiymətli buğda əldə etməyə ümid edirlərsə, məyusluga düçar olacaqlar, çünki onların yığdıqları tikan və qanqal olacaq.

Uşaqlarımıza münasibətdə yorulmaz diqqət və qayğı göstərməliyik. Hələ ilk yaşlarından şər onların xarakterləri və iradələri üzərində işləməyə başlayır və bunun üçün müxtəlif yollara əl atır. Uşaqların təhlükəsizliyi valideynlərin müdrikliyindən və daimi qayğısından asılıdır. [51]

Əgər valideynlər uşaqlarının tərbiyəsində İlahi göstərişlərə uyğun hərəkət edirlərsə, köməyi yuxarıdan alırlar.

Valideynlər Üçün Əhdlər

Allah məhəbbət və anlayışla sizin hərəkətlərinizi izləyir, sizin dualarınızı eşitməyə və ehtiyacınız olduğu şeylərdə sizə kömək etməyə hazırdır. O, hər bir ürəyin dərdlərini bilir və bütün fövqəladə anlarda ən yaxşı Dost kimi Özünü göstərir. Onun əbədi əlləri bizə dəstək verir. İsa yer üzündə yaşayan zaman Onun çoxsaylı həyəcan, qayğı və çətinliklərdən keçərək, kasıbçılıqla mübarizə aparan anası var idi. Bu gün də O, hər bir ananın qayğı və çətinliklərinə kömək əlini uzatmağa hazırdır. Qızı cinə tutulmuş qadının narahat ürəyini sakitləşdirmək üçün uzun yol qət etmiş Xilaskar hər bir ananın dualarını eşidəcək və uşaqlarını xeyir-dualayacaq.

Basdırılmağa aparılan yeganə oğlunu anasına qaytaran Kəs bu gün də yaxınlarını itirmiş anaların ağrılarını başa düşür. Lazarın qəbri üstündə kədərli göz yaşları axıdan və ölmüş qardaşlarını yenidən Marta və Məryəmə qaytaran, Məcdəlli Məryəmi bağışlayan, çarmıxda əzab çəkən zaman anasını xatırlayan, ağlayan qadınlara görünən, dirilmiş Xilaskar haqqında xoş müjdəni birinci olaraq çatdırmaları üçün onları Öz elçisi edən - həmin Kəs bu gün də qa- [52] dınların ən yaxşı Dostudur və bütün həyat şəraitlərində onlara kömək etməyə hazırdır.

Qadın öz yükünü Onun ayaqları yanına qoya və Ondan güc ala bilər. Bu güc ən çətin anlarda onu dəstəkləyəcək, ona gümrahlıq, ümid, cəsarət və müdriklik bəxş edəcək. Qayğılardan əziyyət çəkən ananın bütün həyat çətinliklərində ona kömək etməyə hazır olan bu cür Dostunun olmasını dərk etmək necə də şirindir! Əgər analar tez-tez Məsihə can atsaydılar və Ona daha çox etibar etsəydilər, onların həyatı daha rahat olar və qəlbləri dinclik tapardı.

Allahın köməyi olmadan uşaqlarınızı düzgün tərbiyə edə bilməzsiniz.

Valideynlər uşaqlarının tərbiyəsində İlahi göstərişlərə əsaslanan zaman köməyi yuxarıdan alırlar. Uşaqları öyrədə-öyrədə özləri də öyrənirlər. Onların uşaqları Allahın iradəsini dərk etməklə qələbə çalacaqlar.

Ey valideynlər, öz uşaqlarınız üçün tükənməz enerji ilə çalışırsınızmı? Səmavi Ata sizin qayğıkeşliyinizi, səylərinizi və daimi diqqətinizi nəzərdən qaçırmır. O, sizin dualarınızı eşidir. Öz uşaqlarınızı hövsələ və nəvazişlə Allah üçün böyüdün. Bütün Səma sizin işinizlə maraqlanır. Allah səylərinizi müvəffəqiyyətlə qiymətləndirərək, sizinlə birləşəcək.

Müjdənin həqiqətlərini uşaqlarınıza açıqlayan və onları Məsihə yönəldən zaman mələklər sizin yanınızda olacaqlar. Rəbbimiz ata-analara lütf bəxş edir ki, öz uşaqlarını həqiqətən də dünyanın ümidi olan Beytlehemli Körpə haqqında qeyri-adi əhvalatla maraqlandıra bilsinlər.

Öz vacib işlərini həyata keçirərkən, valideynlər AUahdan kömək istəməlidirlər və onu alacaqlar.

Hətta əgər valideynlərin adət və vərdişləri dogru nümunəyə [53] əsasən formalaşmamışdırsa, əgər uşaqlıqda və gənc yaşlarında aldıqları dərslər xarakterin yanlış inkişafına gətirib çıxarmışdırsa, yenə də məyusluğa qapılmamalıdırlar. Rəbbin dəyişdirici qüvvəsi irsi və sonradan qazanılmış meylləri dəyişdirməyə qadirdir, zira Məsihin dini insanı yüksəldir.

Əgər Rəbbə səslənsəniz, cavab verəcək. O deyəcək: “Budur Mənəm; səninçün nə etməyimi istəyirsən?” Səma yerlə elə bağlıdır ki, hər bir ürək öz işini həyata keçirə bilər. Rəbb uşaqları sevir və istəyir ki, onlar öz yüksək vəzifələrini dərk edərək tərbiyə olunsunlar.

Birləşmiş səylər. İnsanın səyləri olmadan İlahi səylər mənasızdır. Allah o vaxt gücünü işə salacaq ki, valideynlər öz üzərlərinə düşən cavabdehliyi dərk edəcək və uşaqlarını düzgün tərbiyə etməyə çalışacaqlar. Rəbb o valideynlərlə əməkdaşlıq edəcək ki, Ondan asılılıqlarını dərk edərək, uşaqlarını qayğı və dua ilə böyüdürlər.

Yalnız insani cəhdlər uşaqlarınızın səma üçün kamil xarakter qazanmasına kömək edə bilməyəcək, lakin Allahm köməyilə böyük və müqəddəs iş yerinə yetirilə bilər.

Ata və analar üçün ən vacib iş uşaqlarının xarakterinin kamilləşməsinə yönəlmiş iş olmalıdır. Bu iş İlahinin köməyinə arxalanaraq, insanın bütün qüvvəsini sərf etməklə həyata keçirilməlidir. [54]

Атаnin Mövqeyi Və Vəzifələri

Allah belə fikirləşib ki, ailə - ata, ana və uşaqlar - bu dünyada ayrılmaz tam kimi mövcud olsunlar.

Ailəni xoşbəxt etmək təkcə ananın işi deyil. Ataların da yerinə yetirməli olduqları bəzi vəzifələr var. Kişi ailə münasibətlərinin birləşdirici halqasıdır, o, öz güclü, səmimi, nəvazişli bağlılıgı ilə möhkəm ittifaq yaradaraq, ailə üzvlərini, ananı və uşaqları birləşdirir.

Kişi və ata ailənin başçısıdır. Qadın ondan məhəbbət, uşaqların tərbiyəsində iştirak və kömək gözləyir; bu ədalətli tələbdir. Uşaqlar anaya məxsus olduqları kimi, ataya da məxsusdurlar, ata da eyni dərəcədə onların yaxşı yaşaması ilə maraqlanmalıdır. Uşaqlar dəstək və rəhbərlik üçün atalarına müraciət edirlər; o həyat haqqında düzgün təsəvvürə malik olmalı və ailəsi üçün hansı şəkildə ünsiyyətin yararlı olduğunu bilməlidir. Lakin hər şeydən əvvəl Allaha və Onun sözünə məhəbbət və hörmət onlara başçılıq etməlidir ki, övladlarını doğru yolla apara bilsinlər.

Ata ailənin xoşbəxtliyi üçün öz əməyini əsirgəməməlidir. Qayğı və işlər nə qədər ağır olsa belə, ailənin sevincinə maneçilik törətməməlidirlər; o, evə təbəssümlə və xoş sözlərlə gəlməlidir.

Əsl kişilik. Ata uşaq kimi yalnız coşqunluqla hərəkət etməməlidir. “Mən körpə ikən, - həvari Pavel deyir, - körpə kimi danışır, körpə kimi düşünür, körpə kimi dərk edərdim; [55] boya-başa çatdıqda isə, körpəliyi tərk etdim” (1 Kor. 13:11). Ata özünün ailə başçısı rolunu lazımınca oynamağı bacarmalı, möhkəm xarakterə malik olmalı və özünü ələ almağı bacarmalıdır. Onun ailə həyatındakı davranışı əxlaqi prinsiplərlə idarə olunmalıdır. Ailəsini saxlamaq üçün əlindən gələni edərək, əməksevərliyi özündə inkişaf etdirməlidir. Bu, qadının da ona qarşı hörmət hissini artırar.

Kişi öz kişiliyini ailə başçısı mövqeyini möhkəmlətməklə sübuta yetirmir. Öz avtoritetini saxlamaq üçün daim Müqəddəs Kitabdan sitat gətirməsi ona qarşı hörməti heç də artırmır. Öz qadınından, uşaqlarının anasından onun planlarına uyğun hərəkət etməyi tələb etmək, öz planlarının səhvsiz olduğunu düşünmək heç də onun kişiliyinin səviyyəsini yüksəltmir. Allah kişini qadına başçı təyin etmişdir ki, hər zaman onun müdafiəsində dursun. Lakin Allah öz avtoritetini müdriklik və mərhəmətdə izhar edir. Kişi də öz mövqeyini bu şəkildə saxlamalıdır. [56]

Ata və ana yalnız birlikdə işləməklə Allahın tapşırdığı işi yerinə yetirə bilərlər.

Bir-Birinə Kömək Edərək

Uşaqlara münasibətdə atanın üzərinə düşən vəzifələri ananın boynuna qoymaq olmaz. Əgər ana öz vəzifələrini ləyaqətlə yerinə yetirirsə, bu, onun üçün kifayətdir. Ata və ana yalnız birlikdə işləməklə Allahın tapşırdığı işi yerinə yetirə bilərlər.

Ata özünü uşaqların həyat və əbədiyyət üçün tərbiyəsi işindən kənarda tutmamalıdır. O, bu məsuliyyəti ana ilə bölüşdürməlidir. Həm atanın, həm də ananın üzərinə düşən bir sıra vəzifələr vardır. Əgər valideynlər uşaqlarının məhəbbət və hörmət kimi keyfiyyətlərə malik olmasını istəyirlərsə, bir-birlərinə bu cür münasibət bəsləməlidirlər.

Kişi öz ruhlandırıcı baxışı və nəvazişli sözlərinə qadını iş və qayğılarında həvəsləndirməli və dəstəkləməlidir. Qadınınızın düşdüyü ziddiyətli vəziyyətlərdən çıxmaq üçün kömək edin. Sözlərinizi seçərkən ehtiyatlı davranın, özünüzdə gözəl davranış, nəzakət, xeyirxahlıq kimi cəhətləri inkişaf etdirin, zaman keçdikcə əvəzini layiqincə alacaqsınız.

İşdəki xoşagəlməz halların ailə həyatınızı tutqunlaşdırmasına yol verməyin. Ata nə ilə məşğul olursa olsun, işdə hansı çətinliklərlə qarşılaşırsa qarşılaşsın, evə üzündə təbəssümlə gəlməli, bütün gün ərzində başqaları ilə danış- [57] dıgı kimi mülayim səslə danışmalıdır. Qadın kişinin dəstəyinə ümid bəsləyə bilirsə, bu, çox yaxşıdır, kişinin mülayim münasibəti ona güc verəcəkdir.

Həyat yoldaşları bir-birinin qaygısına qalmalıdırlar. Belə bir tendensiya mövcuddur ki, kişi özünü ailə ocağının idarəçisi kimi deyil, daha çox kirayənişin kimi apararaq, istədiyi vaxt evdən gedə, istədiyi vaxt gələ bilər. Ailə vəzifələri müqəddəs və vacibdirlər; lakin bununla belə ona etinasız yanaşaraq, adəti monotonluqla barışırlar. Əgər heç bir müxtəliflik, dəyişiklik və istirahət yoxdursa, çoxsaylı qayğı və çətinliklər narahatçılıq yaratmağa başlayır. Ümumi mövqeyi heç də çox yüksək olmayan ananın həyatı tükənməz fədakarlıqlarla doludur və əgər ər arvadın payına düşən çətinlikləri başa düşmür və ona dəstək vermirsə, qadının yükü daha da ağırlaşır.

Kişi öz ailəsinə böyük maraq göstərməlidir. Nəvazişli, sevincli, ruhlandırıcı sözlər ən güclü dərmanlardan daha təsirlidir. Xeyirxah işlərlə və həvəsləndirici sözlərlə ailəyə gətirilmiş xoşbəxtlik və nur sərf olunmuş əməyin yüz qat artığını ödəyir. Ər yadda saxlamalıdır ki, uşaqların tərbiyəsinin əsas hissəsi qadının üzərinə düşür, onların təfəkkürünün formalaşması qadından əhəmiyyətli dərəcədə asılıdır. Bu fikir kişidə ən xeyirxah hissləri oyatmalıdır və o, qadının işinin yüngülləşdirilməsi qayğısına qalmalıdır. O, evə əzgin vəziyyətdə gəlməli deyil, əksinə, öz gəlişi ilə evə nur gətirməlidir və qadınının ona güvənməsi üçün şərait yaratmalıdır.

Sərt olmayın. Bir çox ərlər və atalar Yaqubun hekayətindən yaxşı dərs götürə bilərlər. Təcili və çətin səyahətə çıxmaq məcburiyyətində qalmış Yaqub dedi: “Uşaqlar zəifdirlər, yanımda olan qoyun-keçi və mal-qara da sağmaldır. [58] Sürüləri daha bir gün sürsələr, hamısı tələf olar. Mən qabağımda olan qoyun-keçinin və uşaqların yerişinə görə yavaş gedəcəyəm” (Yar. 33:13, 14).

Qoy ağır həyat yolunda ata və ər onunla yola çıxan yaxınının gedə bildiyi şəkildə, “yavaş-yavaş getsin”. Pul və hakimiyyət dalınca qaçan dünyada yaşayaraq, o, onunla bərabər getməyə çağırılmış şəxsə təsəlli vermək və dəstəkləmək üçün dayanmağı bacarmalıdır.

Kişi qadınına mehribanlıq və tükənməz rəğbət göstərərək, kömək etməlidir. Əgər kişi qadınının həmişə gümrah və şən olmasını, evdə parlayan günəş şüalarına bənzəməsini istəyirsə, ona kömək etməlidir. Onun məhəbbətlə izhar olunmuş xeyirxahlığı və nəzakəti qadın üçün qiymətli ruhlandırma olacaq, qadına bəxş etdiyi xoşbəxtlik isə onun öz ürəyinə sevinc və sülh gətirəcək.

Əməkdasliq Ruhunu Necə Tərbiyə Edirsiniz?

Fikrinizə daha çox uyğun gələn cavabı qeyd edin.

1. Uşaqların tərbiyəsi ilə bağlı fikirləriniz üst-üstə düşürmü? (Bəli, xeyr, hərdən).

2. İntizamın yaradılması metodları ilə bağlı fikirləriniz üst-üstə düşürmü? (Bəli, xeyr, hərdən).

3. Hər ikiniz uşaqların tərbiyəsi üçün daşıdıgınız cavabdehliyi dərk edirsinizmi? (Bəli, xeyr, hərdən).

4. Uşaqların üstünə qışqırmamaq üçün özünüzü ələ almağa çalışırsınızmı? (Bəli, xeyr, hərdən).

5. Uşaqların yanında mübahisə etməməyə və savaşmamağa çalışırsınızmı? (Bəli, xeyr, hərdən).

6. Müəyyən işlərdə uşaqlarınızın sizə kömək etmələrinə [59] icazə verirsinizmi? (Bəli, хеуг, hərdən).

7. Hansısa işi başa çatdırmaqda uşaqlarınıza kömək edirsinizmi? (Bəli, xeyr, hərdən).

8. Uşaqlarınızın işə vərdiş etməsindən ötrü cəlbedici, oyun formasından istifadə edirsinizmi? (Bəli, xeyr, hərdən).

9. Uşaqlarınızın gücü çatmayan işlərin yerinə yetirilməsini onlardan tələb edirsinizmi? (Bəli, xeyr, hərdən).

10. Yaxşı yerinə yetirdikləri işin əvəzində uşaqlarınızı tərifləyirsinizmi? (Bəli, xeyr, hərdən). [60]

Kişi Necə Olmamalidir

Bir çox ailələrdə müxtəlif yaşlı uşaqlar böyüyür, onların bəziləri ananın diqqətindən və müdrik nəsihətlərindən əlavə, atanın daha tələbkar, eyni zamanda da dostcasına münasibətinə də chtiyacı var. Çox az atalar buna əhəmiyyət verirlər. Onlar öz borclarını yerinə yetirməkdən boyun qaçıraraq, bu yükü anaların üzərinə qoyurlar. Bununla belə, özlərinin verdikləri qiymətə əsaslanaraq, qadınları tənqid etmək hüququna malik olduqlarını iddia edirlər. Ağır cavabdehlik hissi və daimi məzəmmətlərdən yorğun düşmüş bədbəxt qadın və ana, hətta həmin şəraitdə ən doğru hərəkət etsə belə, təsadüfi hərəkətləri üçün özünü günahkar hiss edir və peşmançılıq çəkir. Hətta qadının böyük səyləri layiqincə qiymətləndirilməli və təriflənməli olduğu halda, qəm-qüssə və töhmət hədəfinə çevrilir. Çünki ər qadının iki nəfərin işinin öhdəsindən gələcəyini fikirləşərək, öz vəzifəsini yerinə yetirməkdən boyun qaçırır.

Bir çox ərlər bütün günü çaş-baş vəziyyətdə, bitib-tükənməz ev işlərinin yükü altında qalan qadının qayğı və çətinliklərini kifayət qədər başa düşmür və qiymətləndirmirlər.

Çox vaxt ərlər evə narazı halda gəlirlər. Xörək vaxtında süfrəyə verilməyən zaman, qənaətcil, dayə, aşbaz və xadimə vəzifələrini təkbaşına yerinə yetirən qadın ərinin danlaqlarına qulaq asmalı olur. Tələbkar ər o dərəcəyə qədər güzəştə gedə bilər ki, uşağı əldən düşmüş qadının əlindən [61] ala və ailəni tez yedirtməsi üçün ona şərait yarada bilər, lakin əgər uşaq atanın qucağında özünü narahat aparırsa, o, onun nazıyla oynamağı, sakitləşdirməyi özünə borc bilmir. Uşağın şıltaqlıqlarına dözməyin ana üçün necə baha başa gəldiyi haqda düşünməyərək, səbirsizliklə çağırır: “Ey, ana, gəl uşağını götür”. Məgər bu uşaq həm də onunku deyilmi? Məgər atalıq borcu uşaqlarının tərbiyəsi işində yükün bir hissəsini öz boynuna götürməyi ondan tələb etmirmi?

Evdə kölgə. Qaşqabaqlı, özündən razı və hökmranlığı sevən ər və ata yalnız özünü bədbəxt etmir, həm də bütün ailə üzvlərinin həyatına qaranlıq çökdürür. Onun arvadı qəmli və naxoşdur, uşaqlar isə atalarının pis xasiyyəti üzündən əsəbi böyüyürlər. Gec ya tez o, ailəyə bu cür münasibətin bəhrəsini görəcək.

Əgər xeyirxahlığı, diqqətliliyi və ürəyiyananlığı zəiflik hesab edirsinizsə, qadınla nəvazişli, mülayim və məhəbbətlə davranarkən ləyaqətinizi itirəcəyinizdən qorxursunuzsa, onda siz həqiqi kişilik və ləyaqət haqqında yanlış təsəvvürə maliksiniz.

Xeyirxah işləri yarımçıq qoymaq vərdişi zəifiiyin və xarakter çatışmazlığının göstəricisidir.

Sizin zəiflik kimi qiymətləndirdiyiniz şeylər Allahın gözündə həqiqi nəzakət kimi qiymətləndirilir.

Ey ərlər, qadınlarınızın ruhani həyat yaşaması üçün onlara şərait yaradın. Öz həyat yoldaşınızdan və uşaqlarınızdan həddindən artıq şeyləri tələb etməyin. Onları mühakimə etməyin. Əgər gümrah, şən ab-havanı saxlayaraq, onlarla dostcasına və nəvazişli danışsanız, evinizin üstünü almış kədər və bədbəxtlik buludlarını dağıdaraq, əvəzində nur bəxş etmiş olarsınız. Qadınınıza münasibətiniz haqqında [62] düşünün. Siz ifratçılığa vararaq, öz fikrinizə uyğun һәrəkət edirsiniz və arvadınızın fikrinin sizinkini üstələməsini istəmirsiniz? Qadınınıza hörmət etmirsiniz və uşaqlarınıza ona hörmət etməyi öyrətmirsiniz? Ona sizinlə bərabərhüquqlu şəxs kimi yanaşmırsınız, lakin idarəetməni öz əlinizə almağa çalışırsınız və bu işdən möhkəm-möhkəm yapışırsınız? Onda siz hökmən özünüzdə nəvazişlilik və ürəyi yananlıq kimi keyfiyyətləri inkişaf etdirməlisiniz.

Əgər ər arvadına qarşı despot, tələbkar və tənqidi münasibət bəsləyirsə, heç vaxt onun hörmət və bağlılığını qazana bilməyəcək və ər arvad münasibətləri qadında ikrah doğuracaq. Ər arvadının xeyirxah dostuna çevrilmək istəmədiyi üçün onun sevgisini qazana bilməyəcək.

Ərlər qayğıkeş, diqqətli, vicdanh, sadiq, ürəyiyanan olmalıdırlar. Məhəbbət və rəğbət bəsləməlidirlər. Əgər әг müsbət xarakterə, təmiz qəlbə, yüksək əqli səviyyəyə malikdirsə, o, ailəsini xoşbəxt edəcəkdir. [63]

“Bir-birinizin yüklərini daşıyın və Məsihin qanununu bu yolla icra edin Qal. 6:2.

Ata Və Övladlari

Əksər atalar uşaqlarını özlərinə cəlb etmək və onlarla sıx əlaqə yaratmaq imkanlarını əldən buraxırlar. Onlar vaciblik hissindən azad olmalı, bəzi az əhəmiyyətli işlərdə və b°Ş vaxtlarında özünə qapılmadan imtina etməli və uşaqları ilə birləşməlidirlər, onların ürəklərini möhkəm məhəbbət telləri ilə özlərinə bağlayaraq, kiçik xoşagəlməz anlarda onlara dəstək verməlidirlər. İşdən sonra bir müddət vaxtını uşaqlarla keçirmək ata üçün faydalı və xoş olar.

Övladlarının dostu. Oğlan övladı olan ata onları özünə bağlamaq üçün onlarla sıx əlaqədə olmalı, öz həyat təcrübələrini onlarla bölüşməli, onlarla sadə dildə və dostcasına danışmalıdır. Göstərməlidir ki, hər şeyi onlar üçün, onların xoşbəxtliyi üçün edir. Hansı işdə işləməyindən asılı olmayaraq, vaxtını uşaqlarından əsirgəməməlidir. O, onlara həyat verib və onlar üçün Allah qarşısında cavabdehlik daşıyır. Öz nadinc uşaqlarını bütünlüklə ananın nəzarəti altına buraxmağa onun haqqı yoxdur. Uşaqlarını tərbiyə edərkən, təmkinli olmaq və onları müdrikliklə idarə etmək ana üçün böyük çətinlik yaradır. Bu halda ata öz üzərinə böyük cavabdehlik götürməlidir.

Ailə başçısı kimi ata, övladlarının cəmiyyətin faydalı üzvləri olmaları və öz borclarını lazımınca yerinə yetirmələ- [64] ri üçün onları necə tərbiyə etmək lazım gəldiyini bilməlidir. Bu, onun bütün işlərindən daha vacib bir işdir. Uşağın həyatının ilk bir neçə ilində onun xarakterinin formalaşması işi anaya etibar edilmişdir, lakin ana həmişə yadda saxlamalıdır ki, tərbiyə işində ata ilə əməkdaşlıq etməsi vacibdir. Atanın başı iş həyatı və digər məşğuliyyətlərə o dərəcədə qarışmamalıdır ki, öz övladlarının xarakterlərini və ehtiyaclarını öyrənməyə vaxtı qalmasın. O, övladlarına yanaşmağı və hərəsinin öz qabiliyyəti və marağına uyğun məşğuliyyət tapmağa borcludur.

Atalar, bacardığınız qədər çox vaxtınızı uşaqlarınızla keçirin. Qoy sizin ağzınızdan heç vaxt onların etimadını qıra biləcək sözlər çıxmasın. Evinizə qaranlıq gətirməyin. Uşaqlarınızla xeyirxah və nəvazişli davranın, lakin həddindən artıq güzəştə getməyin. Qoy onlar da başqaları kimi kiçik məyusluqların öhdəsindən gəlməyi öyrənsinlər. Onlara bir-birinə hövsələli yanaşmağı, qarşılıqlı etibar və hörməti saxlamağı öyrədin. Nəvazişlə sərtliyi, xeyirxahlıq və rəğbəti qəti məhdudiyyətlə ahəngdar vəziyyətə salın. Boş vaxtlarınızın bir neçə saatını uşaqlarımza sərf edin və onları daha yaxşı öyrənməyə çalışın; onlarla birlikdə əməklə və idmanla məşğul olun, onların etibarını qazanın. Onlarla, xüsusilə də oğlan övladlarınızla dostluğunuzun qayğısına qalın. Bu yolla siz güclü faydalı təsir göstərmiş olacaqsınız.

Ata

Məndən öndə getmə, sənə çata bilmirəm.
Arxamda da gəlmə, səni apara bilmirəm.
Sadəcə olaraq yanımda get və dostum ol. [65]

Ananın işi taxtda oturmuş padşahın işi qədər vacibdir.

Аnаnin Vəzifəsi

Qadın Allahın başlanğıcdan onun üçün təyin etdiyi mövqeni tutmalıdır - o, əri ilə bərabər səviyyədədir. Yalnız sözdə deyil, həyatda da bu cür olan analara dünyanın böyük ehtiyacı var. Əminliklə deyə bilərik ki, qadının vəzifələri ərin vəzifələrindən daha müqəddəsdir. Qoy qadın öz işinin müqəddəsliyini dərk etsin və uşaqlarını elə tərbiyə etsin ki, bu dünyada fayda versinlər və daha gözəl həyatdakı ailənin üzvləri olsunlar.

Uşaqlara öyrətmək lazımdır ki, öz analarına qulluq etməyə məhkum olunmuş qul kimi deyil, kraliça kimi münasibət bəsləsinlər. O, öz ana ləyaqətini qoruyaraq, evini müdrikliklə idarə etməlidir. Onun ailədəki təsiri birinci yerdə durmalıdır; ananın sözü - qanundur.

Qadın çox vaxt öz əməyini lazımınca qiymətləndirmir və onu ağır və darıxdırıcı ev işi hesab edir. O, hər gün, hər həftə eyni işləri görməkdə davam edir və heç bir xüsusi nəticə görmür. Günün sonunda o, edə bildiyi çoxsaylı kiçik işləri yada sala bilmir. Ərinin nailiyyətərini görərək düşünür ki, yada salmağa layiq heç nə etməmişdir.

Kişi isə evə gələrkən, özündən razı və məğrur halda gün ərzində gördüyü işlərini sadalayır. O, qadının ona qulluq etməli olduğuna işarə vurur, axı qadın uşaqlara nəzarət etməkdən, xörək bişirməkdən və evi yığışdırmaqdan başqa bir işlə məşğul olmayıb, deməli, bir o qədər yorul- [66] mayıb. Әг ali hökmdar kimi tənqid edir, mühakimə edir, əmr edir. Bütün bunlar qadını və ananı daha da əldən salır, çünki o, gün ərzində öz vəzifələrini yerinə yetirərək çox yorulmuşdur, lakin heç bir nəticə görünmür. Bu da onun ruhdan düşməsinə səbəb olur.

Əgər insanlar Allahın onların gün ərzində gördükləri işlərini nə qədər qiymətləndirdiyini, Onun tükənməz diqqətinin bu və ya digər adamın etdiklərini necə müqayisə etdiyini görə bilsəydilər, səmanın bu həqiqətindən heyrətə gələrdilər. O zaman ata öz əməyini bir qədər təvazökarlıqla qiymətləndirməyi öyrənərdi, ana isə öz işini müdrikliklə, ‘səylə və təmkinlə yerinə yetirmək üçün cəsarət və güc toplaya bilərdi.

Ata ötəri, gəldi-gedər şeylərin qayğısma qalmaqla məşğul olduğu bir vaxtda, ana isə uşaqların ağıl və xarakterinin nəinki bu həyat üçün, həm də əbədiyyət üçün kamilləşməsindən ötrü çalışır.

Allahın tapşırığı. Qadının bütün həyati işləri içərisində ən müqəddəsi uşaqlarına münasibətdə daşıdığı borcudur. Lakin tez-tez eqoist arzuların həyata keçirilməsi xatirinə bu borca göz yumulur. Uşaqların yer həyatı və əbədiyyət üçün maraqları valideynlərə etibar olunmuşdur.

Dəb və ənənələr hətta pis olsa belə gənclər üzərində böyük hökmranlığa malikdir. Əgər ana uşaqlara nəsihət vermək, onlara rəhbərlik etmək və pis yoldan çəkindirmək borcunu unudursa, uşaqlar təbii ki şəri qəbul edirvə xeyirdən üz döndərirlər. Öz dualarınızla Allaha bu sözlə müraciət edin: “Uşaqlarımızı necə tərbiyə etməyi və onlarla necə davranmağı bizə öyrət”. Allahın Öz Kəlamı vasitəsilə sizə verdiyi məsləhətlərə əməl edin və ehtiyacında olduğunuz müdrikliyi əldə edəcəksiniz. [67]

Göylərdə olan müqəddəs Allah var, Onun nuru və izzəti öz övladlarına şərə qarşı durmağı öyrədən sadiq anaların üzərinə yağır. Heç bir başqa iş ananın işi qədər böyük əhəmiyyət kəsb edə bilməz.

Ana, rəssam kimi kətan üzərində gözəl rəsm əsəri çəkməyə, yaxud heykəltaraş kimi mərmərdən heyrətamiz bir heykəl yaratmağa çağırılmamışdır. O, yazıçı kimi öz dərin düşüncələrini sözün gücü ilə ifadə etməyə, yaxud musiqiçi kimi gözəl hissləri melodiyalarda açıqlamaq üçün çağırılmamışdır. Ona tapşırılmış iş - Allahın köməyilə Onun surətini insan qəlbində yaratmaqdır.

Bu tapşırığa əməl etməyə çalışan qadın onun üçün yaradılmış imkanları hədsiz dərəcədə qiymətli hesab edəcək. O, tərbiyənin ən yaxşı metodlarından istifadə edərək, öz şəxsi xarakterində uşaqları üçün ən yüksək idealı yaratmağa çalışacaq. Öz qabiliyyətlərini kamilləşdirmək üçün səbir və cəsarətlə səy göstərəcək ki, ağlının yüksək imkanlarından övladlarının tərbiyəsi üçün düzgün istifadə etsin.

Qoy hər bir ana başa düşsün ki, onun həyatının hər bir anı hədsiz qiymətə malikdir və hər kəsin öz əməllərinə görə cavab verəcəyi həmin təntənəli gündə onun işləri böyük imtahana məruz qalacaq. O zaman aydın olacaq ki, insanların bir çox uğursuzluqlarının və cinayətlərinin səbəbi uşaqlarını doğru yola yönəltməyə borclu olanların cəhaləti və etinasızlığıdır. O zaman aydın olacaq ki, ruh, həqiqət və müqəddəsliklərilə, prinsipləri, təsirləri və uğurları ilə dünyaya xeyir-dua gətirənlərin çoxu hər şeyə görə dua edən məsihçi-analarına borcludurlar.

Qadın və ana başını daim ağır ev işlərilə qatmaq əvəzinə, kitab oxumağa, lazımi informasiyanı əldə etməyə, [68] əriylə ünsiyyətə və uşaqlarının əqli qabiliyyətlərinin inkişaf etdirilməsinə vaxt ayırmalıdır. Əlinizdə olan imkanlardan istifadə edin ki, sizin üçün qiymətli olan insanlara təsir edərək, onların həyat səviyyəsini daha da yüksəldəsiniz. Allahı özünüz üçün dəyişməz Yoldaşa və yaxın Dosta çevirmək üçün vaxt ayırın. Allahın kəlamlarını öyrənmək üçün vaxt ayırın və Onun əl işlərinin gözəlliyinə baxaraq, Ondan öyrənmək üçün uşaqlarınızla təbiətin qoynuna çıxın.

Xeyirxah və şən olun. Bütün vaxtınızı tükənməz ev işlərinə sərf etmək əvəzinə, həmin axşamı bütün ailənizin ağır iş günündən sonra bir-birilə görüşə biləcəyi dostcasına ünsiyyət saatlarına çevirin. O zaman bir çox ərlər üstünlüyü dostlarına deyil, öz evlərinə verərdilər. Bir çox oğlan uşaqları küçələrdən və qapıların ağzından əl çəkərdilər. Bir çox qız uşaqları isə düşüncəsiz tanışlıqlardan xilas olmuş olardılar. Ailənin təsiri həm valideynlər üçün, həm də övladlar üçün Allahın fikirləşdiyi kimi, bütün həyatın xeyir-duasına çevrilərdi. [69]

Ananın qüvvəsi - Allahın qüvvəsindən sonra dünyada ən böyük qüvvədir.

Аиаш Təsiri

Ananın fəaliyyət sahəsi məhdud ola bilər, lakin onun atanın təsiri ilə birləşmiş təsiri əbədiyyət kimi dəyişməzdir. Xeyirxah təsir bağışlayan ananın qüvvəsi Allahın qüvvəsindən sonra dünyada ən böyük qüvvədir. O, həyatın çətinliklərindən və fəlakətlərindən keçərək, gələcəyə, əbədi həyata doğru can atır.

Ana və övladları incə həyat bağları ilə bir-birinə bağlıdırlar. Övlad atasının deyil, anasının həyatını və nümunəsini daha asanlıqla qəbul edir, çünki onları güclü hisslər birləşdirir.

Ananın düşüncələri və hissləri çox güclü şəkildə irsən uşaqlara keçir. Əgər ana yalnız öz fikirləri üzərində cəmləşirsə, eqoizmə qapılırsa, deyingən və tələbkardırsa, bu, onun uşağının xarakterində də özünü büruzə verəcəkdir. Beləliklə, bir çoxları düzəltmək mümkün olmayan şəkildə şərə meylli böyüyürlər. Ananın yeganə ümidi - Allahdır. O, güc və xeyir-dua üçün Allaha müraciət edə bilər; onun səyləri boşa çıxmayacaq.

Səbir. Gün ərzində bir neçə dəfə həyəcanlanmış uşağın qışqırıq səsi eşidilir: “Ana, ana!” Bu səsə cavab vermək üçün ana hər yerdə hazır vəziyyətdə olmalıdır. Əgər uşaq çətin vəziyyətə düşübsə, müdrik ana ona bu vəziyyətdən çıxmaqda kömək etməlidir. Əgər uşaq özünün hansısa ye- [70] ni kəşfindən razı qalıbsa, istəyir ki, anası da bunu görsün və ümid edir ki, o da buna sevinəcək. Ananın təqdiredici sözləri uzun müddət uşağın ürəyini qızdıracaq.

Ana böyük səxavətlə uşaqlannın üzərinə qiymətli işıq və sevinc yağdıra bilər. O, uşaqlarının ürəklərini özünə o qədər cəlb edə bilər ki, onunla ünsiyyət uşaqlar üçün ən arzuolunan hadisəyə çevrilər.

Lakin çox vaxt əhəmiyyətsiz hadisələr ananın səbrini tükəndirir. Körpələrin nadincliyi ana üçün çox böyük narahatçılıq və çətinlik törədir. Ana özünü ələ almağı yaxşı bacarmalıdır, əks halda onun ağzından əsəbi kəlmələr çıxa bilər. Ana əsəbi vəziyyətdə olan zaman sakitcə Allaha müraciət etsə çox yaxşı olar. Bu, onun əsəblərini sakitləşdirər, özünü ələ almaqda, sakitliyi və şəxsi ləyaqət hissini saxlamaqda kömək edər. Kobud sözlərdən uzaq durmaq, hirsi yatırtmaq üçün müəyyən cəhdlər etmək lazımdır, lakin əgər boş-boşuna buraxsan, o, sizin təsirinizin bəhrəsini məhv edə bilər. Yenidən ugur qazanmaq üçünsə uzun vaxt lazım olacaq.

Uşaqlar hər şeyi kəskin surətdə qəbul edirlər və səbirli, sevən səs ahəngini, uşaq qəlbindəki məhəbbəti və bağlılığı yaralaya biləcək acıqlı, sərt əmrdən ayırmağı bacarırlar. Əsəbiliklə, anlama və məhəbbət azlığı ilə uşaqlarınızın sizdən ayrılmasına yol verməyin.

Analar öz ciddi vəzifələrini diqqətdən yayındırmayaraq, aydın şəkildə başa düşməlidirlər ki, onların təsir və nümunələri uşaqların xarakterində və gələcək taleyində əks olunur. Onlar özlərində həqiqi, xeyirxah və gözəl xarakter inkişaf etdirməlidirlər.

Ananın əməyinin həqiqi qiyməti. Hətta qadınlar özləri əməklərini həmişə layiqincə qiymətləndirmirlər. Evdə yerinə [71] yetirilməli olan vəzifələr səbirli cəhdlər, özünüidarə, nəzakət, müdriklik və fədakar məhəbbət tələb edir; lakin yenə də qadın əksər hallarda öz nailiyyətlərilə öyünə bilməz. O, yalnız evin normal intizamını qoruyur. Bəzən o, yorğun və çaşqın halda uşaqlarla mehriban danışmağa, başların qatmağa, onları xoşbəxt etməyə və doğru yola yönəltməyə çalışır. Ona elə gəlir ki, elə də əhəmiyyətli bir işlə məşğul olmur. Lakin bu, belə deyil. Səma mələkləri hər günün qayğılarını çiyinlərində daşıyan yorğun ananın hər addımın izləyirlər. Bu dünyada onun adı yadda qalmaya bilər, lakin Allahın həyat kitabına yazılmışdır.

Öz vəzifələrinizi ləyaqət və sevinclə yerinə yetirin. Yaxşı qurulmuş evdə edilməsi vacib olan işləri alçaldıcı hesab etməyin.

Hansısa başqa işin daha vacib olduğunu düşünə bilərsiniz, lakin Allah istəmir ki, siz ərinizi və övladlarınızı diqqətdən məhrum edəsiniz. Uşaqlarınızın nalayiq insanlarla ünsiyyət etməsinə və ürəklərini sizə, analarına qarşı sərtləşdirmələrinə yol verməyin. Bu, hər şeydən əvvəl onları səhv yola aparır. Uşaqlığın ilk illəri əmək, sayıqlıq, dua və hər hansı yaxşı hərəkətin təqdir olunmasını tələb edir. Hansısa digər işə daha çox diqqət yetirərək, siz uşaqlarınızı Allahın görmək istədiyi şəkildə, əbədi həyat üçün tərbiyə edib böyüdə bilməzsiniz. Allah onların qayğısına qalır; siz də bu cür hərəkət etməlisiniz. [72]

Çətinlikləri Dəf Edərkən

Bir çox ailələr ona görə bədbəxt olurlar ki, qadın sadə ailə həyatının adi ev işlərindən ikrahla üz çevirir. İş və qayğılar onun xoşuna gəlmir, sevinc, məmnunluq və maraqla yerinə yetirmək mümkün olan və onun özü üçün də faydalı olan şeylər ağır və darıxdırıcı yük kimi görünür.

Əlbəttə, ev həyatı həmişə yaxşı olmur. Gün ərzində bir çox şeylər bizim səbrimizi imtahana çəkir və güc tələb edir. Bəzi vəziyyətləri dəyişmək iqtidarında deyilik, lakin insanın şəraitə münasibəti onu xarakterizə edir. Öz prinsiplərinin idarə olunmasını və məhvə sürüklənməsini şəraitin ixtiyarına verənlər üzərlərinə düşən vəzifələri unudurlar.

Başqalarının səbirsizlik və dözümsüzlük üzündən əllərini yana saldıqları çətinliklərə mərdliklə sinə gərərək, işinizi səylə davam etdirməyə çalışırsınızsa, həm iradəniz möhkəmlənir, həm də maneələri dəf etmək təcrübəniz başqalarına da öz sözləriniz və nümunənizlə kömək etməyiniz üçün imkan yaradır. Əlverişli şəraitdə işinin öhdəsindən müvəffəqiyyətlə gələn bir çox insanların bədbəxtlik və imtahanlara düçar olan zaman xarakterləri dəyişilir; çətinliklərin sayı artdıqca, xarakter də bir o qədər korlanır. Allah istəmir ki, biz şəraitin qurbanlarına çevrilək.

Çox ərlər və uşaqlar öz evlərində cəlbedici heç nə tapmırlar və daim narazılıq kəlmələri eşidirlər, ona görə də rahatlıq və sevinci evdən kənarda axtarmaga başlayırlar. Ev [73] qayğıları ilə məşğul qadın və ana isə hətta öz çətinlikləri və problemləri haqqında danışmasa da belə, get-gedə diqqətsiz və məhəbbət xəsisinə çevrilir. Halbuki, bu məhəbbət evi həm ər, həm də uşaqlar üçün xoş məkana çevirir. Onun başı biş-düşə, yır-yığışa qatışan müddətdə, ər və uşaqlar yad adamlar kimi gəlib gedirlər.

Çox analar tez-tez öz vaxtlarını lazımsız xırdalıqlara sərf edirlər. Öz hissslərini və diqqətlərini müvəqqəti, ötəri olan şeylərə həsr edərək, əbədi olan haqqında fikirləşmirlər. Nə qədər analar öz uşaqlarını diqqətdən məhrum edirlər və onlar kobud, nəzakətsiz və mədəniyyətsiz böyüyürlər!

Gündəlik vəzifələrinizi yerinə yetirmək üçün Allahdan güc və dəstək istəyin, o zaman ərinizin hörmət və etibarını qazanacaq, uşaqlarınızın ləyaqətli insan, ədalətli davranmaq əxlaqına malik olduqlarını görəcəksiniz. Bununla bərabər, bu cür imkanları əldən buraxan və öz vəzifələrini başqalarına həvalə edən analar ən sonda bu nəticəyə gələcəklər ki, cavabdehlikdən boyun qaçırmaq olmaz. Onlar acı kədər içində laqeydlik və etinasızlıqla əkdikləri toxumların bəhrəsini yığacaqlar. Bu həyatda heç nə təsadüfi baş vermir; məhsul səpilən toxuma uyğun olacaq. [74]

“Sağlamlıq uğur kimidir - ondan sui istifadə edənə artıq iltifat göstərmir”. Sent Evremont.

Аnanin Sağlamliği Və Xarici Görünüşü

Analar öz sağlamlıqlarının ciddi şəkildə qayğısına qalmalıdırlar. Çox vaxt başı yaşamaq üçün vacib olan vəsaitlərin əldə olunmasına qarışmış, qayğı və çətinliklərin təzyiqi altında qalmış ər və atalar qadının gücünün tükənməsinə yol verirlər. Ailənin ümumi maraqlarına görə ananı bütün izafi işlərdən azad etmək və Allahın ona bəxş etdiyi həyatı, sağlamlığı və qüvvəni qorumaq üçün bütün mümkün vasitələrdən istifadə etmək lazımdır.

Özünüzü ələ almağı öyrənin.

Özünü tamamilə ələ ala bilməsi üçün апа, hər hansı fiziki və əqli pozğunluqdan qorunmaq üçün bütün təhlükəsizlik tədbirlərindən istifadə etməlidir. Onun həyatı saglamlıq qanunların uyğun gəlməlidir. Qəbul olunan qida ağıl və xarakterə birbaşa təsir göstərdiyi üçün апа qida qəbulunda diqqətli olmalıdır. O, həyəcanlandırıcı deyil, doyurducu qida qəbul etməlidir ki, əsəbləri və xarakteri sakit vəziyyətdə olsun. O zaman o, uşaqlarının müxtəlif meylləri ilə qarşılaşan zaman təmkinini saxlamağı bacaracaq.

Апа depresiya anlarında öz əsəblərini və düşüncəsini idarə etməyi öyrənmək üçün çox çalışa bilər və çalışmalıdır, [75] əgər özünü öyrətsə, hətta xəstə olanda belə, mehriban, şən və daha artıq səs-küyə davamlı ola bilər. Uşaqların ondakı əzgin ruhu görmələrinə, evi qəbir kimi, ananın otağını isə dünyada ən kədərli yer kimi qəbul etmələrinə yol verməməlidir. Əqlimiz və emosiyalarımız yalnız iradəmiz sayəsində bizə tabe olur. Bir çox hallarda iradə əsəblərin sakitləşdirilməsi üçün ən etibarlı vasitəyə çevrilir. Uşaqlarınızın sizi qaşqabaqlı görməsi üçün şərait yaratmayın.

Cazibədar görünməvə calışın.

Bəzi qadınlar və analar çox güman ki, evdə işləyərkən necə göründüklərinin fərq etmədiyini düşünürlər, evdə isə onları yalnız ərləri və uşaqları görürlər. Lakin küçəyə çıxarkın zövqlə geyinməyi bacarırlar. Məgər ərin və uşaqların fikri və məhəbbəti yad adamların və dostların nöqteyi-nəzərindən daha vacib olmalı deyilmi? Ərin və uşaqların fikri qadın üçün bütün digər insanların fikrindən daha vacib olmalıdır.

Əgər analar evdə səliqəsiz geyməyi özlərinə rəva bilirlərsə, uşaqlarını da özləri kimi pinti öyrədirlər. Çox analar belə hesab edirlər ki, evdə hər cür paltarı, hətta çirkli və cırıq olsa da geymək olar. Uşaqlar öz analarının çirkli, əzik paltarlarını həmişə səliqəli geyinən adamların paltarları ilə müqayisə edirlər və ana get-gedə uşaqları arasında hörmətini itirir.

Sizə yaraşan paltarlar geyinin. Bu yolla uşaqlarınızın hörmətini daha çox qazanmış olarsınız. Uşaqlarınızın da bu cür geyinməsinə nəzarət edin. Pintiliyə alışmalarına yol verməyin.

Bəzək əşyalarının köməyilə deyil, təmiz, yaxşı tikilmiş paltarlar geyinməklə, bacardığınız qədər cazibədar görün- [76] məyə çalışın. Bu yolla siz daim uşaqlarınızı səliqəyə və təmizkarlığa alışdırmış olacaqsınız. Uşaqların məhəbbəti və hörməti hər bir ana üçün ən qiymətli hədiyyə olmalıdır. Ananın geyindiyi paltarlar uşaqları təmizkarlığa və səliqəsəhmana öyrətməli və onların düşüncəsində təmizlik təsəvvürü yaratmalıdır. Hətta ən az yaşlı uşaqlarda da ahəngdarlıq hissi, əşyaların uyğunluğu anlamı mövcuddur; əgər onlar hər gün çirkli paltar və yığışdırılmamış otaqlar görürlərsə, onda təmizkarlığa və səliqəyə necə ehtiyac duya bilərlər?

Səliqə-səhman və təmizlik səmavi qanundur; bu İlahi tələblərə uyğun olmaq üçün səliqəli və cazibədar görünməliyik.

Qidalandirici Resept

Səhər yeməyi üçün bu qidanı sınaqdan çıxarın. Çox şübhəsiz o, bütün ailənin zövqünə uyğun olacaq.

Myusli.

İnqredientlər:
1/2 kq herkules.
1 stəkan şəkər tozu.
50 qr. üyüdülmüş kokos.
1 stəkan buğda kəpəyi.
1/3 stəkan ərik qurusu.
1/3 stəkan çərdək və saplaqlarından təmizlənmiş kişmiş.
1/3 stəkan badam və ya qoz-fındıq.
1/3 stəkan su
1/3 stəkan bitki yağı.
2 stəkan qovrulmuş qarğıdalı. [77]

Hazırlanması:
1. Qarğıdalı və kişmişdən başqa bütün quru inqredientləri qabda qarışdırın.
2. Yaxşıca qarışdırılmış yağla suyu əlavə edin.
3. Hazırladığınız qarışıqdan hər tavaya üç stəkan tökərək, azacıq qızdırılmış duxovkaya qoyun. Qarışıq quru, xırçıltılı hala gələnədək vam odda qızardın. Hər 10 dəqiqədən bir qarışdırın.
4. Qarışığı duxovkadan çıxarın, böyük qaba tökərək yaylaşdırın, yaxşı külək tutan yerə qoyub soyudun.
5. Qovrulmuş qarğıdalı və kişmişi əlavə edin.
6. Ağzı yaxşı bağlanmış paket və bankalarda saxlamaq lazımdır.
7. Soyuducudan kənarda saxlama müddəti 1 aydır.
8. Süfrəyə süd (isti və ya soyuq), meyvə salatı, yoqurt və sokla vermək olar. Yaxud tort və piroqların yuxarı səthinə səpmək olar.

Myusli qidalandırıcı ərzaqdır və uşaqlar onu xüsusilə sevirlər. [78]

Uşağın düzgün formalaşması bütünlüklə ananın vərdişlərindən asılıdır.

Övlad Dünyaya Gələnə Qədər

Ana olmağa hazırlaşmaq üçün qadın böyük səbir göstərməlidir. Əksər valideynlər hesab edirlər ki, bətndaxili dövrdə uşağa olan təsir davamlı deyil və buna görə də böyük əhəmiyyət kəsb etmir.

İnsanların meyl və maraqları müəyyən prinsiplərə əsaslanmalıdır. Əgər ana uşağının dünyaya gəlməsi ilə bağlı Allahın niyyətlərini həyata keçirmək istəyirsə, bəzi şeylərdən imtina etməyi bacarmalıdır. Əgər uşaq dünyaya gəlməzdən əvvəlki vaxtlarda ana öz arzularına uyğun, eqoist, əsəbi, tələbkar həyat tərzi keçirirdisə, onda onun bu cəhətləri uşağın xarakterində əks olunacaq. Bunun nəticəsində bir çox uşaqlar irsi olaraq öhdəsindən gəlmək mümkün olmayan şərə meyllilik əldə edirlər. Lakin əgər qadın səbirli və fədakar ruha malikdirsə, əgər o, xeyirxah, nəvazişli və qərəzsizdirsə, bu gözəl xüsusiyyətləri uşaqlarına da ötürə bilər.

Gələcək ananın ətrafını xoşagələn və sevincli etmək işinə diqqətli yanaşmaq lazımdır. Qadın və ananın üzərinə düşən yükü azaltmaqdan ötrü əlindən gələni etmək üçün ər və atanın üzərinə çox böyük məsuliyyət düşür. Ər qadı- [79] nın vəziyyətini nəzərə alaraq, bacardığı qədər ona kömək etməlidir. O, gülərüz, nəzakətli, xeyirxah, nəvazişli olmalı və qadının bütün ehtiyaclarına xüsusi diqqət yetirməlidir.

Qidalanma ilə bağlı yanlış fikirlər. Hamiləlik dövründə qadının istədiyi hər şeyi yeyə bilməsi fikri yanlışdır və bu fikir sağlam düşüncəyə deyil, adətlərə əsaslanır. Hamilə qadının iştahası aldadıcı və çətin doyurulandır, artıq mövcud olan adətlərə görə o, yediyi qidanın onu doyurdacağı və uşağının inkişafını təmin edəcəyi haqqında fikirləşmədən, qarşısına keçən hər şeyi qəbul edə bilər. Qəbul olunan qida qıcıqlandırıcı deyil, doyurducu olmalıdır.

Məhz hamiləlik dövründə qadınlar sadə qida qəbul etməli və istifadə etdikləri məhsulun keyfiyyətinin qayğısına qalmalıdırlar.

Bu prinsiplərə uyğun hərəkət edən və ətraflı məlumatlara malik olan qadınlar hamiləlik dövründə sadə qidalardan imtina etməyəcəklər. Onlar unutmayacaqlar ki, gələcək uşağın həyatı onlardan asılıdır, ona görə də öz vərdişlərinə, xüsusilə də qidalanma tərzlərinə diqqətli yanaşacaqlar. Onlar qidanı yalnız yaxşı daddığına görə yeməli deyillər. Sağlam düşüncə tərzinə görə etməməkləri gərəkən şeyləri etməyi tövsiyə edənlər çox olacaq. Uşaqların bir çoxunun xəstə doğulmasının səbəbi anaların öz iştahalarına güzəştə getmələrindədir.

Qadının fiziki təlabatlarına diqqətsiz yanaşmaq olmaz. O, iki həyat üçün cavabdehlik daşıyır; onun arzularını diqqətlə dinləmək və təlabatlarını ödəmək lazımdır. Lakin qadın da eyni zamanda qida, yaxud digər məsələlərlə bağlı olmağından asılı olmayaraq, öz fiziki və əqli qüvvəsini zəiflətməkdən uzaq durmalıdır. [80]

Uşağın düzgün xarakterinin əsası, o, hələ dünyaya gəlməzdən qabaq ananın öz qarşısına qoyduğu qəti özünüidarə sayəsində qoyulur.

Daxili vəziyyət. Ana olmağa hazırlaşan qadın şəraitdən asılı olmayaraq, həmişə şən, sakit əhval-ruhiyyəni saxlamalıdır və bilməlidir ki, uşağının fiziki sağlamlıgı və sakit, təmkinli xarakteri ilə onun bütün səylərinin əvəzi səxavətli şəkildə ödəniləcəkdir. Lakin bu, hələ hamısı deyil. O, həyata nikbin baxışı özündə vərdiş halına sala bilər və bu yolla şən əhval-ruhiyyəni saxlaya, öz ailəsini və ünsiyyət saxladığı insanları xoşbəxtlik ruhu ilə doldura bilər.

Valideyn Olmağa Hazirsinizmi?

Aşağıdakı fikirlərdən hər birini diqqətlə oxuyun və sizin hisslərinizə daha çox uyğun gələn cavabı qeyd edin.

1. Körpələri müşahidə etmək və qucağıma almaq xoşuma gəlir. (Bəli, xeyr, hərdən).

2. Həyat yoldaşımın köməyi olmadan da uşağın qayğısına qala bilərdim. (Bəli, xeyr, hərdən).

3. Mən öz emosiami bürüzə vermədən gecə qalxıb ağlayan körpəni sakitləşdirməyə hazıram. (Bəli, xeyr, hərdən).

4. Uşağın qayğısına qalmaqla bağlı ənənəvi işləri görməkdən xoşlanıram: onu çimizdirmək, alt paltarlarını dəyişdirmək, yedizdirmək, yırğalamaq və s. (Bəli, xeyr, hərdən).

5. Uşaq öz davranışına görə sevgiyə layiq olmasa da, onu sevməyə hazıram. (Bəli, xeyr, hərdən).

6. Uşağımın xarici görünüşü nə cür olsa belə, onu qəbul etməyə hazıram. (Bəli, xeyr, hərdən). [81]

7. Bizim ailə gəlirlərimiz uşağı vacib olan hər şeylə təmin etməyə imkan verir. (Bəli, xeyr, hərdən).

8. Dostlarımla görüşə getmək əvəzinə xəstə uşağımla evdə qalmağa hazıram. (Bəli, xeyr, hərdən).

9. Mən öz valideynlərimdən asılı deyiləm və valideynlik vəzifələrini yerinə yetirməyə hazıram.

10. Əvvəllər yalnız ikimizə aid olan vaxtın çox hissəsini indi övladımıza sərf etdiyimizi başa düşürəm və buna güzəştə getməyə hazıram.

Bu suallara cavab verərkən öz fikrinizi həyat yoldaşınızla bölüşdürün. Əgər övlad dünyaya gətirmək üçün qərar vermisinizsə, məsləhət və müdriklik üçün Allaha üz tutun, O, böyük məmnunluqla sizə kömək edəcəkdir. [82]

“Ananın boynunu bəzəyə biləcək ən gözəl boyunbağı onu qucaqlayan övladının əlləridir “. Qarsiya Matos.

Kiçik Yaşli Uşaqlara Qayği

Körpə üçün ən yaxşı qida təbiətin ona bəxş etdikləridir. Bu imkanı gərəksiz hesab edərək, rədd etmək lazım deyil. Uşağı yedizdirmək kimi vacib vəzifədən şəxsi rahatlığı naminə boyun qaçırmaq ananın insafsızlığını göstərir.

Uşağın xarakteri müəyyən dərəcədə anasından aldığı qidadan asılıdır. Buna görə də ananın körpəni yedizdirərkən şən olması və eyni zamanda özünü ələ ala bilməsi çox vacibdir. Uşaqla ünsiyyət zamanı ananın sakit, təmkinli davranışı körpənin əqlinin formalaşmasına müsbət təsir göstərəcək. Əgər körpə əsəbi və özündən tez çıxandırsa, ananın ehtiyatlı, aramlı hərəkətləri ona sakitləşdirici və tənzimləyici təsir göstərəcək və körpənin sağlamlığı əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşacaq.

Körpəyə qayğı. Körpənin həyatı nə qədər sakit və sadə keçsə, onun fiziki və əqli inkişafı da bir o qədər müsbət istiqamətdə gedəcək. Ana həmişə sakit təbiətli, təmkinli olmağa çalışmalıdır. Südəmər uşaqlarla qeyri-düzgün rəftar, demək olar ki, öldürücü təsirə malikdir. Onlar şıltaqlıq edəndə, adətən, sakitləşdirmək məqsədilə yedizdirməyə başlayırlar. Beləliklə, hələ beşikdən uşaqlara öyrədirlər ki, [83] onlar yemək üçün yaşayırlar. Çox vaxt analar gün ərzində müəyyən işləri yerinə yetirmək üçün plan qururlar və uşaqlar onları işlərindən ayıran zaman, ana onları sakitləşdirmək və əyləndirmək əvəzinə, yemək yedizdirirlər. Bu üsuldan istifadə edərək, müəyyən müddətlik məqsədlərinə nail olurlar, ümumilikdə isə vəziyyəti daha da çətinləşdirirlər. Körpənin qidaya ehtiyacı olmayan bir vaxtda onun mədəsi qidayla doldurulur. Bu halda tələb olunan yeganə şey ana diqqətidir.

Körpənin paltarını hazırlayarkən, dəbə uyğun və qürur doğuran şeylərə deyil, rahatlıq, sərbəstlik və sağlamlıq üçün gərəkli olanlara üstünlük vermək lazımdır. Körpənin istiliyə ehtiyacı var, lakin çox vaxt böyük bir səhvə yol verirlər. Körpəni təmiz havadan əsaslı dərəcədə məhrum edərək, həddindən çox qızdırılmış otaqlarda saxlayırlar.

Körpəni onun orqanizmini zəiflədə və ona zərər gətirə biləcək şeylərin təsirindən qorumaq lazımdır. Körpənin ətrafında xoşagələn və təmiz mühitin yaradılmasına xüsusi diqqət ayırmaq lazımdır. Körpəni gözlənilməz şəkildə və kəskin dəyişən tempraturdan qorumaq vacibliyi ortaya çıxa bilər. Həmçinin, körpə yatanda və ya ayıq olan zaman, gündüz və ya gecə, onun təmiz, orqanizmi möhkəmləndirən hava ilə qidalanmasının qayğısına qalmaq vacibdir.

Xəstə uşaqlara qulluq. Bütün valideynlər uşaq xəsətələnən zaman ona qulluq etməyi, xəstəliyin qarşısını almağı və naxoşlamış körpəni müalicə etməyi öyrənməlidirlər. Xüsusilə analar xəstə uşağa qulluq etməyi yaxşı bacarmalıdırlar. Uşaqların xəstələnməsinin səbəbi bir çox hallarda qeyri-düzgün qulluqda olur. Rejimsiz qidalanma, qeyridüzgün geyim tərzi, düzgün qan dövranı üçün fiziki məşğələlərin azlığı və qanın təmizlənməsi üçün təmiz ha- [84] va çatışmazlığı xoşagəlməz hallara səbəb ola bilər. Mümkün qədər tez bir müddətdə xəstəliyin səbəbini təyin etmək və səhvləri aradan qaldırmaq lazımdır. [85]

“Uşaqları tərbiyə edin... Onda böyükləri cəzalandırmağa ehtiyac olmayacaq “. Pifaqor.

Anаnin Başlica Vəzifəsi

Allah uşağın potensial imkanlarını görür. O, çox böyük maraqla izləyir ki, valideynlər Onun planını həyata keçirəoəklər, yoxsa öz yersiz xeyirxahlıqları ilə Allahın niyyətlərinin üstündən xətt çəkərək, uşaqlarının indiki və əbədi həyat üçün məhv olmasına yol verirlər. Köməksiz bir məxluqu şəxsiyyətə çevirmək böyük və vacib bir işdir. Öz uşaqlarınızla bağlı vəzifələrinizi yerinə yetirməkdə heç nəyin sizə mane olmasına yol verməyin.

Siz dövlət işçiləri sırasına daxil olmaya bilərsiniz. Lakin Allah üçün və vətəniniz üçün böyük işlər görməyə qüdrətiniz çatar. Siz uşaqlarınızı tərbiyə edə, şərə qarşı durmaları və başqalarını da ədalətə səsləmələri üçün xarakterlərini kamilləşdirməkdə onlara kömək edə bilərsiniz.

Ailə tərbiyəsi. Təhsil sahəsində əhəmiyyətli dərəcədə nailiyyətlər əldə edilsə də, uşaqların bugünkü tərbiyəsi acınacaqlı haldadır. Ailə tərbiyəsinə etinasız yanaşırlar. Valideynlər, xüsusilə də analar üzərlərinə düşən vəzifənin vacibliyini tam dərk etmirlər. Uşaqlara öyüd-nəsihət vermək üçün səbirləri, onları idarə etmək üçünsə düzgün düşüncə tərzləri kifayət qədər deyil. [86]

Allah Onun köməyi sayəsində edə bilməyəcəyimiz, bizim şəxsi xeyrimiz və uşaqlarımızın xeyri üçün xidmət etməyəcək heç bir şeyi bizdən tələb etmir.

Uşaqlarınızın vərdişlərinin və meyllərinin formalaşması üçün bütün imkanlardan istifadə edin. Onların xarakterinin inkişafını diqqətlə izləyin, artıq olan şeyləri təmizləməyə və çatışmayan cəhətləri bərpa etməyə çalışın. Öz həyatınızı uşaqlarınız üçün saf və nəcib bir nümunəyə çevirin.

Uşaqlarınızın tərbiyəsinə cəsarət və enerji ilə can atın və bütün səylərinizdə Allahın sizə kömək edəcəyinə şübhə etməyin. Uşaqlarınızda mənfi meyllərdən uzaq əxlaqi yüksəliş görüncəyə qədər, onların həyat məqsədləri əyləncələrə meyldən daha artığına çevrilənədək durmadan çalışın. Uşaqlarınız sizin bütün fikirlərinizdən yüksəkdə durmalıdırlar.

Həyatın hər bir anına diqqətlə yanaşın - hər bir an hədsiz dərəcədə qiymətlidir. Yadda saxlayın ki, uşaqlar irəliyə gedirlər və özünüz də hiss etmədən sizin təsiriniz altından çıxa və ailə təlim-tərbiyəsini rədd edə bilərlər. Bütün digər işlərdə uğursuz olsanız da, bu işə diqqət və aktiv yanaşın. Əgər ailə tərbiyəsi sayəsində uşaqlarınız gözəl insanlar kimi böyüyürlərsə, onda sizin həyatınızı uğursuz adlandırmaq olmaz və vicdan əzabı çəkməniz üçün heç bir səbəb yoxdur.

Uşaqlar ananın güzgüsüdür, burada o, öz vərdiş və davranışlarını görə bilər. Onun hər bir hərəkətini izləyən balaca şagirdlərinin yanında ana öz danışığı və hərəkətlərinə nə qədər diqqət yetirməlidir! Övladlarında görmək istədiyi cəhətləri əvvəlcə özündə inkişaf etdirməlidir.

Uşaqlar - Allahdan qalan mirasdırlar, mülldyyətinin idarə olunmasına görə Onun qarşısında cavabdehik. [87]

Məsih və uşaqlar. Məsihin dövründə analar övladlarını Onun yanına gətirirdilər ki, O, əllərini onların üstünə qoysun və onları xeyir-dualasın. Bu hərəkətləri onlar İsa Məsihə inandıqlarını və onlara tapşırılmış körpənin bu həyatda və gələcəkdə rifahının qayğısına qaldıqlarını göstərirdilər. Lakin Məsihin şagirdləri başa düşə bilmirdilər ki, Müəllimin onların uşaqlarına diqqət yetirməsi üçün Onu narahat etməyə necə cürət edirlər. Odur ki, inadla onları geri qaytarırdılar. İsa şagirdlərini məzəmmətlədi və camaata əmr etdi ki, anaları uşaqları ilə birlikdə Onun yanına buraxsınlar. O, dedi: “Buraxın uşaqları Mənim yanıma gəlsinlər, onlara mane olmayın; çünki Allahın Padşahlıgı bunlar kimilərinindir” (Lk. 18:16). Analar hələ də tozlu yolla Xilaskara yaxınlaşmaqda davam edirdilər, O isə artıq uşaqları üçün ürəklərində səssizcə dua edərkən, onların gözlərindən qeyri-ixtiyari axan yaşları və titrəyən dodaqlarını görürdü. O, şagirdlərin dilindən çıxan irad kəlmələrini eşitdi və onların əmrlərini təxirə saldı. Onun məhəbbətlə dolu böyük ürəyi uşaqları qəbul etmək üçün açıqdır. O, uşaqları bir-birinin ardınca qucağına götürdü və xeyir-dualadı.

Bu, bütün dövrlərdəki analar üçün ruhlandırıcı bir dərsdir. O, analar və övladlarına sülh, ümid və xoşbəxtlik bəxş edəcəkdir. Hər şeyin ən yaxşısını uşaqlarınıza vermək istəyirsinizmi? Onda onların Allaha gətirin.

Qoy analar öz problemlərilə Məsihin yanına gəlsinlər. Uşaqların tərbiyəsi işində Ondan kömək alacaqlar. Öz yükünü Xilaskarın ayaqları önündə qoymaq istəyən hər bir qadın üçün qapılar açıqdır. O, yenə də anaları dəvət edir ki, övladlarını Onun yanına gətirsinlər və O, onları xeyirdualasın.

Məsih Özünü məzlumlarla, ehtiyac içində olanlarla və [88] ümidsiz, dərdli insanlarla eyniləşdirirdi. O, balaca uşaqları qucağına götürürdü və gənclərlə onların həmyaşıdı kimi söhbət edirdi. Onun böyük sevən ürəyi onların problem və ehtiyaclarını başa düşürdü və onların sevincinə O da sevinirdi. Onun adamla dolu şəhərin mənasız həyatından və həyəcanlarından, hiyləgər və ikiüzlü insanlarla ünsiyyətdən yorğun düşmüş qəlbi, günahsız uşaqların əhatəsində sakitlik və sülh qazandı. Məsihin onların yanında olması heç vaxt uşaqları qorxutmurdu. Səma alisi o dərəcədə alçalırdı ki, onların bütün suallarına cavab verirdi və Öz vacib dərslərini o qədər sadələşdirirdi ki, uşaqlar da qavraya bilsinlər. İsa onların düşüncəsinə həqiqət toxumları əkirdi ki, bu toxumlar cücərə və yaşa dolduqları vaxtda bol məhsul verə bilərdi.

“Buraxın uşaqları mənim yanıma gəlsinlər! Onlara mane olmayın! Çünki Allahın Padşahlığı bunlar kimilərindir” (Mk. 10:14). Bu sözlər valideynləri ruhlandırmalıdır ki, uşaqlarını Məsihin yanına gətirsinlər. Onun ismilə Allahdan xahiş etsinlər ki, O, onların bütün ailələrini xeyir-dualasın.

Uşaqlar səmanın gözüylə. Sizin uşaqlarınız Məsihin gözündə o qədər qiymətlidirlər ki, O, onlardan ötrü Öz canını qurban verdi. Allahı sevən və Allahdan qorxan ən balaca uşaq Rəbbin gözündə böyük xilasa etinasız yanaşan ən istedadlı və savadlı adamdan daha qiymətlidir. Məsihə iman edən uşaq ürəyi Rəbbimizin gözündə Onun taxtı yanındakı mələklər kimi qiymətlidir. Uşaqları valideynlər dünyaya gətirirlər, lakin bununla belə, onlar həyatı Allahın yaradıcı qüdrəti sayəsində qazanmışdırlar, çünki Allah həyat Bəxş Edəndir.

Məsih Özü də nə vaxtsa uşaq olmuşdur. Onun xatirinə uşaqlarınızla nəvazişli davranın. Onlar sizə ona görə etibar [89]

edilməmişdirlər ki, hər bir arzularını həyata keçirməyə çalışaraq, onları ərköyün böyüdəsiniz və ya yerli-yersiz onlara təpinib onların ürəyini qırasınız, əksinə onlara təmiz, yüksək həyatla yaşamağı öyrədəsiniz. Onlar Allahın mülkiyyətidirlər; O, onları sevir və sizi də səsləyir ki, Onunla əməkdaşlıq edərək, uşaqlarınızda kamil xarakterin formalaşmasına kömək edəsiniz.

Uşaqlara izah etmək lazımdır ki, onlarda olan qabiliyyətlər şəxsi mülkiyyətləri deyil. Güc, vaxt, təfəkkür - bizə borc verilmiş dövlətdir. Bunlar Allaha məxsusdur, ona görə də hər bir insan qərar verməlidir - öz qabiliyyətlərini ali məqsədə həsr etmək.

İsa bizim zəif cəhətlərimizi bilir, günah işlətməkdən başqa keçdiyimiz yolların hamısından O da keçmişdir. Odur ki, O, bizə qüvvəmiz və qabiliyyətimizə uyğun yol hazırlamışdır. O, Öz yaxın iştirakı ilə bizi dəstəkləyə və təsəlli verə, bizim üçün əbədi Müəllimə çevrilə bilər. O, uşaqların da həyat cığırını hamarlaşdırır. Allah bizə gücümüz çatan dərəcədə və qabiliyyətlərimizə uyğun yol hazırlamışdır. [90]

“İş bizi üç böyük şərdən xilas edir: darıxqanlıqdan, əxlaqsızlıqdan və ehtiyacdan”. Volter.

Kiçik Köməkçilər

Uşaqlarınızın ailənin tam hüquqlu üzvləri olduqlarını və buna görə də ailədə öz üzərlərinə düşən vəzifələri yerinə yetirməli olduqlarını onlara başa salın. Valideynlər uşaqlarını yedizdirməyə, geyindirməyə və tərbiyə etməyə, onların qayğısına qalmağa, uşaqlar isə öz növbələrində ev işlərinin bir hissəsini görərək və ailəyə xoşbəxtlik gətirərək, sevinc və səmimi sədaqətlə valideynlərinə kömək etməyə borcludurlar.

Validenylərə kömək. Qoy uşaqlar bilsinlər ki, onlara verilmiş kiçik tapşırıqları yerinə yetirməklə ata-analarına kömək etməlidirlər. Onlara hansısa işi yerinə yetirməyi tapşırın, yerinə yetirdikdən sonra onları tərifləyin və oynamaga icazə verdiyinizi söyləyin.

Uşaqlar canlı təfəkkürə malikdirlər və onları intizama və cavabdehliyə öyrətmək vacibdir. Yalnız öz istəklərinə uyğun şeylərlə məşğul olmalarına icazə vermək düzgün deyil. Valideynlər uşaqların məşğuliyyətlərini nəzarət altında saxlamalıdırlar.

Əgər uşaqlar valideynlərə kömək borcunu başa düşmürlərsə, onlara belə bir sual verin. Valideynlər uşaqlarının ehtiyaclarını ödəməyi dayandırsalar, uşaqlar bu hal- [91] dan xoşlanarlarmı? Valideynlərinə kömək məqsədilə onlara tapşırılmış vəzifələrdən (bu, çox da xoşagələn iş olmasa belə) boyun qaçırmaqla, uşaqlar daha vacibini, gələcəkdə cəmiyyət üçün faydalı şəxsiyyətə çevrilmək üçün vacib olan tərbiyəni əldə etmək imkanından məhrum olurlar.

Vəzifələr. Valideynlər uşaqlarının quluna çevrilərək və hər şeylərini onlara qurban verərək, onların laqeyd böyüməsinə, gündəlik ailənin iş və qayğılarında iştirak etməmələrinə yol verməməlidirlər. Uşaqları erkən yaşlarından faydalı əməyə alışdırmaq lazımdır ki, özlərinə qulluq etməyi və başqalarına kömək etməyi öyrənsinlər. Belə olarsa, onlar kiməsə fayda gətirdiklərini dərk edərək, məmnun qalacaqlar. Heç vaxt uşaqlarınızın yanında deməyin ki, onların işləyib işləmədiklərinin heç bir əhəmiyyəti yoxdur. Beyinlərinə yeritməyə çalışın ki, onların köməyi sizin üçün lazımdır, onların vaxtı qiymətlidir və siz onlara güvənirsiniz.

Uşaqları bədbəxt etməyin ən yaxşı yolu onları bütün vəzifələrdən azad etmək, boş, məqsədsiz həyat keçirmələrinə yol vermək, onları nəyisə etməyə məcbur etməmək, yaxud da yalnız öz istəklərinə uyğun şeylərlə məşğul olmalarına icazə verməkdir. Uşaq təfəkkürü tez qavrayan və fəaldır, ona görə də onları yaxşı və faydalı işlərlə məşğul etməsəniz, hökmən pis işlərə can atacaqlar. İstirahətə ehtiyacları olması fikri doğrudur. Lakin eyni zamanda onları zəhmətə alışdırmaq, fiziki əməyə, həmçinin bədii qiraət və digər məşguliyyətlərə də vaxt ayırmaq lazım olduğu da doğrudur. Diqqət yetirin ki, məşğuliyyətlər uşaqların yaşlarına uyğun şəkildə seçilsin və onlar faydalı və maraqlı kitablardan bilik əldə edə bilsinlər.

Valideynlər başa düşməlidirlər ki, uşaqlarına öyrətməli [92] olduqları ən vacib dərs ev işlərinin bir hissəsini yerinə yetirməkdir. Valideynlər uşaqlara həyata saglam fikirlə yanaşmağı və cəmiyyətə fayda verməli olduqlarını dərk etməyi öyrətməlidir. Oğlanlar və qızlar gündəlik vəzifələrini yerinə yetirmək haqqında ilk öyüdləri ailədə müdrik analardan almalıdırlar.

Əməyin faydalı təsirləri. Uşaqları faydalı əməyə alışdırmaq vacibdir. Onlar təbiətən fəal və məşğuliyyət axtarmağa meyllidirlər, bu fəallığı idarə etmək və düzgün istiqamətə yönəltmək olar. İlk yaşlarında onlara gündəlik, çox da çətin olmayan işləri yerinə yetirməyi öyrətmək lazımdır, hər bir uşağa konkret iş tapşırmaq olar, o, bu işə görə cavabdehlik daşımalıdır. Kiçik tapşırıqları yerinə yetirmək uşaqlara məmnunluq və sevinc bəxş edə bilər. Onlar əməyə vərdiş edəcəklər və vaxtlarının çox hissəsini faydalı işə sərf etsələr, özlərini xoşbəxt hiss edəcəklər. Sizin tapşırığınızı yerinə yetirdikdən sonra öz əyləncələrindən böyük həzz alacaqlar.

Əmək əzələləri və idrakı möhkəmləndirir. Onlara verilmiş tapşırıqları yerinə yetirməklə, uşaqlar öz yaddaşlarını inkişaf etdirə, həmçinin özlərində dəyişməz xarakter və hər bir işin öhdəsindən tez gəlmək bacarığını tərbiyə edə bilərlər. Kiçik vəzifələrlə dolu gün düşünmək, hesablamaq və iş planı tələb edir. Uşaqlar böyüdükcə, onlardan daha çox şey tələb etmək olar. Onları yormaması üçün əmək yorucu olmamalı və uzun müddət tələb etməməlidir. İşi seçərkən çox diqqətli olmaq lazımdır ki, o, uşağın fiziki və əqli inkişafına və xarakterinə müsbət təsir göstərsin.

Əgər uşaqları həddindən çox yükləməsəniz, yorğunluğun heç bir ziyanı olmaz. Yorulmaqla əldən düşmək arasında böyük fərq var. Uşaqlar böyüklərdən daha tez-tez [93] məşğuliyyətlərini dəyişməli və istirahət etməlidirlər; lakin onlar lap erkən yaşlarından işləməyi öyrənə bilərlər və ətrafdakılara fayda gətirdiklərini dərk etmək onlara böyük sevinc bəxş edəcək. Sağlam əməkdən sonra şirin yuxuyla yataraq, sabah yenə işləmək üçün qüvvələrini bərpa edəcəklər.

Əməkdaşlıq prinsipi. Ailə tərbiyəsində əməkdaşlıq prinsipi böyük qiymətə malikdir. Evin böyük uşaqları validenylərinin planlarında iştirak edərək və ev işlərini onlarla bölüşdürərək, onlara kömək etməlidirlər. Uşaqlarınızı öyrətmək üçün vaxt ayırın, göstərin ki, onların əməyini qiymətləndirirsiniz, sizə etibar etmələrini istəyirsiniz, onlarla ünsiyyətdən həzz alırsınız. Onda uşaqlar dərhal səsinizə səs verəcəklər. Nəticədə, siz öz iş və qayğlarınızda yüngüllük, uşaqlarınız isə əhəmiyyətli dərəcədə vacib olan praktiki hazırlıq əldə etməklə bərabər, ailə bağları və uşaqların artıq formalaşmaqda olan xarakteri möhkəmlənəcək.

Onlar ildən-ilə uşaqlığın təcrübəsizliyindən ayrılıb böyüməyə can ataraq, yavaş-yavaş böyüyüb yetkinləşərək, möhkəm irəliləyiş əldə etməlidirlər.

Heç də çətin olmayan ev işlərini könüllü surətdə yerinə yetirərkən, oğlanlar və qızlar əqli, mənəvi və ruhi kamilliyin özülünü yaradırlar.

Uşaqlar praktiki əməksevərlik və intizam dərslərindən daha vacib şeylər öyrənə bilərlər, nəinki kitablardan.

Bəzi analar deyir: “Kömək etmək istəyəndə, uşaqlarım mənə mane olurlar”. Mənim uşaqlarımla da bu hal baş verirdi. Lakin necə fikirləşirsiniz, bunu hiss etmələri üçün onlara şərait yaratdımmı? Öz uşaqlarınızı tez-tez tərifləyin. [94]

Həftəlik Əmək Cədvəli

Bu sadə metod uşaqlarınızda artıq səs-küy və qarışıqlıq yaratmadan ev işlərində iştirak etməyə həvəs yaradacaq.

Cədvəli hazırlayın və görünən yerdən asın. Hər gün yerinə yetirilən işin qarşısına ulduz işarəsi qoymaqla qeyd edin.

MƏNİM İŞLƏRİM 1 2 3 4 5 6 7

Yaxşı əhval-ruhiyyədə oyanmaq

Anam yadıma salmazdan qabaq dişlərimi yumaq

Anam yadıma salmazdan qabaq yatagımı yığışdırmaq

Məktəbdən qayıdanda məktəbli formasını yerinə qoymaq

Iti yedizdirmək və gəzintiyə aparmaq

Oyuncaqlarımı yığışdırmaq

Validenylərim məndən nəyisə xahiş edəndə sözə baxan olmaq

Dərslərimi öyrənmək

Vaxtında yatmaq

GÜNÜN NƏTİCƏSİ

HƏFTƏNİN NƏTİCƏSİ [95]

Şəraitə uyğun şəkildə şəxsi siyahınızı düzəldin.

Mükafatlandırma nümunəsi: 200 ulduzun əvəzində - meşədə gəzinti. (Daha maraqlı şeylər fikirləşib tapmağa çalışın).

Uşaqlarınız öz öhdələrinə götürə biləcəkləri ev işlərinin siyahısını tərtib edin. [96]

Uşaqları elə tərbiyə etmək lazımdır ki, atanı və ananı coşqun məhəbbətlə sevsinlər və qayğısına qalsınlar.

Valideynlərə Münasibət

Uşaqlar başa düşməlidirlər ki, dünyaya göz açandan onların qayğısına qalan və xəstələnən zaman onlara qulluq edən valideynləri qarşısında borcludurlar. Onlar həm də başa düşməlidirlər ki, valideynlər onlardan ötrü narahat olurlar.

“Ata və anana hörmət et ki, Allahın Rəbbin sənə verdiyi torpaqda ömrün uzun olsun” (Çıx. 20:12). Bu qanunda əhd də verilmişdir.Uşaqlar da, gənclər də, orta və ahıl yaşlı adamlar da bu qanunu yerinə yetirməlidirlər. Həyatda elə bir dövr yoxdur ki, uşaqları valideynlərə hörmət etmək məcburiyyətindən azad etmək mümkün olsun.

Valideynlərə məhəbbət. Valideynlərin başqa heç bir insanın layiq olmadığı dərəcədə məhəbbət və hörmətə haqları çatır. Allah Özü buyurmuşdur ki, uşağın ilk yaşlarında valideynlər onunçün Allahı əvəz etsinlər. Öz valideynlərinin qanuni haqlarını rədd edənlər Allahın hakimiyyətini də rədd etmiş olurlar.

Beşinci qanun tələb edir ki, uşaqlar valideynlərinə hörmət etmək, itaət etmək və qulaq asmaqla bərabər, onlara məhəbbət və nəvazişlə yanaşsmlar, qayğılarını yüngülləşdirsinlər, [97]

təmiz adlarını qorusunlar və qoca vaxtlarında onlara təsəlli olsunlar.

Bizim dövrümüzdə əksər uşaqlar valideynlərə münasibətdə öz borclarını düzgün dərk etmirlər. Valideynlər övladları üçün nə qədər çox çalışsalar da, övladların bir o qədər naşükür olması və valideynlərinə daha az hörmət etməsi hallarına da az təsadüf edilmir. Böyüklərin əzizlədiyi uşaqlar bunun həmişə belə davam edəcəyinə ümid edirlər və onların ümidləri özünü doğrultmadıqda məyus olurlar və ümidsizliyə qapılırlar. Bu vəziyyət onların bütün həyatı boyu davam edəcək. Onlar köməksiz olacaqlar, başqalarında dəstək axtaracaq və onların xeyirxahlığına və güzəştlərinə ümid bəsləyəcəklər. Artıq böyüyən zaman qarşıdurmalarla rastlaşanda, özlərini təhqir olunmuş hesab edəcəklər. Onların yaşamını sürünmək adlandırmaq daha doğru olacaq, hər dəfə hadisələrin onların istədiyi kimi getmədiyini gördükdə əsəbləşəcəklər.

Uşaqların valideyn sevgisinə böyük ehtiyacı var, əks halda çox bədbəxt olacaqlar. Bəs uşaqların da öz valideynlərini sevmələri, öz sevgilərini mehriban baxışlarda, xoş sözlərdə və sevinc bəxş edən səmimi ünsiyyətdə izhar etmələri, ata və anaya işlərində kömək etmələri lazım deyilmi?

Uşaqlar üçün məsləhətlər. Uşaqlar və gənclər erkən yaşlarından Allahın yoluna gəlməlidirlər, çünki erkən əldə edilmiş vərdiş və düşüncələr çox vaxt bütün həyatı boyu insanın xarakterinə böyük iz buraxır. Məsih istəyir ki, uşaqlar və gənclər necə ki öz valideynlərinə etibar edirlər, eləcə də Ona etibar edərək, yanına gəlsinlər. Rəbbimiz istəyir ki, körpə ac olanda ata-anasından çörək istədiyi kimi, siz də ehtiyacınız olan şeyləri Ondan istəyin. [98]

İsa uşaqların ehtiyaclarını bilir və onların dualarını dinləməyi çox sevir. Ürəyinizdəki sirləri Ona açın, çünki O, sizin qəlbinizdəki ən gizli guşələri də aydın görür və düşüncələrinizi açıq kitab kimi oxuyur. Qəlbinizin xeyri üçün nə isə istədikdə, onu alacağınıza inanın və alacaqsınız.

Bu gün heç nəyin fərqinə varmadan ləyaqətli davranan insanlara çox böyük ehtiyac duyulur. Bu gün dünyaya təmiz ürəklər və güclü, möhkəm əllər lazımdır. Allahın planı belə idi ki, insan gündən-günə inkişaf edərək kamiliyin yeni zirvələrini fəth etsin. Əgər özümüz-özümüzə kömək etməyə çalışsaq, O da bizə kömək edəcək. Bizim bu dünyada və gələcək həyatdakı xoşbəxtliyimiz yer həyatındakı kamilləşməmizdən asılıdır.

Zövqləriniz, meylləriniz və vərdişlərinizdəki nöqsanları aradan qaldırın. Allah sizi mənəvi rahatlıq, aydın təfəkkür, sağlam düşüncə və iti qavrayışla mükafatlandıracaq.

Allahın bizə əhd verdiyi qanununa diqqət yetirin: “...Allahın Rəbbin sənə verdiyi torpaqda ömrün uzun olsun”. Uşaqlar, siz əbədi yaşamaq istəyirsinizmi? Onda valideynlərinizi sevin və hörmət edin. Onların qəlblərinə toxunmayın, məyus etməyin, sizdən ötrü həyəcan və narahatçılıq keçirərək yuxusuz gecələr keçirmələrinə yol verməyin. Əgər indiyə qədər onları sevmirdinizsə və sözəbaxan deyildinizsə, bu andan dəyişilin. Başqa cür hərəkət edə bilməzsiniz, çünki bu sizin üçün əbədi həyatı itirmək deməkdir.

Qoca valideynlər. Əgər valideynlər uşaqlarının erkən yaşlarında onlara hörmətsiz yanaşmalarına, onlarla əsəbi, hətta kobud danışmalarına yol verirlərsə, nəticədə acı bəhrəsini görəcəklər. Əgər valideynlər öz övladlarından təxirəsalınmaz və tam itaət tələb etmirlərsə, onda onların xarakterlərini [99] düzgün formalaşdırmırlar. Bu cür valideynlərin övladları qoca valideynləri qəbir evinə yaxınlaşan zaman onları məyusluğa düçar edirlər. Uşaqları elə tərbiyə etmək lazımdır ki, ata-analarını sevsinlər və qayğısına qalsınlar.

Bizim valideynlər qarşısında borcumuz heç vaxt bitmir. Bizim onlara, onlarm da bizə qarşı sevgisini illərlə yaxud məsafələrlə ölçmək mümkün deyil, bizim onların qarşısında daşıdığımız cavabdehlik heç vaxt üzərimizdən götürülə bilməz.

Uşaqlar bütün ömürləri boyu valideynlərə ehtiram göstərməyə borcludurlar. Əgər valideynlər qoca və zəifdirlərsə, onda övladlar onları lazımınca sevməli və diqqət göstərməlidirlər. Övladlar, hətta onlardan fədakarlıq tələb olunsa belə, qətiyyətli və alicənab davranmalıdırlar ki, valideynlər narahat olmasınlar.

Hətta ən ideal şəraitdə belə qoca valideynlərə sevinc və təsəlli bəxş edə biləcək şeylər çox azdır. Valideynlərin qəlbini uşaqların etinasız münasibətindən daha çox nə yaralaya bilər? Övlad üçün qoca, köməksiz ata-ananı kədərləndirməkdən daha böyük günah nə ola bilər?

Yetkin yaşa çatmış bəzi uşaqlar belə hesab edirlər ki, valideynlərini yaşayış yeri ilə təmin etməklə öz borclarını yerinə yetirmiş hesab edilə bilərlər. Valideynlərə yemək və sığınacaq yeri verməklə kifayətlənərək, onları sevgi və təsəllidən məhrum edirlər. Ahıl yaşlarında valideynlər məhəbbət və acımaya daha çox ehtiyac duyurlar, lakin övladlar böyük amansızlıqla onları diqqətdən məhrum edirlər. Nə qədər ki valideynlər sağdırlar, uşaqlar onları sevməli və hörmət etməlidirlər. Bacardığınız qədər qoca valideynlərinizin həyatına sevinc və nur bəxş edin.

Oğul və ya qız öz ata-anasını necə sakitliklə yad insanların [100] əlinə verə bilər ki, onların qayğısına qalsınlar? Hətta əgər ananın xarakteri çox ağır olsa belə, bu, övladları Allahın onların üzərinə qoyduğu vəzifələrdən onları azad etmir.

Ola bilsin ki, övladlar uşaqlıqda onlarla sərt rəftar edildiyini hesab edirlər. Lakin əgər onlar valideynlərinə qarşı, xüsusilə də qoca və köməksiz çağlarında, qisas hissi ilə yaşasalar, Allahla sülhdə ola bilərlərmi? Valideynlərin köməksizliyi uşaqların sevgisinin əsasında durmalı deyilmi? Qoca ata-ananın ehtiyacları ürəklərdə nəcib hissləri oyandırmazmı, övladlar öz valideynlərinə xeyirxah və hörmətlə yanaşmazlarmı? Ata-analarınıza qarşı ürəklərinizi daşlaşdırmayın.

Artıq qocalmış, zəifləmiş və xəstə anasına qarşı ikrah hissi ilə yaşayan insan haqqında düşünmək xüsusilə çətindir. Övladlar bu cür anayla nə qədər təmkinli və nəvazişli davranmalıdırlar! Onlara yalnız xoş kəlmələr, ürəklərinə toxunmayan sözlər söyləmək lazımdır.

Qoy sizin xəstə, artıq özlərinə qulluq etməyi bacarmayan valideynləriniz son günlərini rahatlıq, sülh və məhəbbət içində keçirsinlər. Qoy onlar sizin dodaqlarınızdan yalnız xeyirxahlıq, məhəbbət, mərhəmət və bağışlanma kəlmələri eşitsinlər. Rəbbin sizi sevməsini, mərhəmət göstərməsini, bağışlamasını və xəstələnib yatağa düşdüyünüz zaman sizin üçün əlindən gələni etməsini istəyirsinizmi? Elə isə özünüzə qarşı hansı münasibəti arzulayırsınızsa, ətrafınızdakılara da həmin münasibəti göstərin. Valideynlərinizə qulluq edin, çünki sizdən başqa heç kəs kiçik xeyirxahlıq işlərini bu cür minnətdarlıqla edə bilməz.

Valideynlərin xeyri üçün xidmət etdiklərini dərk etmək övladlara bütün həyatları boyu məmnunluq bəxş edir və [101] özlərinin acıma və məhəbbətə ehtiyacları olan zaman xüsusi sevinc gətirir. Sevimli valideynlərinin son günlərində onlara rahatlıq və sülh bəxş etdikləri üçün sevinəcəklər. Başqa cür hərəkət etmək, qoca valideynləri oğul və qızlarının xeyirxah qulluğundan məhrum etmək o deməkdir ki, əgər ürəklərimiz hələ sərtləşməyib və hissiyyatsız daşa çevrilməmişiksə, bu cür hərəkətdən sonra qəlbimizi vicdan əzabı ilə doldururuq, həyatımızın yerdə qalan hissəsini isə təəssüf hissi ilə keçiririk. [102]

Uşaqların ehtiyaclarını onlan Yaradandan daha yaxşı kim bilə bilər?

Ailə Tərbiyəsinin Prinsipləri

Hər bir ailədə qayda-qanun hökm sürməlidir, valideynlər öz sözləri və davranışları ilə uşaqlara əyani şəkildə qiymətli nümunə olmalıdırlar.

Uşaqlara və gəndərə özlərinə hörmət etməyi, Allaha sadiq olmağı, öz prinsiplərinə sədaqəti saxlamağı öyrədin; onlara Allah Qanununa hörmət etməyi və əməl etməyi öyrədin.

Ailə münasibətlərini Allah Özü təyin etmişdir. Onun Sözü uşaqları idarəetmə işində yeganə təhlükəsiz bələdçi ola bilər. İnsan fəlsəfəsi Allahın bildiyindən daha çox şey açıqlaya bilmir və Rəbbin uşaqlar üçün nəzərdə tutduğu plandan daha müdrik plan irəli sürə bilmir. Uşaqların ehtiyaclarını onları Yaradandan daha yaxşı kim bilə bilər? Uğrunda canını qurban Verəndən daha çox kim onların yaxşı güzəranının qayğısına qala bilər? Əgər valideynlər Allahın Sözünü diqqətlə tədqiq edərək, sədaqətlə əməl etsəydilər, nadinc uşaqların pis davranışlarından irəli gələn qəlb ağrıları daha az olardı.

Uşaqların hüquqları. Uşaqların onları cəmiyyətin faydalı, ehtiramlı və layaqətli üzvlərinə çevirəcək təhsil və tərbiyəni almağa tam hüquqları vardır. Onların indi və gələ- [103] cəkdə yaxşı yaşamaları uşaqlıq və gənclik çağlarında qazandıqları vərdişlərdən əhəmiyyətli dərəcədə asılıdır. Uşaqlar hələ erkən yaşlarından itaətə və başqalarının xoşbəxtliyi üçün çalışmağa alışdırılmalıdırlar. Onlara coşqun xarakterlərini tənzimləməyi, sərt kəlmələrdən uzaq durmağı, dəyişməz xeyirxahlıq, nəvaziş və təmkin göstərməyi öyrətmək lazımdır.

Kortəbii məhəbbət. Uşaqlara qarşı kortəbii məhəbbət və bunun əvəzində uşaqların göstərdikləri qeyri-səmimi iltifat daimi yol yoldaşlarıdır. Bəzi valideynlər uşaqlarının itaətsizliyinə bəraət qazandıraraq deyirlər: “Mənim uşağım məni sevir”. Bu, heç də məhəbbət deyil. Ailədə boy atmalı olan həqiqi məhəbbət ona görə qiymətlidir ki, itaətlə sınaqdan çıxarılmışdır. Uşaqların çoxsaylı öpüşləri ilə məhəbbətlərini izhar etmələri sizin gözünüz önündən pərdə salır və uşaqlarınız da bunu bilirlər. Hər şeyin dərinliyinə varın və valideyn sevgisinin nə demək olduğunu açıq şəkildə onlara göstərin. Əgər uşaqlarınızın sizi öpməsi və qucaqlaması itaətlə və tələblərinizə əməl etməklə müşayiət olunmursa, onda bu nəvazişləri saxtakarlıq və yalan kimi özünüzə yaxın buraxmayın.

Böyüklər kortəbii bağlılığa aludə olmalı deyillər, lakin həddindən artıq sərtlik göstərmək də lazım deyil. Məhəbbətlə davranın. Kobudluq və düşüncəsiz tələblərinizlə uşaqlarınızın qəlbinə toxunmayın.

Uşaqlarınızı məhəbbətlə idarə edin. Dəfələrlə şahidi olmuşam ki, ailə kobud sözlərə və acıqlı baxışlara yol verilmədən idarə olunduqda daha effektli olur. Onda uşaqlar valdeynlərinin getdikləri yolla gedirlər və çox nadir hallarda bir-birilə kobud danışırlar. Daim əmr şəklində tapşırıqların verildiyi, tez-tez kəskin iradlar eşidildiyi və sərt cəzala- [104] пп yerinə yetirildiyi bir çox əilələrdə də olnuşam. Orada da uşaqlar valideynlərinin nümunəsinə əsasən yaşayırdılar və o evdən səhərdən axşama kimi acıqlı kəlmələr, iradlar və mübahisələr eşidilirdi.

Qorxulu, dəhşətə gətirən və qəlblərdəki məhəbbəti məhvə sürükləyən sözlərdən uzaq durmaq lazımdır.

Kobud sözlər uşaqların xarakterini sərtləşdirir və ürəklərini yaralayır, çox vaxt bu yaraları sağaltmaq çətin olur.

Uşaqlar ən kiçik ədalətsizliyi belə hiss edirlər və bu hal bəzilərini o dərəcədə bədbinliyə gətirib çıxarır ki, artıq onlara əmr edən yüksək, əsəbi səsə fikir vermirlər və cəzalanmaqdan qorxmurlar. Uşaqları əhəmiyyətsiz xətalara görə həddindən artıq sərt tənqid etmək çox təhlükəlidir. Həddindən artıq ağır tənqid və sərt qaydalar bütün qaydaqanunlara hörmətsiz yanaşmağa gətirib çıxarır və bu cür şəraitdə tərbiyə olunmuş uşaqlar çox tezliklə hər cür qanunlara hörmətsizlik göstərəcəklər.

Ətrafda baş verən hər şey cavan idrakda tez iz buraxır. Onlar üzün ifadəsini öyrənir, səsin tonuna qulaq asır və böyüklərin hərəkətlərini olduğu kimi təkrarlayırlar. Ata-anamn qıcıqlandırıcı və deyingən davranışı uşaqlar üçün mənfi nəticə verən dərsə çevrilir, nəticədə isə həmin valideynlər övladlarını bu cür nümunələrin təsirindən azad etmək üçün hər şeylərini qurban verməyə hazır olurlar. Valideynlər yalnız əxlaqlı həyat sürməklə və təmkin göstərməklə övladlarında düzgün xarakter formalaşdıra bilərlər.

Uşaqlar tez təsirlənən və sevən təbiətə malikdirlər. Onları sevindirmək asan olduğu kimi, kədərləndirmək də asandır. Analar öz övladlarına nəvazişli kəlmələrin və xeyirxah işlərin köməyi ilə öyüd-nəsihət verməklə, onların ürəklərini özlərinə bağlaya bilərlər. Onlarla sakit tonda da- [105] nışın, düşüncəli davranın və vədinizi hökmən yerinə yetirin.

Uşaqlarınıza bağlılığınız yüz qat əvəzilə mükafatlandırılacaqdır. Uşaq əyləncələrini, sevinclərini və kədərlərini onlarla bölüşdürün. Valideynlərin onlarla ünsiyyətdə maraqlı olduqlarını, onların sağlamlığını möhkəmləndirən və ömürlərini uzadan oyun və əyləncələrdə iştirak etdiklərini gördükdə çox məmnun qalırlar. Heç vaxt uşaqlarınızın qarşısına qaşqabaqlı şəkildə çıxmayın və kobud sözlər söyləməyin. Allah bütün bu sözləri Özünün qeyd kitabında yazır. Uşağınız sizin şəxsi mülkiyyətiniz deyil; onunla istədiyiniz kimi davrana bilməzsiniz, çünki o Allaha məxsusdur.

Daimilik. Ailənin idarə olunmasındakı qeyri-sabitlik böyük ziyan gətirir və bu, ailədə başçının tamamilə olmaması kimi pisdir. Nə üçün uşaqlar çox vaxt tərs, dikbaş və intizamsız olurlar? Bunun səbəbi ailə tərbiyəsindədir. Həddindən çox valideynlər öz ailələrinə başçılıq işində rabitəsiz hərəkət edirlər. Hərdən sərt olan, hərdənsə əvvəllər mühakimə edilən şeylərə indi icazə verən ailə başçılığı uşaq üçün öldürücü təsirə malikdir.

Avtoritetini qəbul etməyə borclu olduğumuz Allah valideynlər tərəfindən hər hansı sıxışdırılmanı və uşaqlar tərəfindən hər hansı itaətsizliyi qadağan edir. Rəbb lütf, mərhəmət və həqiqətlə doludur. Onun qanunu müqəddəs, ədalətli və xeyirxahdır. Valideynlər də, uşaqlar da bü qanuna əməl etməlidirlər. Mərhəmət və ədalətin birgə təsiri evdə hiss olunmalıdır. “Məhəbbətlə həqiqət bir-birinə qovuşacaq Salehliklə əmin-amanlıq bir-biri ilə öpüşəcək” (Zəb. 85:10). Bu cür intizamın hökm sürdüyü ailələr Rəbbin tapşırıqlarına əməl edəcəklər.

Vahid cəbhə. Valideynlər bir bədən kimi əlbir olub çalış- [106] malıdırlar. Onların arasında heç bir fikir ayrılığı ola bilməz. Lakin bir çox valideynlər bir-birinə zidd hərəkət edərək, övladlarına böyük zərər toxundururlar. Bəzən elə olur ki, valideynlərdən biri həddən atıq güzəştə gedən, digəri isə həddən artıq sərt olur. Bu ziddiyyət uşağın xarakterinin formalaşmasına mənfi təsir göstərir. Dəyişikliyi həyata keçirən zaman kobud gücü işə salmaq lazım deyil, lakin eyni zamanda iradəsiz şəkildə həddən artıq güzəştə getmək də lazım deyil.

Əgər ata və ana bir-birinin təsirinə qarşı durmaga çalışaraq, fikir ayrılığına gələrlərsə, onda bu cür ailədə əxlaqi pozğunluq baş qaldıracaq və uşaqlar ata-anaya hörmət etməkdən imtina edəcəklər. Uşaqlar ailənin qayda-qanunlarına kölgə salan şeyləri (Xüsusilə də onların fəaliyyətlərini məhdudlaşdıran qanunlarla bağlı.) tez görürlər.

Bəzi sevən analar heç cür yolverilməməli olan şeyləri etmək üçün uşaqlarına icazə verirlər. Bəzən uşaqlar öz səhvlərini atalarından mənimsəmiş olurlar. Buraya uşaqların böyük məharətlə öyrəndikləri yalan dərsləri aiddir. Ata həqiqəti üzə çıxaran zaman bir-birilə əlbir olan ana və uşaqlar bəhanə taparaq, həqiqətin bir hissəsini gizlədirlər. Uşaqlar valideynlərinin arasında fikir birliyinin olmadığını bilirlər və erkən yaşlarından yalan danışmağa başlayır, öz səhv əməllərini gizlədir, hər şeyi valideynlərinə təhrif olunmuş şəkildə çatdırırlar. Hadisələri şişirdilmiş şəkildə çatdırmaq vərdişə çevrilir və kobud yalanlar vicdan əzabı çəkmədən rahatlıqla danışılır.

Elə də olur ki, uşaqlarla çox az vaxt keçirən, onların vərdişlərinin və xarakterlərinin əsas cəhətlərini bilməyən ata kobud və tələbkar olur. O, özünü ələ ala bilmir və əsəbləşən zaman onları cəzalandırır. Uşaq bunu bilir və cəzalanan [107] zaman itaət etmək əvəzinə, qəzəblə dolur. Ana isə eyni cür səhv əməlləri gah diqqətdən kənarda qoyur, gah da sərt şəkildə cəzalandırır. Uşaqlar heç vaxt valideynlərinin nə tədbir tökəcəklərini bilmirlər, ona görə də neçə müddət cəzasız qala biləcəklərini aydınlaşdırmaq yanğısı ilə yaşayırlar.

Son nəticədə nəyin şahidi oluruq? Atanın və ananın səs tonları, baxışları, sözləri onu göstərir ki, onlar uşaqların tərbiyəsi məsələsində razılığa gələ bilmirlər. Ata ananı məzəmmətləyir və uşaqları məcbur edir ki, ananın xeyirxahlığına və bağlılığına hörmətsiz yanaşsınlar. Ana belə hesab edir ki, uşaqlarına dərin bağlılıq göstərməli, onların arzularını həyata keçirməli və pis hərəkətlərinə göz yummalıdır, çünki onun fikrincə ata kobud və təmkinsiz olduğu üçün ana öz fəaliyyəti ilə onun mənfi təsirini neytrailaşdırmalıdır.

Əgər valideynlər tərbiyə prinsiplərində ortaq məxrəcə gələ bilirlərsə, onda uşaq ondan nə tələb olunduğunu başa düşəcək. Lakin əgər ata öz sözləri və baxışları ilə ananın işini bəyənmədiyini büruzə verirsə, ananı həddindən artıq tələbkar və sərt hesab edirsə və bu sərtliyin əvəzində nəvaziş və güzəşt göstərirsə, bu, uşağa öldürücü təsir göstərir. Çox tezliklə uşaq başa düşür ki, istədiyi kimi hərəkət edə bilər.

Ailə yaxşı təşkil olunmalıdır. Ata və ana öz vəzifələrini birlikdə müzakirə etməli və onların icrasına aydın idrakla başlamalıdırlar. Bütün fikir ayrıntılarını aradan qaldırmaq vacibdir. Ata və ana heç vaxt uşaqların yanında bir-birinin planlarını və fikirlərini tənqid etməməlidirlər. Əgər valideynlər fikir birliyinə gələ bilmirlərsə, onda öz münasibətlərini uşaqların yanında müzakirə etməsinlər. [108]

Atalar və analar, öz ürəklərinizi ən sıx və xoşbəxt ittifaqda birləşdirin. Qoy hər kəs özünə görə yaşamasın, əksinə, bir-birinizə yaxın olmağa çalışın, onda uşaqlarınızın ürəklərini incə məhəbbət telləri ilə özünüzə bağlaya bilərsiniz.

Sərbəstlik Və İntizam

Sizin ailənizdəki vəziyyətə uyğun gələn variantı seçin.

1. Evimizdəki intizam qaydalarının tələbləri ilə ikimiz də razıyıq. (Tez-tez, hərdən, heç vaxt).

2. Qoyulmuş intizam qaydalarına əməl etməyə çalışırıq. (Tez-tez, hərdən, heç vaxt).

3. Uşaqlarım evdən kənarda özlərini pis aparan zaman, onları alçaltmadan hər şeyi yoluna qoymağı bacarıram. (Tez-tez, hərdən, heç vaxt).

4. İcazə verilən hərəkətlərin sərhəddi əvvəlcədən təyin olunmuşdur və onlara sözsüz əməl edilir. (Tez-tez, hərdən, heç vaxt).

5. Mən yalnız yerinə yetirə biləcəyim şeylər üçün söz verirəm və sözümün üstündə dururam. (Tez-tez, hərdən, heç vaxt).

6. Hətta uşağım özünü pis aparan və pis əhval-ruhiyyədə olan zaman, mən yenə də ona hörmətlə yanaşıram. (Tez-tez, hərdən, heç vaxt).

7. Əməllərinin nəticəsini özünün hiss etməsi üçün işə qarışmadan uşağıma imkan yaradıram. (Tez-tez, hərdən, heç vaxt).

8. Evdəki məhəbbətlə intizam arasındakı tarazlığı saxlamağı bacarıram. (Tez-tez, hərdən, heç vaxt).

9. Övladımı yalnız sözlə deyil, həm də şəxsi nümunəmlə tərbiyə etməyə çalışıram. (Tez-tez, hərdən, heç vaxt). [109]

10. Uşaqlarımın hər birinin fərdi xüsusiyyətlərini nəzərə alaraq, müxtəlif tərbiyə üsullarından istifadə etməyi bacarıram. (Tez-tez, hərdən, heç vaxt). [110]

Valideynlər yadda saxlamalıdırlar ki, Allahm hüzurunda yaşayır, danışır və fəaliyyət göstərirlər.

Ailədə Dindarliq

Ailədə din uşaqların Allahın iradəsinə uyğun şəkildə tərbiyə edilməsini nəzərdə tutur. Dini tərbiyə adi təlimdən daha böyük əhəmiyyətə malikdir. O, nəzərdə tutur ki, siz uşaqlarınızla birlikdə dua etməli, onlara Məsihə yaxınlaşmağı və öz ehtiyaclarını Ona söyləməyi öyrətməlisiniz; öz həyatınızla göstərməlisiniz ki, Allah sizin üçün birinci yerdədir və Onun məhəbbəti sizi səbirli, xeyirxah və təmkinli edir.

Dinin praktik şəkildə mövcud olduğu ailə bundan əhəmiyyətli dərəcədə faydalanır. Valideynlərin imanı onları məhz Allahın onların ailəsi üçün nəzərdə tutduğu işi yerinə yetirməyə vadar edəcək. Uşaqlar Rəbbin və Onun iradəsinin önündə ehtiramla böyüyəcəklər.

Din cəmiyyətə, ilk növbədə isə ailəyə təsir göstərməlidir. Əgər evdə uşaqlar Allaha məhəbbət və hörmət ruhunda tərbiyə olunublarsa, onlar böyüyən zaman öz uşaqlarını da buna uyğun şəkildə tərbiyə edəcəklər. Beləliklə, həqiqət prinsipləri cəmiyyətdə kök atacaq və dünyaya hiss edilə biləcək dərəcədə böyük təsir göstərəcəkdir. Dini ailə tərbiyəsindən xaric etmək olmaz. Öz ailələrinizi Allaha həsr edin, sonra isə evlərinizdə məsihçi kimi danışın və hərəkət edin. [111]

Ailəvi dindarlığın olmadığı yerdə imanın nümayiş etdirilməsi heç bir əhəmiyyət kəsb etmir. Çoxları özlərini aldadaraq belə fikirləşirlər ki, xarakter gələcək həyatda yeniləşəcək, lakin yer həyatının axırına qədər ürəkdə dəyişiklik baş verməyəcək. Əgər əbədi həyata girmək istəyirsinizsə, onda əvvəlcə yer üzündə müqəddəs olmalısınız. Özünüzdə inkişaf etdirdiyiniz xarakter cəhətləri öldükdən sonra, yaxud dirilmə zamanı dəyişilməyəcək. Siz həyatda olarkən hansı xarakteri daşıyırdınızsa, o xarakterlə də qəbirdən qalxacaqsınız. Məsih Öz gəlişi zamanı sizin xarakterinizi dəyişdirməyəcək. Bizim gündəlik həyatımız gələcək aqibətimizi təyin edir. Ailə ocağı səma ailəsinə hazırlaşmaq üçün seçilmiş yerdir.

Əksər hallarda valideynlər uşaqlarını məsihçi vəzifələrini yerinə yetirmək üçün çox gənc hesab edərək, onların dindən uzaq şəkildə böyüməsinə icazə verirlər. Uşaqlara Allahı tanımadan böyümək imkanı vermək çox təəssüf doğurucu haldır. Uşaqlarını dini tərbiyədən məhrum edərək, valideynlər çox dəhşətli səhvə yol verirlər. Onlar belə fikirləşirlər ki, gələcəkdə, artıq yetkinləşən zaman onların həyatında hər şey yaxşı olacaq və onlar özləri dini təcrübə qazanmağa can atacaqlar. Ey valideynlər, əgər uşaqlarınızın ürəklərinə qiymətli həqiqət toxumları əkməsəniz, şeytan ürəyin tarlasına dəlicə toxumları səpəcək.

Siz hansı yolla gedirsiniz? Dini məsələlərdə uşaqlannızın һәг cür məhdudiyyətlərdən azad olmalarının vacibliyi fikri iiə hərəkət edirsinizmi? Bəikə siz uşaqlıq və gənclik iiiərində onlan məsləhət və nəsihətlərdən тәһгит edirsiniz? Özlərinin istədikləri kimi hərəkət etməiərinə icazə verirsiniz? Əgər belədirsə, onda siz Allahın sizin üzərinizə qoyduğu vəzifələrə etinasız yanaşmış olursunuz. [112]

Körpələr başa düşməyə qabil olduqları zaman, valideynlər onlara İsa haqqında - Beyt-Lehemli Körpə haqqında danışmalıdırlar. Uşaqlarınızın yaşına və qabiliyyətlərinə uyğun şəkildə onların beyninə adi dindarlıq hissini yazmağa çalışın. Uşaqlarınıza İsaya dua etməyi öyrədin. Uşaqlar erkən yaşlarında İlahi təsiri tez qavrayırlar. Rəbbimiz bu cür uşaqları Öz himayəsinə götürür.

Qoy valideynlər bu məsələdə rəhbərlik üçün Allaha müraciət etsinlər. Rəbbin önündə diz çökərkən, onlar özlərinin vacib vəzifələrini həqiqətən dərk edəcək və beləliklə, uşaqlarını Öz məsləhət və nəsihətlərində heç vaxt yanılmayan Kəsə etibar edə biləcəklər.

Valideynlər uşaqlarını dinə yalnız zahiri formada əməl etməyə məcbur etməməlidirlər, əksinə, sevinc, məsihçi nəzakəti, nəvazişi və rəğbəti izhar edərək, əbədi prinsipləri onlara cəlbedici işıqda çatdırmalıdırlar.

Özünüzün və uşaqlarınızın dini tərbiyəsinə etinasız yanaşmayın. Onlara erkən yaşlarından oxumağı, yazmağı və saymağı öyrətmək lazımdır. İdraklarını inkişaf etdirərək, irəliyə gedə bilərlər. Lakin hər şeydən əvvəl onlara öyrətmək lazımdır ki, müdrikliyin başlanğıcı Allaha hörmətdir.

Rəhbimiz tükənməz dərəcədə lütfkardır. Öz ailənizdə bunu hiss edirsinizmi?

Nikahınızla bağlı Allaha minnətdarlığınızı bildirmək istədiyiniz halları sadalayın.

1.

2.

3.

4. [113]

5.

6.

7.

“Ya Rəbb, bizə bu qədər şeylər bəxş edən Sən bir şey də - nəcib ürək də bəxş elə”. [114]

“Din əxlaqdan deyil, əxlaq dindən doğulur”. Şatobrian.

Əxlaqi Normalar

Təəssüflər olsun ki, nikah anlayışı artıq çoxdan təhrif olunmuş, həyat yoldaşlarının vəzifələri haqqında təsəvvürlər zəifləmiş və ər-arvad münasibətlərinin müqəddəsliyi alçaldılmışdır. Allahın insandakı surəti bu cür təhrif olunur və əzablar və şər üçün qapılar açılır.

Əxlaqsızlıq indiki dünyada baş qaldırmış başlıca günahdır. İndiki kimi heç vaxt əxlaqsızlıq öz mənfur başını bu cür kobud şəkildə qaldırmamışdır. Görünür, insanlar çaş-baş vəziyyətdədirlər və xeyirxahlığı sevənlər əxlaqsızlığın kobudluğu, gücü və vüsəti qarşısında aciz qalmışdırlar. Bir çoxları Allahdan o dərəcədə uzaqlaşmışdırlar ki, Niaqara şəlaləsinin axınını tərsinə çevirib, sularını üzüyuxarı axmağa məcbur etmək mümkün olmadığı kimi, onların da idraklarını təmiz və müqəddəs olana yönəltmək qeyrimümkündür.

İnsanın idrakı təmizlik və müqəddəslikdən əxlaqsızlığa, azğınlığa və cinayətə bir saatın içində çevrilmir. İnsana İlahi surətvermək yaxud əksinə, Allahın surətinə bənzər yaradılmış insanı şeytana bənzər etmək üçün vaxt tələb olunur. Biz baxa-baxa dəyişilirik. İnsanın Yaradanın surətinə bənzər yaradılmasına baxmayaraq, o, öz idrakını elə tərbiyə edə bilər ki, nə vaxtsa ikrahla yanaşdığı şeylər indi xoşuna gələ bilər. Onun idrakı tədricən zəifləyir və əgər insan [115] özü öz mənəvi və əqli qüvvəsini şərə tabe edirsə, onu xilas etmək mümkün deyil. Cavan və ya qoca olmasından asılı olmayaraq hər bir adam, atdığı hər bir addımda məsləhət üçün Allaha müraciət etməyin vacibliyini dərk etməyənə qədər öz təhlükəsizliyini təmin edə bilməyəcəkdir.

Qadının davranışı. Cazibədar görünməyə çalışan qadınlar çox vaxt ağılsız hərəkətlərə yol verirlər. Bu maraqlı oyun kimidir, onlar könüllü surətdə oyuna gedirlər. Ərli və subay qadınlar çox zaman özlərini idarə etməyi bacarmırlar. Onlar subay və evli kişilərin diqqətini cəlb edirlər və əxlaqi bünövrəsi zəif olanlar dərhal təsir altına düşürlər. Qadın özünü utancaq və təmkinli apardığı təqdirdə yaranmayacaq fikirlər indi baş qaldırır. Ehtiyatlılıq və təmkin göstərərək, hər hansı özünəsərbəstlik hallarından qorunaraq, həddindən artıq diqqətə cavabsız qalaraq, lakin yüksək əxlaqi səviyyəni və şəxsi ləyaqəti qoruyaraq, bir çox bədbəxtliklərdən yaxa qurtarmaq olar.

Öz yanında ədəbsiz kəlmələrin və ya söz atmaların səslənməsinə yol verən qadın Allaha xoş gəlməyən tərzdə hərəkət edir; nalayiq rəftara və ədəbsiz təkliflərə yol verən qadınlar öz qadın ləyaqətlərinin qayğısına qalmırlar.

Sədaqət. Ər və ata nikah əhdlərinə sədaqətini böyük səylə qorumalıdır. O, elə ehtiyatlı davranmalıdır ki, gənc qızlara və evli qadınlara İlahi qanunların yüksək normalarına uyğun gəlməyən şeyləri təlqin etməsin.

Biz һәг bir ailənin birliyini, saflığını və müqəddəsliyini qoruyan divarların yıxılması üzündən məhv olmuş çoxlu insan taleləri ilə üzləşirik. Qadın yad kişiyə öz ailə problemləri haqqında danışır və ərindən şikayətlənirsə, öz hərəkəti ilə ərinə xəyanət etmiş və ailəni qorumaq üçün ucaldılmış divarları yıxmış olur. [116]

Siz öz fikirlərinizi idarə etməlisiniz. Bunu etmək asan deyil; qətiyyətli, hətta ağrılı səylər göstərmədən bunu edə bilməzsiniz. Bununla belə, bu borc hər bir insanın üzərinə qoyulmuşdur. Siz öz düşüncələrinizə görə Allah qarşısında cavabdehlik daşıyırsınız. Əgər siz boş xəyallara dalaraq, fikrinizi əxlaqsız mövzular üzərində cəmləşdirirsinizsə, Allahın qarşısında fikirlərinizi həyata keçirən zaman günah işlədə biləcəyiniz dərəcədə günah işlətmiş olursunuz. Yalnız əlverişli şəraitin olmaması bu fikirlərin reallaşmasına mane ola bilər.

Boşanma. Yeni bağlanmış nikah romantik parıltı ilə əhatələnmişdir və onu təsəvvür etmək üçün imkan yaradan və nikah əhdi ilə əlaqədar təfəkkürdə böyük cavabdehlik hissi oyadan bu xüsusiyyəti kənarlaşdırmaq çox çətindir. Bu əhd iki şəxsin taleyini elə möhkəm tellərlə bağlayır ki, o telləri ölümdən başqa heç nə qıra bilməz.

Nikaha girmək qərarını ciddi şəkildə düşünüb-daşınmaq gərəkdir, çünki bu insanın bütün yerdə qalan həyatını təyin edən addımdır. Kişi də, qadın da ciddi şəkildə düşünməlidirlər ki, bir yerdə yaşadıqları müddətdə qarşılarına çıxan hər cür çətinliklərdə bir-birinə sədaqəti saxlaya biləcəklərmi.

Məsihin boşanma haqqında söylədikləri. İsa Məsihin yaşadıgı vaxtlar ər amansız şəkildə ən əhəmiyyətsiz şeylər üstündə, yaxud qadını uşaqlarından ayırmaq və evdən qovmaq məqsədilə arvadını boşaya bilərdi. Bu, böyük biabırçılıq sayılırdı və boşanmış qadın bundan az əziyyət çəkmirdi. Bu adət böyük bədbəxtliklər və günahlara səbəb olurdu. Özünün dağdakı moizəsində Məsih aydın şəkildə elan etdi ki, ailə bağlarının qırılmasına yalnız nikah əhdinə xəyanət səbəb ola bilər. “Zinadan başqa bir səbəblə arvadını [117] boşayan adam, - O deyirdi, - onu zinaya düçar edər; və kim boşanmış qadınla evlənərsə, zina edər” (Mat. 5:32).

İsa dünyamıza gəldi ki, bizim səhvlərimizi düzəltsin və Allahın surətini insanda bərpa etsin. İnsanlara öz qanun normalarını təyin etmək azadlığı verilməmişdir ki, bununla Allah Qanununu tapdasınlar və öz istədikləri kimi yaşasınlar. Qadının öz ərini, ərin öz qadınını tərk etməsi üçün Allah yalnız bir səbəb göstərmişdir - bu, zinadır.

Ölkənin qanununa görə qadın ərindən boşanmış hesab edilə bilər, lakin ali qanuna görə hələ də Allahın gözündə evli sayıla bilərlər. Ölkə qanunlarının boşanmaya icazə verməsinə baxmayaraq, keçmiş həyat yoldaşları Müqəddəs Kitaba, Allah Qanununa əsasən ər və arvad qalmaqda davam edirlər.

Ər və arvad bir-birlərinə hörmət və bağlılıq hisslərini möhkəmlətməlidirlər. Onlar öz sözlərinə və hərəkətlərinə diqqət yetirməlidirlər ki, qarşı tərəfi əsəbləşdirən və kədərləndirən şeylər söyləməsin və etməsinlər. Həyat yoldaşlarından hər biri qarşı tərəfin qayğısına qalmalı, qarşılıqlı bağlılığı möhkəmləndirmək üçün əlindən gələni etməlidir. Bir həyat yoldaşı kimi öz vəzifənizi məhəbbət və xeyirxahlıqla yerinə yetirin. Hər ikiniz birləşərək bir bədən olmağın yolu haqda düşünməlisiniz. Mülayimlik və nəvaziş həyatınızı təəccüblü şəkildə dəyişə bilər. [118]

Pul - bağlandığımız şeylərin daim yoxlanışdan keçirilməsidir.

Ailə Təsərrüfati

İşdə düzgünlüyün və həqiqi uğurun əsasında Allahın mülkiyyət hüququnun etirafı durur. Hər şeyi yaradan əsl Sahibdir. Nəyimiz varsa, bizə Allah tərəfindən etibar edilmişdir ki, bu mülkiyyətdən Onun tapşırıqlarına uyğun şəkildə istifadə edək. Allah bizə istedad və qabiliyyətlər verdi və dünyaya gətirdi ki, Onun təyin etdiyi işi yerinə yetirək. Pul və maddi şeylər bizə məxsus deyil. Biz qərib zəvvarlarıq. Həyatımız və sağlamlıgımız üçün vacib olan şeyləri Allahdan bəxşiş kimi alırıq. Yer üzərində bizə verilmiş xeyirduaların əvəzində Allah bizi sınağa çəkir ki, əbədi xəzinəni bizə etibar etməyin mümkün olub-olmadığını öyrənsin. Əgər bu sınaqdan çıxa bilsək, bizə məxsus olacaq mülkiyyəti - şöhrət və ölməzliyi əldə edəcəyik.

Pul yalnız lənət ola bilməz. O, böyük qiymətə malikdir və ondan düzgün istifadə edilərsə, fayda gətirə bilər. Lakin israfçılıq və düşüncəsiz istifadə zamanı pul bədxərc adam üçün tələyə çevrilir. Puldan öz qürurunu və şöhrətpərəstliyini təmin etmək üçün istifadə edən adam onu xeyirduaya deyil, lənətə çevirir. Pul bağlandığımız şeylərin daim yoxlanışdan keçirilməsidir. Əgər Allahın verdiyi qanunlara daim əməl olunsaydı, dünyanın əxlaqi, ruhi və vətəndaşlıq cəhətdən vəziyyəti kökündən dəyişmiş olardı. O zaman indiki kimi özünü sevmə və özündən razılıq kimi hisslər or- [119] taya çıxmazdı və hər kəs başqalarının xoşbəxtliyi və xoş güzəranı üçün çalışardı.

Tərifə layiq olan bir müstəqillik vardır. Öz yükünü özü çəkmək və özgə çörəyini yeməmək - tərifə layiqdir. Müstəqil olmaq arzusunu idarə edən canatmalar çox gözəl və nəcib hisslərdir. Hər kəs özündə əməksevərliyi və qənaətcilliyi inkişaf etdirməlidir.

Borclar. Bir çox ailələr ona görə kasıb yaşayırlar ki, aldıqları pulu dərhal xərcləyirlər. Pulu qazanmamışdan qabaq götürmək və xərcləmək tələdir. İşi elə aparmaq lazımdır ki, borc götürməyə ehtiyac qalmasın. Kiməsə borclu olduğunu dərk edəndə adam özünə inamını itirir. Hətta bu haqda fikirləşmək adamı özündən çıxarır. Qazaqdığınızdan çox xərcləməmək vərdişini özünüzdə inkişaf etdirə bilərsiniz və buna qətiyyətli şəkildə səy göstərməlisiniz.

Əksəriyyət insanlar o qədər də savadlı deyillər və xərclərinin gəlirlərini üstələməməsini nizamlaya bilmirlər. Onlar şəraitə uyğunlaşmağı öyrənə bilmirlər və borc çirkabında üzənə qədər təkrar-təkrar borc götürürlər, nəticədə isə özlərinə inamı itirirlər və ruhdan düşürlər.

Öz-özlüyünüzdə qərar verin ki, bir də heç vaxt borc götürməyəcəksiniz. Borca girməkdənsə, minlərlə şeydən imtina etmək daha yaxşıdır. Kiməsə borclu qalmaq - lənətdir. Bu işdən yoluxucu xəstəlik kimi uzaq qaçın. Borclarınızı ödəyin və qərar verin ki, hətta su və çörəklə yaşamalı olsanız belə, bir daha borca girməyəcəksiniz. Yenidən heç kimə borcu olmayan azad insana çevrilən zaman böyük qələbə çalacaqsınız.

Qənaətcillik. Tədbirlilik hissinin olmaması və təcrübəsizlik pul kisəsinin daim boşalmasına səbəb ola bilər, lakin insan yenə də fikirləşə bilər ki, o, öz arzularını və uşaqlarının [120] arzularını məhdudlaşdırmağa alışmadığı və ev işlərini planlaşdırmağı və tədbirliliyi bacarmadığı üçün ən düzgün hesab etdiyi yolla hərəkət edir. Ona görə də bu cür ailəni saxlamaq üçün, eyni sayda ailə üzvləri olan digər daha qənaətcil ailəni saxlamaq üçün lazım olandan iki dəfə artıq vəsait tələb oluna bilər.

Hər kəs ailənin mühasibat işlərini aparmağı öyrənməlidir. Bəziləri bu işi ikinci dərəcəli hesab edərək, ona etinasız yanaşırlar, lakin bu, doğru deyil. Bütün xərcləri təyin etmək vacibdir.

Əgər siz bədxərcliyə meyllisinizsə, bu vərdişdən qəti şəkildə yaxa qurtarmaq lazımdır. Qənaətcilliyə, əməksevərliyə və mülayimliyə canatma uşaqlarınız üçün zəngin mirasdan daha yaxşı paydır.

Heç vaxt uşaqlarınızın beyninə yeritməyin ki, sizin məhəbbətiniz onların bütün arzularını həyatakeçirməklə izhar olunmalıdır. Pul xərcləmək üçün yeni üsullar kəşf etməyin. Öz ixtiralarınızı qənaətcil yaşamaq üçün istifadə edin.

Gənclərə xas olan təbii cəhətlərdən biri qənaətə etinasız və yüngül yanaşmaqdır. Onlar onu zərər verənlik və məhdudiyyətlə səhv salırlar. Lakin qənaət ən geniş və liberal baxışlar və fikirlərə uyğun gəlir; qənaət olmayan yerdə həqiqi mərhəmət ola bilməz. Heç kəs qənaətcilliyi öyrənməyi öz ləyaqətindən aşağı saymalı deyil.

Qənaət - xəsislik deyil, vəsaitlərin ağıllı şəkildə istifadəsi deməkdir.

Vəsaitlərdən ağıllı şəkildə istifadə. Ailədə rahatlığın və sülhün olması üçün çox şey lazımdır. Ev işlərinin təşkilində lazımi intizam və sistemin olmaması məhvə məhkum nəticələrə və böyük itkilərə gətirib çıxarır. Cır-cındır geyinməklə və rahatlıq və komfort üçün lazım olan hər şeydən [121] ailəmizi məhrum etməklə ürəyimizi daha da paklaşdıra və müqəddəsləşdirə bilmərik. Allah özümüzü sağlamlıq və rahatlıq üçün həqiqətən də vacib olan şeylərdən məhrum etməyimizi bizdən tələb etmir, lakin O, bədxərcliyə də bəraət qazandırmır.

Pulu nə vaxt saxlamaq, nə vaxt xərcləmək lazım gəldiyini təyin etməyi öyrənmək lazımdır. Hərdən qırılmış ilmələri yerinə bərkitməyə, nəyisə yamamağa, sökülmüş şeyləri yenidən bərpa etməyə dəyər. Siz əyləncələrə sərf etdiyiniz bütün xırda xərcləri hesablamalısınız. Zövqünüzü doyurmaq və dəbin tələbləri ilə ayaqlaşmaq üçün sərf etdiyiniz xərclərlə, arzularınızı həyata keçirmək üçün sərf etdiyiniz xərcləri qeyd edin. Mənasız işlərə sərf edilən pullardan evinizdəki komfortu və şəraiti yaxşılaşdırmaq üçün istifadə etmək olardı. Siz kasıb olmalı deyilsiniz; siz həm özünüzə, həm də yaxınlarınıza qarşı vicdanla davranmalısınız. Simiclik Allahın səxavətini təhqir etmək deməkdir. Lakin bədxərclik də eyni cür təhqirdir. Sizin nəzərinizdə kiçik görünən, xatırlatmağa dəyməyən xərclər üçün axırda hesabat vermək lazım gələcək.

Qənaətə rəğbət bəsləyin. Bir dəfə Məsih Öz şagirdlərinə qənaətcillik barədə böyük diqqətə layiq bir dərs verdi. Onu dinləmək üçün gələn ac insanları doyurmaq üçün möcüzə göstərdi; lakin hamı yeyib doyduqdan sonra, O, artıq qalan qırıntıları atmağa icazə vermədi. Öz İlahi qüdrəti sayəsində minlərlə insanı yedizdirən Şəxs indi Öz şagirdlərini məcbur etdi ki, itkiyə yol vermədən bütün qırıntıları bir yerə toplasınlar. Bu dərs həm Məsihin dövründə yaşayanlara, həm də bizə verilmişdir. Allah Oğlu müvəqqəti həyatın ehtiyaclarının qayğısına qalır. Baxmayaraq ki, O, bu cür süfrəni istədiyi yerdə təşkil edə bilərdi, lakin həmin [122] süfrənin qırıntılarına laqeyd yanaşmadı. İnsan nəslinin üzərinə düşən məyusluq, çətinlik və bədbəxtlikləri hiss etmək və başa düşmək üçün Məsih böyük əzablara və təhqirlərə dözdü. O, davamçılarını Özünün keçdiyi həyat yolunu keçməyə səsləyir.

Hər bir kəs eqoistik, düşüncəsiz arzularını doyurmaq kimi çətin sınaq qarşısında dayanır. Lakin gəlin unutmayaq, həyat və izzət Rəbbi bu dünyaya insanlara özünüməhrumetmə dərsini öyrətmək üçün gəldi.

Bir çoxları belə hesab edirlər ki, bu və ya digər əyləncəyə yol verə bilərlər və öz arzularını həyata keçirmək üçün bütün gəlirlərini əhəmiyyətsiz şeylərə xərcləyərək, ayaqlarını yorğanlarına görə uzatmaqdan imtina edirlər. Allah istəyir ki, biz bu məsələdə daha ləyaqətli davranaq. Əgər yalnız ərzaq, içki və paltar ehtiyacımızı ödəyiriksə, özümüzə qarşı günah işlətmiş oluruq. Allah üçün daha ali şeylər var. Öz pullarınızı lazımsız şeylərə sərf etməyin. Siz o qədər də böyük əhəmiyyət kəsb etməyən kiçik məbləği boş şey hesab edə bilərsiniz, lakin çoxsaylı kiçik məbləğlər üst-üstə gələndə çox böyük məbləgə çevrilir. “Bu, elə bircə qəpikdir”, “bu, kiçik məbləğdir” fikrilə lazımsız şeylərə sərf etdiyiniz pullar az kimi görünür; lakin bu kiçik məbləği ildəki günlərin sayına vurun, sonra isə illərin sayına vurun, ağlasığmaz bir məbləğ alınacaq. Əgər şərait imkan verirsə, biz lazımsız şeylərə və eqoist “mən”imizə xərclədiyimiz vəsaitlərdən qənaətlə istifadə etməliyik.

Biz ətrafımızdakı insanların əziyyətləri haqqında çox az bilirik; lakin əgər imkanımız çatırsa, çətin vəziyyətdə olanlara dərhal yardım əlimizi uzatmağa hazır olmalıyıq. Ətrafımızda yeməyə və paltara ehtiyacı olan çox sayda adamlar var. Hər əl kasıblara kömək göstərə bilər. Bütün mümkün imkanlardan [123] istifadə edərək, insanların dərdlərini yüngülləşdirməyi Allah bizim üzərimizə borc kimi qoymuşdur.

Pulun qədrini bilməyi uşaqlara necə öyrətməli. Valideynlər öz uşaqlarını özünüidarə ruhunda böyütməli, təlim və tərbiyə etməlidirlər, onları bahalı şeylərə can atmadan sadə həyatla yaşamağa alışdırmalıdırlar. Onları pulla ərköyün etmək lazım deyil ki, tükənməyən pul ehtiyatının olduğunu və bütün istəklərini həyata keçirmək üçün ondan istifadə edə biləcəklərini düşünməsinlər. Pula Allahın bəxşişi kimi yanaşmaq lazımdır.

Uşaq və gənclər pulu heç bir ciddi cəhd göstərmədən, asanlıqla əldə edəndə onun qiymətini bilmirlər. Gündəlik cib xərclərinin haradan qazanıldığını, yedikləri ərzağın və paltarın necə əldə edildiyini, ailəni saxlamağın nəyin bahasına başa gəldiyini başa düşən gənclərin vəziyyəti daha təhlükəsizdir.

Bəzən uşaqlar düşüncəsiz şəkildə kömək göstərirlər. Sərbəst şəkildə özünə həyat yolu tapan kəs qabiliyyətlərini daha yüksək qiymətləndirir, nəinki özgə cibindən pul alan kəs. Uşaqlarımızın bütün problemlərini onların əvəzinə həll edərək, onları başqalarından asılı köməksiz şəxslərə çevirməli deyilik.

Uşağın düşdüyü şərait ona valideynin göstərdiyi nümunədən daha çox təsir göstərir. Elə adamlar var ki, öz gənclik illərində necə olublarsa, uşaqlarının da o cür olacağına ümid bəsləyirlər və uşaqları onların ümidlərini doğrultmadıqda, zəmanənin pisliyindən şikayətlənirlər. Lakin əgər onlar özlərinin gənclik illərində yaşadıqları şəraiti uşaqları üçün yaratmırlarsa, bunu uşaqlarından tələb etməyə haqları yoxdur. Atalar səylə çalışırlar ki, uşaqlarını maddi cəhətdən təmin etsinlər, onlarçün özlərinin yaşadıqlarından [124] daha yaxşı həyat şəraiti yaratsınlar. Bu çox geniş yayılmış bir səhvdir. Uşagın bütün arzuları həyata keçirilir. Onun atasının xarakteri hətta ən kiçik şeylərin də layiqincə qiymətləndirildiyi sərt qənaətcillik şəraitində formalaşmışdır. Onun oglunun meylləri və xarakteri isə yüngül yanaşma və güzəştlər arasında formalaşacaq. Əgər hər şey kifayət qədərdirsə, ondan necə imtina etmək olar?

Valideynlərin öz uşaqlarına verə biləcəkləri ən yaxşı miras, onların faydalı əməyə alışdırılması və gözütoxluq və səxavətlə müşayiət edilən həyat təcrübəsidir.

Bu cür həyat tərzi ilə onlar, yalnız xeyirxah məqsədlər, şəxsi ehtiyacların və başqalarının təlabatlarının ödənilməsi üçün istifadə edilməli olan pulun həqiqi qiymətini nümayiş etdirirlər.

Uşaqlarıma xəsisliyə varmadan qənaətcil olmağı necə öyrdə bilərəm? [125]

“Məsihçi üçün düzgünlük ən yaxşı, həm də yeganə siyasətdir”. Harri Blançard.

İşdə Düzgünlük

Qanuni fəaliyyətin elə bir sahəsi yoxdur ki, Müqəddəs Kitabda onun haqqında həyati əhəmiyyət kəsb edən məsləhətlər verməsin. Müqəddəs Kitabın səy, düzgünlü, qənaətcillik, təmkin və əxlaqlılıq prinsipləri həqiqi uğurun sirləridir. “Süleyman peyğəmbərin məsəlləri” kitabında verilmiş bu prinsiplər əməli müdriklik xəzinəsidir. Hər hansı işgüzar sahədə fəaliyyət göstərən tacir, usta və rəhbərlər özləri və şagirdləri üçün bu müdrik insanın sözlərindəki nəsihətlərdən daha yaxşısını tapa bilərlərmi?

“İşində mahir olanı görürsənmi? Sıravi adamların deyil, şahların hüzurunda dayanar” (22:29).

Hər zəhmətdə bir fayda var, boş sözlər insanı ehtiyac içində qoyar” (14:23).

“Tənbəl arzulayar, lakin çatmaz ona, çalışqan qovuşar bolluğa” (13:4).

“Əyyaş və qarınqulu yoxsullaşar, yeyib-içib məst olan cır-cındır içində qalar” (23:21).

“Etibarlı insan alar bol bərəkəti, cəzasız qalmaz sərvət hərisi” (28:20).

“Kələklə gələn var-dövləti külək aparar, zəhmətlə qazanılan var-dövlət artar” (13:11). [126]

“Yalançılıqla qazanılan xəzinə havaya yayılan sis-dumandır, bir ölüm tələsidir” (21:6).

“Borclu adam borc verənə qul olar” (22:7).

“Başqasına zamin duran bəlaya düçar olar; belə zaminlikdən zəhləsi gedənə etibar etmək olar” (11:15).

Əgər Müqəddəs Yazıda tez-tez təkrarlanan xəbərdarlıqlara əməl edilsəydi, neçə-neçə insan maliyyə uğursuzluqlarından və müflislikdən xilas ola bilərdilər.

Səkkizinci qanun oğurluğu və qarəti mühakimə edir. Bu qanun sahibkarlıq işlərində fırıldaqçılığı qadağan edir və borcların və əməkhaqlarının ödənilməsini tələb edir.

Yalan danışan və fırıldaqçılıqla məşğul olan kəs özünə hörməti itirir. O, dərk etmir ki, Allah onu görür və onun şübhəli işləri haqqında bilir. Lakin onun əməlləri bəşəriyyətin də, Allahın da nəzərlərindən gizli qalsaydı belə, bu haqda özünün xəbərdar olması faktı onun təfəkkürünü və xarakterini mənfi istiqamətə yönəldərdi. Yalnız bir əməl xarakterin göstəricisi deyil, lakin o, sərhədi aradan qaldırırvə onun ardınca gələn növbəti sınaq böyük hazırlıqla qarşılanır. Bu, o vaxta qədər davam edir ki, nəticədə yalan danışmaq və işlərində əyriliyə yol vermək vərdişi yaranır; əlbəttə ki, bu cür adama artıq etibar etmək olmaz.

Yaxınlarımıza münasibətdə kiçik işlərdə necə ləyaqətsizlik göstəririksə və ya açıq-aydın yalan necə nümayiş etdiririksə, Allahla da bu cür davranacağıq. Aldatmaq vərdişini tərgitməyən adamlar öz prinsiplərini o vaxta qədər həyata keçirəcəklər ki, artıq öz ürəklərinin yolunu azdıracaqlar və əhəmiyyətsiz ötəri mənfəətlərdən ötrü əbədi həyatlarını qurban verərək itirəcəklər. [127]

Gələcək ücün qavğı.

Əgər siz zaman-zaman böyük gəlir gətirən bir işdə işləyirsinizsə, onda qazandığınız pulları qənaətlə yığın və artıq vəsaitlərin bu cür asanlıqla əldə edilməyəcəyi vaxta saxlayın. Allah bizə öz zövq və arzularımızın tələbi ilə hərəkət etməməyi və yalnız bugünkü günün deyil, gələcəyin də qaygısına qalmağı tapşırıb. Ailədə həmişə dar gün üçün vəsait saxlanılmalıdır. [128]

“Doğru, ehtiramlı, ədalətli, təmiz, cazibəli, etibarlı olan nə varsa, bir fəzilət və tərifə layiq bir şey varsa, bunları düşünün”. (Flp. 4:8).

Qəlbin Sağlamliği

Allah insanlara göz verib ki, Onun möcüzəli işlərini görsünlər. O, insanlara qulaq verib ki, Onun haqqındakı müjdəni eşitsinlər. İnsanlara nitq qabiliyyəti verib ki, onlar Məsih haqqında günahları bağışlayan Xilaskar kimi danışsınlar.

Həvari Pavel imanlılara öyrətməyə çalışırdı ki, idrakı qadağan olunmuş mövzulardan və əqli qüvvəni əhəmiyyətsiz məsələlərə sərf etməkdən qorumaq çox vacibdir. Şər qüvvələrin qurbanına çevrilmək istəməyən insanlar öz qəlblərinin qapısını diqqətlə qorumalıdırlar; onlar beyində pisfikirlər yarada bilən şeyləri oxumaqdan, baxmaqdan və dinləməkdən yan qaçmalıdırlar. Fikirlərinizin qəlbin düşməninin təklif etdiyi hər mövzu üzərində qeyri-ixtiyari cəmləşməsinə yol verməyin. Qəlbi ehtiyatla qorumaq lazımdır, əks halda ətrafdakı şər qeyri-iradi şəkildə qəlbə daxil olaraq, orada kök atacaqdır və həmin qəlb zülmət dünyasında azacaqdır.

Biz hər zaman yadda saxlamalıyıq ki, gözəgörünməz xeyir və şər tacirləri bizim idrakımızın idarəsini öz əllərinə almaq üçün durmadan çalışırlar. Onlar gözlə görünməyən, lakin aktiv qüvvədən istifadə edirlər. Xeyirxah mələklər - [129] ürəyə və idraka səmavi təsir göstərən xidmətçi ruhlardır, lakin qəlbin böyük düşməni iblis və onun mələkləri daim bizi məhv etmək üçün çalışırlar. Gözlə görünməyən və birbirindən seçilməyən düşmənləri hiss və dərk edərək, bir şeyə əmin olmalıyıq: bizim razılığımız olmadan onlar bizə zərər toxundura bilməzlər. Əgər biz özümüz qapını açıb, şeytanı içəri dəvət etməsək, o, heç vaxt bizim fikirlərimiz, sözlərimiz və əməllərimiz üzərində hökmranlıq edə bilməz.

Qəlbin qidası. Hər addım başı böyük sınaqlarla qarşılaşan uşaqlar üçün narahat olmağa səbəb var. Onlar pis adamların dəstəsilə münasibət yaratmaqdan yan qaça bilmirlər. Onları pozğunlaşdıran şeyləri görür, eşidir və duyurlar və əgər bu təsirdən ciddi surətdə qorunmasalar, о gizlincə, lakin qətiyyətlə onların ürəklərini korlayacaq və xarakterlərini eybəcər şəklə salacaq.

İndi idraka günaha müsbət yanaşmağı öyrədirlər. Müasir dövri mətbuat alçaqlığı və həyasızlığı təlqin edir. “Biz bu dünyada yaşayırıq, onu tərk edə bilmərik” - deyəcəksiniz. Lakin, əziz valideynlər, biz yenə də doğru yol seçə bilərik və əgər istəsək, axır zamanda bu qədər sürətlə artan çoxsaylı əxlaqsızlar haqqında düşünməkdən uzaq dura bilərik. Biz çoxsaylı şər əməllərin və cinayətlərin tarixçələrinə qulaq asmaya bilərik.

Müasir populyar mətbuat səhifələri sensasiyalı tarixçələrlə zəngindir. Cinayətlərə gəldikdə isə, uşaqlar bu barədə böyüklərə layiq dərəcədə məlumata malikdirlər. Oxuduqları tarixçələr onlarda şərə meyl yaradır. Öz təxəyyüllərində onlar haqqında oxuduqları əməlləri edirlər və onlarda cinayət törətmək və cəzadan qaçmaq arzusu baş qaldırır.

Hər şeydən tez təsirlənən uşaqların təfəkküründə gördükləri hər şey həqiqətdə olduğu kimi canlanır. Qanunu [130] pozan və hər şeydə öz iradəsinə uyğun hərəkəti dəstəkləyən əməllər təfərrüatlı şəkildə təsvir olunanda, çoxları bu cür əhvalatların ruhunu qəbul edirlər. İnsanlar əllərinə imkan düşən zaman, sensasiya düşkünü olan müəlliflərin yazdıqlarından daha ağır cinayətlər törətməyə qabil olurlar. Cəmiyyət azğınlaşır və təəccüblü deyil ki, bunun nəticəsində acı bəhrələr - cinayətlər ortaya çıxır.

Müqəddəs Kitabın Zəb. 101:3-7-də söylədikləri haqqında düşünün: “Gözümü çəkəcəyəm iyrənc şeylərdən; zəhləm gedir azğınların işlərindən; qoymaram yapışsın məndən. Dönəcəyəm əyri qəlbdən; şəri tanımayacağam mən. Ağzını yumacağam qonşusunun ardınca böhtan atanın mən; yuxarıdan baxan lovğa insana dözə bilmərəm. Gözüm ölkənin sadiqlərindədir, qoy yanımda yaşasınlar; kamillik yolunda olanlar qulluğumda dayansınlar. Fırıldaqçıları sarayımda yaşamağa qoymaram;yalançını hüzurumda dayanmağa qoymaram”.

Nəyi oxuyaq? Tez qavrayan və inkişafda olan təfəkkür bilik yanğısı ilə alışır. Bədən kimi, ağıl da aldığı qidadan qüvvələnir. Bir çox insanlar kitabları çox sevirlər. Onlar əllərinə keçən hər şeyi oxuyurlar. Mən bu cür uşaqların valideynlərini onların oxumaga meyllərini nəzarət altına almağa səsləyirəm. Onların stolunun üstünə xarakterin düzgün formalaşmasına kömək edən kitablar qoyun. Uşaqlarınızı bütün xeyirxah işlərə ürəklərinin qapısını açaraq, faydalı biliklər əldə etməyə yönəldin. İdrak üçün zərərli qida ola biləcək kitabları oxumaq arzularının qarşısını alın.

Dünyada çox sayda kitablar vardır ki, onları yaymaqdansa, məhv etmək daha yaxşı olardı. Gənclərin gəlir məqsədilə nəşr edilib satılan kitabları oxumasına lüzum yoxdur. [131]

Həqiqəti təhrif edən kitablar heç vaxt uşaq və gəndərin əlinə düşməməlidir. Qoy tərbiyə prosesində uşaqlaryalan fikirlərlə qidalanmasınlar.

Çap materiallarının və dövri mətbuatın böyük axını ilə qarşılaşan yaşlılar və cavanlar tələsik və ötəri oxumağa vərdiş edirlər və onların idrakı əlaqəli və məqsədyönlü şəkildə düşünmək qabiliyyətini itirir. Bundan əlavə, dövri mətbuatın və kitabların əksər hissəsi nəinki mənasız, boş və açıq-saçıqdır, onlar həm də əxlaqsız və alçaldıcıdır. Bu cür ədəbiyyatın təsiri nəinki əqli dumanlandırır və dağıdır, həm də mənəviyyatı pozur və məhv edir. Məhəbbət hekayələrinin mütaliəsi fikri vacib və ciddi məsələlər üzərində cəmləşdirməyə mane olur. Həyəcan doğuran hekayələri oxumağı sevənlər bəzən gündəlik həyatdakı vəzifələrini yerinə yetirməyi bacarmırlar, çünki qeyri-real, təsəvvürlərində yaratdıqları dünya ilə yaşayırlar.

Uşaqların onlara həm məmnunluq, həm də əyləncə bəxş edə bilən, idraklarım korlamayan və bədənlərini taqətdən salmayan mütaliəyə ehtiyacları var. Uşaqlar və gənclər oxumağa bir şey tapacaqlar, əgər onlar üçün kitabı siz seçməsəniz, özləri seçim edəcəklər. Qəlbə məhvedici təsir göstərən kitabları tapmaq çətin deyil və uşaqlar dərhal onlara aludə olacaqlar; Lakin əgər onlara ağıllı və faydalı kitablar təklif etsəniz, zövqləri də bu istiqamətdə inkişaf edəcək. Əqli nizamlamaq, sağlam və faydalı olan hər şeyə qarşı zövqü durmadan inkişaf etdirmək vacibdir. Valideynlər öz uşaqlarını Müqəddəs Kitabla vaxtında tanış etməlidirlər ki, onlarda düzgün düşüncə tərzini inkişaf etdirsinlər.

Çox faydalı olan özünü tanımaq vərdişini inkişaf etdirmək üçün gücünüzə heyfiniz gəlməsin. Əgər dalğınsınızsa, [132] fikrinizi cəmləşdirməyi öyrənin. Əgər əqlinizi işə salmaq arzusunda deyilsinizsə, özünüzə güc gəlmək üçün qətiyyətli səy göstərməlisiniz. Düşüncəni düzgün istiqamətə yönəltmək üçün ciddi qaydalara əməl etmək lazımdır.

Tarazlıq vəziyyətində olan təfəkkürə az-az rast gəlmək olur, çünki valideynlər özlərinin uşaqlarda xeyirxah xarakter cəhətlərini inkişaf etdirmək və mənfi cəhətlərdən uzaqlaşdırmaq vəzifələrinə çox kobud etinasızlıqla yanaşırlar. Unutmamalıdırlar ki, onların üzərinə çox vacib bir vəzifə düşür - ailədəki hər bir uşağın meyllərinin inkişafını diqqət altında saxlamaq, onlarda müsbət vərdişləri inkişaf etdirmək və düzgün düşüncə tərzini formalaşdırmaq. Yüksək əxlaqı rəğbətləndirin və intellektual qüvvəni inkişaf etdirin.

Bizim evimizdə uşaqlar nəyə baxırlar, nə oxuyurlar və nə eşidirlər? [133]

“Yaxşılıq etməkdən alınan həzz, sənə edilən yaxştlığın verdiyi həzdən daha böyükdür Epikıır.

Nəzakət Və Xeyirxahliq

“Bir-birinizə qarşı xeyirxah, şəfqətli davranın” prinsipi (bax. Rom. 12:10) ailə xoşbəxtliyinin özülünü təşkil edir. Hər bir evdə nəzakət hökm sürməlidir. Bu, o qədər də baha başa gəlmir, lakin ən sərt və kobud təbiətləri yumşaltmaq gücünə malikdir. Daimi nəzakəti dəstəkləmək, başqaları ilə özümüzə rəva bildiyimiz tərzdə davranmağa can atmaq bir çox həyat çətinliklərini aradan qaldırmağa kömək edəcəkdir.

Əgər uşaqlarımızı xeyirxah və nəzakətli görmək istəyiriksə, bunu öz nümunəmizdə nümayiş etdirməliyik. Hətta ən əhəmiyyətsiz şeylərdə belə bir-birinizə qarşı ədəbli və xeyirxah davranın. Kobud danışığa yol vermək lazım deyil; sizin evdən sərt kəlmələr eşidilməməlidir.

Hər kəs şən görünə və mülayim davrana bilər. Xeyirxah və şən davranış uşaqları tez cəlb edir. Onlarla xeyirxah və nəzakətli davranın, onlar da əvəzində sizə və bir-birlərinə qarşı bu münasibəti göstərəcəklər. Yalnız sözlə söyləməkdən daha çox ədəbli və təmkinli davranışınız uşaqlarınızın xarakterinə böyük təsir göstərəcək.

Uşaqlarla mülayim danışmaqla, nəyisə düzgün etməyə [134] çalışdıqları zaman onlar tərifləməklə, valideynlər övladlarının səylərini dəstəkləyə, onları xoşbəxt edə və ailədə mülayim ab-hava yarada bilərlər. Bu isə qaranlıq olan hər nə varsa, siləcək və evi sevinc işığına bürüyəcək. Yumşaq davranış, həvəsləndirici sözlər və məhəbbətdən yoğrulmuş əməllər uşaqlarla valideynlərin ürəklərini incə məhəbbət telləri ilə bağlayacaq.

Qarşılıqlı xeyirxahlıq və təmkin ailəni cənnətə çevirər və müqəddəs mələkləri ailə ocağma cəlb edər; lakin onlar kobud kəlmələrin səsləndiyi, əsəbilik və mübahisənin, fıkir ayrılığmın hökm sürdüyü evi tərk edəcəklər. Sərtlik, narazılıq və qəzəbin hökm sürdüyü evin qapıları Allah üçün bağlıdır.

Gündəlik həyatda izhar olunan nəzakət və ailə üzvlərinin bir-birinə bağlılığı ətraf mühitlə şərtlənməli deyil. Нәг bir işdə ifadə olunan mülayim səs tonu, yumşaq davranış tərzi və səmimi rəğbət əməksevərlik, səliqəlilik və qənaətcilliklə müşayiət olunan zaman hətta kasıb bir daxma da ən xoşbəxt evə çevrilə bilər.

Yad adamlara və qonaqlara qarşı süni nəzakət nümayiş etdirməkdənsə, ailələrimizdə bizimçün əziz olan insanlara səmimi məhəbbət və rəğbət bəsləmək daha vacibdir.

Səmimi nəzakətin məğzi başqalanna hörmətdir. Gənclərə valideynlərinə hörmətlə yanaşmağı, malik olduqları üstünlükləri qiymətləndirməyi, çatışmazlıqlara səbirlə yanaşmağı öyrətməyən, onların ehtiyaclarına köməklik göstərməyən, onları gənclərə, qocalara və bədbəxtliyə düçar olmuş insanlara qarşı qayğıkeş və nəvazişli, xeyirxah və faydalı, һәг bir insana münasibətdə nəzakətli etməyən mədəniyyət yalançı mədəniyyətdir.

Etiket üçün ən yaxşı dərslik. Müqəddəs Kitabda cəmiyyət və ailədaxili əlaqələrlə bağlı bir çox vacib qaydalar [135] verilmişdir. Bu əxlaqın ən yaxşı və təmiz nümunəsi olmaqla bərabər, nəzakətliliyin ən qiymətli kodeksidir. Qızıl qanun: “İnsanların sizinlə necə rəftar etməsini istəyirsinizsə, siz də onlarla elə rəftar edin” (Lk. 6:31) kimi, həvari öyüdü: “Təvazökarlıqla bir-birinizi özünüzdən yuxarı sayın” (Flp. 2:3) də ailəniz üçün bir qanuna çevrilməlidir. Qızıl qanun - İsanın həyatında və xarakterində bütünlüklə izhar olunmuş həqiqi nəzakət prinsipidir. Məsih hətta Onu təqib edənlərlə də nəzakətli davranırdı. Dünyadakı bütün həqiqi xeyirxahlıq və məhəbbət, hətta Onu tanımayanar arasında belə, Məsihdən izhar olunmuşdur.

Nə vaxtsa yazılmış olan etiket traktatları içərisində ən yaxşısı - Xilaskarın Özünün verdiyi qiymətli öyüdlər və Müqəddəs Ruhun həvari Pavel vasitəsilə söylədiyi sözlərdir ki, onlar bütün insaların, cavanların və yaşlıların yaddaşına əbədi olaraq həkk olunmalıdır:

“Sizi sevdiyim kimi siz də bir-birinizi sevin”

(Yəh. 13:34).

“Məhəbbət səbirli, xeyirxahdır.
Məhəbbət paxıllıq etməz.
Məhəbbət lovğalanmaz, öyünməz,
Kobud davranmaz, öz mənfəətini axtarmaz,
Tez hirslənməz, pislik etməyi düşünməz,
Haqsızlığa sevinməz, həqiqətə isə şadlanar;
Hər şeyə qatlaşar, hər şeyə inanar,
Hər şeyə ümid bəsləyər, hər şeyə tab gətirər.
Məhəbbət əsla tükənməz”

(1 Kor. 13:4-8).

Məhəbbət sifəti nurlandırır və səsi yumşaldır; o, insanı bütünlüklə təmizləyir və ucaldır. O, insanı Allahla barışığa gətirir. [136]

Etiket qaydalarına sadəcə əməl etməklə həqiqi nəzakəti öyrənmək mümkün deyil. Həqiqi ədəblilik öz prinsiplərini şərtiliyə qurban verməyi tələb etmir. O, ayrı-seçkiliyi tanımır. O, insana özünə hörmət etməyi, başqalarının ləyaqətinə hörmətlə yanaşmağı və böyük insan qardaşlığının bütün üzvləri ilə sülhdə yaşamağı öyrədir.

Hər cür əsəbilikdən və mülahizələrdəki sərtlikdən yaxa qurtarmaq üçün zahiri qaydalara ən səyli şəkildə əməl etmək kifayət etmir. Öz eqoist “mən”imizi əsas məqsəd kimi diqqət mərkəzinə çəkməyi tərgitməliyik. Məhəbbət ürəkdə yaşamalıdır. Xoş Xəbər formal nəzakəti deyil, ürəyin həqiqi mərhəmətindən irəli gələn nəzakəti dəstəkləyir.

İnsarılarm can atdıqları və qiymətləndirdikləri şeylər içində heç nə Allahın gözündə təmiz ürək, nəcib ruh və mənəvi həyat kimi bu qədər böyük vaciblik kəsb etmir.

Allahın planı müxtəlif xarakterə malik insanların birləşməsini nəzərdə tutur. Bu plana əsasən, ailənin hər bir üzvü başqalarının fikrinə yüksək yanaşmalı və onların hüquqlarına hörmət etməlidir. Bu cür davranış qarşılıqlı hörmət və təmkinə yol açacaq, ziddiyyətli fikirlər yumşalacaq və xarakterin kobud cəhətləri düzələcək. Razılıq əldə ediləcək, müxtəlif xarakterlərin uyuşması isə ailənin üstünlüyünə çevriləcək.

Gülərüzlülük. Çətinliklərin və gündəlik qaygıların həyatınızı tutqunlaşdırmasına yol verməyin. Həmişə sizi incidən və qəzəbləndirən şeylər tapılacaq. Bizim həyatımız qurduğumuz kimidir və nəyə can atırıqsa, onu əldə edirik. Əgər biz həyatda yalnız kədər və həyəcan görürüksə, əgər kiçicik problemləri şişirtməyə meylliyiksə, onda çoxlu sayda problemlərlə üzləşəcək və durmadan onlar haqqında fikirləşəcək və danışacağıq. Qəlbə əziyyət verən və xoşagəlməz [137] şeylər haqqında uzun-uzadı fikirləşməyə dəyməz. Emosional əzginlik sağlamlığa böyük ziyan vurur. Kədər və qorxu şəri aradan qaldırmağa kömək edə bilməzlər. Lakin həyatın işıqlı tərəfinə daha çox diqqət yetirmiş olsaq, bizi gülərüz və xoşbəxt edən şeyləri kifayət qədər əldə etmiş olarıq. “Ürək sevinci cana ən yaxşı məlhəm olar, könlün sınması sümükləri qurudar” (Məs. 17:22).

Hər bir kəs bədbəxtliklə üzləşə bilər, bu, insan taleyi üçün qaçılmazdır. Günün olduqca kədərli, tutqun olmasına baxmayaraq, qoy sizin ürəyiniz səbir, minnətdarlıq və məhəbbət nuruna boyansın.

Əgər kiməsə təbəssüm bəxş ediriksə, bu təbəssüm özümüzə qayıdacaq; əgər insanlara xeyirxah, xoş kəlmələr söyləyiriksə, bizə də bu cür kəlmələr söyləniləcək.

Hərdən insanlar belə hesab edirlər ki, gülərüzlülüklə məsihçi ləyaqəti bir агауа sığan deyillər, lakin bu, səhv fikirdir. Səma sevinc məskənidir. Əgər bizim ürəklərimiz səma sevinci ilə dolur və bu sevinc sözlərimizdə və əməllərimizdə izhar olunursa, bu, bizi qəmli və ümidsiz görməyi sevməyən Səmavi Atamıza da xoş gəlir.

Ey valideynlər, gülümsəyin; ey müəllimlər, gülümsəyin. Əgər ürəyinizdə kədərlisinizsə, büruzə verməməyə çalışın. Qoy məhəbbətli, minnətdar ürəkdən süzülən nur simanızda şəfəq saçsın.

Vacib saydığınız şeylərin tələbindən azad olun, uşaqlarınızın ehtiyaclarını görməyə çalışın və onların məhəbbətini qazanın. Əgər həqiqət toxumlarını onların ürəklərində əkmək istəyirsinizsə, onların rəğbətini qazanmalısınız.

Gülərüz olun və heç vaxt kobudluğa və nəzakətsizliyə yol verməyin. Əgər nə isə sizi qıcıqlandırırsa, bu, özünüzdən çıxma üçün sizə bəraət qazandırmır. Əgər valideynlər [138] uşaqlarında xoş davranış inkişaf etdirmək istəyirlərsə, heç vaxt onlarla kobud danışmalı deyillər.Simanızdakı xoş ifadəni saxlamağı öyrənin və səsinizin mümkün qədər mülayim olmasına çalışın. Allahın mələkləri həmişə uşaqlarınızın yanında olurlar və sizin sərt, yüksək və əsəbi səs tonunuz onlara xoş gəlmir.

Hər şeyə sevinclə yanaşın, qəlbinizi bürüyən zülmət torlarını cırıb atmağa çalışın. İnsanlara rəğbətlə yanaşın. Qoy sizin eviniz həyat eşqi, xeyirxahlıq və məhəbbətlə dolu olsun. [139]

Nitq

Nitq bizə etibar olunmuş qabiliyyətdir, ondan yaxınlarımıza kömək etmək, təsəlli vermək və ruhlandırmaq üçün istifadə etmək lazımdır. Mələklər evdə səslənən hər bir sözü eşidirlər. Ona görə də heç vaxt deyinməyin.

Həqiqi rəğbət və məhəbbət izhar edərək xeyirxah kəlmələr söyləyin; lakin eyni zamanda öz prinsiplərinizdə möhkəm və sarsılmaz olun. Əgər uşaqlarınızla sərt davransanız, onları sevmədiyinizi düşünə bilərlər. Ədalət və mərhəmət yanaşı mövcud olmalıdırlar və heç bir tərəddüdə və ya qeyri-iradi hərəkətlərə yol verilməməlidir.

Nitq һәr şeydən əvvel təmiz, xeyirxah və düzgün olmalıdır. Bu cür dili öyrənmək üçün ən yaxşı məktəb - ailədir.

Xoş kəlmələr - qəlb üçün şeh və sakit yağış kimidir. Müqəddəs Yazıda deyilir ki, Məsihin dodağından yalnız lütf kəlmələri səslənirdi, O, kədərli insana lazımi sözü vaxtında deməyi bacarırdı. Rəbb bizi də dəvət edir: “Qoy sözünüz həmişə nəvazişli olsun” (Kol. 4:6). Sərt və qəzəbli kəlmələr Allahın gözündə küfrün birforması kimi qəbul edilir. Allah deyir: “Ölüm və həyat dilin əlinə düşər” (Məs. 18:21).

Ailə üzvlərinə nitq mədəniyyəti və natiqliyi öyrətmək vacibdir. Valideynlər uşaqlarına elə aydın danışıq tərzini öyrətməlidirlər ki, qulaq asan hər kəs onların dedikləri hər bir sözü başa düşə bilsinlər. Nitqin təmizliyini qoruyun. Kobud və amiranə deyil, mülayim və inandırıcı səs tonunu inkişaf etdirin. Uşaqlarınızda düzgün nitq qabiliyyəti tərbiyə edin [140] ki, sınaqlarla üzləşən zaman, onların ağzından qeyriixtiyari sərt kəlmələr çıxmasın.

Kobud, əsəbi, deyingən kəlmələrin eşidildiyi evdə uşaqlar tez-tez ağlayır və bədbəxtlik və ixtilaflar onların zərif psixikasında öz izini buraxır. Daha çox gülümsəməyə çalışın və uşaqların ağılları və ürəkləri sizin üzünüzün ifadəsini güzgü kimi əks etdirəcəklər.

Ailənizdə mübahisə və münaqişələrə yol verməyin. Yumşaq tonda danışın. Heç vaxt səsinizi yüksəltməyin və kobud danışmayın. Sakitliyinizi qoruyun və tənələrdən uzaq olun. Biz özümüzü cilovlamalı və nitqimizi idarə etməliyik.

Sərt danışmaq vərdişi üzündən ədavət hissi baş qaldırır və xoşbəxtlik ailəni tərk edir. Bu cür səs tonu ilə danışan şəxs ailə üzvlərinin hörmətini itirir. Lakin o, öz hisslərini cilovlamağı bacarsaydı, hamının etibar və rəğbətini qazana bilərdi.

Bir şəxsin əsəbi səs tonu ilə danışması qarşıdakı şəxsi də bu cür tonda cavab verməyə məcbur edir. Kobud və qəlbə toxunan kəlmələr həyatı dəhşətə çevirir, çünki bu acı kəlmələr təkrar-təkrar yada düşərək, qəlbi zəhərləyir.

Öz əməllərinizdə, düşüncələrinizdə və sözlərinizdə kobudluğa yol verməyin. Kobud ifadələr, nalayiq zarafatlar və nəzakətsizlik sizin ikinci təbiətinizə çevriləcək. Ailə o qədər müqəddəsdir ki, onu qarşılıqlı mühakimələr və münaqişələrlə murdarlamaq olmaz. Evdə tənqid və irad ruhu mövcud olmalı deyil. Bir-birinizin çatışmayan cəhətlərini axtarmaqdan və düşüncəsiz, sərt danışıqdan əl çəkin.

Evdə mənasız, axmaq söhbətlərə yol verməyin. Hətta ən azyaşlı uşaqlar da “ağıllı fikir”dən faydalanırlar. Bütün [141] ailə üzvlərinin istifadə etdikləri ədalətli, səmimi, düzgün və ciddi sözlərin bəhrəsi saleh əməllər olduğu halda, ata-ananın bir-birlərinə söylədikləri boş, axmaq kəlmələr uşaqların da bu cür danışıq tərzini mənimsəməsinə gətirib çıxarır.

Əgər hər bir insan öz evində mehriban danışmağı vəd etsəydi və məhəbbət qanununa onun nitqini idarə etməyə icazə versəydi, çox yaxşı olardı. Ey valideynlər, məzəmmət üçün tələsməyin! Əgər uşaqlarınız səhvə yol verirlərsə, düzəltməyə çalışın, lakin qoy sizin ağzınızdan çıxan hər bir kəlmə məhəbbət və nəvazişlə dolu olsun. Hər dəfə deyingənliyə aludə olan zaman, övladlarınıza səbir və təmkin dərsi vermək üçün əlinizdə olan gözəl imkanı itirmiş olursunuz. Qoy hər dəfə övladlarınızın səhvlərini düzəldəndə ürəkləriniz məhəbbətlə idarə olunsun.

Unutmayın ki, siz özünüz də kövrək qəlbə maliksiniz və nədəsə təqsirləndirilməkdən xoşunuz gəlmir; bir az düşünsəniz görəcəksiniz ki, uşaqlarınız da sizə oxşayırlar. Əgər siz məzəmmət və təqsirləndirmələrə dözə bilmirsinizsə, onda sizdən daha zəif olan və həddindən çox acı çəkmək iqtidarında olmayan uşaqlarınız da bundan xoşlanmırlar.

Öz Nikahinizin Potensialini Qiymətləndirin

Aşağıda verilmiş hər bir fikri 0-dan 10-a qədər rəqəmlərlə qiymətləndirin. Sizin cavablarınız hisslərinizə uyğun gəlməlidir.

1. Məqsəd və dəyərlərimizin üst-üstə düşməsi (arzular, planlar, mənəvi və əxlaqi dəyərlər və s.). [142]

2. Şəxsi səviyyəmizi və ailəmizin səviyyəsini saxlamaq bacarığımız.

3. Səmərəli ünsiyyət yaratmaq bacarığımız.

4. Baş qaldırmış problemlərin həllinə yaradıcı və müsbət yanaşmaq bacarığımız.

5. Bir-birimizə hörmət və bağlılığımızı ifadə etmək bacarığımız.

6. Vəzifələri bölüşdürmək bacarığımız.

7. Əməkdaşlıq ruhumuz.

8. Ailənin maliyyə işlərini idarə etmək bacarığımız.

9. Uşaqlarımıza tərbiyə və təhsil vermək bacarığımız.

10. Birlikdə qərar qəbul etmək bacarığımız. Cavablarınızı bir-birinizlə bölüşün, analiz edin və hər iki tərəfin fikrini müzakirə edərək, razılığa gəlməyə çalışın. Sent Ekzüperinin sözlərini yadınıza salın: “Sevmək - birbirinə baxmaq deyil, birlikdə eyni istiqamətdə baxmaqdır”. [143]

Sosial Təlabatlar

һәг bir insan özünə dost tapır. Dostların bir-birinə göstərdiyi təsir xeyir və ya şər onların dostluğunun gücündən asılıdır. Нәг bir insanın öz ünsiyyət dairəsi vardır ki, burada o, bir tərəfdən başqalarına təsir göstərir, digər tərəfdən isə özü təsir altına düşür.

Allah Kəlamında ünsiyyətin insanlara göstərdiyi təsir xüsusi vurğulanır. Uşaq və gənclərin təfəkkür və xarakterlərinin formalaşmasında ünsiyyətin rolu çox böyükdür. Ünsiyyət etdikləri insan dəstələri, mənimsədikləri prinsiplər, qazandıqları vərdişlər onların bu həyatda nə dərəcədə faydalı olacaqlarını həll edir və gələcək talelərini müəyyən edir.

Gənclər dərhal özlərinə yoldaş tapırlar və qaçılmaz şəkildə onların təsiri altına düşürlər. Qəlbləri birləşdirən gizli əlaqə mövcuddur. Birinin ürəyi digərinin çağırışına səs verir. Biri digərinin ideyalarını, fikirlərini və ruhunu mənimsəyir. Bu cür ünsiyyət ya xeyir-duaya, ya da lənətə çevrilə bilər.

Doğru deyiblər: “Dostunu mənə göstər, sənin kim olduğunu deyim”. Yoldaşların seçilməsinin xarakter və nüfuza göstərdiyi böyük təsiri gənclər başa düşmürlər. Hər kəs zövqləri, vərdişləri və meylləri ilə onunkuyla üst-üstə düşən adamlarla ünsiyyət etməyə can atır.

Əgər gəncləri əxlaqi cəhətdən təmiz, qayğıkeş, xeyirxah insanlarla ünsiyyət etməyə yönəltsəydilər, onlara göstərilən təsir çox yaxşı nəticə verərdi. Digər tərəfdən, əxlaqi cə- [144] hətdən şübhəli görünən kəslərlə ünsiyyət edənlər özləri də tezliklə bu yola düşəcəklər. Skeptiklərlə ünsiyyət edən kəs özü də tezliklə skeptik olacaq; rəzil adamlarla oturub-durmağa üstünlük verən isə heç şübhəsiz alçaq bir insana çevriləcək.

İlk vaxtlar gəncin prinsipləri ünsiyyət can atdığı insanların prinsiplərindən tamamilə fərqli ola bilər; lakin bu insanlarla yaxınlaşdıqca onun fikir və duyğuları dəyişməyə başlayır. O, öz əqidəsini qurban verir və dərk etmədən, lakin labüd şəkildə yoldaşlarının səviyyəsinə enir. Su axını axdığı yerin torpağını yuyub apardığı kimi, gənclərin düşdükləri dairələr də onların prinsip və vərdişlərinə təsirini buraxmadan yan keçmir.

Təhlükəsiz ünsiyyət. Girdiyimiz qarşılıqlı münasibətlər nə qədər məhdud olmağından asılı olmayaraq, bizə müəyyən təsir göstərir. Ünsiyyət etdiyimiz kəslərlə yaxınlığımızın dərəcəsi, ünsiyyətimizin daimiliyi və onlara olan məhəbbət və hörmətimiz bu təsirin gücünü təyin edir.

Yaşlı nəsilə nisbətən gənclər təsir altına daha tez düşürlər. Hər şey - baxdıqları üzlər, eşitdikləri səslər, getdikləri yerlər, ünsiyyət etdikləri insan dəstələri və oxuduqları kitablar onlarda təəssürat yaradır. Bizim üçün, xüsusilə də övladlarımız üçün lazımi ünsiyyət dairəsinin seçilməsinin vacibliyini başqa cür qiymətləndirmək olmaz, çünki bizim bu dünyadakı və gələcək həyatdakı taleyimiz bu seçimdən asılıdır.

Valideynlərin məsləhətləri. Gənc oğlan və qızlar təbiətən düşüncəsiz hərəkət etməyə meyllidirlər. Odur ki, erkən yaşlarında, hələ xarakterləri formalaşmazdan və həddi-büluğa çatmazdan qabaq, əksər hallarda onlara mənfi təsir göstərən insanlarla ünsiyyətə üstünlük verirlər. Bununla [145] bağlı mən valideynləri xəbərdar etmək istərdim ki, dost seçimində uşaqlarının arzularına güzəştə getməsinlər.

Uşaqlarınızı bu şəkildə qoruyun. Heç vaxt sizin xəbəriniz və razılığınız olmadan istədikləri vaxt getmələrinə və istədikləri vaxt gəlmələrinə icazə verməyin. İndiki dövrümüzdə uşaqlara məhdudiyyətsiz azadlığın verilməsi, bir çoxlarının məhvə sürüklənməsinə səbəb olur. Uşaqların axşamlar küçədə çox qalmalarına icazə verirlər, hətta bəzən valideynlər onların kiminlə dostluq etdiklərilə maraqlanmağı lazım bilmirlər. Əksər hallarda uşaqlar yalnız onları yoldan çıxartmaqla məşğul olan adamları özlərinə dost seçirlər.

Əgər oğul və ya qız evdə gecələməyibsə, ondan hökmən izahat tələb etmək lazımdır. Valideynlər uşaqlarının hansı dairələrdə vaxt keçirdiklərini və hansı evdə gecələdiklərini bilməlidirlər.

Ata-analar çox tez-tez uşaqlarının özlərinə əyləncə, dost və məşğuliyyət tapmalarına yol verirlər. Bu da gözləməli olduğumuz nəticələri verir. Tarlanı becərməmiş saxlayın, orada tikanlar bitəcək. İyrənc alaq otlarının arasında gözəl çiçəklər görə bilməyəcəksiniz. Yararsız alaq otu heç bir qayğı olmadan qol-budaq atıb böyüyür, lakin qiymətli, faydalı və gözəl bitkinin böyüməsi üçün ciddi qulluq lazımdır. Gənclərlə də bu cürdür. Onlarda faydalı meyllər oyatmaq və ürəklərində ədalət prinsiplərini möhkəmləndirmək üçün ciddi iş aparmaq vacibdir. Pis vərdişləri aradan qaldırmaq üçün səy və inad gərəkdir.

Məhdudiyyətlər möhkəm olmalı, lakin xeyirxah məqsədə qulluq etməlidir. Valideynlər uşaqlarının zərərli meyllərinə güzəştə getməli deyillər, əksinə, məhəbbət və nəva- [146] zişlə onları bu yoldan çəkindirməlidirlər. Uşaqların öz arzularının axını ilə üzməsinə və uçuruma doğru getməsinə yol vermək olmaz. Bunu dərk etməyən və hər cür xəbərdarlıq və məsləhətləri rədd edən adamı gözləyən təhlükə başqa heç bir kəsi gözləmir.

Uşaqları elə öyrətmək və tərbiyə etmək lazımdır ki, özlərini ələ almağa və çətinliklərə sinə gərməyə hazır olsunlar. Əgər onlar bilə-bilə özlərini təhlükəyə məruz qoymasalar, onda təsadüfən pis adamların arasına düşəndə kifayət qədər güclü xarakterə malik olaraq, öz prinsiplərinə sədaqəti saxlaya biləcəklər.

Qonaqpərvərlik. Müqəddəs Kitab qonaqpərvər olmağı zəruri şəkildə məsləhət görür. “Qonaqpərvər olmağı unutmayın. Çünki belə davranan bəziləri bilmədən mələklərə qonaqpərvərlik göstərmişlər” (İbr. 13:2).

Bəziləri səhhətlərini bəhanə gətirirlər. Əgər ayaq üstündə durmağa gücləri çatsaydı, çox böyük sevinclə qonaq qəbul edərdilər. Səhhəti zəif olanlar üçün əlac var: “Öz çörəyini ac olanla bölüş, yurdsuz səfilləri öz evinə gətir; çılpaq görəndə üstünü ört, öz ətindən olandan qaçıb gizlənmə. O zaman işığın dan yeri kimi açılar və yaraların tez sağalar” (Yeş. 58:7, 8). Xeyirxah əməllər xəstəlik üçün ən yaxşı dərmandır.

Özünə qapılan, qonaq qəbul etməyi xoşlamayan kəs bir çox xeyir-dualardan məhrum olur. Qonaqpərvərlik ruhu ölən zaman ürək eqoizm xəstəliyinə tutulur. [147]

“Allah istirahəti işləyənlər üçün yaradıb “. Atalar sözü.

İstirahət Vacibdir

Yanlış təsəvvürə malik olan insanlar vardır ki, dini dəmir çubuğun köməyilə hökm edən zalım hökmdar kimi qəbul edirlər. Bu cür adamlar daim öz pisliklərindən şikayətlənir və yalançı şərin həsrəti ilə yaşayırlar. Onların ürəyində məhəbbət izi yoxdur; simaları isə həmişə qaşqabaqlıdır. Onlar gənclərin, digər insanların da məsum gülüşlərindən çəkinirlər. Onlar hər cür istirahət və əyləncəni günah hesab edirlər və daim tələbkar və sərt olmaq lazım gəldiyini düşünürlər. Bu bir cür ifratçılıqdır. Başqaları isə belə hesab edirlər ki, beyin daim yeni əyləncələr axtarışında olmalıdır və guya bu, sağlamlıq üçün faydalıdır. Onlar daim həyəcan vəziyyətində yaşamağa alışırlar və bunsuz özlərini pis hiss edirlər. Belə adamlar isə başqa cür ifratçılığa varırlar. Həqiqi məsihçilik prinsipləri hər bir insan üçün sevinc mənbəyi, ölçüyəgəlməz genişliq və davamlılıq, dərinlik və yüksəklikdir.

Biz özümüzə layiq əyləncələrlə ruhumuzu təzələməli və bədənimizi möhkəmləndirməliyik və öz fiziki və əqli qüvvəmizi Allahın izzətləndirilməsinə sərf etməyə can atmalıyıq. Bizim əyləncələrimiz zərərli, şadyanalıqdan məhrum absurda bənzəməməlidir. Biz boş vaxtlarımızı elə keçirə bilərik ki, ünsiyyət etdiyimiz adamlar ondan faydalana və [148] yüksələ bilsinlər. Biz həm sakitlik, həm istirahət, həm də düşünmək üçün ayrıca vaxt ayırmalıyıq. Dərslə məşğul olan və ya ofisdə işləyən adamlar hökmən istirahət etməlidirlər. Beyni daim işləməyə məcbur etmək olmaz, çünki bu incə mexanizm tez sıradan çıxa bilər.

Ağıl kimi bədənin də işləməyə ehtiyacı vardır. Fiziki məşğələlərə sərf olunan vaxt hədər getmir. Bütün bədən üzvlərinin yaxşı işləməsi üçün müəyyən məşğələlərin keçirilməsi vacibdir. Beyin işləyib, digər orqanlarsa hərəkətsiz qalan zaman həm fiziki, həm də əqli qüvvənin zəifləməsi baş verir. İnsan sağlam tonusu itirir, ağlın cəld işi zəifləyir. Bunun nəticəsində insan xəstəhal olur.

Necə əylənməli? Gənclər yaşlılar kimi sakit və ciddi davrana bilmirlər, uşaqlarsa valideynləri kimi təmkinli olmurlar. Valideynlər pis əyləncələri mühakimə edərkən, əvəzində nə isə də təklif etməlidirlər. Gəncləri sərt qaydalar və məhdudiyyətlərlə bağlamayın ki, özlərini məzlum hiss etməsinlər. Uşaqlarınızı möhkəmlik, xeyirxahlıq və qaygıkeşliklə idarə edin ki, hər şeyi onların xeyri üçün etdiyinizi başa düşsünlər.

Uşaqlara qəmli həyat təcrübələri lazım deyil. Allahın verdiyi tapşırıq və əhdlər də bunu təsdiqləyir. Müdriklik yolu - “bəyənilən və əmin-amanlıq gətirən” yollardır (Məs. 3:17).

Tarixin başlanğıcında insan həyatı çox sadə idi. İnsanlar təbiətə daha yaxın yaşayırdılar. Uşaqlar valideynlərin əməklərini onlarla bölüşdürür və təbiət xəzinəsinin gözəlliklərini və sirlərini açırdılar. Meşələrin və çöllərin sükutunda onlar böyük həqiqətlər haqqında düşünür və öz müqəddəs imanlarını nəsildən-nəsilə ötürürdülər. Bu cür tərbiyə insanları güclü edirdi. [149]

İndiki dövrdə isə həyat tamamilə fərqlidir. Bütünlüklə qədim dövrün adət-ənənələrinə qayıtmaq imkanımız olmasa da, hər halda oradan bir dərs götürə və istirahət vaxtımızı lazımi şəkildə qura bilərik. Yəni bu vaxt bədənimizin, əqlimizin və ürəyimizin həqiqətən bərpasına sərf olunmalıdır.

Şəhərdə yaşayan bir neçə ailə bir yerə yığışaraq, kənd yerinə, gözəl bir gölün sahilinə və ya xoş mənzərəli bir meşəyə gedə bilərsiniz. Özünüzlə sadə, sağlam qida, təzə meyvə və paxlalı bitkilərdən götürün, ağacların kölgəsində və ya səma çadırının altında süfrə açın. Yol yorğunluğu, xırda çətinliklər və ətraf mühit iştahınızın yüksəlməsinə kömək edəcək və siz öz süfrənizdən padşahların belə həsəd aparacağı dərəcədə böyük həzz alacaqsınız.

Bu cür şəraitdə həm böyüklər, həm də uşaqlar özlərini qayğı, zəhmət və problemlərdən azad hiss edəcəklər.Uşaqlarla ünsiyyət zamanı valideynlər müəyyən mənada özləri də uşaqlaşmalıdırlar və övladlarının məmnun qalması üçün əllərindən gələni etməlidirlər. Bütün gününüzü istirahətə həsr edin. Qapalı binada oturaq işlə məşğul olanlar üçün açıq avada keçirilən məşğələlər çox faydalıdır. Hər kəs bacardığı qədər aktiv istirahətə can atmalıdır. Heç nə itirməyəcək, əksinə qazanacaqsınız. Bu cür istirahətdən sonra adamlar işə yeni ruhda başlayacaqlar, onların orqanizmi isə xəstəliklərə sinə gərməyə hazır olacaq.

Nəhəng ağacları yaradan, onları sıx yarpaqlarla geyindirən, bizim üçün gözəl və əlvan çiçəkləri yaradan, bütün təbiət padşahlığında bacarıqlı əlini və gözəl işlərini gördüyümüz Rəbb Allah bizi bədbəxt görmək istəmir; əksinə, O istəyir ki, biz ətrafımızdakı gözəlliklərə etinasız yanaşmayaq, onlardan həzz alaq. O arzu edir ki, biz Onun [150] yaratdığı füsunkar təbiətə baxaraq, özümüzü xoşbəxt hiss edək.

Çox vaxt valideynlər uşaqlarının əyləncəyə məhəbbətini təqdirəlayiq hesab edirlər. Onlar əksəriyyətin qəbul etdiyi fikirlə - erkən uşaqlıq və gənclik illərini avaraçılığa sərf etmək, əyləncələrə və axmaq-axmaq işlərə göz yummaq lazım gəldiyi fikrilə razılaşırlar. Beləliklə, uşaq və gənclərdə həyəcan doğuran əyləncələrə həvəs oyanır, dava-dalaş səhnələrində sevinc tapmağa alışırlar və çox da nəzəгә çarpmayan, lakin vacib olan həyati vəzifələrə açıq-aydın ikrahla yanaşmağa başlayırlar.

Ünsiyyət. Kiçik yaşlı uşaqlar ünsiyyəti çox sevirlər. Adətən onlar uzun müddət tək qala bilmirlər və ana başa düşməlidir ki, uşaqlar evdə və ya otaqda olan zaman, o da orada olmalıdır. Onda o, onlara nəzarət edə, baş qaldırmış münaqişələri yatırda, mənfi vərdişləri aradan qaldıra, eqoizmin yaranmasına mane ola və onların şüurlarım düzgün istiqamətə yönəldə bilərlər. Uşaqlara elə gəlir ki, onların xoşuna gələn şeylər analannm da xoşuna gəlir və öz kiçik problemləri ilə analarına müraciət etməyi təbii hal hesab edirlər. Ana isə uşağın suallarına soyuqqanlıqla yanaşaraq və ya bu cür əhəmiyyətsiz işlərə baş qoşmaqdan imtina edərək, onun kövrək ürəyini yaralamamalıdır. Vaxtında verilmiş nəsihət və ya xəbərdarlıq çox vaxt hədsiz dərəcədə qiymətli olur.

Öz səs-küyləri ilə onu narhat etməmələri və saysız-hesabsız sualları ilə bezdirməmələri üçün uşaqları özündən kənarlaşdırmaq əvəzinə, ana başa düşməlidir ki, ünsiyyət vaxtında istifadə etməyin ən yaxşı yolu uşaqların kədərini onlarla bölüşmək, onların narahat, bir yerdə qərar tutmayan şüurlarını sevinc bəxş edən şən oyunlar və yüngül tapşırıqlarla [151] məşğul etməkdir. Ana uşaqlarına əyləncə tapmağa sərf etdiyi vaxtı və qüvvəsinin əvəzində səxavətlə mükafatlandırılacaqdır.

Cəmiyyətin indiki vəziyyətində uşaqları səhv yoldan çəkindirmək və düzgün yola yönəltmək valideynlər üçün asan başa gəlmir. Çox vaxt qoyulmuş məhdudiyyətlər gəncləri əsəbləşdirir, onlar öz istədikləri kimi hərəkət etmək, ürəkləri istəyən vaxt gəlmək və ürəkləri istəyən vaxt getmək istəyirlər. Xüsusilə on-on səkkiz yaş arasındakı uşaqlar öz yaşıdları ilə vaxt keçirməkdə heç bir pis şeyin olmadığını düşünməyə meyllidirlər. Lakin kifayət qədər təcrübəyə malik valideynlər uşaqlarının xarakter cəhətlərini və bu cür vəziyyətlərin onların idrakına göstərdiyi təsiri bilirlər. Onlar uşaqlarının xeyri üçün onları qorumalıdırlar.

Uşaqlarınızın xilasının sirri evinizi rahat və cəlbedici etməkdədir. Valideynlərin uşaqlara hər şeydə sərbəstlik vermələri onları evə bağlamayacaq. Uşaqlarınızı həvəsləndirin və onları ailə ocağına cəlb edə biləcək və sizin onlara qayğı göstərdiyinizi başa düşmələrinə kömək edəcək vasitələr axtarın.

Sağlam istirahət üçün uşaqlarıma nə təklif edə bilərəm? [152]

“Əsl məsihçi evi - səma həyatına bənzəyir”. Eleanor L. Doan.

Bu Gün Və Gələcək Üçün Hədiyyə

Əgər valideynlər uşaqlarına lazımi tərbiyəni verirlərsə, öz səyli əməklərinin bəhrəsini onların xarakterlərində sevinclə müşahidə edə biləcəklər. Onlar Allah üçün ali xidməti yerinə yetirirlər.

Uşaqlarınıza intellektual mədəniyyət aşılayın və əxlaqi tərbiyə verin. Onların cavan beyinlərini möhkəm, təmiz prinsiplərlə bərkidin. Nə qədər ki imkan var, müsbət хагакter cəhətlərinin özülünü qoyun. Sizin bu əməyiniz yüz qat artığına ödəniləcək.

Səma və yer indi bir-birindən həmin gecə Beyt-Lehemdə çobanlar mələklərin nəğməsini eşitdikləri zaman oldugundan daha uzaq deyillər. O vaxt, adi əməklə məşğul olan sadə insanların gündüz vaxtı mələkləri qarşıladıqları, üzüm bağlarında və tarlalarda səma elçiləri ilə söhbət etdikləri vaxtda olduğu kimi, indi də Allah insanlara həmin qayğını göstərir. Bizim gündəlik həyat qayğılarımızın hamısında səma bizim yanımızda ola bilər.

Yerdəki həyat səma həyatının başlanğıcıdır, yerdəki tərbiyə səma prinsiplərinin təlimidir, yerdəki əmək səmadakı əməyə hazırlıqdır. İndi necə olmağımız, xarakter və [153] arzulanmızın пөсә olması, gələcəkdə пөсә olacağımızın dəqiq göstəricisi ola bilər.

Müdrik valideynlərin əməyi bu dünya tərəfindən qəbul edilməyəcək, lakin səmadakı qeyd kitabları açılan zaman onların işləri Allahın gördüyü kimi olacaq və insanlar və mələklər qarşısında mükafatlandırılacaq. O zaman öz borclarına sadiq qalan valideynlərin tərbiyə etdikləri uşaqların dünyanın nuruna çevrildikləri açıq görünəcək. Bu uşaqların xarakterləri üzərində sərf edilən əmək göz yaşları, narahatçılıq və yuxusuz gecələr bahasına başa gəlmişdir, lakin valideynlər bu vəzifəni müdriklik və ləyaqətlə yerinə yetirdilər, nəticədə Rəbbin tərifinə layiq olacaqlar.

Uşaqlara öyrətmək lazımdır ki, onlar öz düşüncələrini təmiz və gözəl fikirlər üçün açanda və xeyirxah, faydalı işlərlə məşğul olanda, İlahi xarakterin gözəl donuna bürünmüş olurlar. Bu qiyafə onları bu dünyada gözəl və sevimli edir, gələcəkdə isə Padşahın sarayına girmək üçün imkan yaradır. Onun əhdində deyilir: “Onlar Mənimlə ağ paltarda yeriyəcəklər, çünki layiqdirlər” (Vəh. 3:4).

Ən yaxşı ev. Eden bağı onun gözəl torpaqlarında gəzmək insana qadağan olunandan sonra hələ uzun müddət yer üzündə qaldı. Günaha batmış insan nəslinə hələ uzun müddət mələklərin müdafiə etdikləri günahsız evə baxmağa icazə verildi. Kəruvların qoruduğu cənnətin qapısı önündə Allahın izzəti açılırdı. Adəm və onun oğulları Allaha səcdə etmək üçün buraya gəlirdilər. Onlar burada qanuna əməl edəcəkləri haqda əhdlərini təzələyirdilər. Bu, o qanun idi ki, Adəm və Həvva onu pozduqları üçün Edendən qovulmuşdular. Qanunsuzluq dünyanı başına alan və insanların asiliyi daşqın sularında ölümlə cəzalandırılan zaman Edeni yerləşdirən əl onu yerdən götürdü. Lakin son [154] bərpa zamanı, “yeni bir səma və yeni bir уөг qurulan zaman, Eden bağı əvvəlkindən daha gözəl bəzənmiş olacaq.

Sonra Allahın qanunlarına əməl edənlərə həyat ağacının altında ölməzlik gücü veriləcək; tükənməz əsrlər boyunca günahsız dünyaların sakinləri bu füsunkar bağda Allahın günahdan uzaq kamil işinin nümunəsini görəcəklər. İnsan Yaradanın müdrik planını yerinə yetirsəydi, o zaman yer üzü həmin nümunəyə uyğun olardı.

Böyük xilas planı Allahın lütfünü bütünlüklə dünyaya qaytarır. Günah üzündən nə itirilmişdisə, qaytarılacaq. Təkcə insan deyil, bütün yer üzü xilas olunub ki, Allaha itaətlilərin əbədi məskəni olsun. Altı min il ərzində şeytan yeri ələ keçirmək üçün mübarizə aparıb. İndi isə Allahın Öz yaratdıgı barədə əvvəlcədən düşündüyü plan həyata keçəcək.

Alacağımız mirasın həddindən artıq maddi şəkildə təsəvvür ediləcəyi qorxusu bir çoxlarını təhrik etmişdir ki, miras alacağımız şeylərə real ev kimi baxmaqda bizə kömək edən həqiqətləri sırf mənəvi planda şərh etsinlər. Məsih Öz şagirdlərini əmin etmişdi ki, Atasının evində onlar üçün yaşayış məskəni hazırlamağa gedir. İnsan təxəyyülü salehlərin alacağı mükafatı təsvir etmək iqtidarında deyil. Bunu yalnız onu görənlər başa düşə biləcəklər. Bizim məhdud idrakımız İlahi cənnətin izzətini dərk etmək qabiliyyətindən məhrumdur.

Müqəddəs Kitabda xilas olmuşların mirası ölkə kimi adlandırılmışdır. Orada Çoban Öz sürüsünü qaynayan bulaqların yanına gətirir. Həyat ağacı hər ay bəhrə verir və onun yarpaqları xalqlar üçün məlhəmdir. Orada büllur kimi şəffaf, heç vaxt qurumayan sular axır. Orada geniş düzənliklər gözəl təpələr və dağlarla, başı göylərə çatan yüksəkliklərlə [155] sıralanır. Uzun-uzadı səyahətə çıxmış Allah xalqı bu sakit düzənliklərdə, çayların sahilində özünə sıgınacaq yeri tapacaq.

Allah haqqında bizim üçün qaranlıq qalan nə varsa, gələcək dünyada aydınlaşacaq. Başa düşülməsi çətin olan şeylərin izahı veriləcək. Lütfün sirləri bizim üçün açıqlanacaq. İndi bizim məhdud idrakımızın çaş-baş qaldığı və yalnız həyata keçməyən ümidlərimizi gördüyümüz halda, o zaman kamil və heyrətamiz ahəngin şahidi olacağıq. Başa düşəcəyik ki, bizim üçün çox çətin görünən həyat şəraitlərini tükənməz məhəbbət idarə edirdi. O zaman hər şeyi bizim xeyrimiz üçün Edənin nəvazişli qayğısını hiss edəcəyik.

Bizim səmavi evimiz var. Bizi sevdiyi üçün uğrumuzda canın verən Məsih bizdən ötrü şəhər ucaldıb. Rəbbin şəhərində qəm, kədər olmayacaq. Orada heç zaman acı göz yaşları axmayacaq və doğrulmayan ümidlər üçün acıma səsləri eşidilməyəcək. Tezliklə kədər və qəm qiyafələri toy qiyafələri ilə əvəz olunacaq.

Qoy yerdəki evimizdə olan hər bir şey şəffaf sulu çayları və yaşıl çəmənlər, qollu-budaqlı ağacları və axar suların qaynaqlarını, nur saçan şəhəri - rəssamın yarada bilməyəcəyi və insanın təsvir edə bilməyəcəyi gözəllik dünyasını yadımıza salsın. ‘’Allahın Onu sevənlər üçün hazırladığı şeyləri nə göz görmüş, nə qulaq eşitmiş və nə də insanın ürəyi duymuşdur” (1 Kor. 2:9). [156]

Yeni Həyat

Elə fikirləşirsiniz ki, orada heç nə öyrənməyəcəyik? O zaman orada bizim üçün açılacaq şeylər barədə ən kiçicik təsəvvürümüz belə yoxdur. Allah təbiətin gözəlliyini və izzətini bizim üçün açacaq. Onun bizim üçün Kim olduğunu və bizim Onun üçün kim olduğumuzu göstərəcək. İndi məhdudluğumuz üzündən dərk edə bilmədiyimiz həqiqətləri gələcəkdə öyrənəcəyik. Səma məktəbdir; onun tədqiqat sahəsi Kainatdır, onun Müəllimi Tükənməz Allahdır.

Səmanın izzətinə baxdığımız zaman gözlərimiz gözəl dünyanı görəcək.

Kainatın bütün xəzinəsi öyrənilmək üçün xilas olunmuşların qarşısında açılacaq.Ölümün pəncəsindən xilas olaraq, onlar yorulmaq bilməyən uçuşla uzaq dünyalara - böyük ürək yanğısı ilə bəşəriyyətin kədərini bölüşdürən və hər bir Rəbbə dönmüş ürəyi şən nəğmələrlə salamlayan dünyalara üz tutacaqlar. Günahdan kənar məxluqlar təsvirəgəlməz məmnunluqla öz hikmət və sevinclərini Yer övladları ilə bölüşəcəklər. Onlar özlərinin bilik xəzinələrini və tükənməz əsrlər boyunca Allahın yaradıcı gücünün şahidi olmaları sayəsində əldə etdikləri böyük müdrikliyi insanlarla bölüşəcəklər. Xilas olmuşlar yorulmadan yaradılışın izzətini - Rəbbin taxt-tacı ətrafında dövrə vuran günəşləri, ulduzları, səma sistemlərini seyr edəcəklər. Bütün [157] yaradılmışların, ən kiçiyindən ən böyüyünə qədər hamısının üzərində Yaradanın adı həkk olunmuşdur və hər bir yaradılmış özündə Allahın gücünün zənginliyini açır.

Əbədiyyətdə sürətlə keçən illər Allahın və Məsihin şöhrəti haqqında bütün möhtəşəm həqiqətlər dərk ediləcək. İdrak böyüdükcə, məhəbbət, xeyir-dua və xoşbəxtlik də artacaq. İnsanlar Allahı nə qədər çox tanısalar, bir o qədər çox da Onun xarakteri ilə fəxr edəcəklər.

Orada hər bir qabiliyyət inkişaf edəcək, hər bir istedad və bacarıq genişlənəcək və yüksələcək. Ən böyük, alı canatmalar orada həyata keçəcək; orada ən xeyirxah məqsədlərə nail olunacaq. Bununla belə, yenə də əlçatmaz zirvələr meydana çıxacaq, əqlin, ürəyin və bədənin bütün gücünü hərəkətə gətirən yeni tədqiq olunmamış möcüzələr, açılmamış həqiqətlər, yeni suallar və elmlər baş qaldıracaq.

Mən sizi Məsihin səma buludları üzərindəki gəlişinə hazırlamağa çağırıram. Məsihlə sıx ünsiyyətdə olmağın nə demək olduğunu şəxsi təcrübənizdə öyrənin. Hazırlaşın ki, Məsih gələn zaman Onu sülh içində qarşılayanların arasında siz də olasınız.

Mən Yeni Yerdə yaşamaq istəyirəmmi?