akiũnerssuaĸ

Ellen G. White

Copyright © 2021, Ellen G. White Estate, Inc.

1. Information about this Book

2. naĸiterisitsissut sujuleĸutsiûssât

3. atuagkiortup sujuleKUtsiússá

4. imarissait

5. Kapitel 1—ássersût pisimavigsoĸ

6. Kapitel 2—ukiune huntritilíkûtâne sujugdlerne kristumiunik ĸinugingningnerit

7. Kapitel 3—tunássineĸ

8. Kapitel 4—valdenserit

9. Kapitel 5— John Wicklif

10. Kapitel 6—Hus Hieronimusilo

11. Kapitel 7—Lutherip Rûmamut kivfaujungnaernera

12. Kapitel 8—Luther inatsissartunut savssartitauvoĸ

13. Kapitel 9—iluarsaerĸingnerup Tysklandime sujumukarnera

14. Kapitel 10—Zwingli, Svejtsime iluarsaerĸingniartoĸ

15. Kapitel 11—akimarnit agssuardliutât

16. Kapitel 12—Frankrigime iluarsaerĸingneĸ

17. Kapitel 13—púkitsormiut nunât Skandinavialo

18. Kapitel 14—kingusingnerussúkut tuluit nunãne iluarsaerĸingniat

19. Kapitel 15—Whitefield ĸatángutigîtdlo Wesleykut

20. Kapitel 16—nutâmik nunagssarsiortut sujugdlît

21. Kapitel 17—ukiut nutâgssat autdlarnersagáuput

22. Kapitel 18—ugpernigssamik eĸêrsaineĸ angnertôĸ

23. Kapitel 19—iluarsaerĸingniartoĸ amerikamio

24. Kapitel 20—mianerssorĸússut sûsupagissaĸ

25. Kapitel 21—sujuligtûtit erĸûtíneĸartut

26. Kapitel 22—nalorninartoĸ pâsineĸarneralo

27. Kapitel 23—“isertarfik matuigaĸ”

28. Kapitel 24—ersserĸingnerussumik pâsissaĸarneĸ

29. Kapitel 25—iluarsaerĸingnerup ingerdlarĸingnera

30. Kapitel 26—pingârtorssuarmik erĸartũssineĸ

31. Kapitel 27—ajortuliap autdlarnerfia

32. Kapitel 28—kinguârît neriûtât

33. Kapitel 29—anersânik pâsissagssamernit

34. Kapitel 30—kúkussumik navsuiautit

35. Kapitel 31—támartitsináissúaĸ sujugdleĸ

36. Kapitel 32—anersâlerineĸ (spiritismen)

37. Kapitel 33—pâvíkut anguniagât sujunertarissaitdlo

38. Kapitel 34—sagdlusuíssutip támarnartuvdlo píngitsûgagssáungitsumik nukigtuniũkumârnerat

39. Kapitel 35—igdlersûtigssaĸ isumangnaitsoĸ

40. Kapitel 36—mianerssorĸússutit núngutât

41. Kapitel 37—uvdlut angnikitdliornartut

42. Kapitel 38—Gûtip ínugtaisa aniguisitaunigssât

43. Kapitel 39—nunap piunêrúneĸarnigssâ

44. Kapitel 40—akiũnerup nãmagsinigssâ

1. vi

2. vii

3. viii

4. ix

5. x

6. xi

7. xii

8. xiii

9. xiv

10. xv

11. 1

12. 2

13. 3

14. 4

15. 5

16. 6

17. 7

18. 8

19. 9

20. 10

21. 11

22. 12

23. 13

24. 14

25. 15

26. 16

27. 17

28. 18

29. 19

30. 20

31. 21

32. 22

33. 23

34. 24

35. 25

36. 26

37. 27

38. 28

39. 29

40. 30

41. 31

42. 32

43. 33

44. 34

45. 35

46. 36

47. 37

48. 38

49. 39

50. 40

51. 41

52. 42

53. 43

54. 44

55. 45

56. 46

57. 47

58. 48

59. 49

60. 50

61. 51

62. 52

63. 53

64. 54

65. 55

66. 56

67. 57

68. 58

69. 59

70. 60

71. 61

72. 62

73. 63

74. 64

75. 65

76. 66

77. 67

78. 68

79. 69

80. 70

81. 71

82. 72

83. 73

84. 74

85. 75

86. 76

87. 77

88. 78

89. 79

90. 80

91. 81

92. 82

93. 83

94. 84

95. 85

96. 86

97. 87

98. 88

99. 89

100. 90

101. 91

102. 92

103. 93

104. 94

105. 95

106. 96

107. 97

108. 98

109. 99

110. 100

111. 101

112. 102

113. 103

114. 104

115. 105

116. 106

117. 107

118. 108

119. 109

120. 110

121. 111

122. 112

123. 113

124. 114

125. 115

126. 116

127. 117

128. 118

129. 119

130. 120

131. 121

132. 122

133. 123

134. 124

135. 125

136. 126

137. 127

138. 128

139. 129

140. 130

141. 131

142. 132

143. 133

144. 134

145. 135

146. 136

147. 137

148. 138

149. 139

150. 140

151. 141

152. 142

153. 143

154. 144

155. 145

156. 146

157. 147

158. 148

159. 149

160. 150

161. 151

162. 152

163. 153

164. 154

165. 155

166. 156

167. 157

168. 158

169. 159

170. 160

171. 161

172. 162

173. 163

174. 164

175. 165

176. 166

177. 167

178. 168

179. 169

180. 170

181. 171

182. 172

183. 173

184. 174

185. 175

186. 176

187. 177

188. 178

189. 179

190. 180

191. 181

192. 182

193. 183

194. 184

195. 185

196. 186

197. 187

198. 188

199. 189

200. 190

201. 191

202. 192

203. 193

204. 194

205. 195

206. 196

207. 197

208. 198

209. 199

210. 200

211. 201

212. 202

213. 203

214. 204

215. 205

216. 206

217. 207

218. 208

219. 209

220. 210

221. 211

222. 212

223. 213

224. 214

225. 215

226. 216

227. 217

228. 218

229. 219

230. 220

231. 221

232. 222

233. 223

234. 224

235. 225

236. 226

237. 227

238. 228

239. 229

240. 230

241. 231

242. 232

243. 233

244. 234

245. 235

246. 236

247. 237

248. 238

249. 239

250. 240

251. 241

252. 242

253. 243

254. 244

255. 245

256. 246

257. 247

258. 248

259. 249

260. 250

261. 251

262. 252

263. 253

264. 254

265. 255

266. 256

267. 257

268. 258

269. 259

270. 260

271. 261

272. 262

273. 263

274. 264

275. 265

276. 266

277. 267

278. 268

279. 269

280. 270

281. 271

282. 272

283. 273

284. 274

285. 275

286. 276

287. 277

288. 278

289. 279

290. 280

291. 281

292. 282

293. 283

294. 284

295. 285

296. 286

297. 287

298. 288

299. 289

300. 290

301. 291

302. 292

303. 293

304. 294

305. 295

306. 296

307. 297

308. 298

309. 299

310. 300

311. 301

312. 302

313. 303

314. 304

315. 305

316. 306

317. 307

318. 308

319. 309

320. 310

321. 311

322. 312

323. 313

324. 314

325. 315

326. 316

327. 317

328. 318

329. 319

330. 320

331. 321

332. 322

333. 323

334. 324

335. 325

336. 326

337. 327

338. 328

339. 329

340. 330

341. 331

342. 332

343. 333

344. 334

345. 335

346. 336

347. 337

348. 338

349. 339

350. 340

351. 341

352. 342

353. 343

354. 344

355. 345

356. 346

357. 347

358. 348

359. 349

360. 350

361. 351

362. 352

363. 353

364. 354

365. 355

Information about this Book

Overview

This eBook is provided by the Ellen G. White Estate. It is included in the larger free Online Books collection on the Ellen G. White Estate Web site.

About the Author

Ellen G. White (1827-1915) is considered the most widely translated American author, her works having been published in more than 160 languages. She wrote more than 100,000 pages on a wide variety of spiritual and practical topics. Guided by the Holy Spirit, she exalted Jesus and pointed to the Scriptures as the basis of one’s faith.

Further Links

A Brief Biography of Ellen G. White

About the Ellen G. White Estate

End User License Agreement

The viewing, printing or downloading of this book grants you only a limited, nonexclusive and nontransferable license for use solely by you for your own personal use. This license does not permit republication, distribution, assignment, sublicense, sale, preparation of derivative works, or other use. Any unauthorized use of this book terminates the license granted hereby. (See EGW Writings End User License Agreement.)

Further Information

For more information about the author, publishers, or how you can support this service, please contact the Ellen G. White Estate at mail@whiteestate.org. We are thankful for your interest and feedback and wish you God’s blessing as you read.

naĸiterisitsissut sujuleĸutsiûssât

íngilit píssusererĸâgartik aulajangerfiginago kimangmàssuk ” (Jût. 6) pingârtortâta akiunerssuaĸ fimîlârnaĸissoĸ Gûtip píngortitarssuane autdlarnersípâ.

iluartut iluaitsutdlo avdlausínáungivigsumik akiũtuartariaĸarput. minguíssuseĸ iluáissuserdlo atautsimut katigúsínáungitdlat. taimatútaordlo Gûte ĸutsingnermio avdlatut ajornartumik ajortumut akiũtuartariaĸarpoĸ taimaitinaviaranilo.

pâsissagssaĸ avdla nalunángilartaoĸ: Gûtip ajortut sûssutdlũnît akerarigamigit ajugaĸángínamilo pikigtitsissoĸ nâlagauvfingminut isertitdlugo isersimatĩnarsinaungilâ. erĸigsivîtdliortitsissoĸ piunêrútariaĸarpoĸ. píngortitsissuvdlo iluartup píngortitavdlo pikigtitsissup taimatut akiũneráne kia ajugaunigssâ nalunarsínáungilaĸ.

ajortup píssusia kingunigssailo silarssuarme silaĸartunut tamanut ersserĸivigsumik sarĸúmiúneĸarĸuvdlugit akiũneĸ tamána autdlartilerĸârnermine inerneĸángilaĸ. ajortoĸ piunêrúneĸavigkune takutitdluarêrumârpâ ĸanoĸ ánilârnartigissumik píssuseĸarnine, píssutigssâtutdlo erĸartũneĸarnera kimitdlũnît agssuarineĸarnaviangilaĸ.

íngilipilúngortut silamiûssugutdlo uvagut avativtine taimatut ajortumik pikigtitsissunit súnigaussoĸarneranik ĸujanartumik ugpernarsautigssaĸángilagut. taimáitoĸarnerale uvavtínut soĸutiginartorujugssûvoĸ, Sâtanime íngilîlo ĸilangmit anisitaugamik mãnákut silarssuaĸ uvagut inûvfigissarput sorssugfituarilerpât. inuit tamardluínarmik tamatumúnga akuliusimáput. ánagtínatik ajortaiartariaĸarput Gûtimitdlo sáimáuneĸardlutigdlo ilagsineĸardlutik.

suname pingârtínerussariaĸásava akiũnerssuarmit tamatumánga, tássanilo perêrsimassunit, nalivtíne pilersunit piumârtugssanitdlo? ĸanoĸ ilissúkut ĸanordlo iliorníkut naggaserneĸarumârnerpa? naggaserneĸarnigssâtalo taima sivisutigissumik utarĸineĸarsimassup ĸanigdlilerneranik ugpernarsautigssaĸarnerpugut?

oĸalûserissagssat táuko ĸúpernerit tugdlîne oĸalûserineĸásáput, atuagkiortuvdlo arnap suliagssamut tamatumúnga pigínauneĸarnigssâ ĸularutigíngivigparput. mêraunerminit ilisimaneĸarpoĸ Gûtip oĸausianik asangnigtutut túniutivigdlunilo kivfartũssissutut. ag- [vi] dlagkat iluartut neriorssûtait ugperivdluínaramigit anaussissoĸ peĸatigivdluínardlugo inûsínausimavoĸ. anersâmit iluartumit pivdluarĸuneĸarngârsimavoĸ. anersâp táussuma piumârtugssat Kristusip maligtigissainut nalunaerutigissagssarai. (Juan. 16, 13). anersâĸ iluartoĸ agdlagkane iluartune perĸussutigineĸarneratut sulissarmat, tássa pruvfîtisut oĸalugsinaunermik tunississardlune (Kor. 12, 9, 10; 14, 1) taimáitumik isumaĸarpugut Gûtip sáimáuneragut ĸáumarsagausimassoĸ perêrsimassut sujornagut agdlautigineĸartarneránit ersserĸingnerussumik agdlautigisínáusavdlugit, piumârtugssatdlo inûp sujumut ilisimassaĸarsínaussarnera ĸângerdlugo atuarsínáusavdlugit. isumaĸarpugut ĸúpernernik tamákunínga atuartugssat atâtavtínut ĸilangmiussumut atássuteĸartartut ĸularísángíkât atuagkiortoĸ ĸilangme puilassumitdlusôĸ imertarsimasássoĸ, sáimánneruvdlo igsiavíssârssuanit Jîsusip palasiunivtitut nãkigtartutut igsiavigissânit ikiorneĸarsimásassoĸ. (Epr. 2, 10).

ukiut nalivtínit sût tamarmik iluarsivdluínarfigssâta tungânut ingerdlassugssat bîbile táingíkáine atuagkamit matumánga tuping. narnerussumik soĸutiginarnerussumigdlo agdlautigineĸangitdlat. silavdlo matuma ingerdlausiane pissugssat kingugdlît pingâruteĸangârmata atuagkame matumane perĸigsârtumik oĸalugtuarineĸarput. atuartugssap oĸalugtuaĸ tamána atualeruniuk Mat. 24-me ánáussissup sujuligtûtai autdlarniutigalugit, misigiumârpâ ilagît akiũnermingne nâgdliungnermingnilo atugáine nutâmik misigeĸatigilefine, aniguisitaunigssaĸ neriorssûtigineĸartoĸ ĸilanâralugo. tarniligdlo ugpertoĸ kinalũnît tugpatdlersarneĸarumârpoĸ Gûtip ínugtaiga ajugaunigssaisigut Sâtanivdlo isumaĸataisalo piunêrúneĸarnigssaisigut, ajortup soraerdluínarnigssâgut nunarssûvdlo nutarterneĸarnigssâgut akiũnerssuaĸ inerneĸarpat.

matumûna oĸalugtuarineĸartugssat ássersûtinik imaĸaraluaĸalutik, sôrdlo apustile navsuiaissoĸ “anersâvme sût tamaisa kigdlisiortarpai Gûtip itíssusînut agdlât” (1 Kor. 2, 10), taimáitordle oĸautsit pâsinardluartut atordlugit oĸalugtuarineĸartugssauput. nuánârutigârputdlo oĸarsínaugavta atuagaĸ mána atuáraine agdlagkat iluartut nuánarinerulerdlugitdlo tatiginerulertariaĸásassut, Kristusilo inungnik ánáussiniarnerane misigeĸatiginerulertariaĸásavdlune, Gûtilo saimassoĸ ilisimassutinik tamarmiussunik pârssissoĸ atarĸinerulertariaĸasavdlune.

atuagaĸ mána (tulugtut) ĸuligssânik naĸitigauvdlune tunineĸarêrpoĸ, nuánârutigârputdlo arĸaniligssânik naĸiterneĸarnera oĸautlsit ássĩgingitsut atordlugit sarĸúmiúsínaugavtigo. ássiliartaisa soĸutiginarnerulersísavât. atuartugssat pivdluarĸussaugilit Gûtip ĸutsingnermiup nâlangnautigssânik. atuagaĸ mána matuma ĸulâne arĸaniligssânik naĸiligaussumit erĸartorneĸarêrsumit nugtigauvoĸ. [vii]

atuagkiortup sujuleKUtsiússá

ajorteĸángíkatdlarmat Adamip píngortitsissigissane akornuteĸarane oĸaloĸatigissarpâ. kisiane inuit uniorĸutitsin.ermikut Gûtimit avigsâramik taima pivdluarĸussautigiungnaerput. taimáitordle utertitaunigssap aulajangersarneĸarnera nâpertordlugo nunamiûssugut ĸilangmut atássuteĸarsínauvugut. Gûtip inuit anersâmigut oĸaloĸatigissarsimavai, sarĸumersitaisigutdlo kivfamigut ĸinigkamigut túniússaisigut silamiut ĸáumarsarneĸarsimáput. “anersâvdle ivdlernartup pisingmatik inuit Gûtimit oĸalugput.” (2 Pîtr. 1, 21).

silamiut ingerdlausiéne ukiut 2500 sujugdlît ingerdlaneráne agdlagsimassunik sarĸúmersitaĸángilaĸ. Gûtimit ĸáumarsagausimassut ilatik ajoĸersortarpait, atâtaussutdlo ernitik ilíniartítarpait.

oĸautsit agdlagtorneĸalerput Môrsasip nalâne, taimane Gûtip sarĸúmiússai Gûtip atuagautâne agdlagtorneĸalerput. suliaĸ tamána sivisûmik ingerdláneĸarpoĸ, Môrsasip agdlagaisa agdlangneĸarneranit ukiune 1600-ne, Juánasip agdlagai naggasiutigalugit.

Bíbile Gûtimit atuagkiarineĸarpoĸ, nauk inungnit agdlagtugaugaluardlune, atuagkiortuisa ássĩgingitsut píssusê nalunaerdlugit. sagdlusuíssutit sarĸúmiúneĸartut tamarmik “Gûtip anersârneranik ilaĸarput” (2 Tim 3, 16), taimáitordle inuit oĸausê atordlugit nalunaerutigineĸardlutik. Gûtip táunaujuartup anersâmigut iluartúkut kivfane ĸáumarsarsimavai. singnagtugkanik, takordlûgagssanik ássersûtinigdlo tunissarsimavai, angutitdlo taimatut sagdlusuíssutinik sarĸumersitsivigineĸartut nangminêrdlutik erĸarsautit inugtut oĸausertalertarsimavait.

inatsisit ĸulit Gûtip nangminêrdlune oĸautigai agssangminigdlo agdlagtordlugit. tássáuput Gûtip tuníssutai inungmit pilersitáungitsut. taimáitordle bîbilip sagdlusuíssutaisalo Gûtimit inungnitdlo pissut. kátúsimavât. katiguneĸ taimaitoĸ Kristusip píssuserâ. Gûte atâtagalugulo inûp ernerâ. taimaingmat oĸarsinauvugut “oĸauserdlo uviníngorpoĸ akornavtínîlerdlunilo”. Juan. 1, 14.

bîbilime agdlagkat ukiune assigĩngitsune agdlagáuput angutinit ássigĩngeĸissusilingnik silatússusilingnit anersãkutdlo ássigĩngeĸissumik pigínaunilingnit. Taimáitumik agdlagkat imarissaĸarnermíkut píssutsimíkutdlo ássigĩngeĸaut. atuagkiortut ássigĩnigitsut oĸautsinik [viii] ássigĩngitsunik atuissarsimáput, sagdlusuíssutdlo taunaussoĸ ĸavsítigut ardlãnit ersserĸaringnerussumik sarĸúmiuneĸartarpoĸ ilaisa sarĸumiussineranit. atuagkiortutdlo ardlagdlit oĸalûserissagssaĸ táunaussoĸ ássigĩngitsunik pissuseĸardlutik atugaĸardlutigdlo agdlautigissarmássuk atuartoĸ soĸutigissaĸaranilo isumagssaminik aulajangêrêrsimassoĸ isumaliorsinauvoĸ akerdlerîgtoĸarsugalugo, nauk atarĸingnigdlune erĸarsardluardlunilo atuartup atuagkap ilũngarme ârĸiagĩssusia pâsivdluarsínaugaluarâ.

sagdlusuíssut inungnit ássigĩngitsunit sarĸumiuneĸarame ássigĩngitsumik sulíssutigineĸarpoĸ. atuagkiortut ilâta sulíssutigissagssap ingmíkôrtua atauseĸ sákortûmik kivdlíssutigisimasínauvâ. ingmíkôrtut misiligtagkaminut sigssuigkaminutdlo nalerĸútut oĸalûserísavai. atuagkiortup avdlap ingmíkôrtoĸ avdla sulíssutigisimásavâ, tamarmigdlo tarnimíkut anersâp iluartup ajoĸersuineragut kivdlíssutiginerussatik sarĸúmiutísavait. taimaingmat tamarmik ingmíkut sagdlusuíssut ássigĩngitsumik píssusilingmik sarĸúmiútarpât. tamatigutdle ataĸatigîgdluínarneĸarpoĸ, sagdlusuíssutitdlo taimatut sarĸúmiúneĸartut nãmagdluínartumik atausiúput inûp inûnermine misiligtagainut atugainutdlo nalerĸutdluínartumik.

Gûtip iluarisimavâ sagdlusuíssutse inuit avĸutigalugit silamiunut nalunaerutigísavdlugit, nangminêrdlunilo taimatut suliaĸarnigssãnut piginãngorsarsimavai. erĸarsautigssáinik ajoĸersortarsimavai sunik oĸalungnigssamingnik agdlagaĸarnigssamingnigdlo aulajangîsitdlugit. erdlingnartût tamána ĸajangnartunut pâritíneĸaraluarpoĸ, ĸilangmitdle pisimavoĸ nalunaerut inuit oĸausîsigut nãmángitsutigut nalunaerutigineĸaraluardlune taimáitordle Gûtimit nalunaerutauvoĸ, Gûtivdlo ĸitornaisa nâlagdlutigdlo ugpertut nâlangnássutâ saimáunermik sagdlusuíssúmigdlo ulivkârtoĸ takuvât.

Gûtip oĸautsimigut inuit pissariaĸarneratut ánássutigssaĸartípai. agdlagkat iluartut piumassâta sarĸúmiúneĸarneratut tatiginardlunilo ĸúĸunaviángitsutut ilagsissariaĸarpavut. “agdlagkat ivdlernartut tamarmik Gûtip anersârneranik ilagdlit atortugssáupútaoĸ ajoĸersûtauvdlutik inerterĸutauvdlutigdlo iluarsiartûtauvdlutigdlo ilu-arnermutdlo perorsautauvdlutik. inuk Gûtip pigissâ ineritdluarĸuvdlugo ajúngitsuliornernutdlo tamanut pigínãngorsagaorĸuvdlugo.” 2.Tim16,17.

Gûtivdle oĸautsimigut piumassane inungnut nalunaerutigtsimagaluarâ anersâp iluartup najũnigssâ ajoĸersuiuarnigssâlo pissariaerutíngilaĸ. tamatumale akerdlianik ánáussissivta neriorssorpâtigut anersâp oĸauseĸ kivfaminut angmasagâlusôĸ, ilisimássutânik atmnigssamut ersserĸigsumik ĸáumarsardluta. Gûtivdlo anersâvata bîbile anersârtorfigisimagpago anersâp ajoĸersûtâ oĸautsip ajoĸersûtânut akerdliusínáungitdluinarpoĸ. [ix]

anersâĸ túniúneĸángilaĸ túniúneĸásángisáinardlunilo bîbilimut taortigssatut, agdIagkanime ersserĸigsumik oĸautigineĸarpoĸ ajoĸersûtit misiligtagkatdlo Gûtip oĸausiagut misilingneĸartásassut. apustile Juánase oĸarpoĸ: “anersât sûtdlũnît ugpereĸinasigik, kisiáne anersât Gûtimit pisimanersut misiligsigik; pruvfîtiorĸusersúme amerdlasût silarssuarmut autdlarput.” (1 Juán. 4, 1) Isaia nalunaerpoĸ: inatsisinigtoĸ; nalunaiaumigtoĸ. taima oĸángíkunik ĸaulersup nuivfigíngisai.” Is. 8, 20.

anersâp iluartup suliâ nikagineĸartarsimavoĸ inuit ilaisa támarsimanerisigut. táussumanga ĸaumarsagaunerartarput Gûtip oĸausîsigut ajoĸersorĸigtariaĸángínerardlutik. misigíssutsinit nâlagkersugaussarput tássaunasugalugit Gûtip tarníkut nipâ. anersârdle nâlagarissât Gûtip anersâríngilâ. taimatut misigíssutsit nâlagaralugit agdIagkatdlo ĸimatdlugit támartitaunermik kinguneĸáinartarpoĸ. anersâp iluartup sulinera Kristusip ilagîgsortainut taima pingârtigingmat Sâtanip inuit ingassáussinerisigut âpakorniarnerisigutdlo nikanarsarumassarpâ, nakússagsautigssaĸ Gûtip nangmineĸ túniússâ ínugtainit atorneĸarĸunago.

Gûtip oĸausia nâpertordlugo anersâva suliungnaertugssáungilaĸ îvangkîlio atũtitdlugo. anersârdlo iluartoĸ testamentitoĸaĸ testamentitârdlo inerêrnerisigut inungnik atausiákânik ĸaumarsaiungnâingilaĸ. bîbilip nangmineĸ nalunaerfigâtigut inuit anersãkut iluartúkut mianerssorĸussaussarneránik inerterneĸartarneránik ajoĸersorneĸartarneránigdlo agdlagkanut túngángíkaluartútigutaoĸ. pruvfítîtdIo ukiut ingerdlanerisigut tákútarsimassut oĸausîle agdlagtorneĸarsimángitsut erĸartorneĸarput. taimatut anersâĸ iluartoĸ suliuartugssauvoĸ mianerssorĸussivdlune agdlagkatdlo ivdlernartut inerêrnerisigut Gûtip ĸitornainik tugpatdlersaissardlune.

Jîsusip ajoĸersugkane neriorssorpai anersâmik iluartumik tuniumavdlugit. “igdlersuissuvdle anersâp ivdlernartup, atâtap ativkut autdlartitagssâta, táussuma tamanik ajoĸersúsavâse.” “anersârdle sagdlusuitsoĸ ivna tikiúkune táussuma ilumôrnermut tamarmut tasíssersũkumârpâse piumârtugssatdlo ilivsínut oĸautigísavai.” (Juán. 14, 26; 16, 13) agdlagkanit nalunangilaĸ neriorssûtit táuko Kristusip ilagîgsortainit pigineĸartuásassut. ánáussissup tusarnârtine oĸarfigai: “uvdlut tamaisa najorpavse silarssûp naggatigssânut agdlât.” (Mat. 28, 20). Paulusilo oĸarpoĸ anersâp tuníssutai sarĸúmiússailo tuniúneĸarnerardlugit “iluartut nãmagtungorĸuvdlugit, kivfartûtigssaĸ suliarerĸuvdlugo, Kristusip timâ ineriartorterĸuvdlugo, tamavta apûtserdluta atausiússusigssamut, ugpeĸatigîgdluta Gûtivdlo erneranik ilisarsseĸatigîgdluta, angut inersimassoĸ nagdlersimavdlugo, Kristusip tamákigaisa angíssusiat nagdlersimavdlugo.” Evf. 4, 12, 13. [x]

apustilip Evfisumiut ugpertut ima Kínúpai: “Nâlagkavta Jîsusip Kristusip Gûtianut atâtamut nâlangnássusilingmut tunerĸuvdluse anersâmik ilisimatitsissumik sarĸúmersitsissumigdlo táuna ilisarilerĸuvdlugo, ũmativsilo issait ĸúumarsarĸuvdlugit ilisimalerĸuvdlusiuk sunaussoĸ ĸaerĸussaisa neriugissagssât, sunaussordlo kingornússarititaisa nâlangnangârssusiat iluartune, sunaussordlo píssaunerata angíssusia angingâĸissoĸ uvavtíne ugpertune nakũssusiata píssauniligssûp súnîneragut.” (Evf. 1, 17-19). imáipoĸ Paulusip ĸínúpai Gûtip anersâvata kivfartũssineragut ĸáumarsagaorĸuvdlugit tarnitigdlo Gûtip oĸausísa itissusînut angmaterĸuvdlugit.

Gûtip anersâva tupingnartumik pînsime sarĸúmerêrmat Pîtruse oĸaorĸĩgsârivoĸ inuit avdlamik isumatârĸuvdlugít kuiserĸuvdlugitdlo, oĸarpordlo: “tauva anersâp ivdlernartup tuníssutâ pigilerumârparse, ilivsime ĸitornavsilo únersût pigssarârse, tamarmigdlo ungasigsumĩtut Nâlagkap Gûtivta tássunga ĸaerĸujumassaisa.” ap. sul. 2: 38, 39.

ajúngitsup ajortuvdlo akũlnerssuat ingerdláneĸartuasaoĸ sáimáussiviup nãmagsinera tikitdlugo. Sâtanip Kristusip ilagîgsortai ĸinugítuáinarsimavai, Gûtivdlo ínugtane anersâmigut nakússagtítuarsimavai sáimáutuardlugitdlo ajortumit ajugauvfigineĸarĸunagit. Kristusip ajoĸersugaisa îvangkĩlio silamiunut pajugutiginiagagssarât kinguârítdlo iluaĸutigssãnik agdlatagssaralugo, taimáitumik táuko pingârtumik anersâmit ĸáumarsagausimáput. ilagît ánagdluínarfigssât nagdliutilerpat Sâtane tamaviârumârpoĸ. “erĸanaĸ nuna imardlo, Diâvulo ilivsinut arĸarmat kamagtorssûvdlune, pivfigssakíssutse nalúngínamiuk.” (sarĸ. 12, 12). “súnîumârpoĸ nalingínarnik kivdlingnartulianik nalunaerĸutinigdlo tupingnartulianigdlo sagdlunernik.” 2 Tás. 2, 9. ukiune 6000-ne Diâvulo aserorsainiardlunilo támartitsiniarsimavoĸ, píkoríssutsilo pigínáussutsilo taillât atorniarumârpâ akiũnerup naggatâne. ukiune navianartulingne tamákunane Kristusip maligtigissaisa Kristusip tikiuterĸingnigssâ nalunaiautigísavât, ínugtagssatdlo piarêrsarneĸásáput tikiugpat atasínaussugssat ínardluitdlutik agssuarnaitdlutigdlo. (Pîtr. 2, 3, 14). taimaníkugssaĸ Gûtip sáimáunera nakússagtitsineralo apustilit nalãnit pissariaĸángínerúsángilaĸ.

anersâp iluartup ĸáumarsaineragut ajortup ajúngitsuvdlo sivisôrssuarmik akiũnerat uvavnut atuagkamik matumínga atuagkiortumut pâsitíneĸarsimavoĸ. ilãníkut sáimáuneĸardlunga Diâvulup Kristusivdlo akiũnerat ukiorpagssuit ingerdlanerisigut ĸanoĸ ingerdlasimanera pâsissarsimavara. Diâvulup sujugdliuvdlune Gûtip inatsisâ iluartoĸ uniorĸutísimavâ, sôrdlulo Gûtip inatsisâ akerartorsimagine, taimatut Kristuse maligtigissailo ûmigssorsimavai sagdluliorníkut támartitsiniardlune, sagdluliat ilumôrneriut issíkulerniar- [xi] dlugit, taimailiorníkut inuit inatsisiliait Gûtip inatsisânut taorsiuniardlugit, píngortitsissoĸ pínago píngortitaĸ inungnit mianerineĸarĸuvdlugo. Sâtanip sagdluliordlune sujunertariuarsimavâ Gûte asaneĸarĸunago kisiáne ersigineĸarĸuvdlugo ûmigineĸarĸuvdlugulo. Gûtip inatsisâ ĸimagtiniarpâ piumassai inungnit soĸutiginêrúniartitdlugit. ûmigssuinermine sagdluliornerminilo akerdlilîssut ukiorpagssuit ingerdlanerisigut akerartortuarsimavai. tamána utorĸaunertat, pruvfîtit, martêrit nâggârtutdlo oĸalugtuarissaunerisigut takuneĸarsínauvoĸ.

naggámik akiũnigssarssuarme Sâtanip píssutse avdlángortínago sujunertarissanísaoĸ avdlángortínaviángilai. pissoĸarumârpoĸ sôrdlo pissoĸartarêrsimassoĸ, kisiáne akiũnigssame piumârtugssame aitsât taima sukangatigissumik akiũneĸarumârpoĸ. Sâtanip támartitsiniarnere ilungersornerulerumârput akiũneralo sákortusiartordlune. ajornángigpat ĸinigkat támartíkumasávai. Mák. 13, 22.

Gûtip oĸausiata sagdlusuíssutit pingâĸissut tarninut angmáusimangmagit perêrsimassutdlo piumârtugssatdlo pâsinarsisitdlugit, taimáitumik perĸusimavânga uvavnut sarĸúmiúneĸartut inoĸativnut nalunaerutigerĸuvdlugit, sôrdlo uvavnut nalunaerutigineĸarsimassut — perêrsimassut oĸalugtuarerĸuvdlugit, pingârtumigdlo ima oĸalugtuariniarĸuvdlugit sujunigssame akiũnigssarssuaĸ taima pilertortigissumik nagdliutilersoĸ navsuiautigineĸarĸuvdlugo. taimatut sujunertaĸardlunga ilagît oĸalugtuarissauneráne pisimassut ima tugdlerîârniarsimaváka sagdlusuíssutit pingâĸissut silamiut misilingneĸautigssãnik túniúneĸartut ingerdlasimanerat takuneĸarsínaorĸuvdlugo — sagdlusuíssutit Sâtanip kamautigissai silamiorpalugdlutigdlo ilagít akerartugait, pârineĸarsimassutdle nalunaiaissunit inûnermingnik erdligissaĸángitsunit.

oĸalugtuanit táukunánga akiũnerssûp issigissavta sujunigssame ĸanoĸ ingerdláneĸarumârnigssâ takusínáusavarput. Gûtip oĸausianit ĸáumarsagauvdluta ajortup pilerssârutipilue ulêrsínauvavut navianartutdlo pâsivdlugit inûp kialũnît ĸimarratigissariaĸagai Nâlagkap tikiúnigssâne agssuarnáikumagune.

pisimassut pingârtut iluarsaerĸingnerup ingerdlarêrnerane pisimassui histôriame oĸalugtuarineĸarput. nâggârtune silarssuarme sumĩtunilũnît naluneĸaratigdlo ĸularutigineĸángitdlat, pisimassuviúput kialũnît agssortorneĸ sapigai. pisimassuvît pissariaĸarneratut nailisariariaĸarsimáput. histôriamik atuagkiortup pisimassut naitsumik navsuitsumigdlo oĸalugtuarisimassarângagit oĸausê íssuartarsimaváka. taimatutaoĸ nalivtíne ajoĸersuiartortitat oĸausê ilâtigut íssuartarsimaváka tamatigutdle atuagkiortoĸ taissángíkaluardlugo. [xii]

atuagkap matuma sagdlusuíssutit ukiunilo ĸângiuterêrsimassune perêrsimassut erĸartortaraluardlugit pingârnerussumik sujunertarâ píssusiviussut píssutigssatdlo piumârtugssanut súniuteĸartugssat navsuiarumavdlugit. perêrsimassunigdle oĸalugtuat tamáko nutâmik isumaĸalísáput píssaunerit ĸaumassut târtutdlo akiũnerata ilamernisut ĸimerdlôráine. inuit avĸutigssait ĸáumarsásavait iluarsaerĸingniartut iliornerátut ĸaerĸussaussut Gûtip oĸausînik nalunaiaissugssatut, nunamilo pigissamingnik tamanik ánaissaĸásagaluarunigdlũnît Kristusip nalunaerutânik nalunaiaissugssat.

atuagkap matuma sujunertarâ sagdlusuíssutsip támartitsissuvdlo akiũnerat oĸalugtuariniasávdlugo, Sâtanip támartitsiniarnera ulêrniásavdlugo navsuiautigísavdlugulo ĸanoĸ iluagtítumik akiorneĸarsínáusassoĸ, ajortumik aperĸut nãmaginartumik akísavdlugo ajortivdlo pilerĸârnera ĸáumarsautigísavdlugo, naggatâgut ĸanoĸ pineĸarnigssâ oĸiautigísavdlugo, Gûtip iluássusia avâgingníssusialo sarĸúmersitdluínardlugo, inatsisâtalo iluardluínartumik píssuseĸarneea Gûtimitdlo pinera takutísavdlugo. atuagkiortuvdlo ilungersortumik ĸínutigâ tarnigdlit atuagkap matuma súnîneragut târtup píssauneranit aniguisitauvdlutik iluartut kingornusseĸatigísagait, asangnigdlune uvavtínut túniutup ĸaumaneranik kingornússeĸatauvdlutik.

E. G. W.
Healdsburg, California
mâjime 1888. [xiii]

imarissait

[xiv] [xv] [1]

Kapitel 1—ássersût pisimavigsoĸ

“ilumutdie ivdlitaoĸ sule mãnákutdlũnît uvdlungne ilisarigugko erĸigsíssutigssaraluit; mãnale issingnut issertorsimavoĸ. taimáitumik uvdlut ilingnut nagdliúkumârput, ĸíngarssortititdlo kaujatdlagdlutit ungaluliorumârput ilujumârdlutitdlo tamagingnitdlo angnikitdliortitdlutit, suerutdlutitdlo ivdlit ĸitornatitdlo ilingnĩtut ujarĸanigdlo ĸalerĩgsuerutdlutit. tássa takusarneĸarfigissat ilisaríngínagko.” (Lúk. 19,42-44).

ûliap ĸáĸânit Jerûsalât Jîsusip alákarpâ. issigissâ alianaitdiunilo erĸigsinaĸaoĸ. pôrskilersimavoĸ, nunanitdlo tamanit Jâkup kinguâve nagdliútorssuaĸ táuna nagdliútorsiutiginiardlugo katerssũsimáput. nautsîvît vĩneĸuteĸarfîtdlo sivingarnitdlo ĸorsôrĸigsut Jerûsalâliartut tuperfigisimassaisa akornáne igdiússârssuit takoranersut igdlorpagssuaĸarfiuvdlo patdligtailissarssue portunerssarait. sôrdlume tássa Sîunip pania tugdlûsimârnermine ima oĸarumasassoĸ: “kúngip nuliatut igsiavunga, aliasûtigssavnigdlo takussaĸángilanga.” — mãnákut kúngip tugsiausiortup nalânisut alianaitsigalunilo sernigissaunigssane ĸularutigíngitsigâ, sôrdlo Dâve tugsiarsimassoĸ: “takoránersûvdlune nuisavoĸ tamarme tipaitsûtigissâ. Sîunip ĸáĸâ; . . . kúngerssûp igdloĸarfia.” (tugs. 48,3).

nâlagfiup igdlorssuartai takoráningârtut sarĸumĩnarput. seĸernup áparinrtortup ĸínguaisa nâlagfiup ĸarmai marmoriuvdlutik ĸaugdlorigsut ĸíngorfigalugitdlo isâvfia kûltitigaĸ ĸaĸivfiliardlo kûltisut ĸivdlertoĸ íngialo tagdlípai. igdloĸarfik jûtit tamarmik tugdlûsimârutissât “takoráneĸalune” taima alianaitsigaoĸ. israilikormiûssup kiamitauva issigissagssaĸ tamána nuánârnanilo alutorssarnanilo issigisínáusavâ!

kisiáne Jîsusip erĸarsautai avdlauvdluínarput. “igdlorpagssualigdlo patdlilerdlugo takuleramiuk ĸíssatigâ.” (Lúk. 19, 41). ajugausimârtumik iseriartornerup nalerpiâne inuitdlo tûsintiligpagssuit nuánârdlutik nivdliavdlutik kúngíngortíniarugtorãne ĸagtunerit akisuatitdlugit, silamiunik ánáussissoĸ tássángáinaĸ tupingnartumik aliatsagpoĸ. Gûtip ernera, israilíkúnut neriorssûtigineĸartoĸ, toĸumut ajugausimavdlunilo toĸusimassunigdlo makititsisimassoĸ ĸíssaserpoĸ, imáingíkuluarpoĸ aliasungnerínarmit, tarnimigutdle ajugauvfigissagssáungitsumik ánilânganermit. [2]

inuiaĸatigît táukua ĸinigaussut ukiut tûsintigdlit sivnerdlugit ingerdlanerisigut Gûtimit isumagineĸardlutigdlo sernigineĸarsimanerat Jîsusip ersserĸivigsumik ilisimavâ. “Nâlagkap Sîune ĸinersimavâ inigiumavdlugulo”. (tugs. 132, 13). tássane pruvfîtit iluartûssut ukiune huntritilingne ardlalingne mianerssorĸussutaussunik nalunaeruteĸartarsimáput. tássane Nâlagkap saimavdlune najuinine erssersisimavâ tássane majuartarfît tupingnartorssuit nunamit napavdlutik ĸilangmut atassut túngasimáput (1 Môrs. 28, 12; Juan. 1, 51) — majuartarfît Gûtip íngilîsa majuartarfigalugitdlo arĸartarfigisimassait, silamiut ivdlernarnerpâmut majuarfigisínausimassait. Israilíkut inuiagtut Nâlagaĸ ilumôrfigítuarsimagaluarpássuk Jerûsalât nâgssaungitsumik atasimásagaluarpoĸ, Gûtimit ĸinigauvdlune. (Jer. 17, 21-25). kisiáne inuiait táuko ingerdlanerat kigdlormôrneruvdlunilo tunússinerusimavoĸ. sagdliutitáussusertik atornerdlugdlugulo píssusigssatik atornerdlugtarsimavait. “atâtaussup ernerminut asangningneranik Nâlagkap autdlartitamigut oĸalugfigiuarsimagaluarpai, ínugtane ininilo ĸajagssũkumagamigit.” (2 nal. 36, 16, 15; 2. Môrs. 34, 6). mianerssorĸússutit, oĸaorĸigsârinerit navêrsitsineritdlo iluaĸutáungingmata ĸilangmit tuníssutigssamik pitsaunerpâmik nagsípai — agdlâtdlo angnerussumik tunivai: tunissutimigut tassûnákut ĸilagssuaĸ tamât angmarpâ.

Gûtip nangmineĸ ernera igdloĸarfingmut perĸigsimiuitsumut autdlartitauvoĸ.

ukiune pingasune ĸaumanerup nâlagâta ínugtane angalaorfigisimavai. “táuna angalasimavoĸ ajúngitsuliordlune tamaisalo Diâvulup artorssartitai ajorungnaersitdlugit, ũmatimikut aliasugtut tugpatdlersardlugit, tagpîtsut tagpigsisitdlugit, tusiagtut pisulersitdlugit, pupigsut pupêrutititdlugit, toĸussut makititdlugit pîtsutdlo îvangkîliumik nalunaerfigalugit.” (ap. sul. 10, 38; Luk. 4,18 Mat. 11,5) nauk ajortumik pigãne ajúngitsup taortigssânik ûmigssuinermigdlo asangningnerata taortigssânik (tugs. 109, 5), taimáitordle nãkigtarnine ilumôrtuardlune ingerdlatítuáinarpâ. kíkutdlũnît táussumúnga aggersut itigartitauneĸ ajorput. saimássutsip malingilusôĸ ũmatinit mángertunit uteriartitaussut ũmatit táuko misigingneĸataussunik asangningneroriainartumik uterfigissarpait. kisiáne israilíkut ikíngutertik pitsaunerpâĸ ikiortigssatuartigdlo tunúpât. asangnigtumik ilitsersûtai narrugissáuput, sujúnersûtai tusarumaneĸángitdlat mianerssorĸussutailo igdlautigineĸardlutik.

uvdloĸ neriugfigssauvdlunilo sâimáussivigssaĸ ĸângiúkalugtuínalerpoĸ. Gûtip narrássutigssamik imerfigssâ ulivkângajngpoĸ. nuiarssuaĸ târtoĸ inuiait ukiune huntritilingne ardlalingne tunússinerisigut kigdlormôrnerisigutdlo ĸulnngiúsimassoĸ ajortilingnut. pitorangajalerpoĸ, perdlugssamitdlo ánáussissigssatuaralunt nar- [3] rugineĸardlunilo mitautigineĸarsimavdlunilo ungasingitsukut Gûlgathap saningassuligtânut kikiagtorneĸarêrpat israilikut inuiagtut Gûtimit sagdliutitagssatut ukiue ĸângiuterêrsimalisáput. tarnip atausĩnángûp támarnigssâ ánaissaĸarneruvoĸ silarssûp erdlingnartũtainit tamanit akisunerussoĸ, Jîsusivdle Jerûsalât ĸimerdlôramiuk igdloĸarfingmiut tamarmiussut, inuiaĸatigît tamarmiussut, ajunârningssât takordlôrpâ — inuiait Gûtip ĸanga ingmíkut ínugtagssamisut ĸinersimassai.

ukiut huntritilikûtât nagdliútugssat takordlôrdlugit angerutsip ínugtai nunanut tamanut siaruardlutik “sigssame sioralingme umîarnikutut” takordlôrpai. igdloĸarfingmiut ungasingitsúkut pitdlagaunigssât naggatigssamik erĸartũssinigssame pitdlagaunigssâta autdlarniutigssáinâtut takordlôrpâ, Gûtisut nãkingningneĸ oĸautsine aliasugpalugtune ukunane erssersíneĸarpoĸ: “Jerûsalât, Jerûsalât-â, pruvfîtinik toĸutsissutit ilingnutdlo autdlartitat ujarĸanik mitdlôrellugit, ĸavsiningme tauva ĸitornatit katerssorumagaluarika, sôrdlo mardlorâp piarĸane sulungme atânut katerssortarai, piumángilasile.” támasaguvit ivdlit kisivit pissũsautit. “inũssutigssarsísagaluardiusile ornigkumángilavsinga.” (Mat. 23, 37; Juan, 5,40).

Kristusip Jerûsalât issigâ silamiut kigdlormôrdlutik ugperumanatigdlo Gûtimit pitdlagaunigssap tungânut tuaviortumik ingerdlassut ássigissãtut. kinguârît nakarsimassut perdlue tarnimigut misigalugit taima aliasugtigissumik nivdlerpoĸ. inuit nagdlingnássusiat, ĸuvdlê auatdlo ajortip kingunerisut issigai; ũmatâ nuname erdloĸivdiutigdlo nâgdliugtut píssutigalugit nagdligingningnermik navsuiagagssáungitsumik ulivkârpoĸ; tamákerdlugit ikiorumangâraluarpai, kisiáne táussumalũnît agssâta inuit taimatut perdlorĸussaungârnerat unigtíneĸ saperpâ. ikiortigssatuaussoĸ ikigtuínánguit ornigkumavât. táuna piarêrsimavoĸ ánagfigssaĸaiersikumavdlugit toĸujumavdlune, kisiáne inũssutigssarsiumavdlutik táussumúnga ornigúkumassut ikgtuínáuput.

ĸilangme kúngiussoĸ ĸuvdlilivoĸ! nâgssáungitsumik Gûtiussup ernea tarnimigut angnikitdliordlunilo ánilângavoĸ! tamatuma takutípâtigut ajortip ajússusianik. tamatuma takutipâ pissûssoĸ Gûtip inatsisânik uniorĸutitsisimanerup kingunerinit ánautísavdlugo ajugaĸángitsumut agdlât ĸanoĸ ajornakusôrtigissoĸ. Jîsusip kinguârît kingugdligssat sujumut takordlôrtitdlugit silamiut sagdloĸítagaunigssât Jerûsalâp akornutigssâta assinga takordlôrpâ. inuiaĸatigît jûtit angisûmik ajortigissât tássa Kristuse narrugigamiko; kristumioĸatigît angisûmik ajortigssât tássaujumârsimavoĸ Gûtip inatsisânik, Gûtip ĸilangme nunamilo nâlagkersuinerata tungavianik, narrungingningssaĸ. Nâlagkap perĸússutai nikagineĸarumârput [4] sûjungnaersitauvdlutigdlo. inuit miliûnigdlit ajortimit ĸilerssugauvdiutik Sãtanimit inugsiautigineĸartut, toĸup áipânik toĸussugssat, uvdlorme takusarneĸarfingmingne sagdiusuissut tusarumangitsôrumârpât. tagpinerup ajussusia! sagdloĸitagaunerup erĸumissusia!

pôrske rvdlut mardluk sujorĸutdlugo Kristusip jûtit inatsissartuisa pissûssârnerat erĸartûterêrdlugo nâlagfik kingugdiermik ĸimakamiuk ajoĸersugkane ilagalugit ûliap ĸaĸâ ornerĸigpâ, sivinganerdlo ĸorsôrĸigsoĸ igdloĸarfingmut issíkivilik ingivfigât. sule atausiardlune ungalue, ĸaĸivfiliai igdlússârssuilo ĸimerdlôrpai. sule atausiardlune nâlagfik tagpavangânît takoráningârtoĸ ĸimerdlôrĸigpâ.

nâlagfigssûp piunêrúneĸarnigssânik Kristusip sujuligtûtigissâ ajoĸersugaisa tupigusûtigeĸalugulo aánilârutigisimaĸât, oĸausîlo ersserĸingnerussumik pâsiumatdlerpait. nâlagfigssuaĸ pínernerulersiniardlugo ukiut 40 sivnigdlit ingerdlanerine sule ilungersortumik sulíssutigineĸardlunilo akigssaiautigineĸarsimaĸaoĸ. Herutaserssûp aningaussarpagssuit nâlagfigssuarmut atorsimavai, agdlâtdlo silarssûp kaisariata tuníssuteĸarfigisimavâ. ujararujugssuit mârmoriussut Rûmamit aggiúneĸardlutik igdluliarineĸarneranut atorneĸarsimáput, tamákulo ajoĸersugkat Jîsusimut tíkuartũsimavait Oĸardiutigdlo: “ajoĸersuissoĸ, ata, ujarĸat igdlorssualiaussusialo.”

Jîsusivdie tupingnartumik anilârnartumigdlo akivai ima: “ujarĸat ĸalerîgsuerutdlugit inguvterneĸasaput.”

Herûtase nâlagautitdlugo Jerûsalât malungnardluartumik pínersagauginarane ĸaĸivfiliai patdligtailissailo pitsángorsangârsimangmata igdloĸarfik tiguagagssaujungnaingajagsimavoĸ. taimanikui aserorterneĸarnigssânik sujuligtuiumassoĸ Nûatut ilivdlugo sagdluneragáusagaluarpoĸ. taimaitordie Kristuse oĸarpoĸ: “ĸilak nunaio nungúsáput, oĸautsikale nungusângitdlat.” (Mat. 24, 35).

Jîsusip Jerûsalât erĸartûterêrmago Nâlagkap igdloĸarfik inuiaitdlo pitdlásavdlugit sule ukiune 40-ngajangne utarĸigatdlarpoĸ. îvangkîliumut narrugingnigdiutigdlo ernerminik toĸutsissunut Gûtip kamagingnissusia tupingnarsimavoĸ. fîgeĸússuarmik ássersût Gûtip inuiaĸatigîngnut jûtinut píssusianik ássersûtauvoĸ. pineĸarnigssâ perĸússutigineĸarêraluarpoĸ: “kipiuk, sôĸ nuna atortailisavâ?” (Lúk. 13, 7). Nâlagkavdle nãkigtardlune sule ĸajagssũkatdlarpâ. jûtit sule Kristusip píssusianik suliainigdlo ilisimassaĸángitsunik ĸavsînik ilaĸarput. mêrĸatdlo ĸaumanermik pivfigssamigdlo angajorĸâmik narrugisimassáinik sule tuniniarneĸarsimángitdlat. apustilit suleĸataisalo naiunaiainerisigut Gûtip táuko ĸáumarsarniaratdlarpai. sujuligtûtip erĸûtineĸarsimanera takuniásavât, Kristusip inúngorneragut inûneragutdlo pĩnarane, ãmátaordle toĸuneragut makíneragutdlo. mêrĸat angajorĸâmik ajortuliait píssutigalugit er- [5] ĸartũneĸángitdlat, kisiane ĸaumaneĸ angajorĸâmik takusimassât pĩnarnago ĸaumanerdle sule angnerussoĸ nangmingneĸ takussartik narrugigamíko angajorĸâmigtut pissũssuteĸalerput ugpíngíssusertigdlo nãmagtitdlugo.

Jerûsalâp piunêrúneĸarnigssânik Kristusip sujuligtûtai tamákerdlutik erĸûtíneĸardluinarput. oĸausîsa ilumũssusiat jûtit misigivât ima oĸarmat: “erĸartũssissígissavsiningme erĸartũneĸarumârpuse.” (Mat. 7, 2).

nalunaerĸutit tupingnartutdlo tákúput, ajunârutigssamik erĸartũssaunigssamigdlo nalunaeĸutaussut. únuap ĸerĸane ĸaumanerup silamit matumánga píngitsup nâlagfigssuaĸ âltarilo ĸáumarsarpai. seĸernup tarrilernerane nuíssatigut ĸamutit sorssûtit sákutûtdlo katerssũtut ássinge takuneĸarput. palasit nâlagfingme pigârtut nipinit erĸumîtsunit ánilârtitáuput; nuna sajugpoĸ niperpagssuitdlo tutsiúput ima suaortut: “tamãnga autdlarta!” isâvfiup kangigdliup matorssua, oĸimaingârame angutit 20-uvdlutik tamaviârtínatik matuneĸ sapigât saviminerujugssuarnigdlo nunamut mangutdluarsimaĸissunik parnaersimassoĸ, únuap ĸerĸane agssangnit takugssaungiisunit angmarneĸarpoĸ. (Milman).

Jerûsalâp piunêrúneĸarnerane kristumioĸ atauserdlũnît ajunãngilaĸ. Krisiusip ujoĸersugkane mianerssorĸusimavai, oĸausianutdlo ugpertut tamarmik nalunaeĸutigssaĸ neriorssûtigineĸartoĸ [6] nâlaorpât. “Jerûsalâtdle sorssugtorpagssuit ilugât takuleruvsiuk,” Jîsuse taima oĸarpoĸ, “tauva ilisimasavarse nungutitauvfigssâ ĸanigdlissoĸ. tauva Jûtiamĩtut ĸaĸanut ĸimâlit, Jerûsalâvdlo iluanĩtut tássánga anilit, nunáinarmĩtutdlo tássunga isernavêrdlit.” (Lúk. 21, 20. 21). rûmamiut Cestius nâlagaralugo igdloĸarfik ilorêraluardlugo, ernĩnaĸ sãssússinigssât ilimanarserugtortoĸ, taima Jerûsalât ĸimáinarpât. rûmamiut takugssaussumik píssutigssaĸarnatik Jerûsalât ĸimáinarmássuk ilussaussut kinguneĸardluartumik akiũsínaunigssartik ĸularalugo túniutĩnarumavdlutik piarêrsimagaluarput. Gûtip saimassumik ingerdlatsinermigut sût tamaisa nangmineĸ ínugtame iluaĸutigssanik ârĸigssũpai. kristumiut utarĸissut neriorssorneĸarnermigtut nalunaeĸutisisimáput, mãnalo ánássutigssamik mianerssorĸússúmut nâlagkumassut tamarmik pivfigssarsiput. kristumiut nangânatik isumangnaitsumik ĸimâvfigssartik — Jôrtanip akiane igdloĸarfik Pella ornigpât.

Jerûsalâme nãkigtaitsuliornerit amîlârnardluínarput Titusip igdloĸarfik ilorĸingmago. igdloĸarfigssuaĸ pôrskime iluneĸarpoĸ jûtit miliûnigdlit ardlagdlit ungaluisa iluáne katerssũsimatitdlugit, nerissagssamautait perĸigsârtumik atuinikut ukiune ardlalingne igdloĸarfingmiunut nãmagtugssaugaluit isumaĸatigĩngíníkut akiniainíkutdlo nungúneĸarsimáput, mãnalo perdlilernerup angnikitdliornarnera atortariaĸalerpât. tûsintigdlit ardlagdlit nápâlanermit perdlernermitdlo toĸorarput. [7]

rûmamiut sákutûisa nâlagaisa jûtit sujôrasârpait túniutĩnarnialerĸugaluardlugit. tigussaussut tiguneĸarnermingne akiũtut igdloĸarfiup ungaluisa sâvine iperartorneĸardlutigdlo nâgdliugtitauvdlutigdlo sáningassulingnut kikiagtugáuput. uvdlut nungutdlugit huntrltigdlit ardlagdlit taimatut toĸorarneĸartarput, taimailiorneritdlo amîlârnartut ingerdlátuáinarneĸaramik kîsa Jôsafap narssâta Gûlgathavdlo akornáne sáningassugdlit nápararneĸartut amerdlangâlermata akornisigut ingerdlaniarnigssaĸ ajornarsingajagpoĸ taima ánilârnartigissumik ajunârutigssaĸ Pilâtusip erĸartũssiviane pigssarsiariumassartik erĸûtitípât taimane oĸarsimagamik: “aua uvavtínut ĸitornavtínutdlo pile!” (Mat. 27, 25).

Titusip píssutsit ánilârnangârtut kipitikumagaluaĸai, taimalo Jerûsalâp piunêrutivingnigssâ píngitsôrtíkumasimagaluardlugo. inugpagssuit timait toĸungassut narssane ĸalerîât amîlarilivigsimavai. ûliap ĸáĸâta kârfanit nâlagfigssuaĸ takoráningârtoĸ alutorivigdlugo ĸimerdlôrdlugo inatsivoĸ ujarak atausinguardlũnît agtorneĸarĸunago.

inássutâle nâlangneĸángilaĸ. únúkut Tituse tuperminut iserêrmat jûtit nâlagfigssuarmit aniavdlutik sákutût silatânĩtut sãssúpait. Aki- [8] ũneráne sákutût ilâta ikumassoĸ isâvfíkut ilungmut miloriúpâ. tássángáinaĸ init ĸissungnik sîterinik ungalulersugkat ikuatdlagput.

Titusip sákutût narragsimârtut unigteriarneĸ sapísavdlugit pâsivâ, sákutûtdlo nâlagáinik ilaĸardlune nâlagfigssuaĸ iserfigâ. takoráníssusia tupigusûtigeĸât, ivdlernartortâlo sule ikuatdlagsimángingmat ánauteriaraluarpâ, savssardlune sákutût inarĸigkaluarpai ikumanerit siaruatsailiorĸuvdlugit. sákutût nâlagâta Liberalisip ajaupísserdlune sákutût nâlagtíniaraluarpai, kisiáne kaisarimut atarĸingningneĸ agdlât tunuartariaĸarpoĸ jûtinut akerartuinermut, akiũnerup tamaviârnássusianut ujajagagssanigdlo pileritsagsimanermut, sákutût takuvait ĸiviagkatik tamarmik kûlterpalugtumik ĸivdlertut isumaĸarputdlo ine ivdlernartoĸ akisôrpagssuarnik katerssuivfigineĸarsimeisassoĸ. sákutûp atautsip malugineĸarane ikumatitaĸ matup ĸiversartuisa akornánut igípâ, tássángáinardlo ine tamákerdlune ikuatdlagpoĸ. pujorssuaĸ ingnerssuardlo sapilerdlugit sakutût nâlagait anissariaĸarput igdlorssuatsiardlo isumaminik nungutugssangorpoĸ. [9]

nâlagfigssuaĸ nungutaorêrmat igdloĸarfigssuaĸ tamât rûmamiunit tiguagauvoĸ. igdloĸarfigdlo nâlagfigssuardlo ĸalerîgsuerutdlugit inguvterneĸarput, nâlagfigssûvdlo inigigalua “narssautitut” agssagdlagterneĸarpoĸ. (Jer. 26, 18). Jerûsalâp iluneĸarnerane kingornalo toĸorainerme inue miliûnigdlit sivnigdlit toĸutáuput, toĸutáungitsortailo tigussatut autdlarúneĸardlutik inugsiagssatut tunissauvdlutigdlo Rûmame issigingnârtitsivigssuarne ûmassunut ĸâsugtunut igitáuput ilailo silarssuarme angerdlarsimavfeĸángitsutut angalaulerdlutik.

ánáussissup Jerûsalâp pitdlagaunigssânik sujuligtûtâ erĸûterĸigkumârpoĸ sujugdlermik pineĸarneranit ánilârnaraluaĸissumit sualungnerungârtumik. Jerûsalâp pineĸarneragut silamiut Gûtip sáimáuneranik narrugingnigdlutigdlo inatsisânik tugdlâringnigtut pineĸarnerat takusínauvarput. ukiune huntritilíkûtâne sivisûne pinerdlungnikut ajortuliorníkutdlo nâgdliugtarsimaneránik oĸalugtuaĸ alianartûvoĸ. tamána ĸimerdlôrdlugo ũmatikut ániarnarpoĸ. Nâlagkap nâlangnássusianik narrugingningneĸ ánilârnangârtunik kinguneĸartarsimavoĸ. kisiáne sujunigssap ulêrneĸarnera sule anilârnarneruvoĸ. ukiunit ĸângiuterêrsunit oĸalugtuat — pikigtitsissarnerpagssuit, sorssugtarnerit, mumisitsissarnerit “sorssugpalungnerssuaĸ” ãmalo “atissat aungmut agssatdlagsimassut” (Is. 9, 5). — tamáko tamarmik sũpat ĸaĸugo uvdlorme ínilârnássusigssânut nalerĸiutdlugit, Gûtip anersâva ugpíngitsunit tunuarpat, lnuit pilerissusê Sãtanivdlo nâlagkersuinera kigaitdlagsarungnaerdlugit.

kisiáne uvdlugssame tássanísaoĸ, sôrdlo Jerûsalâp piunêrúneĸarnerane, Gûtip ĸitornai “aniguiumârput, tamarmik magpersagkane agdlagsimassut.” (Dan. 12, 1). [10]

Kapitel 2—ukiune huntritilíkûtâne sujugdlerne kristumiunik ĸinugingningnerit

ûliap ĸáĸânît ánáussissup ilagît apustilitut itut pitoráuneĸarnigssât takordlôrêrpâ. sujunigssardlo sule ungasingnerussoĸ ĸimerdlûlersitdingo maligtigissame ukiune huntritilíkûtâne nagdliutugssane aserûtigssamik angnikitdliortitaujumârnigssât, târsiornigssât maierssugaunigssâtdlo takordlôrêrpai. oĸauseĸatigĩnguit naitsut isumaligssuitdle atordlugit Gûtip ilagîgsortaisa silamiut nâlagkersuissuinit ĸanoĸ pineĸarumârnigssât sujumut oĸautigâ. (Mat. 24, 9, 21. 22). Kristusip ajoĸersugaisa manigũnartup nâgdliungnartuvdlo avĸutâ nâlagkamik ingerdiavigerîgâ avĸutigissugssauvât. ánáussissup pineĸarneratut táussuma arĸanut ugperniaiersimassut tamarmik taima pineĸarumârput.

ilagît kristumiut rnisiligtagaisa sujugdierpât ánáussissup oĸausê táuko ugpernarsarpait. silarssûp târneruvdlo píssauneĸarnerisa Kristuse akerartorpât maligtigissainik malerssuinikut. Gûtimik nalussut pâsivât îvangkîlio ajugauvdiune ingerdlásagpat nâlagfigssuatik âltaritigdlo piunêruneĸarumârmata, taimáitumigdlo kristumiussúseĸ piunêrúkumavdlugo nukigssatik katerssorpait. malerssuineĸ autdlarnerpoĸ. kristumiut pigissamingnik arsârtorneĸarput igdlumingnitdlo anisitauvdiutik. “ilaisa mitagaunerit iperartugauneritdlo kaluvneritdlo parnaerússivîtdlo atorpait.” (Epr. 10, 32; 11, 36). ilaisa ĸavsêrpagssuit naiunaiainertik aungmingnik naĸíssuserpât. akimanerit inugsiatdlo, aningaussautiligssuit pĩtsutdlo, ilisimatût ilíniagaĸángitsutdlo ássigîngmik nãkigtáissusilingmik toĸorarneĸarput.

maierssuinerit tamáko Nero kaisariutitdlugo Paulusivdlo martyrisut toĸutaunerata nalâne autdiarnersut ukiune huntritilikûtâne tugdlerîngne angnertusiartortarturnik angniki tdliartortartumigdlo ingerdláneĸartuarput.

kristumiut ajornerpânik pinerdiungneragauvdiutik sagdiussurnik nalunaiautigineĸartarput perdlugssuarnut imáitunut píssutauneragaussardiutik: perdlerarnermut, nunap sajungneranut nápâlanermutdlo. taimatut ûmigssugaussardiutigdlo pasigdlerneĸarângata pasigdlîssartut akigssarsiurnavdiutik piarêrsimassarput píngitsûssut sagdlutigisavdlugit. erĸartũneĸartarput nâlagauvfingrnut akerau- [11] ssutut gûtisiornerrnut akerdlilîssutut inuiaĸatigîngnutdlo ajorsârissutut. kristumiorpagssuit issigingnârtitsivigssuarne ûmassunut ĸâsugtunut igitaussardiutigdlo ûmatitdiutik ikuatdlagaussarput. ilaii sáningassulingnut kikiagtugaussarput, ilaitdlo ûmassut ĸâsugtut amînik ĸagdlerneĸardlutik issigingnârtitsivingne ĸingminut uiartortíneĸartarput. inuiaĸatigît nagdliutorsiortarneráne kristumiut pitdiagaunerat angnertunerussurnik alĩkutagssiarineĸarajugtarpoĸ. inugparujugssuit issigingnârtitsineĸ katerssûvfigalugo toĸulersut ersivdiutik nivdlianerat igdlautigalugulo iluarerpalugtarpât.

Kristusip ajoĸersugai sumutdlũnît ĸimâgaluarângamik ûmassutut nujuartatut piniagaussarput. ajorssarput “nâgdliugdiutigdlo ínardligauvdiutigdlo (táuko silarssûp ĸíngarĸuvfigissai), támartakajârputdlo puilassuitsume ĸáĸane ĸârusungnilo nunavdlo ĸangátaine.” (Epr. 11, 37. 38). tûsintigdlit ardlagdlit katakornbine (nunap iluane ĸârusuliane) ĸimâvfigssarsíput. Rûrnap avatâne ĸagtunerne ujaraussune takisûnik ĸârusuliorneĸarsimavoĸ. ĸârusuit isorartôrujugssuit igdloĸarfiup ungalue avámorujugssuaĸ ĸângersimavait. nunap ilualne torĸorfingne táukunane kristumiut toĸussortatik ilissarpait, tássnnisaordlo pasineĸalerângamik erĸigsivêrutitagssatutdlũnît erĸartũneĸarângamik najugagssarsissarput.

ajornerpâmik malerssugaussarnermingne Jîsusip nalunaiaissuisa tamákua ugpernertik minguitsumik atatipât. nauk ilorrisimârutig- [12] ssanik tamanik arsârneĸardlutik seĸernup ĸaumanera nigordlugo nunap ilua ĸimâvfigissariaĸaraluarângamíko oruluneĸ ajorput. ugpernigssaĸ, nãmagigtarnigssaĸ neriungnigssardlo oĸalûserissarpait, taimalo pigssaileĸineĸ ajorssarnerdlo atoraluartitdlugit ingmingnut nikatdlortailiortarput. nunamiutut iluaĸutigssanik tamanik ánaissaĸarnermingne Jîsusimut ugpernertik taimaitingilât. Gûtip sujornatigui kivfarisimassaisut “ániartitsivingmut natdlartitaugamik iperarneĸarsinaugaluardlutik piumángitdlat ajúngínerussumik makivfigssaĸalerumavdlutik.” Gûtip igsiavíssârssuanit nipe tusarpât oĸartoĸ: “toĸumut agdlât ilumôrit, tauva niaĸorut inũssutaussoĸ ilingnut túniúkumârpara.” (Epr. 11, 35; sarĸ. 2, 10).

ajortup angutausernikut ilagîngnik kristumiunik aserorteriniaraluarnera maungáinarpoĸ. akiũnerssuaĸ Jîsusip ajoĸersugaisa inûnertik akigalugo pigdlîvfigissât unigtíneĸángilaĸ sujulerssuissut táuko sulinermingne toĸutaugaluarmatalũnît ajorssarnermingne ajugáuput. Gûtip sulíssue toĸutáuput, kisiáne suliarerĸussâ ingerdlajuáinarpoĸ. îvangkîlio siámariartuínarpoĸ, ugpertailo amerdliartuínarput.

tûsintigdlit ardlagdlit parnaerússaussardlutigdlo toĸutaussarput, nalunaiaissutut toĸutaussut Kristusimit pigiliúneĸarput táussumanitdlo ajugaussutut issigineĸardlutik. erĸortugssaĸ pivdlugo akiũsimáput Kristusivdlo tikiuterĸingnigssâne nâlangnássutsip niaĸorutâpissagssarilerdlugo. kristumiut nâgdliugtariaĸarnermíkut ingmingnut ĸanigdliartortitauvdiutigdlo Kristusimut ĸanigdliartortitáuput. inûnermingne toĸunermíkutdlo maligagssiuinerat sagdlusuíssúmik nalunaiaiuarneruvoĸ, ilimaginángínerpâtigutdlo Sãtanip ínugtaisa nâlagartik tunutdlugo Kristusip erfalassua ornigtarpât.

taimáitumik ajortup Gûtip nâlagauvfia kinguneĸarnerussumik sorssugfigisínaujumavdlugo erfalassune ilagît kristumiut akornáne amuvâ. Kristusip ajoĸersugai támartitsiníkut Gûtip ajorissânik iliortíneĸarsínáusagpata, tauva nakimáissusiat aulajáissusiatdlo aulalersíneĸarsínáusáput, tauvalo ajortup pilerssârutipalâvisigut ajornaitsúnguamik ajorssartitausínáusáput.

mãnákut akerarssûp perĸusersusârníkut anguniarssarilerpâ angutausernikut anguneĸ sapersimassane. malerssuinerit taimaitíneĸarput, tamatumalo taortigssânik timíkut atugarigsârneĸ silamiunitdlo atarĸissauneĸ atugaulerput. gûtipilugsiortut tamartitauvdlutik kristumiússutsip ilamerne ilagsigaluardlugit sagdlusuíssutsit pingârutigdlit ilait narrugait. Oĸararaut Kristuse Gûtip erneratut ilagsivdlugo toĸuneralo makíneraio ugperalugit; kisiáne ajorte ugperivdluarnagulo sângniarnigssaĸ ũmatíkutdlũnît avdlángornigssaĸ kajungeríngilait. nangmingneĸ uterialârtardiutik kristumiútaoĸ tai- [13] mailiorĸuvdlugit sujúnersorpait tamarmik Kristusimut ugperneĸ katerssorfigisínaungmassuk.

tássûna ilagît navianartorsiordluínarput. parnaerússaunigssaĸ, nâgdliugtitaunigssaĸ, ikuatdlagaunigssaĸ toĸutaunigssardlo tássunga nalerĸiutdlugit pivdluarĸússutáuput. kristumiut ilait aulajaitdlutik uteriarumángitdlat. ilaitdle ugperissamingne ingmíkôrtut iláfigue avdlángortíkumavdlugit piarêrsimáput, kristumiússutsip ilânik ilagsingnigsimassut isumaĸatigisínaujumavdlugit, oĸartaramingme taimailiorníkut inuit avdlat sângniarnigssât anguneĸarsínáusassoĸ. uvdlut tamáko kristumiunut ilumôrtunut ánilânganartũput. kristumiûssûssârneĸ ĸagdlersautigalugo Sãtanip ilagît iserfiginialersimavai kristumiut ugpernerat aserorterniardlugo isumâtdlo sagdlusuíssutsip oĸausianit nigortíniardlugo.

amerdlanerit naggatâgut nalunaeĸut ápartíkumavdlugo isumaĸatigîgput, kristumiússuserdlo Gûtimigdlo nalússuseĸ kátúneĸarput. gûtipilugsiortûssut sâgsimaneraraluardiutik ilagîngnutdlo ilángúneraraluardlutik gûtipilugsiornertik aulajangiúsimáinarpât, tássa gûtiussatik avdlángortĩnardlugit Jîsusip ássinge, agdlâtdlo Mâriap iluartûtitatdlo ássinge patdlorfigissaramíkik. gûtipilugsiornerup mingungnartumik ĸapua taimatut ilagîngnut erĸúneĸartoĸ aserûtigssamik kinguneĸartuarpoĸ. sagdlûssumik ajoĸersûtit ilagîtdlo ilerĸue ugperissapalârtagdlit ilagît ugperissãnut gûtisiorneránutdlo ilángússorneĸarput. Kristusip ajoĸersugaisa gûtipilugsiortunut kátúnerata kingunerissânik kristumiut ugperissât aserugauvoĸ, ilagîtdlo minguíssusertik sángĩssusertigdlo ánaivait. taimáitordle inoĸarpoĸ támartitsiniarnernit tamákunánga támartitagssáungitsunik; táukua sagdlusuíssutsip píngorfia ilumôrfigiuardlugo Gûte kisiat patdlorfigissarpât.

ilumôrtuinarumassut nâgdliungnaĸissumik akiũtariaĸarput ilagîngne palasisut atissagdlit támartitsiniarneráne kángunartuliorneránilo aulajáikumavdlutik. bîbile ugpernerme maligagssiatut atortugssautíngilât. piumassamik gûtisiorsínaunigssamik ajoĸersût ajoĸersuinerdlugtut aulajangiúpât, piumassamigdlo gûtisiorsínaujumassut ûmigssugauvdlutigdlo erĸigsivêrutitáuput.

tamaviârtumik sivisûmigdlo akiũneĸarêrmat ilumôrtûssut amerdlajungnaertut ilagît támartitaussut atássuteĸarfigiungnaivigkumavdlugit aulajangerput, táukua sagdlússutit gûtipilugsiornerdlo nigorumángigpatigik. pâsivât Gûtip oĸausê nâlásaguníkik avigsârnigssaĸ pissariaĸardluínásassoĸ. támartitsinerit aserûtigssat ĸitornamik ĸitornarĸiutigssamigdlo ugpernigssãnut navianautigssat nãmagĩnarneĸ sapilerpait. erĸigsisimanigssaĸ isumaĸatigîngnigssardlo atatíkumavdlugit utrriursínaujumagaluarput súkutdliũnît Gûtimut ilumôrnigssanut akerdliúngitsutigut: kisiáne aulajangiússat túngavi- [14] gissariaĸartut akigissariaĸásagpata erĸigsisimanigssaĸ agdlât akisunârpatdlârneĸarsimásassoĸ misigât.

kristumiut sujugdlît ilumut inũput ingmíkut ítut. agssuarnaitsumik inûsiat aulajaitsumigdlo ugpernerat ajortuliortup ilorrisimanigssânut agssuardliutaujuáinartumik akornutáuput. nauk ikigtuínaugaluardlutik, aningaussautiligssũngíkaluardlutik akimassunigdlo taigûteĸángíkaluardlutik, taimáitordle píssusertik ajoĸersûtertigdlo ilisimaneĸartitdlugo sumilũnît gûteĸángitsune ersigineĸaĸaut. taimáitumik perĸigsimiumángitsunit ûmigssugáuput, sôrdlo Kainip gûteĸángitsup ĸatángúne ûmigisimagâ. sôrdlo Kainip ĸatángúne toĸúkâ, taimatútaoĸ Anersâp iluartup ĸilerutáinit aniguiniat tamatuma ásserpiânik patsiseĸardlutik Gûtip ínugtai toĸorarpait. tamánarpiardlo píssutigalugo jûtit ánáussissoĸ narrugalugulo sáningassulingmut kikiagtorpât — tássa táussuma píssusia minguitdlunilo iluartoĸ nangminigssarsiornermingnut támarsimanermingnutdlo ilerĸordlugtumut agssuardliutaungmata. Kristusip nalânit mána tikitdlugo ajoĸersugai ilumôrtut ajortip avĸutânik nuánaringnigdlutigdlo atuissunit ûmigssugauvdlutigdlo akerartorneĸartuarsimáput.

îvangkîlio erĸigsinigssamik nalunaerutauvoĸ. kristumiússuseĸ tássauvoĸ gûtisiortauseĸ, ilagsineĸardlunilo maleruarneĸartûgune nuname tamarme erĸigsinermik, ârĸiagîngnermik pivdluarnermigdlo pilersitsísagaluartoĸ. kristumiússutsip Kristusip ajoĸersûtainik ilagsingnigtut tamaisa ĸatángutigîgdluínartutut ilagîngnermut atautsimôrtíkumavai. Jîsusip sujunertarissâ tássa inuit Gûtimut sáimautitíniardlugit inoĸatigissamingnutdlo isumaĸatigîgsiniardlugit. silarssuardle atausiussutut nâlagkersugauvoĸ anersâmit Kristusip akerarinerpaussânit. îvangkîliup inûnerme maligagssiat inuit ilerĸuinut kigsautigissãnutdlo akerdliuvdluínartut sarĸumisípai, táukulo lnuit kigdlormôrfigait; inuit minguíssuseĸ ajortimingnik sarĸúmersitsivdlunilo agssuardlîssoĸ ĸíngarât, minguíssutsivdlo nâpertuivdluartumik iluartumigdlo piumassarissainik takutitsissut malerssordlugitdlo aserorniartarpait. tamánauna píssutigalugo — sagdlusuíssutai ĸutsigsut ûmigssuisitsissardlutigdlo akiũssutigineĸartarmata — îvangkîlio panamik taineĸartartoĸ.

erssíngitsup piumassâ, iluartut gûteĸángitsunit malerssugaunigssãnik akueringnigtoĸ, ugpernikitsune ĸavsîne ĸularnermut píssutaussarsimavoĸ. ilaisa agdlât Gûtimut tatigingningneĸ iperarumavat, Nâlagkap inupalaunerpât sujumukarnigssât akuerissarmago, inûneringnerpauvdlutigdlo minguínerpaussut táukunánga nãkigtaitsumik nâgdliugtitautitdlugit. sôĸ, taima aperissarput, iluardlunilo saimassup, mássalo ajugaĸángitsûvdlunilo, nâpertuivdluángíssuseĸ ĸunutitsinerdlo taimáitoĸ nãmagĩnarsínauvâ? tamána aperĸutauvoĸ sussagssaríngitdluínagarput. Gûtip asangningnine uvavtínut nãmag- [15] tunik ugpernarsarsimavâ, avâgingníssusialo ĸularissagssaríngilarput isumagssuinerata suleriausia pâsíngínavtigo. Kristusip ĸularnigssaĸ ajoĸersugkame misiligauvfît nalãne misiligtarumâgât ilimagerêrpâ, oĸarfigailo: “oĸauseĸ erĸainiarsiuk ilivsínut oĸauserissara: kivfaĸ nâlagkaminit angnerúngilaĸ. uvanga ĸinugigamínga ilivsísaoĸ ĸinugiumârpâse.” (Juán. 15, 20). Jîsuse uvagut pivdluta nâgdliugpoĸ ajoĸersugaisa kíkutdlũnît inuit nãkigtaitsuliornerisigut nâgdliugsínauneránit sualungnerussumik. kíkutdlũnît nâgdliugtitaunermik martyrisutdlo ĸinugineĸarnermik nalautaĸartut Gûtip ernera asanartoĸ tumisiuínarpât.

“Nâlagkap únersûtigissane mutdlutíngilâ.” (2 Pît. 3, 9). ĸitornane puiornagitdlo sumigínángilai; kisiáne ajortut píssusivigtik sarĸúmersísínaorĸuvdlugo akuerai, piumassaminut nâlagkumassut kíkutdlũnît táukunánga pututitaorĸunagit. ãmalume iluartut nangmingneĸ angnikitdliornartup ikumavfianut isertitaussarput nangmingneĸ minguiarneĸarnigssartik sujunertaralugo, ãmalo maligagssiuinertik inoĸataussunut ugpernarsautaunáisangmat ugpernerup Gûtimigdlo mianeringningnerup piviússusianik, taimatútaordlo iluartumik inûnerisa gûteĸarnatigdlo ugperumángitsut pitdlagagssautíkumârpait.

Gûte akuerssivoĸ ajortut sujumukardlutigdlo nangminerminut akeráussusertik sarĸúmersísínaorĸuvdlugo, gûteĸángíssusertik nãmagterêrdlugo nungutauvdluínarpata Gûtip nâpertuivdluardlunilo saimássusia tamanit takuneĸarsinaorĸuvdlugo. uvdloĸ akiniaivfigssaĸ ĸanigdlilertorpoĸ. Nâlagkap inatsisânik uniorĸutitsisimassut ínugtainigdlo ĸunutitsisimassut nâpertuivdluartumik pineĸarfigssât, Gûtivdlo ĸitornainut nãkigtaitsumik nâpertuivdluángitsuliornerit tamarmik Gûtimut nangminermut iliornertut pitdlarneĸarfigssât. [16]

Kapitel 3—tunássineĸ

Pauluse agdlagpoĸ Nâlagkap uvdlugssâ nagdliusangingmat “kisiáne tunussinerssuaĸ nagdliuterêrpat, inugdlo ajortip pia sarĸumerêrpat, tamarnerup ernera, táuna akerartorumârtoĸ tamanutdlo Gûtimigdlũnît Gûtisiornernigdlũnît taineĸartunut angneruniarumârtoĸ, Gûtip nâlagfiutâta iluanut agdlât ingikumârdlune ingminigdlo Gûtiunerardlune”. taimatútaordlo ĸatangutine nalunaerfigai: “ángigissarse inatsisáinerup pia súnîlerêrpoĸ”. (2 Tás. 2, 3.4.7). taima sujusigtigissúkut támartitsinerit pâviússusermut autdlarniutigssat ilagîngnut issertortumik iseriartornialerêrsimangmata.

ángigissaĸ inatsisáinerup pia kigaitsumik támartitsissutut Gûtimutdlo mitautigingnigtutut súniúkiartorpoĸ, autdlarĸautâne issertortumik nipaitsumigdlo, kingornalo inuit isumãne sujuariartortitdlune ersserĸingnerujartuinartumik. gûteĸángitsut ilerĸue malungnángingajagtumik ilagîngnut kristumiunut erĸúkiartorneĸarput. tunualârĸajâneĸ ugperissamitdlo sagdlusuíssutaussumit saniorĸutsilârĸajâneĸ ukiorpâlungne kigaitdlagsarneĸarput ilagît gûteĸángitsunit amîlârnaĸissumik malerssugaugatdlartitdlugit; kisiáne malerssugaunerit kipitineĸarmata kristumiússuserdlo akimarnit igdlússârssuinut iseriartulermat Kristusip ajoĸersugaisalo pínersagaorpiarnatigdlo manigũssusiat kristumiũngitsut palasîsa nâlagaisalo akimássusiánik takoránersuinigdlo taorserpai, Gûtivdlo perĸússutainut taorsiutdlugit inuit isumagssarsiait oĸalugtuarsiaitdlo atulersineĸarput. Konstantînuserssûp ukiut 300-ĸarnerisa autdlartíneráne sângneranik taineĸartoĸ nuánârutigineĸaĸaoĸ, silamiordlo nâpertuivdluarnerup ĸagdlersautânik atordlune ilagîngnut iserpoĸ. gûtîtsũssuseĸ ajorssartûssârdlune ajugauvoĸ. anersâva ilagîngne maleruarneĸarpoĸ, ajoĸersûtai ugperissapalâlingmigdlo ilerĸue ilagît ugperissãnut gûtisiorneránutdlo ilángúneĸarput Kristusimut maligtaunerartune.

Gûtĩssutsip kristumiússutsivdlo kátúnerisa kingunerissât tassauvoĸ “inuk ajortip pia” sujuligtũme Gûtimigdlũnît angneruniartutut Gûtimutdlo akerartortutut taineĸartoĸ.

Diâvulup ĸanga misiligsimagaluarpâ Kristuse isumaĸatiginiásavdlugo. Gûtip ernera puilassuitsume ornigpâ, ússerniardlugulo silarssûp nâlagauvfê tamaisa pingârtorssũssutaitdlo táussumúnga ĸimer- [17] dlôrtitdlugit oĸarfigalugulo tamáko tamaisa Jîsusimut túniúkumavdlugit, târtup nâlagâ patdlorfigiumagpago. Kristusip ússîssorssuaĸ itigartitdlugulo píngitsailivdlugo nigortípâ. ajortordle iluagtitsinerussarpoĸ ússernartut táukûssut inungnut nuisíkângamigit. silamiutut iluanârutigssat atarĸinautigssatdlo pigssarsiariumavdlugit ilagît támartitauvdlutik nuname píssaunilingnut iluarerĸulerdlutigdlo táukunane ikiortigssarsiulerput.

Sãtanip nalúngeĸâ sagdloĸítainine pâsísavdlugulo nangminerminut akiũsínáusavdlutik. inuit periarfigssarsisínáusassut agdlagkat ivdlernartut iluaĸutigalugit. sãssússigaluarnermine Diâvulo ajorssartitausimavoĸ silamiut ánáussissuata oĸauseĸ sákugisimangmago. sãssuneĸarnermine tamatumane Kristusip sagdlusuíssutip erĸornavêrĸutâ avdlángujuitsoĸ ĸutdlarpâ oĸardlunilo: “agdlagsimavoĸ.” ússîniarnerit akerĸap tungânit nuisitaussut tamaisa itigartípai oĸautsip silatússusiagut píssauneĸarneragutdlo. inungnik nâlagkersuinine inuitdlo píssauneĸarnerat atatíkumavdlugit ajortup inuit agdlagsimassunik ilisimatínavêrsârtariaĸarpai. bîbilip Gûte akitslsíkumavdlugulo inúnguákuluk inigssavianik únersũkumavâ, taimáitumigdlo sagdlusuíssutai iluartûssut issertorneĸardlutigdlo ĸunussiarineĸartariaĸarput. ilagît rûmalerissut periauseĸ tamána atorpât. ukiune huntritílikûtâne bîbilip siaruarterneĸarnigssâ inerterĸutigineĸarpoĸ. inuit igdlumingne bîbilimik pigissaĸarĸussaunatigdlo atuarĸussáungitdlat, palasitdlo aulajaitsumik maligagssaĸángitsut bîbilip ajoĸersûtai piumassamingnut tapersersûtigssatut navsuiartarpait. taima pave nunarssuarme tamangajangme Gûtip nuname sivnîssuatut akuerineĸarpoĸ, ilagîngne nâlagauvfingmilo píssauneĸartitauvdlune.

bîbile támartitaunermik pâsisitsisínaussoĸ taimatut pêrsitaorêrmat Sãtane piumassaminik sulisínãngorpoĸ. sujuligtûtip oĸautigisimavâ pâviássutsip isumaliutigiumârâ “uvdlut nâperiagagssat inatsisitdlo avdlángortíkumavdlugit.” (Dân. 7,25). tamána misilingniasavdlugo utarĸingãngilaĸ. Gûtĩssusermit sâgsimassut gûtipilugsiornerup taortigssânik pigssaĸartíniardlugit taimalo kristumiússusermik ilagsingningnertut ítoĸ sujuarsarumavdlugo ássisiorneĸ ivdlernartûtisiornerdlo kristumiut nâlagiartarneránut kigaitsumik erĸúkiartorneĸarput. kîsalo gûtîtsutut nâlagiartauseĸ tamána ilagît isumagingnigtáinit atortugssautíneĸarpoĸ.

Gûtĩssusermut akuerssiumassarnerup Nâlagkap nâlagáussusianik uniorĸutitsinerujartorneĸ kingunerâ. Sãtanip ilagîngne sujulerssuissut iluaitsut avĸutigalugit inatsisit sisamãtaoĸ (sapãmik inatsit) Gûtip pivdluarĸuvdlugulo ivdlernartitâ avdlángortínialerpâ (1 Môrs. 2, 2. 3), tamatumalo taortigssânik uvdloĸ nagdliútorsiorfik gûtîtsut “seĸernup uvdluatut atarĸinartutut” nagdliútorsiutigissartagât atu- [18] lersíniarpâ. taimatut avdlángortitsiniarneĸ autdlarĸautigalugo ersserĸigsumik sulíssutigineĸángilaĸ. ukiune huntritilingne sujugdlerne kristumiut tamarmik sapât bîbilime erĸartorneĸartoĸ sapâtigât. Gûtip atarĸinautigssâ ilungersûtigât, inatsitdlo avdlángujuitsutut issigigamíko ivdlemartumik inássutigissâ sianigerĸigsârpât. Sãtanivdle ikiortigissamigut perĸusersusârdluínardlune sujunertarissane sulíssutigâ. sapâtigitíniagagssaĸ inungnit malugineĸalerĸuvdlugo Kristusip makivfiatut nagdliútorsiorfigssángortitauvoĸ. uvdloĸ táuna nâlagiartitsineĸartarpoĸ, kisiáne uvdlutut ĸasuersârfigssatut alikusersorfigssatutdlo táuna atoraluartitdlugo sapât ivdlernartûtineĸartuarpoĸ.

suliariumâgkane piarêrsardlugo Kristusip tikiúnigssâ sujorĸutdlugo Sâtanip jûtit súnerpai sapât sukangnivigsumik perĸússutitalerĸuvdlugo, ivdlemartûtíneĸamigssâ nanertûtigssángordlugo. tauvalo kúkussumik issigineĸalemera sákugalugo sapât jûtit pilersitãtut nikanartúngortípâ. kristumiut amerdlanerssaisa sapât nutâĸ nagdliútorsiutigiuáinaraluarât, taimáitordie Sãtanip támarsardlugit sapâtitoĸaĸ kristumiunit uvdlortut nikanartutut alianartututdlo issigineĸalersípâ.

ukiut 300-gdlit autdiartineráne kaisare ĸonstantine inatsivoĸ rûmamiut nâlagauvfiáne sapât nutâĸ inungnut tamanut nagdliútúngortitdlugo. seĸernup uvdlua ínugtainit gûtîtsunit kristumiutdlo ilainit atarĸineĸalerpoĸ. kaisarip sujunertarâ kristumiut gûtîtsutdlo sujunertarissaisigut atautsimôrtiniardlugit. tássûna ilagît biskorpînit kajumigsârneĸarpoĸ, táukuame nâlagáussusermik pilerigissaĸamermingne pâsivât kristumiut gûtîtsutdlo uvdlormik atausiussumik nagdliútorsiugaĸalerpata gûtîtsut kristumiússusermik ilagsingnilernigssât ajornángínerussumik anguneĸarsínáusassoĸ, taimalo ilagît píssauneĸamerat nâlangnássusiatdlo nukigtorsameĸásavdlutik. kisiáne kristumiut Gûtimik mianeringnigtut ĸavsît sapât nutâĸ ivdlemangajagtutut issigileriartoraluarât, taimáitordle bîbilime sapâtaussoĸ Nâlagkap uvdluatut ivdiemartutut issigaluguio sapâtisiorfigiuarpât inatsisit sisamât erĸûtitdlugo.

támartitsiniartorssûp suliagssane sule nãmagsisimángilâ. anguniagâ tássa kristumiut erfalassume atânut katerssorniardlugit sivnîssunilo, pâve usorssitsârtoĸ Kristusimutdlo sivnîssûnerartoĸ, avĸutigalugo nâlagkersuiumavdlune. gûtîtsut agfakumik sângniarsimassut, palasit angneruniartut ilagîngnilo inuínaussut ikiortigalugit sujunertarissane nãmagsivâ. ukiut ilãne ilagîngne isumalioĸatigîgtugssat katerssũtarput, tássanilo silarssûp ilânit tamanit ilagît atorfiligtait angnerit katerssũtarput. ilagît taimatut isumalioĸatigîgsuine tamangajangne sapât Gûtip atulersitâ nikanamerulâlersíneĸartarpoĸ sapâtdlo nutâĸ taimaeĸatânik atarĸinamerulersíneĸardlune. Taimai- [19] liorníkut uvdloĸ gûtîtsut nagdliútuat Gûtimit atulersitatut atarĸineĸalerpoĸ, bîbilivdlo sapâtâ jûtiússutsip núngutâtut oĸautigineĸardiune, kîsalo uvdlormik tamatumínga sapâtisiugaĸartut perdlorĸussauvdiutik.

tunússinerssuarme sujuligtaissûsimassoĸ “Gûtimigdlũnît Gûtisiornernigdlũnît taineĸartunut angnerunialersimavoĸ”. (2 Tás. 2, 4). sapîserdlune Gûtip inatsisaine inássutituaĸ naiominaitsumik inungnik tamanik ilumut Gûtiussumut ûmassumut takorĸússutaussumik avdlángortitsisimavoĸ. inatsisit sisamãne Gûte ĸilaup nunavdlo píngortitsissuatut sarĸúmerpoĸ gûtipilungnit tamanit ingmíkôrtitauvdiune. sapât inungnut ĸasuersârfigssángortitausimavoĸ uvdlut arfineĸ áipât píngortitsinermut erĸaissutauniásangmat. uvdloĸ táuna sujunertarineĸarpoĸ Gûtip ûmassup inũssutsivdlo tamarmiussup autdlâviata inungnut erĸáissutigineĸarfigssâtut, atarĸineĸarfigssâtut patdlorfigineĸarfigssâtutdlo. Diâvulup sujunertarâ inuit Gûtimut ilumôrungnaersíniardlugit inatsisainutdlo nâlagkungnaersíniardlugit, taimáitumigdlo inatsit Gûtip píngortitsissutut oĸautigineĸarfia pingâmerussumik sãssutarâ.

ukiut arfiniligssãnik huntritilingne pâviússuseĸ nãmagtumik pilersitaorêrpoĸ. kaisarip igdloĸarfiane najugagssaĸartitauvoĸ, Rûmamilo biskorpiussoĸ ilagîngnut kristumiunut tamanut nâlagángortitauvoĸ. gûtĩssuseĸ pâviússutsimik taorserneĸarpoĸ. kũkôriaussarssûp nerssúmut “píssaunine igsiavíssârssuanilo pigínaunerssuardlo túniúsimavai.” mãna ukiut 1260 pâvip ĸunutitsivfê Dânialip Juánasivdlo sujuligtûtigisimassait autdiamerput. kristumiut ilumôrungnaerumángíkunik Gûtisiomermingnilo pâvip ilerĸorerĸussai nâlagkumángíkuníkik parnaerússauvdlutigdlũnît ikuatdlatauvdlutigdlũnît ániartitaussariaĸarput. tássûna Jîsusip oĸausia erĸûtineĸarpoĸ: “angajorĸâvsile ĸatángutivsilo erĸardlivsilo ikíngutivsilo agdlât pisíkumârpâse, ilasilo toĸúkumârpait, tamarmigdlo atera pivdlugo ûmigssúsavâse.” ilumôrniartut aitsât taima sualugdluínartigissumik maierssugaulerput, nunarssuardlo tamât sorssugfigssuangorpoĸ. pruvfîte oĸarpoĸ: “arnardlo puilassuitsumut ĸimâvoĸ, tássane Gûtip piarêrsagânik najugagssaĸarame, tássane uvdiut tûsintigdlit mardiungnigdlo huntritigdlit arfinilingnigdlo ĸuligdlit nerdlersásagât.” (sarĸ. 13,2; Dân. 7,25; sarĸ. 13, 5-7; Luk. 21, 16. 17; sarĸ. 12, 6).

ilagît rûmalerissut nâlagkersuilernerat uvdiunut nâgdliungnartulingnut autdlarniutauvoĸ píssauneĸamerat agdliartortitdlugo târssuaĸ agdliartorpoĸ. ugperneĸ Kristusimit ilumôrtumik túngavigssaussumit Rûmame pâvimut nũneĸarpoĸ. Gûtip erneranut taorsiutdlugo táunalo ánáussissigssatut tunâriungnaerdlugo inuit pâve palasitdlo táussuma píssauneĸartitai sâgfigissaierpait. ajoĸersorneĸurput pâve nuname avĸutigssarigigtik, Gûtilugôĸ ornigagssau- [20] ngitsoĸ táuna avarĸutdlugo. ãmalugôĸ pâve Gûtimut sivnîssûngmat nâlagtariaĸardluínarpât. pâvip inássutâ uniorĸutilâráine tarníkut timíkutdlo sukangnernerpâmik pitdlagaunigssamut nãmagtaraoĸ. taima inuit erĸarsautait Gûtimit inungnut kúkussardlutigdlo támardlugit gûtisiornermilo ilerĸugssiat amerdliartortitdlugit.

ukiut tamáko ilagîngnut kristumiunut navianartũput. ilumôrĸigsârdlutik sujulerssuissut ilumut ikigtuínáuput. nauk sagdlusuíssut nalunaiaissoĸartuáinaraluartoĸ, taimáitordle támarnigssap ugperissapalâtdlo ajugauvdluinarnigssât piviussumigdlo kristumiússutsip nunamit ĸimagutitaunigssâ ilãníkut ilimanarsissutut ilersarput. îvangkîlio áungartineĸarpoĸ inuit sukangnersunik ináneĸartartitdlugit gûtisiornermilo ilerĸugsfsiat amerdliartortitdlugit.

inuit ajoĸersorneĸáinángitdlat pâve akúnermiliútugssamigtut issigerĸuvdlugo, ãmátaordle ajoĸersugáuput nangmingneĸ suliatik iluarsarniásavdlugit periausigssatut isumavdlûtigerĸuvdlugit. ungasigsumut ilerfiarnerit, perĸigsimíssutigssatut iliûtsit, pigissanik iluartûtitaĸarnerit, oĸalugfiliornerit oĸalugfingnutdlo aningaussarpagssuarnik tunississarnerit: iliornerit taimáitut avdlarpagssuitdlo perĸússutigineĸarput Gûtimut sáimarsautigssatut Gûtimitdlo iluarineĸautigssatut — uvfale Gûte inũnginame angnikitsut kamautiginaviángíkai tuníssutitigutdlo perĸigsimíssutigssatutdlo iliûtsitigut sáimartitaunaviángitsoĸ!

târsiartuínartutut ípoĸ. ássilíssanut patdlorfigingningneĸ siaruariartuinarpoĸ. nanerûtit ikumassut ássilíssat sâvinut ilivdlugit ássilissai ĸínuvigineĸartalerput. palasit biskorpitdlo alĩkusersorumatûvdlutigdlo tîngatûvdlutigdlo inûnerdlugtúngorsimatitdlugit inuit tamákunánga ajoĸersugaussut ilisimainigssamut inûnerdlungnigssamutdlo nákariartornigssât tupigissariaĸángilaĸ.

pâviússutsip tugdliutdlugo angneruniássusia pivoĸ pâvip Gregorip VII-ata 1100-ĸarnerane ilagît rûmalerissut nãmagdluínássusiat nalunaerutigingmago. ingmíkôrtut sarĸúmiússaisa ilât imáipoĸ: ilagingôĸ kúkúngisáinarsimassut agdlagsimassutdlugôĸ nâpertordlugit kúkúngisáinarumârtut. kisiáne taimatut nalunaerutâ bîbilimit ugpernarsauserneĸángilaĸ.

kúkusuitsûniap táussuma angneruniássusia ersserĸivigsumik takutíneĸarpoĸ tyskit kaisariánut Henrik IV-mut ĸanoĸ iliorneragut. kaisarip táussuma sapîserdlune pâvip oĸartugssautitaunera saniorĸúsimavâ, taimáitumigdlo perdlorĸussauvdlunilo soraersitauvoĸ. nangmineĸ akimanertane pâvimit akuerineĸardlutik pikigtitsinialersut ĸunugilerdlugit kaisarip Henriup pâsivâ Rûma sáimarsartariaĸardlugo. nuliane kivfardlo ilumôrtoĸ ilagalugit ukiorigserugtornerane Alpetigôrdlune autdlarpoĸ pâvimut manigũkiartordlune. patdligtailissamut Gregorip najulersimassânut pigame igdlersortig- [21] ssamik ilaĸarnane ungalûgkamut silardlermut isertitauvoĸ, tássanilo ukiup ĸîanarserugtornerane nasaĸarane atissardloĸalunilo pâvimut savssartitaunigssaminut utarĸisitauvoĸ. tássane uvdlut pingasut îsinavèrsârdlunilo navsuiaivdlunilo utarĸerêrmat pâvip aitsât nikagingnigpalugkaluardlune isumákêrfigâ. agdlâtdlo kaisare piumavfigineĸarpoĸ atarĸinautigssanik atissitínane pâvip akuerssinigssâ utarĸisagâ. ajugaunine tamána perrôrutigalugo Gregor nalunaerpoĸ kúngit makitássusiat sûjungnaertítariaĸarine.

pâvip makitasûp táussuma ajugausimârnerata Kristusip manigûtdlunilo saimássusianit avdlauvdluínássusia, Kristusime táunauvoĸ ũmatit matuánut kasugtortoĸ iserfigigunigit isumákêrfigingningnermik erĸigsinigssamigdlo pajugkumavdlugit, táunauvdlunilo ima ajoĸersuissoĸ: “ilivsínilo sujugdliujumassoĸ ilaminut kivfáinaugile!” (Mat. 20, 27).

ukiut huntritilíkûtât ingerdlanerisigut ilagît rûmalerissut támartitsíssutigssat amerdliartuínartut ajoĸersûtimingnut ilángussorpait. pâviússutsip pilersíneĸarnera sujorĸutdlugo agdlât gûtîtsut ilisimarĸigsârniartuisa ajoĸersûtait ilagîngne uitsatigineĸardlutigdlo súnîssarsimáput. ĸavsît sâgsimanerartûssut gûtîtsutut isumaliutigissatik aulajangiusimáinartarpait, isumaliutitdlo tamáko nangminêrdlutik ilisimassagssarsiorfigĩnarnagit inoĸatimingnut sarĸúmiútarpait gûtîtsune súnîniutigssatut iluaĸutigssaunerardlugit. taimatut támartitsíssutigssat navianartut kristumiut ugperissãnut ilángutaussarput. isúmane tamákunane ajoĸersût mána malungnaĸaoĸ: inuíngôĸ inúngûseralugo toĸusuíssuseĸardlutigdlo toĸup kingornagut ilisimavdlutik ûmajuartartut. taima isumaĸarneĸ túngaviliutdlugo ilagît rumalerissut ajoĸersûtertik ârĸigssorpât iluartûtitanik niviarsiamigdlo Mâriamik patdlorfigingnigtumik. tamánátaordlo túngavigalugo perĸigsimiumángitsut nâgssáungitsumik nâgdliungnigssãnik ajoĸersût ilumũngitsoĸ piârtumik ilagît pâvíkûssut ajoĸersûtáinut ilángúneĸarpoĸ.

mãna rûmamiut isumagssarsiât atulerfigssaĸalerpoĸ ilagît rûmalerissut purgatoriamik (“ingneĸ evĸiarfingmik”) taissartagât, inugpagssuarnigdlo ugpiavdlutigdlo ugperissapalâlingnik ĸunusârutigssaĸ. isumagssarsiaĸ támartitsissutigssaĸ tamána ugperissaĸalersitsivoĸ nâgdliugfigssaĸarnermik, tarnit nâgssáungitsumik pitdlagaussariaĸángitsut ajortitik píssutigalugit ániarfigssãnik kingornalo tássane minguiarneĸarêrdlutik tássánga ĸilangmut isertitaujumârdlutik.

sagdluliaĸ sule atauseĸ pissariaĸarpoĸ ilagît rûmalerissut ugpertimik ĸununerat inûnerdlungneratdlo iluanârniutigisínáusagpatigik. tamána sujunertaralugo ajortit isumákêrneĸautigssãnik pisiagssaltarnrranik ajoĸersût atorneĸarpoĸ. pâvip sorssugtarnerine ilauju- [22] massut tamarmik neriorssorneĸarput pâvip timíkut ítumik nâlagáussusia sujuarsardlugo, akerai pitdlardlugit anersãkutdlũnît ítumik nâlagáussusianik miserratigingnigtunik toĸoraerêrunik ajortuliarerîgkamingnik, mãnákut ajortigissamingnik sujunigssamilo ajortuliorumârnermingne isumákêrfigineĸásavdlutik, taimatútaordlo akilîsitsíssutisiagssamingnik pitdlautisiagssamingnigdlo tamanik isumákêrfigineĸásavdlutik. taimatútaordlo inuit ajoĸersorneĸarput ilagîngnut aningaussanik tunissiníkut ajortaiarsínáusassut ikíngutimigdlo toĸorêrsimassut tarnait ingnerme evĸiarfingme nâgdliugtut aniguisísínáusavdlugit.

Nâlagkap nerdlîvia bîbile najorĸutaralugo atulersitaĸ gûtîtsutut nerdlîviliarnermik pigdliutitalingmik taorserneĸarsimavoĸ. palasiussut igfiáinaĸ vĩnĩnardlo avdlángortísínaunerarpât Kristusip uvinivianut augpiânutdlo. issertornatik píngortitsissup pigínáussusianik pigínauneĸarnerarput.

pâviússuseĸ silarssuarme nâlagarssuángorsimavoĸ. kúngiussut kaisariussutdlo Rûmame pâvip perĸússutai maleruartarpait. inuit sujunigssât matumane nâgssáungitsumilo itumânĩtutut ilerpoĸ, ukiune huntritilingne ardlalingne ilagît rûmalerissut kisiánertalíngivigdlugit ilagsineĸarslmaput, maligtarissagssai atarĸingnigtumik maleruarneĸarsimáput uvdlutdlo nagdliútorsiorfê tamane nagdliútorsiutigineĸardlutik. tamatuma kingorna ilagît pâvíkûssut taima akimatigina tigdlo nâlangnartigina tigdlo píssauneĸartigilerĸigsimángitdlat.

kisiáne “pâviússutsip uvdloĸerĸarsiornera silarssûp únuaĸerĸarâ.” (Wylie.) agdlagkat ivdlernartut ilisimanêrutingajagput, inuínarne pĩnaratik palasinísaoĸ. Gûtip inatsisâ, nâpertuivdluássutsip ûgtûtâ, pêrsimangmat kigdleĸángitsumik nâlagkersuisínauvdlutigdlo inûnerdlugsínáuput. ukiune huntritilingne ardlalingne Europame ĸáumarsagauníkut, erĸumîtsuliorníkut atugartũssutsíkutdlũnît sujumukarneĸángilaĸ. ilagît ilerĸorigsârnigssákut erĸarsardluarnigssákutdlo nukigdlârsimáput.

ilagît rûmalerissut nalãne silarssuarme píssutsit pruvfîtip oĸause ánilârnangârtumik erĸûtípait: “ínugtáka pîagáuput ilisarssíngínamik; ivdlit ilisarssinigssaĸ asigínaragko ... uvanga ĸitornatit puiorumârpáka.” “nuname ilumôrtoĸaranilo isumagssuissoĸaranilo Gûtimik ilisarssissoĸángingmat. ugpernarsaissut sagdlussut toĸutsissutdlo tigdligtutdlo angúnúneĸartutdlo amerdliartoĸaut auerĸussíssutigssatdlo agtûmáput.” (Hús. 4, 6. 1. 2.) taimáiput Gûtip oĸausîsa narrugineĸarnerisa kingunere. [23]

Kapitel 4—valdenserit

taimáitordle ukiorpagssuarne pâveĸarnerup sivisûmik píssauneĸarugtorfiane nunarssûp târsioraluarnerane sagdlusuíssutsip ĸaumafiera ĸamivingneĸ ajornarsimavoĸ. Gûte taimaníkútaoĸ nalunaiaissoĸarpoĸ — inuit Kristusimik Gûtip inuitdlo akornáne kisime akúnermiliútugssatut aulaj angiussaĸartut, bîbile inûnerme ilerĸorigsârnigssamilo maleruagagssatuaussutut issigalugo, bîbilivdlo sapâtânik ivdlernartitsissûvdlutik. silamiut inungnut táukunúnga ĸanoĸ ĸujássutigssaĸartigissut kingugdliarssuit nãmagtumik pâsinaviángilât.

Gûtip ínugtaisa ilagît rûmalerissut nâlagkersuilernerisa kingornagut ingerdlausiat ĸilangme agdlagauvoĸ, kisiáne inuit atuagagssiáine tamána angnikitsuínarmik oĸalugtuarineĸarpoĸ. ĸíngarssortaisa pasigdlîssarsimanerat píngíkáine oĸalugtuat tamáko angnikitsuínarmik amiákoĸarput. ilagît rûmalerissut pilerssârutigisimavât ajoĸersûtigissamingnit perĸússutigissamingnitdlo avdláussutaussut tamardluínaisa nungutitdluinarumavdlugit. agssortuissut, inuit atuagagssiatdlo ássigîgsitdlugit, tamákerdlugit piunêruniarpait. pâviussup ajoĸersûtainik nalornissutut ĸulartututdlũnît oĸartut toĸutagssángortitaussarput, pigigsârtûgunik pîtsûgunigdlũnît, akimagunik nikanarunigdlũnît ássigîgsitdlugo. ilagît rûmalerissut avdlatut ugperissalingnut nãkigtaitsuliortarsimanermingnik nalunaerutit taimatútaoĸ pîarniartarpait. ilagît sujulerssuissuisa atuagkat atuagagssiatdlo taimáitumik nalunaerutitagdlit ikuatdlatagssángortípait. naĸiterissarneĸ navssârineĸángíkatdlartitdlugo atuagkat ikigtuínáuput pâriuminaitdlutigdlo; ilagît isumaĸataisa sujunertarissartik tamána nãmagsiniardlugo ajornartorsiungãngitdlat.

ilagît rûmalerissut nâlagkersuivfiata iluane ilagêĸangilaĸ sivisûmik akornuserneĸaratik kivfáungíssuseĸartumik tarnimik nalúngíssusiánut nalerĸútumik iliorĸussaussunik. pâvíkut nâlágangorĸârnermingnit nâlagáussutsimingnut agssortuissut toĸoralerpait, ilagîtdlo kingulerîârdlutik ĸunussiarineĸarput.

pâvíkut ilagîgsaisa avatãne ukiut huntritigdlit ardlagdlit ingerdlaneráne kristumioĸatigêĸartuarpoĸ pâvíkut támartitsiniarneránik súnerneĸángingajagtunik. gûtîtsut kaujatdlagsimangmatik ukiut ingerdlanerine táukua avdláussutãnit súnerneĸaraluarput, kisiáne bîbile ugperissagssatigut najorĸutagssatuaussutut isumaĸarfigiuai- [24] nardlugulo sagdlusuíssutai ĸavsît maleruartarpait. kristumiut táukua Gûtip inatsisâta nâgssáungitsumik atortugssaunera ugperalugulo inatsisit sisamât najorĸutaralugo sapâtisiortarput. ilagît taimatut ugperissaĸardlutigdlo ajoĸersûtigissaĸartut taimane Afrikap ĸerĸanîtdlutigdlo Asiame armenierit akornánĩput.

kisiáne pâvip ilagîgsaisa ínardlugtuliorneránut agssortuissut valdenserit sagdlersarait. nuname pâvíkut pingârnerussumik igdloĸarfigissarpiãne támartitsiniarnerat inûnerdlugtúngortitsineratdlo sákortunerpâmik agssortorneĸarput. Piemontime ilagît ukiune huntritilingne ardlalingne nangminerssussúsertik pigiuáinarpât; uvdlutdle nagdliúput ilagîngnit rûmalerissunit túniutĩnarĸussauvfê. ĸunutitsiniartunut kinguneĸángitsumik aklûterêrsimavdlutik ilagît táukua sujuligtaissue nâlagkersuissut silamiut tamarmiúnguatsiartut nâlagarsiorfigissait, piumángíkaluardlutik, nâlagagssamigtut akuerait. taimáitordle pâviussunut palasiussunutdlũnît nâlagarsiorumángitsunik ilaĸarput. Gûtimut ilumôrtuáinarumáput, ugperissartigdlo minguitsoĸ pigĩnarumavât. mãna avigsârneĸarpoĸ. ugperissatorĸamik aulajangiússaĸartut tunuarput. ilaisa Alpine nunagissatoĸartik ĸimagdlugo nuname takornartane sagdlusuíssut nalunaiautigilerpât. ilaisalo ĸáĸane ĸôrĸut patdligtailissatdlo avíngarusimassut ornigpaît, táukunane piumassamingnik sule gûtisiorsínaugamik.

ugperissaĸ valdenserit kristumiortaisa ukiune huntritiligpagssuarne aulajangiutdlugulo ajoĸersûtigissât rûmamiut ajoĸersuinerdlûtaulersunit malungnartumik avdláussuteĸarpoĸ. ĸularnángivigdlutik ugpernerat Gûtip oĸausianik agdlagsimassumik, kristumiússutsip erĸortumik maligtarissagssânik, túngaveĸarpoĸ. “ugperissagssaĸ iluartunut túniússaorêrsoĸ” agsorûtigât. “inuilâme ilagît” Kristusip ilagîgsorai ilumôrtumik, silamiutdlo igdloĸarfîsa pingârnerssãne nâlagauniartut makitasôrssuit pínagit.

valdenserit Europame agdlagkat ivdlernartut nugterneĸarneránik pisârtut sujugdlît ilagait. nâggârtut pilernerat ukiunik huntritilingnik ardlalingnik sujorĸutdlugo bîbile agdláinagaĸ inuiagtut oĸautsimigtut nugtigaĸ pigilerêrpât. sagdlusuíssut eĸutineĸángitsoĸ pigât, tamánalo píssutigalugo ĸíngarssugauvdlutigdlo malerssugauput. ilagît rûmalerissut táukûnerarpait babylonimiut inûnerdlugtut sarĸúmersitane oĸautigineĸartut, inûnertigdlo navianartorsiortitdlugo inûnerdlungnerat agssortorpât. ilaisa sivisûmik ûmigssugaunermingne ugperissartik iperariartortitdlugo ingmíkut ítumik túngavigissáinik asigínaileraluartut, taimáitordle ilaisa sagdlusuissut aulajangiúsimáinarpât. ukiorpagssuarne târsiornartune tunússiviussunilo valdenserit táukũput rûmalerissut nâlagáussusiánik agssortuivdlutigdlo ássilissanut patdlorfigingningnertik narrugingnigdlutigdlo bîbilip sapâtânik sapâtisiortûssut. [25]

Kristusip ajoĸersugaisa táukua Gûtimik mianeringningnerat minguitdlunilo ilungersortûvoĸ. sagdlusuíssutsip aulajangiússagssartai erdligineruvait nunautinit, ikíngutinit, ilaĸútanit agdlâtdlo inûnermingnit. aulajangiússagssat itamako ũmatimíkut aulajangiutdluínarniartarpait. merdlertûnermingnît agdlagkatigut ajoĸersugaussarput Gûtip inatsisâta piumassai atarĸerĸuvdlugit. bîbilit amerdlángitsuínáuput, taimáitumigdlo oĸausê erdlingnangârtut alángâgagssatut ilíniarneĸartarput.

minguíssutsimíkut pilimaniángissutsimíkutdlo ilagît valdenserit ilagît apustilit naligissait ássigait. bîbile nâlangniagagssatuaussutut uniujuitsutut issigât. palasîsa Gûtip ínugtai oĸausîne ivdlernartune mangiarfigssanut ĸorsôĸigsunut puilassunutdlo inũssutilingnut sujulerssortarpait. inuit erĸáissutigssiáinit pilimanartunit ungasigsume ilagît katerssũtarput, oĸalugfinguane oĸalugfigssuarnilũnît pínatik, ĸáĸarssuitdle alánguine Alpit ĸôruine, imalũnît uvdlune erĸigsinaitsune ĸáĸane patdligtailissat ardlãne, tássane sagdlusuíssutsip oĸausê palasinit nalunaerutigineĸartut tusarnâriartortardlugit.

inûsugtortait palasimingnit ajoĸersugaussarput. ilíniagagssat nalingínait ilíniartitsíssutigineĸartaraluartut bîbile pingârnerussumik ilíniartitsíssutigineĸarpoĸ. Matîusip Juánasivdlo îvangkîliue agdlagkatdlo ilait alángâgagssángordlugit ilíkartarpait. bîbililo ássilivdlugo agdlagtitaussarput. ássilîvdlutik agdlagaisa ilaisa bîbile tamakerdlugo imarât, ilaisalo nailisagáinait imarait, agdlagsimassunik navsuiaisinaussut naitsumik navsuiautainik ilavdlugit. íngilit ĸilangmiut sulissut ilumôrtut tamáko najortarpait.

Gûtip bîbile aulajangiúsimavâ tamanut ajoĸersũssutaorĸuvdlugo mêraunerme, inûsugtûnerme inersimassûnermilo, ukiutdlo ingerdlanerine tamane atuarneĸarĸuvdlugulo ilisimassagssarsiorfigineĸarĸuvdlugo. oĸautsine inugnut túniupâ nangminerminik sarĸúmiússatut. sagdlusuíssutit nutât pâsineĸartut tássaussarput tamatumínga tunississup píssusianik sarĸúmersitaĸ. bîbilimik ilisimassagssarsiorneĸ tássauvoĸ Gûtimit perĸússutigineĸartoĸ píngortitsissimingnut ĸanigdlisautigssatut táussumalo piumassânik ersserĸingnerussumik pâsíssutigssatut. tássauvoĸ Gûtip inûvdlo akornáne nalunaerfigeĸatigîngnigssame sákûtigssaĸ.

nunagissamingne ĸáĸartûme atuarfigissamingnit inûsugtut ilait franskit itâliamiutdlo ilíniarfigssuinut autdlartitaussarput, táukunane ilisimassagssarsiornigssamut, erĸarsarĸigsârnigssamut misigssuinigssamutdlo pivfigsaĸarnerúsangmat.

atuarfigssuarne tikerârfigissamingne tatigissagssarsiorĸussáungitdlat. atissait merssugaussarput erdliginerpaussamingnik — bîbilimit ássilivdlugit agdlagkanik — torĸorsivigssatut. tamáko ĸáumatine ugdlâtdlo ukioĸ nâvdlugo suliarisimassatik nagsartarpait, pasine- [26] ĸarnatigdlo pisínaussarângamik tamáko tuníssutigissarpait inungnutsagdlusuíssúmit agmassumik ũmateĸarunartunut.

Kristusip anersâ ajoĸersuiniartumik anersauvok. ũmatip sâgsimassup kigsautigerĸâgâ tamatigut tássaussarpoĸ inoĸatine ánáussissumukáukumavdlugit. pâsivât Gûtip piumassarĩnángingmago ilagĩngne nangminerissamingne sagdlusuíssut minguitsumik pârisagât, akissugssáussuseĸardlutigdle ĸáumarĸutertik târmiussunut ĸáumarĸutigísavdlugo. Gûtip oĸausiata píssaunerssuagut ilagît rûmalerissut inungnik ĸilerssûtigisimassait kigtorarniarssarait. valdenserit palasê ajoĸersuiartortitagssatut ilíniartitaussarput. kinalũnît oĸalũssissartugssatut sulilerumassoĸ piumavfigineĸartarpoĸ îvangkilistisut misiligtagagssarsiorĸâratdlarĸussauvdlune. tamarmik ajoĸersuiartortitauvfît ardlãne ukiune pingasune sulissariaĸartarput nunagissamingne ilagîngnut pissortaussúngortínatik. taimatut suliaĸarneĸ nangminigssarsiujuínigssamik pissariaĸartitsissoĸ ukiune tamákunune palasitut sulilernigssamut nalerĸútumik autdlarniutaussarpoĸ. angutit inûsugtut palasíngortitaussut silamiutut pigigsârnigssamik atarĸissaunigssamigdlo isumavdluasanatik ilungersornartumik navianartumigdlo inûnigssamik ilimagissaĸartarput, agdlâtdlo martêrisut pineĸarnigssaĸ tunârtarisavdlugo ilimagissariaĸardlugo. ajoĸersuiartortitat Jîsusip ajoĸersugkaminik autdlartitsissarneratut mardlúkûtârdlutik autdlartitaussarput. amerdlanertigut angut inûsugtoĸ utorĸauneruvdlunilo misiligtagartunerussumik autdlaĸateĸartarpoĸ, utorĸaunerussoĸ perorsaissûniásangmat inûsugtûssuvdlo utorĸaunerussoĸ ilíniartitsissigalugulo malitariniásangmago. taimatut suleĸatigîussut tamatigordluinaĸ ingerdlaĸatigîgtuáinángíkaluarput, kisiáne akugtúngitsumik nâpeĸatigîgtardlutik ĸinoĸatigîgdlutigdlo isumaloĸatigîgdlutigdlo ugpernermingne nakússagsaĸatigîgtarput.

ajoĸersuiartortitat táukua suliartik narssane nunagissamik ĸatsigsormiup erĸánguane autdlarnerdlugo ungasigsumut ungavariartorput. Nâlagkamigsut kamigdlângavdlutik pilimángitsunigdlo pujoratdlersimassunigdlo atissaĸardlutik igdloĸarfigssuit avĸusârtardlugit nunanut ungasigsunut pissarput. nautíniagagssatdlo tamanut siaruartertarpait. avĸutigissáine ilagît pilersarput, martêritdlo auat sagdlusuíssúmut ugpernarsautaussarpoĸ. Nâlagkap uvdlugssâne tarnerpagssuit angutit tamákua ilumôrdlutik sulinerisigut katerssugausimassut sarĸúmerumârput. uligsimassutut nipaitsututdlo Gûtip oĸausia kristumiut akornisigut sujumukariartorpoĸ inungnitdlo ũmatíkut tipaitsungnartumik ilagsineĸartardlune.

valdenserinut agdlagkat ivdlernartut tássaugínaratik Gûtip ukiune ĸângiuterêrsimassune inuit tungãnut ĸanoĸ iliortarsimaneranik oĸalugtuaussut mãnákutdlo akissugssáussutsinik pissugssáussutsi- [27] nigdlo sarkúmiússat, tamatumale sainatigut sujnissame naviarturtugssanigdlo nâlangnautigssanik sarĸúmersitsissũput. Isumaĸarputsût tamarmik naggatigssât ungasíngitsûssok, issitigdlo imerdlârtitdlugit bîbile atuartitdlugo oĸausîsa erdlingnássusiat itisiartortumik pâsiartûtigalugo misigissurpât inoĸatitik ánássutigssamik sagdlusuíssuiainik ajoĸrrsoriariaĸardlugit. bîbilime ánáussinigssamik pilerssârut ersserĸigsumik sarĸúmiúneĸartoĸ issigât, Jîsusimutdlo ugpernermingne tugpatdlerdlutigdlo neriugdlutigdlo erĸigsissarput. sagdlusuíssutsip sujuneĸássusertik ĸáumarsarângago ũmatimíkut tipaitsugtarput, kigsautigilersarpâtdlo ĸínguai pâvíkut támartitsinerâne târsiortunut ĸáumarsautigitíkumavdlugit.

takussarpait inugpagssuit pâvimit táussumalo palasînit sujulerssugauvdlutik maungáinartumik ajortimingnik isumákêrfigineĸarniardlutik tarnimikut ajortitik píssutigalugit timitik nâgdliugtítarait. ajúngitsuliornermíkut ánagtugssaunermingnik ajoĸersugauvdlutik inuit táuko ingmingnut issigítuínarput. erĸarsautitik ajorteĸássutsimingne uníngatĩnarpait, isumaĸartuarput Gûtimit kamáuneĸardlutik, taimalo tarnitik timitigdlo nâgdliugtítuarpait tugpatdlersautigssarsísanatigdlo. taimailivdlutik tarnimikut nalúngíssuseĸartut ilagît rûmalerissut ajoĸersûtáinit ĸilerssugaussarput. tûsintilíkûtât ilaĸútatik ikíngutitigdlo ĸimatdlugit mátuvfingme parnaerutitiput. tûsintiligpagssuit tarnimik nalúngíssusîsigut misiligkaluartarpât erĸigsivigssarsiorniardlutik îsingíniartarnikut, nâgdliungnartumik iperartortíníkut, únuap ĸerĸane nâlagiartarnikut, nul. akúnefine ardlalingne naterne nigdlertune patdlungassarníkut, ilerfiartarníkut nâgdliugtingârtarníkutdlo.

ajorteĸássutsimingnik misigissaĸarnertik nanertûtigalugo Gûtivdlo akiniaissutut kamangneranik malerssugausoralutik ĸavsît nâgdliugtuardlutik inûssarput nukigssatik nungutserdlugit, ilivigssatigdlo ornigtardlugit ĸaumanerup neriungneruvdlo ĸíngornimininguanik atautsimigdlũnît nãmagtûgaĸarsimanatik.

valdenserit kigsautigingârpât tarnit kâgtut inûnartup igfiânik avigseĸatigiumagaluardlugit, Gûtip neriorssûtaine erĸigsissutigssamik nalunaerfigiumagaluardlugit Kristusilo táukunúnga ánássutigssamik neriûtigssatuatut únersûtigiumavdlugo. ajúngitsuliornerit Gûtip inatsisânik uniorĸutitsisimassunut utertitsíssutausínauneránik ajoĸersût sagdlûssumik túngaveĸarsorât. inuit ajúngíssusiánik tatigingningnerup Kristusip naligssaĸángitsumik asangningnera issigingningnivtínut issertortarpâ. Jîsuse inuit píssutigalugit pigdliutigssatut toĸuvoĸ inuiaĸatigît ordlusimassut ĸanordlũnît iliorsínáungingmata Gûtimit iluarineĸautigssamik. ánáussissup sáningassulingmut kikiagtugausimavdlunilo makerĸigsimassup nersornautigssarsinera tassauvoĸ kristumiup ugperneranut túngavigssaussoĸ. [28] tarnip Kristusimik pissariaĸartitsinera táussumúngalo atássuteĸarnera ima piviutigissariaĸarpoĸ sôrdlo avatit timimut atássuteĸarnerat imalũnît avaleĸutip vĩneĸúmut ataĸatigîngnera.

ajoĸersûtip pâvit palasitdlo sarĸúmiússâta fouit isumaĸalersísimavait Gûtip agdlâtdlo Kristusip píssusia sukangassûvdlunilo ilagserãngitsûsoralugo. ánáussissoĸ oĸalugtuarineĸartalersimavoĸ inungnik ordlusimassunik ima nãkigissaĸángitsigissumik: palasit iluartûtitatdlo ikiortigssarsiarissariaĸalersitdlugit. inuitdle Gûtip oĸausîsigut ĸáumarsarneĸarsimassut piârtumik taimatut isumagdlit pâsitíkumavait Jîsusip nãkigtartutut asangnigtututdlo ánáussissûneranik, taline siârdlugit tamanit ornerĸussoĸ ajortitik nanertûtigissatik erdloĸíssutitigdlo nagsataralugit. Gûte tunârtarĩnardlugo inuit ingerdlassarĸunagit akornutigssarpagssuit Diâvulup katerssorsimassai pîarumavdlugit erinisugput, uvfa ingerdláinavigdlutik Gûte ornigdlugo ajortimingnik ángîarfigísagaluarât isumákêrfigineĸardlutigdlo erĸigsisitáusavdlutik.

valdenserinit ajoĸersuiartortitaussup îvangkîliup sagdlusuíssutâ erdlingnartoĸ ilungersordlune navsuiautigissarpâ. bîbilimit ássilisimassane perĸigsârtumik agdlagtorsimassane ĸajagssûtdlugit sarĸumiutarpai. tarnit ajortimit nanertugaussut Gûtimigdlo akiniaiumassuínarmik takussagssaĸarsorissut tipaitsûtigssamik neriûtigssamigdlo pajúsavdlugit nuánarinerpaussarpâ. ĸardlune sajugtitdlugit issinilo imerdlârtitdlugit, ĸavsîtigut sêrĸumiardlune, ĸatángutigissaminut neriorssûtit erdlingnangârtut ajortigdlip neriûtigssatuarissai sarĸúmiútarpai. taimailivdlune sagdlusuíssutsip ĸáumarĸutâ inuit târsiortut ĸavsît isumainut isertarpoĸ, nuiarssuardlusôĸ nigortitdlugo nâpertuivdluássutsivdlo seĸerna ũmatinut ĸíngortitdlugo katsorsautigssamik nagsataĸartumik.

inuit ĸavsît ilagît rûmalerissut ajoĸersũssutiginiagáinut uisitáuput. pâsissarpât fouit íngilitdlũnît ajortigdlit píssutigalugit akúnermiuliútarnerat ĸanoĸ kingunigssaĸángitsigissoĸ. ĸáumarĸutigssaĸ sagdlusuíssutaussoĸ ĸáumaissaĸarfigiartulerângamíko tipaitsugdlutik oĸararaut: “Kristuse palasigâra; aua uvavnut pigdliutigineĸarpoĸ; âltaria ángîarfigissagssarâra.” Kristusip iluaĸutigssiuinera isumavdlûtigivigdlugo oĸararaut: “ugperssuseĸarnane Gûtimut iluaritíneĸ aj ornaĸaoĸ. ” “avdlamigdlo ánagfigssaĸángilaĸ. atermingme avdlamik ánássutigssavtínik ĸilaup atâne inungne túniússaussoĸángilaĸ.” (Epr. 11, 6; ap. sul. 4, 12).

ánáussissup asangningneranik ĸularissagssaĸángíneĸ inúnguákuluit tamákua ilaisa pâsineĸ saperpât. taimatut ĸularissaĸángíneĸ tugpatdlersautaungârmat ĸilangmut pisimassutut misigissarput. tatigingnigdlutik Jîsusimut tasiortíput, ĸaersordlo táunaujuartoĸ tutivât. [29]

taimatut Gûtip oĸausia ĸimâvfingne torĸorsimassune sarĸúmiúneĸardlunilo atuarneĸartarpoĸ, ilãníkut tusarnârtugssaĸ atausĩnaĸ ilãníkutdlo inugpâlúnguit sagdlusuíssúmut ĸáumarĸutigssamutdlo norĸaissut atuvfátardlugit. ĸavsîtigut únuaĸ taimatut nâssarpât. tusarnârtut tupigusungnerat alutoringningneratdlo ima sákortutigisínaussarput sáimáunermik nalunaiaiartortoĸ atuvfássinermine nipangeratdlartariaĸartitdlugo, ánássutigssamik nalunaerut tusarnârtunit pâsineĸarsîvdlugo. imalo aperissoĸarajugtarpoĸ: “Gûtip ilumut uvanga pigdliutigssara ilagsiumasanerpâ? uvanga isumákêrfigiumásanerpânga? uvanga ĸungujugfigiumásanerpânga?” tauvalo tamatumúnga akíssutigssaĸ atuarneĸartarpoĸ: “ornigsinga tamavse erdloĸissuse nanertugaussusilo, ĸasuersísavavse.” (Mat. 11, 28).

ugpernerup neriorssût ilagsivâ tipaitsugdlutigdlo akíput: “sivisûmik ilerfiartarungnáisaugut. Jîsuse ornigsínauvara taimaigínardlunga, ajortiliuvdlunga, iluaitdlunga, perĸigsimivdlungalo ĸínutiga nlkaginaviangilâ: “ajortingnik isumákêrfigineĸarputit.” âp, uvangátaoĸ ajortíka isumákêrneĸarsínáuput!”

tipaitsungnerup iluartup ũmatit ímerpai, Jîsusivdlo arĸa akitsisíneĸardlune únersiutigineĸardlunilo ĸujássutigineĸarpoĸ. Pivdluar- [30] tut tamáko igdlumingnut uterdlutik ĸáumarsaiartortarput, inoĸatitik pâsisimangningnertik nâpertordlugo oĸalugtũkiartordlugit nutâmik pâsissamingnik — avĸutiviussumik inũssutaussumik navssârnertik oĸalugtuariartordlugo. bîbilip oĸausertai tupingnartumik nagdliútorsiorpalârtumigdlo píssauneĸarput ũmatimíkut sagdlusuíssúmik norĸaissut kivdlíssutigissãnik. bîbilip oĸausertai tássa Gûtip nipâ, nipivdlo táussuma tusartut ĸularungnaersípai.

ümigssorneĸarnertik ukiune huntritilingne ardlalingne atugartik inuit Gûtimik mianeringnigtut táukua ánáussissimik atarĸinautigssânik nãmagigtardlutigdlo aulajaitdlutik atorpât. nauk nungusarniagauvdlutik sorssugfigineĸartaraluardlutik ajoĸersuiartortitatik sagdlusuíssúmik erdlingnangârtumik siaruarterissugssatut autdlartítuáinartarpait. toĸuniagauvdlutik malerssugaussarput; auatdle inerítugssanut siaruartigaussunut naggorigsautigineĸarpoĸ, inerititagssailo tákutíngitsũngitdlat. taimatut valdenserit Gûte sulíssúpât Lutherip inúngornera ukiunik huntritilingnik ardlalingnik sujorĸutdlugo. nunane ĸavsîne siaruarsimavdlutik nutarterinigssap inerititagssai íkússorpait Wieklifip nalâne ineríkiartulerdlutik Lutherip uvdluine agdliartordlutigdlo sángîtdliartortut, sujumukartuáinarumârtutdlo silap naggatigssâ tikitdlugo, “Gûtip oĸausia píssutigalugo Jîsusivdlo Kristusip nalunaiautâ píssutigalugo” sarĸ. 1, 9, nâgdliugkumassut sulíssutigingningnerisigut. [31]

Kapitel 5— John Wicklif

iluarsaerĸingnerup sujornagut bîbilit pigineĸartut ilãnikut ikigtuaránguángortarsimáput; Gûtivdle oĸautsine nungutauvdluínarĸusimángilai. oĸautsip sagdlusuíssutai issertugaujuartugssautíneĸángitdlat. Gûtip inũssutsip oĸausia aniguisísínauvâ, sôrdlo ajornángitsumik parnaerússivît matue angmarsínaugai kivfane aniguisikumavdlugit.

Europap nunaine ássigĩngitsune anguteĸarpoĸ Gûtip anersâvanut súnigauvdlutik sagdlusuíssúmik ujardlersunik, erdlingnartûtinik torĸugaussunik ujardlersutut. erssíngitsup piumassânit sujulerssugauvdlutik agdlagkat iluartut soĸutigingnerĸigsârtunik ilisimassagssarsiorfigissarpait. ĸáumarsautigssaĸ ilagsisavdlugo piarêrsimáput ĸanordlũnît pineĸásagaluarunik. nauk sût tamaisa ersserĸivigsumik pâsisínáungíkaluardlugit sagdlusuíssut sivisûmik issertugausimassoĸ pâsisínauvât. oĸariartortutut Gûtimit autdlartitaussutut autdlardlutik támartitsinerup ugperissapalâĸarneruvdlo ĸilerssûtai kigtorartiterpait sivisûmigdlo ĸunutitausimassut kajumigsârdlugit makitdlutik kivfáungíssuseĸarnertik igdlersorĸuvdlugo.

valdenserit erĸáingíkáine Gûtip oĸausia sivisûmik issertugausimavoĸ inuiait oĸausê ilisimatût kisimik pâsisínaungmatigik, mãnale pivfigssaĸ nagdliúpoĸ bîbilip nugterneĸardlune nunane ássigĩngitsune inuiaĸatigîngnut túniúneĸarfigssâ nangmingneĸ oĸauserissãnut nugtigaussunik.

1300-ĸarnerane “iluarsaerĸingnerup uvdloriâ” tuluit nunãne nuivoĸ. John Wicklifip iluarsaerĸingnigssaĸ tuluit nunãne pĩnarane kristumiutdle tamarmik akornáne oĸariartûtigâ. ilagîngnut rûmalerissunut sákortûmik agssuardliutâ kingorna nipangiúneĸartugssausimángilaĸ. agssuardlerneĸ tamána inuit, ilagĩkûtât inuiaĸatigĩkûtâtdlo aniguisitaunigssãnut autdlarníutingorpoĸ.

Wicklif ajúngitsumik iliniartitauvdluarpoĸ, táussumanilo Nâlagkamik mianeringningneĸ ilisimássúmut autdlarniutauvoĸ. Ilíniarfigssunrme ugperdluarnermigut ãsmalo pigínáussuseĸangârnermigut perĸigsârtumigdlo ilíniarsimanermigut malungniúpoĸ. ilisimassagssanik pilerigissaĸnarnermine ilisimatusautitigut tamatigut ilisimassagssarsiorniarpoĸ. Ilíniartitauvok ilisimatûtut erĸarsarĸigsârnigssamik, ilagît ajoĸersûtãnik ãmalo ínugtaussunut inatsisinik, pingâr- [32] tumik nunagissamine atortûssunik. piârtumik taimatut ilíniartitaunine kingusmgnerussúkut sulinermine iluaĸutigeĸâ. naligissamine erĸarsarĸigsârnermik ilisimatusautit ilíkarsimagamigit kúkunere ulêrsínãngorpai, nunagissaminilo ilagîtdlo inatsisainik ilisimassaĸardluarame inugtaussutut Gûtisiornermilo kivfáungíssuseĸ igdlersordlugo akiũnigssaĸ autdlarnersínãngorpâ. panatdlusôĸ Gûtip oĸausianit pigssarsiarissartagkane sákûtigisínauvdlugitdlo ilíniarfît ilíniartitsíssutait pigiliúsimavai ilisimatûtdlo periausiat ilisimavdlugo. silagssoringârdlunilo ilisimassaĸangârame ikíngutigissaminit akerĸaminitdlo atarĸineĸartarpoĸ.

Wicklifip universitetime ilíniartitdlune agdlagkat iluartut ilisimassagssarsiorfigerĸigsâlerpai. ilisimatusáumik grîkerit erĸarsartausiánik kristumiússutsimigdlo kátutititsiniúmik (skolastikimik) ilíniarsimanermisut perĸigsârtigalune bîbile ilisimassagssarsiorfigilerpâ. mána tikitdlugo amigauteĸarnermik malungnangârtumik misigissaĸarsimavoĸ ilisimatusautinik ilíniarnermigut ilagîtdũlnît ajoĸersûtaisigut ikiorserneĸarsínáungitsumik; Gûtivdle oĸausiane sujornatigut kinguneĸángitsumik ujarsimassane navssârâ. tássûna ánáussinigssamik pilerssârut sarĸúmiúneĸartoĸ takuvâ Kristusilo silamiut sivnîssugssatuãtut únersûtigineĸartoĸ pâsivdlugo. Kristusimut kivfartornigssamut túniúpoĸ aulajangerdlunilo sagdlusuissut navssârisimassane nalunaiautigiumavdlugo.

iluarsaerĸingniartutut kinguligssamisut Wicklifivtaoĸ sulilerĸârnermine ingerdlavigssane ilisimarĩngilâ. ilagît rûmalerissut akerdlilerniardlugit sujunertaĸángíkaluarpoĸ, kisiáne sagdlusuíssúmik pingârtitsinermigut sagdlutússuseĸ akeraringitsôrneĸ saperpâ. pâvip ilagîgsaisa támarsimanere pâsinerujartortitdlugit bîbilip ajoĸersûtâ ilungersornerujartortumik sarĸúmiúniartarpâ. pâsivâ ilagît rûmalerissut Gûtip oĸausia ĸimagsimangmássuk inuínarnit kingornússarsiat maleruarumavdlugit. ĸunutitagssaunane palasiussut únerdlûtigai agdlagkanik iluartunik issertuissutut, norĸaivordlo bîbile inungnut utertitaorĸuvdlugo bîbilivdlo ilagîngne maligtarineĸarnigssâ atulerĸerĸuvdlugo. ilíniartitsissûvoĸ píkorigdlunilo ilungersortoĸ, oĸalũssissartûvoĸ oĸatdlorigsoĸ, uvdluínarnilo inûsia sagdlusuíssúmut nalunaiautigissânut nalerĸutdluarpoĸ. agdlagsimassunik ilisimassaĸardluarnermigut, ugpernardluartumik oĸariartarnermigut, minguitsumik inûseĸarnermigut ãmalo ĸunusuitdlunilo nâpertuivdluarnermigut atarĸineĸardlunilo tatigineĸarpoĸ. inuiaĸatigît akornáne ĸavsîúput mána tikitdlugo ugperissamingnik nãmagissaerútartut ilagît rûmalerissut gûtĩssusianik takussaĸarângamik, táukualo sagdlusuíssut Wicklifip sarĸúmiússâ issertornatik nuánârutigalugo ilagsivdluartarpât; kisiáne pâvíkormiune pissortaussut narravigtar- [33] put pâsigamíko iluarsaerĸingniartoĸ táuna nangminermingnit súniuteĸarnerungâlersoĸ.

Wicklifip támartitaunerit pâsilertortarpai. ilerĸupiluitdlo rûmalerissut pissortaisa akuerissait ĸavsît agssuarissarpai. kúngíkúne palasiussutut pâvip tuluit kúngiánit akigssarsiariumassâ ĸunusuitdlune akerdlilerpâ ugpernarsardlugulo pâvip angutauserdlune nunat nâlagarissáinik nâlagkersuiniarnerata silagssoríssutsimut sarĸúmersitamutdlo akerdliunera. pâvip piumassâ sákortûmik narrássutigineĸarslmavoĸ, Wicklifivdlo ajoĸersûtâ nuname angutinut pissortaussnut súniúpoĸ. kúnge akimarnitdlo isumaĸatigîgdlutik pâve silamiutut oĸartugssaujumanerane akigssarsiniarneranilo itigartípât. tássûnákut pâvip tuluit nunãne oĸartugssaunera kinguneĸardluartumik akerdlilerneĸarpoĸ.

ajoĸutigssaĸ avdla iluarsaerĸingniartup sivisûmik ĸunusuitsumigdlo akiorniagâ tássauvoĸ ĸinussartunik mátútoĸarneĸ. mátútut tamáko amerdlavdluinardlutik tuluit nunãne sujumukarnigssamut ajoĸutauvdluínalersimáput. sulivfigssuaĸarnerme, ĸáumarsainiarnerme ilerĸorigsârnigssamilo nukigdlârutaussumik súnînerat malungnarpoĸ. mátútut ilatsĩnardlutigdlo ĸinussardlutigdlo inûnerat inuiaĸatigîngne sulissugssaileĸináinarane iluaĸutigssanik suliniarnermik nikagingningnermik nagsataĸarpoĸ. inûsugtut tássûna ilatsĩnartúngortitauvdlutik aserugaussarput. mátútut súnînerisigut inûsugtut ĸavsît angajorĸâmingnit akuerineĸarnatik agdlâtdlo angajorĸdtik ilisimatínagit ilãníkutdlo inerterneĸarsimagaluardlutik mátúlúngortarput.

pâvip mátútut tamáko piginauneĸartísimavai ángîartitsissugssalut ajortinigdlo isumákêrfigingnigtugssatut. tamána ĸavsêrpagssuarnik kingunipiloĸarpoĸ. mátútut akigssarsilertorumavdlutik isumákârfigingningnigssamut piarêrsimangârtarmata pinerdlugtut tamalât ornigtarpait, tamatumûnalo pinerdlugtuliornerit ajornerpât umerdliartulertoĸaut. náparsimassut pîtsutdlo isumamingnik nâgdtĩnardlugit mátútut tuníssutisiamik inungnut erdloĸissunut oĸilisautausínaugaluartunik tigôraigínarput, tuníssutigssanigdlo norĸaiuartarput inuit tunissiumángitsut gûtîtsutut perdlorĸussardlugit. mátútut ĸinussartut pîtsutut inûneraraluardlutik pigigsârllrrujartuínarput, táukualo igdlorssuaisa alutornartut nerissarigsârnerisalo nunamiut pîtsũssusiat malungnarsiartortipât. nangmingnerdlo lnûvdluatârdlutigdlo alikusersortitdlutik angutit ilisimaitsut sivnersigssamigtut autdlartítarpait oĸalugtualianik ĸuiasârutinigdlo alĩkugtuarníkut alikusersuinikut inuit mátátunit pututitaunerujartuínarĸuvdlugit. taimáitordle mátútut inugparujugssuit ugperissapalâgdlit ĸunussiariuáinarpait isumaĸartitdlugitdlo kristumiutut atausĩnarmik nãmugsiniagagssaĸâsassut: pâvip oĸartugssaunera [34] akueralugo, iluartûtitat patdlorfigalugit mátútutdlo tuníssuteĸarfigissardlugit, taimailiuinarunigdlo ĸilangme inigssaĸartitaujumârtut.

angutit ilisimatûvdlutigdlo ugperdluartûssut mátútoĸarfît tamáko iluarsaiviginiartarsimagaluarpait kinguneĸangitsumigdle. mãnale Wicklifip ersserĸigsumik pâsisimangnigtutut ajortup sordlâ sãssúpâ oĸardlune mátútoĸarneĸ iluamêrsumik túngavigssaĸarnane atorungnaersítariaĸartoĸ.

Wicklifip atuagârĸat mátútunut agssuardliutaussut atuagkiarissalerpai. tamatumínga sulinermine mátútut agssuardliutigineĸarnigssât pinerunago inuit agdlagkat ajoĸersûtãnik bîbilivdlo Gûtimit autdlâveĸarneranik pâsitíniásavdlugit pingârnerutípâ. nalunaertarpoĸ pâve palasĩnarnit ajortinik isumákêrfigingnigtugssatut pigínauneĸarnerúngitsoĸ, ilumúmigôĸ kinalũnît perdlorĸussausínáungilaĸ Gûtimit perdlorĸussaorêrsimatinane. anersãkut silamiututdlo angutausertarnerujugssuaĸ pâvip pilersísimassâ taimailiornermigut kinguneĸardluarnerpâmik úpitípâ, inugparujugssuit anersãkut timíkutdlo ítumik tigussauvfigissaraluat.

sivitsúngitsoĸ pâvimit kagdlersutut ĸángulugfigineĸalerpoĸ. agdlagkat ilagîngnit avigsârtitsíssutigssat pingasúngordlugit tuluit nunãnut nagsiúneĸarput — universitetimut, kúngimut palasiussunutdlo — ajoĸersuinerdlugtûssorôĸ nipangersitaorĸuvdlugo. (Foxe, Lewis, Leehler, Neander). agdlagkatdle ilagîngnut avigsârtitsíssutit táuko tikiútínagitdlũnît biskorpit ilungersornermingne Wicklif kigdlisiugagssamigtut ĸaerĸorêrsimavât. nuname akimanerpât ilaisa mardluk Wicklif erĸartussivigssamut ilagât, inugpagssuitdlo silatâne katerssũsimassut isâleĸingmata erĸartũssiniartut tupâtornermit kigdlisiuinigssaĸ kinguartípât Wicklifilo erĸigsisitaussutut autdlartĩnardlugo. kingunínguagut kúnge Edward III, palasiussut súnerniarsimassât nutarteriniartup ajoĸutigssânik, toĸuvoĸ, Wicklifivdlo sernigssortigissâ tuluit nunãne nâlagkersuilerpoĸ.

taimáitordle pâvimit agdlagarsiat ilagîngnit avigsârtitsíssutit tuluit nunâmiunut tamanut perĸussiput ajoĸersuinerdlugtoĸ tigussaralugulo parnaeruterĸuvdlugo. taimailiorneĸ Wicklifip ikuatdlarĸussaunigssânik sujunertaĸavigsutut pasinarpoĸ. sôrdlûna Wicklifip ilagît rûmalerissut akiniainerisigut toĸutaunigssâ ĸularnauteĸásángitsoĸ. Âperâmutdle oĸartup: “erseĸinak ... erĸornavêrĸutigârma,” kivfane sernigalugo agssane isauterĸigpâ. toĸo tikiúpoĸ, iluarsaerĸingniartumut pínane, pâvimutdle táussumínga toĸutagssángortitsigaluartumut. Gregor Xl toĸuvoĸ, biskorpitdlo Wicklifimik kigdlisiuiniásavdlutik katerssũsimagaluartut autdlaráinarput.

Gûtip sujulerssuineragut iluarsaerĸingneĸ sujumukartitauvoĸ. Gregor toĸungmat pâvit sagdliuniútut mardluk ĸinigáuput. nâlagauniat mardluk, tamarmik kúkusínáungínerartut atautsikut nâla- [35] garsiortitsinialerput. tamarmik ingmíkut ugpertut sâgfigait pâveĸatimingnut sorssungnigssamingne tapersersorĸuvdlutik, akerĸatik ĸununartumik perdlorĸuvdlugit tapersersuiumassutdlo ĸilangme akigssarsinigssãnik neriorssordlugit. pisimassup tamána pâveĸarneĸ sángîtdlisingârpâ. akerarît ingmingnut sorssungnertik uláputiginermit Wicklif erĸigsisimatinaratdlarpât.

ajoĸersuissup pissarneratut Wicklifip îvangkîlio pîtsunut oĸalũssíssutigissarpâ. nangmineĸ palaseĸarfigissamine Lutherworthime ĸáumarsainigssaĸ nãmaginago aulajangerpoĸ ĸáumarĸutigssaĸ tuluit nunâta ingmíkôrtuinut tamanut pajugutigiumavdlugo. tamána sujunertaralugo oĸalũssissartugssarpâlúnguit pilersípai, angutit perĸusersuitsut, Gûtimik mianeringnigtut, sagdlusuíssúmik asangnigtut tamatumalo siaruarterneĸarnigssâta sulíssutigineĸarnigssânit angnerussumik kigsautigissaĸangitsut. angutit táuko tamanut autdlararput, igdloĸángínerssane igdloĸarfingnĩtune nunáinarmilo avĸusinêránguane ajoĸersuissardlutik. utorĸait, náparsimassut pîtsutdlo ornigdlugit Gûtip sáimáuneranik nalunaerúmik oĸalugtũtarpait. taimáitordle Wicklifip inûnermine angnerpâmik suliâ tássauvoĸ bîbile tuluit oĸausînut nugteramiuk. atuagkiame taigûteĸartume “bîbilip sagdlusuíssutânik pingãssusianigdlo” nalunaerpoĸ, bîbile nugterumavdlugo inûp kialũnît tuluit nunâmiup, Gûtip tupingllurtuliai, inúngûseralugo oĸautsimigut atuarsínauniásangmagit.

tássángáinartumigdle suliniarnera kipitineĸarpoĸ. sule 60-inik uldoĸalingíkaluarpoĸ, kisiáne suliuarnermigutdlo ilisimassagssarsiortuarnermigut akerĸaminitdlo sãssúneĸartarnermigut utorĸaliârpntdlâlerpoĸ. navianartumik náparpoĸ. tamatumínga nalunaerutaussoĸ mátútut ĸinussartut nuánârutigeĸât. isumaĸarput ilagît tungânut suliarissane perĸigsimissutigisagâ, inimutdlo uníngavianut ornigpât navsuiainigssâ tusarumavdlugo. mátútoĸarfît sisamat sivnersigissaisa nâlagkersuissut atorfiligtait sisamat ilagalugit angut toĸulersorissartik katerssûvfigât oĸarfigalugulo: “toĸo ĸanermiorât, kúkússutigissatit perĸigsimíssutigalugit ajoĸutigssavtínik oĸautigissatit utertíkit.” iluarsaerĸingniartup nipangersimáinardlune tusarnârpai. tauvalo pârssissune ĸínuvigâ sinigfingmine ingiterĸuvdlune. isersimassutdlo issigerĸigsârdlugit oĸautsiminik utertitsinigssaminik utarĸissut nipimik ersserĸarigsumik sajússutigigajugtarsimassanik akivai: “toĸúngíkatdlásaunga, ûmavdlungale mátútut suliapilue oĸalugtuarerĸigtarumârpáka.” tupigutsagdlutigdlo pakatsivigdlutigdlo mátútut tuaviordlutik inânit aniáput. (D’Aubigné).

Wicklifip oĸausê erĸûtitineĸarput. toĸutinane nunarĸatine ilagîngnut rûmnlerissunut akiũssutigssãnik sákortunerpâmik — bîbilimik — tunivai, bîbilimik, tássa inuit Gûtimit ĸáumarĸutigssãnik îvangkîliumigdlo tuniveilugit. tamatuma suliarineĸarnerane akornu- [36] tigssat angnertuvdlutigdlo ĸavsîussut ajugauvfigissariaĸarput. Wicklif perĸîtdliorpoĸ. ilisimarêrpâ ukiut sulivfigssane ikigtuínángorêrsut, ĸanordlo akerdlilerneĸartiginigssane nalúngerêrpâ. taimáitordle Gûtip oĸausiane neriorssûtaussut ĸĩmagsautigalugit ĸunúsanane ingerdlainarpoĸ. anersãkut sángĩssutse pigiuardlugo misiligtagartũngorêrsimavdlunilo inûnermine angnertunerpâmik suliagssaminut piarêrsarneĸarsimavoĸ. kristumiorpagssuit pâtsivêruterugtortitdlugit iluarsaerĸingniartup Lutterworthime palasip igdlumine suliagssaĸ ĸinersimassane túniuvfigâ silatimine anorerssuarneralusôĸ soĸutiginago.

kîsame suliagssaĸ inerpoĸ — mána tikitdlugo bîbilip tuluit oĸausînut nugterneĸarnera sujugdleĸ. Gûtip oĸausia tuluit nunãnut angmagauvoĸ. mãna iluarsaerĸingniartup toĸo ikuatdlagaunigssardlũnît sujôragiungnaerpai. inuiaĸatigît tuluit ĸáumarĸutigssamik ĸamínaviángitsumik tunisimavai. nunarĸatine bîbilimik tunigamigit ilisimáissutsip inûnerdlungneruvdlo ĸilerutai kigtorarneĸarnigssãne ikiũsimavoĸ sorssungnerne ajugauvdluínartarnernit angnertunerussumik.

naĸiterissarneĸ sule navssârineĸarsimángingmat bîbilit kigaitsuínarmik ilungersornartuínarmigdlo suliníkut suliarineĸarsínáuput. atuagaĸ pilerigineĸangârmat ássilivdlugo agdlagkumassut ĸavsîúput; kisiáne taimáikaluartoĸ pisiumassut pigssaĸartíniásavdlugit agdlagtûssut ajornartorsiutigât. pisiumassut pigigsârnerussut ilaisa bîbile tamákerdlugo pisiariumassarpât, ilaisalo iláinâ pisiarissarpât. ĸavsîtigut ilaĸutarît ardlagdlit kátutdlutik bîbilisissarput, taimailivdlune Wicklifip bîbiliutâ ilaĸutarîngnut siámariartorpoĸ.

bîbilip sarĸúmiúnera ilagît pissortaisa uípatdliutigivigpât. mãna akiorniagagssaĸalerput sákûtinik nalerĸutingitdluínartunik atugagssaĸardlutik taimaníkut tuluit nunãne bîbiliuteĸarnigssaĸ inatsisitigut inerterĸutigineĸángilaĸ, tamána tikitdlugo tulugtut pigineĸarsimángingmat. kingorna taimáitunik inatsisitârput, sukangnersumik maleruartíniagaussunik. mãnale palasit akerdlilîgaluartut pivfigssa,ĸaratdlarput bîbilit siaruartisavdlugit.

Wicklifip suliagssâ nãmagsineĸangajalerpoĸ. sagdlusuíssutsip erfalassua taima sivisutigissumik ĸutdlarsimassane ungasingitsúkut toĸunermigut sapangitagssarilerpâ. Lutterworthime oĸalugfingmine nerdlîviliartitsivdlune tássángáinartumik ilisimajungnaerpoĸ, kingunínguagu tdlo anerningerpoĸ.

Wicklifip ukiut akugdlît târsiorfiussut sarĸúmerfigai. sujuleĸángilaĸ gûtisiornermik piorsainigssamine túngavigssaussumik suliaĸarsimassumik. Juánasitut kuississutut ingmíkut ítumik suliagssaĸartitauvdlune Wicklif ukiunik nutaussugssanik autdlarnîssûvoĸ. kisiáne sagdlusuissut sarĸúmiússâ ataĸatigĩssuseĸardlunilo nãmagdluá- [37] ssuseĸarpoĸ iluarsaerĸingniartut kingulîsa akimorsimángisãnik, agdlâtdlo ilaisa ukiut huntritigdlit tamatuma kingornagut nagdlersimángisãnik. túngavigssaĸ angnertungârdlunilo ĸajangnaingârmat kingulîsa piorsarĸigtariaĸarsimángilât.

Wicklifip iluarsaerĸingniartut pingârnerit ilagai. táussuma kingor.nagut sarĸúmersut iláinánguisa nagdlersínauvât mákunatigut: silagssorissutsikut, ersserĸarigsumik erĸarsarníkut, sagdlusuíssúmik aulajangiússiníkut sagdlusuíssúmigdlo igdlersuinerme ĸunusuíssutsíkut. iluarsaerĸingniartup táussuma máko ilisarnaĸutigai: inûtsimigut minguíssuseĸ, ilisimassagssarsiornerme sulinermilo ĸasusuíssuseĸ, aulajaitsumik nâpertuivdluássuseĸ kivfartũssinermilo kristumiutut asangningneĸ ilumôrnerdlo; uvfale ukiut inûvfigissai tarníkut târsiorfiungârdiutigdlo inûnerdlugfiugaluartut.

Wicklifip píssusia agdlagkat iluartut perorsaissutut avdlangortitsisínaussututdlo píssauneĸarneránik nalunaiautauvoĸ. bîbilip-una Wicklif táunaussúngortíkâ. sagdlusuíssúmik tamatumûna sarĸúmersitaussumik ilungersornerup pigínaunerit tamaisa nutarterdlugitdlo nukigtorsartarpai. isuma ĸutdlarsartardlugulo pâsingnigsinauneĸ sákortusartarpâ. bîbilimik ilisimassagssarsiornerup erĸarsautit, misigíssutsit norĸaineritdlo ilíniarnernit avdlanit tamanit angnertunerungârtumik iluarsiartortísavai. sujunertaĸarníkut, nãmagigtarníkut, nakimáiníkut tarníkutdlo aulajáissutsíkut sákortusautauvoĸ. agdlagkat iluartut ilungersortumigdlo atarĸingnigtumik ilisimassagssarsiorfigineĸarnerisa, ilisimassagssarsiortoĸ, táunaujuartup erĸarsautainut ĸanigdlisísagaluarpât, inuínartut ilisimatusautinik ilíniartitsinikut angutit sarĸúmersitaussartut kíkutdlũnît naierĸiúkáine angutit tarnimíkut pigínauneĸarnerungârdlutigdlo atarĸinarnerungârtunik pingârnerpautitaĸartut sarĸúmersitdlugit. tugsiausiortoĸ oĸarpoĸ: “oĸautsisit pâsilerdlugit ĸáumarsaissarput, ilisimangãngitsunik ilisimalersitsissarput.” (tugs. 119, 130).

ilisimássutigssat Wicklifip sarĸúmiúsimassai siaruarterneĸartuamtdlarput. isumaĸatigissaisa, Wickliffinik ãmalo lollardinik taineĸartartut, tuluit nunât angalaorfigĩnarnago nunat avdiataoĸ siámarfigalugit îvangkîliumik ilisimassaĸarneĸ nagsatarât. sujuligtaissortik mãna pêrúsimalermat oĸalũssissartut sujornagornit ilungersorneruvdlutik sulinialerput, inugpagssuitdlo katerssũtarput nalunaiainerat tusarnâriartordlugo. ajoĸersugkamingnut akimarnit ilait, agdlâtdlo kúngip nulia, ilángúpait. nunaĸarfingne ĸavsîne inuiaĸatigît inûneráne takugssauvdluartumik nutarterineĸarpoĸ, katûgdlitdlo oĸalugfingne gûtîtsutut ássiliautigissait pîarneĸarput. sivitsúngitsordle bîbilimik ilitsersûtigssaĸarumavdiutik ĸinigaĸarsimassut nãkigtaitsumik malerssugaulerput. tuluit nunãne nâlagaussut píssauneĸarnerulernigssartik pileritsautdlugo Rûmamit tapersersorneĸa- [38] rumavdlutik nangânatik iluarsaerĸingniartut akigait. pernautaussumik tuluit nunãne ikuatdlaissarneĸ îvangkîliumik isumaĸatigingnigtunut akiũnerme sákûtigssatut inatsisitigut túngavilerneĸarpoĸ. martêrit tugdlerîâgínalerput. ilagîngnut akerartortutut nunagissamingnutdlo kigdlũssissutut Nâlagaĸ tordlulavfigĩnarsínauvât. sagdlusuíssutsip ilungersûtigingnigtue issertordlutik oĸalũssissartuáinarput, sapíngisánguamingnik pîtsut igdlúnguine torĸortardlutik, agdlâtdlo nunap iterssaine ĸangátanilo torĸortariaĸarajugtardlutik.

malerssuineĸ tamaviârúneĸaraluaĸissoĸ ilagîngne inûnerdlungnermik agssuardliutit ilumôrtumik ilungersortumik ĸasusuitsumigdlo níputigineĸartuarput ukiune huntritilingne. taimanikut kristumiûssut sagdlusuíssut iláinakuínaussumik ilisimagaluarpât, kisiáne Gûtip oĸausia asásavdlugulo nâlangniásavdlugo ilíkarsimavât, oĸauserdlo píssutigalugo nâgdliugtitaunermingne nãmagigtarput. apustilit nalânisut inuit ĸavsît nuname pigissatik Kristusip sulíssúneĸarnigssânut tuníssutigissarpait. igdlumingnik arsârneĸángitsut ĸatángutigissatik erĸigsivêrutitaussut nuánârdlutik ínisimatítarpait, nangmingnertaordlo anisitaugângamik ajagtugaoĸatimik atugait nuánârdlutik atulersarpait. ilumôrpoĸ inuit tusintilikûtât malerssortimik ûmigssuineránit ĸunutitauvdlutik ugpernertik akigalugo perĸigsimissutinik atissalerdlutik oĸauserissamingnik utertitsinermingnik nalunaeriartordlutik parnaerússivît ĸimagtarsimagait; kisiáne ikigtũngitsut, angutit akimanernik inuínarnigdlo ilaĸartut, parnaerússivingne nâgdliugtitsivingnilo, nâgdliugtitauvdlutigdlo ikuatdlagaussarput, taimáikaluartordle sagdlusuíssut ĸunusuitdlutik nalunaiautigiuarpât, “nâgdliugtortainut” ilautitaunigssamingnut nikagineĸángínertik nuánârutigalugo.

Wicklifip agdlagai tássáuput Johan Rusip bøhmenimiup túngavigissai katûgdlit kúkússuterpagssue narrugalugit iluarsaerĸingnigssaĸ sulíssutigileramiuk. taimailivdlutik sagdlusuíssutsip inerititagssai nunane táukunane ingmingnit avíngarúsimaĸissune siaruartineĸarput. Bøhmenimíngãnît sulissutigingningneĸ tamána nunanut avdlanut siaruarpoĸ. inuit erĸarsautait Gûtip oĸausianut taima sivisutigissumik puiorneĸarsimassumut sâgtíneĸarput. Gûtip agssâta iluarsaerĸingnigssarssuaĸ piarêrsalersimavâ. [39]

Kapitel 6—Hus Hieronimusilo

800-ĸarneranile îvangkîlio Bøhmenimut apûterêrsimavoĸ. bîbile nugtigaorêrpoĸ, tamanutdlo angmassunik nâlagiartitsineĸartarpoĸ inuiaĸatigît nangmingneĸ oĸausê atordlugit. kisiáne pâve piginauneĸarnerujartortitdlugo Gûtip oĸausia tunuartitaujartorpoĸ. pâvip Gregor VII-ip kúngit makitasût manigũtíkumavdlugit mingnerúlngitsumik inuiaĸatigît inugsiautikumavai, tamatumúngalo nalerĸútumik inatsivoĸ bøhmenimiut oĸausê atordlugit tamanut angmassumik nâlagiartitsissoĸarĸunago. pâve nalunaerpoĸ “ajugaĸángitsuvngôĸ nâlagarsiorfigineĸarnine, oĸautsit ilisimaneĸángitsut atordlugit sulíssutigineĸarnigssâ iluarigâ, maleruagagssavdlugôĸ tamatuma maleruarneĸarsimángíneranut ajortorpagssuit támartitsinerpagssultdlo perĸutausimáput.” (Wylie.) taimailivdlune ilagît rûmalerissut inássutigât Gûtip oĸausiata ĸáumarĸutâta ĸamitaunigssâ inuiaĸatigîtdlo târmiúngortitaunigssât. Frankrigimilo Italiamilo igdlumingnit ĸimâtitausimavdlutik valdenserit albigenseritdlo ĸavsît Bøhmenimut pisimáput. issertornatik ajoĸersuinigssartik ĸunugigaluardlugo issertortumik ilungersortumik sulíput. taimailiorníkut sagdlusuíssutiviussoĸ ukiune huntritilíkûtâne atatíneĸarpoĸ.

Husip nalâ sujorĸutdlugo Bøhmenime angutinik sarĸúmersoĸarpoĸ ilagîngne aserũnermik inuiaĸatigîngnilo inûnerdlungnermik tamnnut tusardliússatut agssuaringnigtunik. suliniarnerat uitsatigineĸarpoĸ. palasiussut uípatdlerput, îvangkîliumigdlo tapersersuissut malerssugaulerput. gûtisiortariaĸarput orpigpagssuarne ĸáĸanilo sákutûnit malerssugautitdlutik, ĸavsîtdlo toĸutáuput. kingorna inatsisiliorneĸarpoĸ katûgdlit rûmalerissut gûtisiorneránik uniorĸutitsissut tamarmik ikuatdlagaorĸuvdlugit. kristumiutdle toĸutagssautitdlutik sulíssutiginiagkamik ajugauvfigssâ neriûtigât. tamákuailâta “ánáussissumut saningassulingmut kikiagtugaussumut ugperníkut aitsât ánangnigssamik neriûtigssaĸarnera” pâsisimavdlugo toĸulernermine mána oĸautigâ: sagdlusuíssutip akeraisa nãkigtaitsuliornerat mãna atortariaĸaratdlarparput. Taimáituáinarnaviángilardle. inuínánguit akornánit panaĸarnanilo nâlagáungitsumik sarĸúmersoĸarumârpoĸ,táunalo ajorssartísángilât.” (Wylie.) Lutherip uvdlugssai sule ungnsigput, kisiáne angúmik sarĸúmersoĸalerêrpoĸ, [40] táussumalo nalunaiaunerata rûmalerissunut agssuardliutaussugssap inuiaĸatigît uípatdlersitagssarai.

Johan Hus nikanartuínarnik sujuaissaĸardlune iliarssungujârsimavoĸ. atâtaerungmat arnâta Gûtimik mianeringningneĸ inûp pigissagssâtut erdlingnarnerpâtut issigalugo ernine tamatumínga pigiliússaĸartiniarpâ. Hus nunainárme atuarfingme atuartôrĸârdlune Pragime universitetime akeĸángitsumik ilíniarfigssarsivdlune ilínialerpoĸ. Pragiliarnerane arnâta angalaĸatigâ. uvigdlarneruvdlunilo pîtsúngûgame ernine nunamiut pisũssutãnik tunisínáungilâ, kisiáne igdloĸarfigssuaĸ ĸanigdliartuleramíko inûsugtup sanínguanut sêrĸúmerdlune atâtartik ĸílangmiussoĸ ĸinuvigâ pivdluarĸussaunigssânik. ĸínutigissame ĸanoĸ tusarneĸardlunilo erĸûtíneĸarnigssâ anânaussup pâserĸajángíkatdlarpâ.

universitetime Hus ĸasusuitsumik eĸiasuínermigut sujumukalertornermigutdlo malungnarsivoĸ, inugsiarnersumigdlo agssuarnaitsumigdlo inûnermigut tamanit atarĸissaulerpoĸ. ilagît rûmalerissut ilungersordlune tapersersugarai pivdluarĸússutigssatdlo táukua túniúsinauvdlugit oĸautigissartagait norĸáissutigeĸalugit. nagdliútorsiorfingme ángîariartordlunilo aningaussautituánguane akiliutigai, ingerdlaoĸataussunutdlo ilangúpoĸ ajortit isumákêrneĸarnigssât neriorssûtigineĸartoĸ pigssarsiariumavdlugo. ilíniarnermine inerame palasingorpoĸ. palasiulerdlune ernĩnaĸ sagdliutitaussut ilagilerdlugit kúngikúne atorfinigpoĸ. professoringortitauvordlo, kingornalo universitetime ilíniarfigisimassamine sujuligtaissúngortitauvdlune. ukiut amerdlángitsut ingerdlanerisigut akeĸángitsumik ilíniarnertũngorsimassoĸ akimángivigsoĸ, nuname tamarme tugdlûsimârutigineĸalerpoĸ, arĸalo Europame tamarme tusâmassangorpoĸ.

kisiáne iluarsaerĸingnermik suliagssaĸ Husip avdlákut autdlarnerpâ. ukiut ardlagdlit palasíngortitaunerme kingornagut oĸalugfêrĸame Betlehems ĸapelime oĸalũssissartugssatut atorfinigpoĸ. oĸalugfêrĸamik tamatuminga túngavilîssup agdlagsimassut inuiaĸatigît nangmingneĸ oĸausê atordlugit nalunaiautigineĸartarnigssât suliagssatut pingârutiligssuartut sagdliutiniarsimavâ. ilerĸorineĸartoĸ tamána ilagît pâvíkûssut akerdlilîgaluartut Bøhmenime taimaitivíneĸángisáinarsimavoĸ. taimáitordle bîbilimik ilisimaitsússuseĸ angnertoĸaoĸ, inuitdlo akimarnit nikanartutdlo akornáne inûnerdlugtoĸaĸaoĸ. tamáko Husip sukangnersumik agssuarai, Gûtivdlo oĸausia takorĸuvâ sagdiusuitsutut minguitsututdlo ilerĸugssat sarĸúmiússane ersserĸigsarumavdlugit.

Pragimiup Hieronimusimik atigdlup, Husip kingorna suleĸatigivdluarumâgâta, tuluit nunãnĩsimanerminit angerdlarame Wicklifip agdlagai nagsarsimavai. tuluit kúngiata nulia Wicklifip ajoĸersûtânik ilagsingnigsimassoĸ Bøhmenime kúngíkut panigât, táussumalo [41] súnîneragut iluarsaerĸingniartup táussuma atuagkiai nuname kúngip nuliata inúngorfiane angnertûmik siaruarterneĸarput. Husip atuagkiat tamáko soĸutigingnigtumik atuarpai. isumaĸarpoĸ atuagkiortat kristumiûsimásassoĸ ilungersortoĸ, iluarsautigssatdlo tamaviârutigissai iluarissariaĸarsorai. malugíngisaraluaminik Husip avĸutigssaĸ Rûmamit ungasigsuliarfigssane atualersimavâ.

taimailissúkut inuit takornartat mardluk tuluit nunãnit Pragimut tikiúput — angutit ilisimatût ĸáumarĸúmik tuníssutigssarsisimassut mãnalo nunamit ungasigsumit aggerdiutik tamaunga ĸáumarsaiarlorsimassut. autdiarniutigssatut pâvip oĸartugssáussusia issertornatilt agssuarât, taimáitumigdlo pissortaussunit ernĩnaĸ nipangersitáuput; sujunertarissartigdle taimaitĩnarumángínamiko avdiatut periausigssarsiorput. oĸalũssissuínaunatik erĸumîtsuliortutútaoĸ pigínauneĸarput, taimáitumigdlo erĸumîtsuliorsínáussusertik atornialerpât. igdloĸarfingme inuit kíkutdlũnît ornigúsínauvfiáne ássilissat mardluk titartarpait. sujugdlermik Jîsusip Jerusalâmut iseriartornera “ĸanilârdlune siutitûp ĸâne ĸimugserdlune.” (Mat. 21, 5). ajoĸersugkanilo ilagalugit angalaortoĸ, nungutdlarnikunik atissaĸardlutik kamigdlângavdlutigdlo. tamatuma saniane titartarpât pâvíkormiut ingerdlaornerat: pâvip heste alutornavigsunik pisatsersugak hesterfigalugo, akisôrssuarnik atissaĸardlune pingasulingmigdlo niaĸoruteĸardlune, nipilerssortunik sujuleĸardlune, palasiunernigdlo palasinigdlo takoránivigsunik maligteĸardlune, ingerdlaoĸataussunik.

tamássa ajoĸersũssineĸ tamane, akimanerne inuínarnilo, uitsatigissagssaĸ. inugparujugssuit aggiáput ássilíssat ĸimerdlôriartordlugit pâsíssutigssartâlo pâsiartordlugo. ĸavsîtdlo Kristusip, Nâlagkavta, nikannarpalugdlunilo manigũssusia, táussumúngalo kivfartortûnerartup ajugausimarpalungneranit makitaniarpalungneranitdlo, Kristusip píssusianut akerdliussumit kivdlingneĸarput. Pragime uivernerssuaĸalerpoĸ, uvdlutdlo ingerdlanerine takornartat ínardlerneĸarumanatik autdlartariaĸalerput. ajoĸersuisimaneratdle puigulertorneĸángilaĸ. Husip ássilíssat kivdlíssutigeĸalugit bîbile Wicklifivdlo atullgkiai perĸigsârnerussumik ilisimassagssarsiorfigilerpai. iluarsautigssat Wicklifip igdiersugai sule tamákerdlugit akuerivigsínáungíkaluardlugit pâveĸarnerup píssusivia ersserĸingnerussumik pâsiartulerpâ, taimáitumigdlo palasiussut makitássusiat, pingârniássusiat aserûtáussusiatdlo sákortusiartortumik agssuarai.

Bøhmenimit ĸáumarĸut Tyskiandimut siaruarpoĸ, tássa Pragip universitetiane perugdluliornerit kingunerissanik ilíniarnertût huntritigdlit ardlagdlit nunamingnut angerdiarmata. tamákua ilaisa ĸavsît bîbtle illsimussLlĸarfigilerĸârpât Hus avĸutigalugo, angerdlarêramigdlo îvangkîlio nunagissamingne sarĸúmiútalerpât. [42]

Pragime píssusiussunik nalunaerutit Rûmamut apũput, Husilo pâvimut ĸaerĸuneĸarpoĸ. perĸuneĸarnine tamána Husip nâlásaguniuk toĸutáungitsôrnaviángilaĸ. Bøhmenime kúngíkut, universitetip, akimarnit nâlagkersuinermilo atorfigdlit peĸatigîgdlutik pâve sâgfigât Hus akuerineĸarĸuvdlugo Pragime unĩnardlune sivnersigissaminik Rûmamut autdlartitaĸarsínaorĸuvdlugo. pâvip ĸínutigineĸartoĸ tamána akuerinago Husip erĸartũssagssángortitauvdlunilo toĸutagssángortitaunigssâ sulíssutigilerpâ, tauvalo Prag ilagîngnit avigsârtípâ.

taimatut aulajangîneĸ taimaníkut tamatigut uípatdliutigineĸangârtarpoĸ. ilagîngnit avigsârtitsinerme suliarineĸartut inungne pâvip Gûtimut sivnĩssûneranik ugperissalingne ĸununaĸaut, isumaĸaramik pâvip ĸilaup ániartitsiviuvdlo matuersautai tigumiardlugitdlo timíkut anersãkutdlo ítutigut pitdlaisitsisinaussoĸ. nunaĸarfik ilagîngnit avigsârtitaussoĸ ĸilaup isâvfînut mátúneĸartutut isumaĸarfigineĸartarpoĸ, taimalo toĸussut pivdluarfît igdlugssainut iserfigssaĸarsorineĸángitdlat pâvip isumákêrfigingningnigssâ tikitdlugo. tamatuma nalunaerĸutigssâtut ĸununaĸissumik imailiorneĸartarpoĸ: gûtisiornermik suliagssat tamarmik unigtitaussarput. oĸalugfît matuneĸartarput. katíkumassut iliveĸarfingme katitíneĸartarput. toĸussut nunamut tangeĸartitamut ilineĸarĸussaunatik kugssinerne narssáinarmilũnît nagdliútorsiutigineĸángivigdlutik ilissaussarput. taimailiorníkut ilagît rûmalerissut ĸunusâriniartarput inuit nâlagarsiortíniardlugit ánilârtíniarângamikik.

Pragime uivernerssuaĸalerpoĸ. ĸavsît Hus perdlorĸussaunermingnut pissûssutut únerdlûtigât rûmalerissutdlo akiniainigssãnut túniúneĸarĸuvdlugo. perugdluliornerdle unigfigssaĸartíkumavdlugo iluarsaerĸingniartoĸ igdloĸarfingmut inúngorfigissaminut uterpoĸ. Husip suliagssane taimaitíngilai, erĸaminutdle angalaordlune inugpagssuit katerssũtartut oĸalũssivfigissarpai. taimáitumik pâvip îvangkîlio ĸunussiariniardlugo iliornera îvangkîliup siaruarsautigĩnarpâ. “sagdlusuíssúme pârdlagdlugo ĸanoĸ-iliorsínáungilagut, kisiáne sagdlusuíssut iligalugo.” (2 Kor. 13, 8).

mána tikitdlugo Hus kiserdliordlune sulisimavoĸ, mãnale Hieronymusip tuluit nunãnĩsimavdlune Wicklifivdlo ajoĸersûtâ ilagsisimavdlugo iluarsaerĸingniarneĸ ilánguvfigâ. mãnákumît angutit táuko mardluk inûnermingne avigsârtugssaujungnaerput, toĸúkutdlũnît avigsârtugssausimanatik. poĸerdluássuseĸ, oĸatdloríssuseĸ ilisimatússuserdlo Hieronymusip malungnavigsumik píssuserai — píssutsit inuiaĸatigîngne nuánarineĸautigssatut iluaĸutigssat píssutsitigutdle tarníkut aulajáissusiviussutigut Hus nuimaneruvoĸ, táussuma piuáissusiata erĸarsardluarĸârtarneratalo Hieronymusip tássángáinariatârtarnera kigaitdlagsartarpâ, Hieronymusivdlo áipar- [43] me pingãssusia pâsisimavdlugo manigûtdlune sujúnersuinera nâlagarsiorfigissarpâ. mardlûvdlutik suleĸatigîlermata iluarsaerĸingniarneĸ súkagtíkiartorpoĸ.

Gûtip ĸáumarĸutigssaĸ angnertôĸ angutit ĸinigaussut táukua tarninginut ĸáumarsautigitípâ ilagîtdlo rûmalerissut kúkússutait ĸavsît táukunúnga sarĸúmersitdlugit, kisiáne ĸáumarĸutigssaĸ silamiunut pigssarsiarititagssaĸ tamákerdlugo pigssarsiaringilât. kivrune táuko avĸutigalugit Gûtip ínugtane katûliussutsip târneranit aniguisitdlugit tasiorpai, kisiáne aporfigssarparujugssuarnik nâpitagssaĸarput, pisínauneratdlo nâpertordlugo avdloriarnerit atausiákârdlugit tasiorpai. ĸáumarĸutigssaĸ taillât atautsikut ilagsísavdlugo piarêrsimángitdlat, taimáitoĸásagpat tunúsimásagaluarput, sôrdlo sivisûmik târsiorsimassut seĸernup uvdlup ĸerĸane ĸíngorfigigângatik tunútartut. taimáitumik Gûtip ĸáumarsautigssat angnikitsúkûtârtumik angutinut pingârtortaussunut sarĸúmiúpai inuiaĸatigît ilagsingnigsínauneránut nâpertũtumik. ukiut huntritilíkûtât ingerdlanerisigut sulissugssat ilumôrtut inuit pissariaĸarneratut ilullrsaivigineĸarnigssãne malingnaussugssausimáput.

ilagîngne avigsârsimaneĸartuáinarpoĸ. pâvit pingasûvdlutik nâlagauniúnialerput, akiũneruvdlo tamatuma kristumioĸatigît perugdluliulersitdlugitdlo uivernerssuaĸ pilersípâ. kángunartuliornerit kristumiussútsip arĸagut nãmagineĸartut Husip sapĩnerujartordlune agssuarissarpai. Prag kingumut toĸoraiviussumik sorssungnigsap kigdlinganîlerĸigsutut ilerpoĸ. itsaĸ pissoĸarneratut Gûtip kivfâ únerdlûtigineĸarpoĸ “israilikúnut perdlugsiortutut.” (1 kúng. 18, 17). igdloĸarfik kingumut ilagîngnit avigsârtitauvoĸ, Husivdlo igdloĸarfik inúngorfigissane ornerĸigpâ. ilumôrdluardlune Betlems kapelime nalunaiaissarnera kipitíneĸarpoĸ. sagdlusuíssúmik nalunaiaissutut inûnine akigitínago kristumiut tamákerdlugit ĸutsingnerussumit oĸalugfigissagssarai. Europap perdlugsiornere ikiorserumavdlugit Konstanzime ilagît atautsimîtitsiput. atautsimîtitagssat táuko Sigismundip kigsautigissâ nâpertordlugo pâvit ilãnit Johannes XXIII-ánit ĸaerĸuneĸarput. pâve Johannes ernumaĸalune tikiúpoĸ. taimáitordle takoránersorujugssuarmik Konstanzimut iseriartorpoĸ palasiunernik angutinigdlo kúngíkormiorpâlugssuarnik ingerdlaoĸateĸardlune. igdloĸarfingme ilagît nâlagkersuissutdlo pissortaussut nâpigiardlugo tikitdluarĸuvât. ĸilãngussarssûp takoránivigsup pissortaussut sisamat ingerdlatâta pâvip niaĸua ĸulangersimavâ timiussaĸ nerdlîviliartitsinerme atugagssaĸ sujorâne angatdláneĸarpoĸ, palasiuneritdlo (kardinalit) akimarnitdlo ássuvfátorssûvdliltik ingerdlaoĸataussut. takoránerdluínarput.

taimailineragut angalassup avdlap Konstanz tikíkiartorpâ. Husip navianartorsiornigssane nálungilâ. ikíngutigissane takorĸingnaviá- [44] ngitsutut inûvdluarĸuvai, angalanerminilo ikuatdlagauvfigssaminut ingerdlassutut misigivoĸ, nauk agdlagartaĸ ínardlerĸussáungissut Bøhmenip kúngianit nagsaraluardlugo avĸutânilo taimáitumigtaoĸ kaisarimit Sigismundimit tunineĸaraluardlune, taimáitordle piarêrsainermine toĸutaujartortugssatut ilimasugpoĸ.

angalanermine Husip ajoĸersuisimanerme kingunerisa siaruariartorsimanerisa nalunaeĸutait takussáinarpai, ilagsivdluarneĸartaĸaordlo. inuit katerssûtdlutik ilagsiartortarpât, igdloĸarfîtdlo ilaine pissortaussut avĸusinertigut ingerdlaĸatigissarpât.

Konstanzimut pigame Hus piumassardluínarminik iliorsínautitauvoĸ. ínardlerĸussaunane kaisarip agdlagânik tigusimassaminut ilángutdlugo pâvip nangminêrdlune neriorssorpâ sernigiumavdlugo. sivitsúngitsordle neriorssûtit tamáko uniorĸutitdlugit iluarsaerĸingniartoĸ tigussauvoĸ pâvivdlo palasiuneritdlo perĸússutât nâpertordlugo inêránguamut tujorminaĸissumut parnaerússauvdlune. kingusingnerussúkut Rhinenip akiane patdligtailissamukáuneĸardlune tássane parnaerússauvoĸ. pâvip únerĸaserdlússutse iluaĸutigingãngilâ, sivitsúngitsordlo tássanísaoĸ parnaerússauvoĸ. ilagît atautsimîtitaiga pinerdlugtutut ajornerpâtut pissûtípât — inuartutut, palaseĸarfingnik niorĸuteĸartutut arnauneĸartutut ãmalo “taineĸarsínáungitsunigdlũnît ajorteĸartutut” pissûtíneĸardlune. tamássa ilagît atautsimîtitaisa nangmingneĸ erĸartũssutât, kîsalo pâve niaĸorúminik arsârneĸardlune parnaerússauvoĸ. taimatútaoĸ pâveĸatai mardluk soraersíneĸarput pâvigssamigdlo nutâmik ĸinersineĸarpoĸ.

Husip parnaerússaunera Bøhmenime kamautigineĸaĸaoĸ akimarnit pingârtortaussut ilagît atautsimĩtuinut angutauserneĸ tamána ilungersortumik agssuardliutigât. kaisarip ajoĸusernavêrĸússúmik uniorĸutitsinigssaĸ akuerssissutigiumanago Husip erĸartũneĸarnigssâ sivisûmik akerdlileraluarpâ. kisiáne iluarsaerĸingniartup akerai ajordlutigdlo ilungersoĸaut, kîsalo ajugáuput.

náparsimanermit parnaerússausimanerminitdlo nukigdlârtitausimavdlune — inêrĸame parnaerussauvfingmine siláinaĸ isugutassoĸ akornutigalugo ĸanimanartoĸalersimavoĸ toĸússutigingajagkaminik — kîsame Hus ilagît atautsimîtitainut savssartitauvoĸ. oĸimaitsunik kalungnilersugauvdlune kaisarimut sernigiumavdlune neriorssuisimassumut savssartitauvoĸ. sivisûmik kigdlisiorneĸarnermine sagdlusuíssut aulajangerfigiuáinarpâ,ilagîtdlo nâlagkersuissutdlo pissortaussut katerssũsimassut tusâtitdlugit palasiussut akornáne aserorsimaneĸ ilungersortumik agssuardliutigâ. ajoĸersũssutigissaminik utertitsinigssamik imalũnît toĸutaunigssamik ĸinigagssaĸartitaugame martêrisut pineĸarnigssane ĸinerpâ.

Hus naggámik ilagît atautsimîtitáinut savssartitauvoĸ. atautsimĩtut katerssũsimassut ĸavsîoĸalutigdlo akimaĸaut: kaisare, nâlagauv- [45] [46] fiup akimanertai, palasiunerit (kardinalit), biskorpit palasitdlo inugpagssuitdlo uvdloĸ táuna pissugssanik issigingnâriarsimassut. sivisôrujugssuarmik akiũnigssame tarnip nalúngíssusiata kivfáungíssuseĸarnerata ajugauvfigiumagâne pigdliutigineĸartugssamik sujugdlermik tamatuminga issigingnâriat kristumioĸarfingnit tamanit aggersimáput.

naggatigssaussumik aulajangiússaminik nalunaerĸussauvdlune, Hus oĸarpoĸ oĸauserisimassaminik utertitaĸarsínaunane, kaisarilo kángunartumik uniorĸutíneĸarsimassumik neriorssuisimassoĸ torĸavigdlugo issigîtigalugo oĸarpoĸ: “nangmineĸ piumassavnik aulajangersimavunga ilagît mâne atautsimîtitáinut savssariartorumavdlunga, inuit tamarmik ilisimassãnik kaisarip, sernigiumavdlunga ilumôrdluínartumik neriorssuinera nâpertordlugo.” kaisare Sigismund síngortítorujugssûvoĸ atautsimêĸataussut tamarmik ĸiviarmáne. (Bonneehose) ,

erĸartũssutaussoĸ atuarneĸarêrmat nikanarsaineĸ autdlartíneĸarpoĸ biskorpit parnaerússaĸ palasitut atitípât, ánorârssuardlo atigamiuk oĸarpoĸ: “Nâlagarput Jîsuse Kristuse nikanarsarumavdlugo ĸaĸortumik ĸagdlersauserpât, Herûtasip Pilatusimut savssarterêrmago.” oĸauserisimassaminik utertitserĸuneĸarame inuit sâgdlugit akivoĸ: “taimailioraluaruma ĸanoĸ ĸilaup tungânut ârdlorsínáusagaluarpunga? ĸanoĸ ilivdlunga inugpagssuit îvangkîliumik minguitsumik ajoĸersorsimassáka ĸiviarsínáusagaluarpáka? nâgga, táukua ánáuneĸarnigssât timimit toĸutagssángortitaussumá matumánga pi- [47] [48] ngârtineruvara.” atissâ angnikitsúkûtârdlugo pîarpât, biskorpitdlo tamarmik ingmíkut perdlorĸuvât taimailiortitdlutik. kîsalo “ĸúmut amiliartortumik nasalerpât agdlangnernik angisûnik ima agdlagfigineĸartumik: “ajoĸersuinerdlugtuvik”. Hus oĸarpoĸ: “nuánâĸalunga kángunarsautigssavnik nasaĸ tamána atorumavara ivdlit Jîsuse-â, pivdlunga kapinartulingnik niaĸoruteĸarsimassutit píssutigalutit.”

Hus taimatut atissalersorêramiko, palasit oĸarfigât: “mãna tarnit Diâvulumut perĸuvarput.” “uvangalo,” Hus ârdlordlune akivoĸ, “anersâra ivdlit agssangnut perĸuvara, Nâlagara Jîsuse-â, ivdlit utertísimagangma.” (Bonneehose; Wylie.)

tauvalo nâlagauvfiup atorfiligtainut túniússauvdlune toĸutauvfigssaminut autdlarúneĸarpoĸ. inugparujugssuit ingerdlaĸatáuput: angutit sákugdlit huntritiligpâluit, palasit biskorpitdlo akisûnik atissagdlit Konstanzimiutdlo. martyre ikuatdlaivigssamut pitugtorêrdlugo ikuatdlangnigssânutdlo sût tamaisa piarêrsimavdlugit sule atausiardlutik kajumigsârpât inûnine ánáuniarĸuvdlugo oĸautsiminik utertitsinikut. “kúkússutit sût utertísaváka?” Hus akivoĸ. “pissũssuteĸarnivnik ilisimassaĸángilanga. Gûte ugpernarsaissigâra agdlagsimassama oĸalũssíssutigisimassamalo tamatigut tarnit ajortimit támarnigssamitdlo ánáuneĸarnigssãnik sujunertaĸarsimangmata, taimáitumigdlo nuánâĸalunga sagdlusuíssut agdlautigalugulo nalunaiautigisimassara auvnik naĸíssuserumavara.” ingnernik ikualassunik kaujatdlangneĸarame tugsialerpoĸ: “Jîsuse-â, Dâvip ernefa, sáimautínga!” nipaerutivingnigssanilo tikitdlugo tugsiartuarpoĸ.

Husip timâ nunguvingmat arssakue sáungutitdlo túngavê katerssorneĸardlutik Rhinenimut igitáuput, taimalo kûgssuákut ímamut ingerdláneĸardlutik. ĸíngarssortaisa sagdlusuíssut nalunaiautigissâ nungúsoriniaraluarpât. ilimasúngivigput arssakut uvdloĸ táuna ímamukáuneĸartut inerititagssatut silarssuarme nunanut tamanut siaruarterneĸarnigssáinik, sunauvfale nunane sule ilisimaneĸángitsune sagdlusuíssúmik nalunaiaissugssanik inerititaĸarumârdlutik. nipe Konstanzime erĸartũssivingme oĸalugsimassoĸ ukiune huntritilingne tugdlerîngne akisuajuarpoĸ.. Hus pêrúkaluarpoĸ; sagdlusuíssutdle igdlersordlugo toĸússutigissâ pêrútugssausimángivigpoĸ. ugpernermigut aulajáissutsimigutdlo maligagssiuivoĸ inugpagssuit kajumigsârdlugit ániartitaugaluardlutigdlo toĸutáusagaluarunik sagdlusuíssut aulajangiuterĸuvdlugo. toĸutauneragut rûmalerissut únerĸaserdlugtumik nãkigtáissusiat silamiunut tamanut sarĸúmiúneĸarpaĸ. sagdlusuíssutsip akeraisa sulíssutigissagssaĸ piunêrúniagaraluartik sujunertaringisamingnik ikiorsersimavât.

Konstanzime sule atautsimik ikuatdlaissugssausimáput. angutip sule atautsip auata sagdlusuíssut nalunaiautigissugssausimavâ. Hieronimusip Hus ilagît atautsimîtitai ornísavdlugit nutdlalermat kaju- [49] migsârpâ nakimaitdlune aulajáiniarĸuvdlugo, oĸarfigâlo Hus navianartorsiulísagpat ikioriartorumavdlugo. ajoĸersugkap ilumôrtup táussuma iluarsaerĸingniartoĸ parnaerússaussoĸ tusaramiuk neriorssûtigissane erĸûtísavdlugo ernĩnaĸ pikivoĸ. ajoĸusernavêrĸússúmik agdlagartalerneĸarane atausĩnarmigdlo ilaĸardlune Konstanzimut autdlarpoĸ. tássunga pigame pâsivâ ingminut navialisĩnarsimavdlune Husilo aniguisínaviarnago. igdloĸarfingmit ĸimâgaluarpoĸ, angerdlamutdle angalanermine tigussauvoĸ, kalungniligauvdlunilo sákutûnit pârineĸardlune Konstanzimut pisíneĸarpoĸ. ilagît atautsimîtitainut savssartíneĸarĸârnermine suaorfigineĸarpoĸ: “ikuatdlagaule! ikuatdlagaule!” inêrĸamut parnaerúneĸardlune ániarnaĸissumik kalungniligauvoĸ igfiáinarmigdlo imĩnarmigdlo îssaĸartitauvdlune. ĸáumatine ardlalingne parnaerússausimavdlune Hieronymus nápardlune toĸorĸajâleraluarmat akeraisa ánáisasoralugo saimanerussumik pilerpât, kisiáne ukioĸ ilivitsungajak parnaerússivingmĩtariaĸarpoĸ.

Husip toĸutaunera katûgdlit neriûtigissãnik kinguneĸángilaĸ. akornuserumanago neriorssorneĸarneranik uniorĸutitsineĸ kamautigineĸardluinarmat ilagît atautsimîtitait aulajangerput Hieronymus ikuatdlangnago ajornángigpat oĸautigisimassânik utertitserĸuvdlugo píngitsailiniarumavdlugo. atautsimîtitanut savssartineĸardlune ĸinigagssaĸartitauvoĸ oĸautsiminik utertitserĸuvdlune imalũnît ikuntdlatauvdlune toĸutáusavdlune. parnaerússaulerĸârnermine toĸutusimagaluarune saimanerussumik pineĸarsimásagaluarpoĸ nâgdliugtitaungârsimaneranut nalerĸiutdlugo, mãnale Hieronymus náparsimanermit nukigdlârsimavdlune ikíngutiminitdlo avigsârtitauvdlune ernumavdlunilo ilimasupilugtitauvdlune tarnimigut aulajáituáinarneĸ sapilerpoĸ. akuerssivoĸ katûgdlit ugperissât aulajangerrigalugo ilagît atautsimîtitait nâlagarsiorfigiumavdlugit. neriorssuivordlo Wicklifip Husivdlo ajoĸersûtãnik agssuardliutit akueriumavdlugit, “sagdlusuíssut iluartoĸ” sarĸúmiúsimassait kisîsa pínagit. (Bonnechose).

taimailiornermigut Hieronymusip tarnime nalúngíssutâta nipâ nipangersarniaraluarpâ erĸartũneĸarnigssanilo anigorniaraluardlugo. parnaerússiviuvdle inêrénguane nipaitsume ĸanoĸ iliorsimanine ersserĸingnerussumik pâsilerpâ. Husip sapĩssusia ilumũssusialo erĸarsautigai, tamatumúngalo nalerĸiutdlugo nangmineĸ sagdlusuíssúmik asigínaisimanine isumaliorĸutigâ. erĸarsautigâ ajoĸersuissoĸ Gûtiussoĸ kivfartũkumavdlugo neriorssorsimassane, pivdlune sánillunssulingme toĸutausimassoĸ. oĸautsiminik utertitsíngíkatdlartitdlune nâgdliugkaluaĸalune Gûtimit ĸularnángitsumik iluarineĸarnine tugpatdlersautigisimavâ, mãnale tarnimigut perĸigsimineĸ ĸularnerdlo áninutigilerpai. ilisimavâ rûmalerissunit erĸigsisitáusagu- [50] ne oĸautsiminik sule amerdlanerussunik utertitaĸartariaĸásavdlune. avĸutigiligkamigut tunússivingnigssaĸ kisiat ornitagssarisínauva. Hieronymus aulajangerpoĸ, sivikitsuínarmik nâgdliungnigssaĸ anigorniáinardlugo Nâlagke tunúkumanago.

sivitsúngitsoĸ atautsimîtitanut savssartitaorĸigpoĸ. erĸartũsslssut utertitsinera nãmagisimángilât. Hus toĸúsimagamíko ûmigssuinermingne uverisimáput. sagdlusuíssut kisiánertaĸángitsumik tunúkuniuk aitsât Hieronymusip inûnine ánáusínauvâ. aulajangersimavordle ugperissane miserratiginago martyreĸatimisut ikuatdlagaujumavdlune.

tunússinerigaluane taimaititdlugo ĸanigtúkut toĸussugssatut savssardlune ingminut igdlersorsínautitaujumavdlune norĸaivoĸ. oĸalugsínautísaguníko oĸausigssaisa súniuteĸarsínaunigssât ĸunugalugo palasiussut perĸuvât pasigdligaunine ilumôrneráinarĸuvdlugulũnît miserratigisínáusagâ. Hieronymusip nâpertuivdluángíssuseĸ tailla sualugtigissoĸ agssuardliutigâ: “uvdlune 340-ne nãkigtaeĸissumik parnaerússautísimavavsinga, ipermiutitdlunga tipigtumik tamanigdlo pigssaileĸisitdlunga. tauvalo savssartitdlunga tusarumanangalũnît akerarinerpaussáka tusarnârpase ... ilumutangutauguvse silatût, silamiut ilumut ĸáumarĸutigigpase, tauva mianerssoritse nâpertuivdluássuseĸ uniorĸutínavêrsârdlugo. uvanga inuínánguákulûvunga ĸajangnartoĸ; lutinera pingâruteĸangãngilaĸ, nâpertuivdluartumigdlo erĸartũsserĸugavse ingminut pinerunanga ilivse pineruvavse.” (Bonnechose).

norĸáissutigissâ kîsame akuerineĸarpoĸ. erĸartũssissigssane najortigalugit Hieronymus sêrĸumiardlune ĸinuvoĸ erĸarsautine oĸausigssanilo Gûtip anersâvanit sujulerssugaorĸuvdlugit sagdlusuíssúmut akerdliussumik oĸartôrĸussaunane ajoĸersuissumutdlũnit kángunarsautaussumik oĸarumanane. taimane Gûtip ajoĸersugkanut sujugdlernut neriorssûtâ Hieronymusíkut erĸûtíneĸarpoĸ: “nâlagarssuarnutdlo kúnginutdlo pisíkumârpâse uvanga pivdlunga táukualo inuiaĸatigîtdlo nalujungnaerutigssãnik ... taimale pisigpase, isumakulúsángilase ĸanordlũnît sumigdlũnît oĸalúsassuse, taimailissúkut oĸausigssavsínik tunineĸásagavse, ilivse oĸalugtũngínavse, atâtavsile anersâ iluvsíne oĸalugtûngmat.” (Mat. 10, 18-20).

Hieronymusip oĸausê akeraine agdlât tupigusûtigineĸarput. ukioĸ nâvdlugo inêránguame atuarsínaunanilo agdlâtdlo issigissaĸarnane parnaerússausimavoĸ, timimigut ániartitauvdlune tarnimigutdlo ernumatitauvdlune. taimáikaluartoĸ akornuserneĸángitsumik ilisimassagssarsiornigssamu t pivfigssaĸarti tausimassutut ersserĸarigsumik sákortûmigdlo nalunaiaivoĸ. tusarnârtiminut erĸartorpai anguterpagssuit iluartut erĸartũssissunit nâpertuivdluángitsunit erĸartũssaussarsimassut. kinguârîngne tamangajangne taimáitunik angute- [51] ĸartarsimavoĸ inoĸatimingnik ĸutdlarsainiarsimagamik narrugineĸartarsimassunik, kingornale nersortariaĸartutut pâsineĸartarsimassunik. Kristuse nangmineĸ erĸartũssissunit nâpertuivdluángitsunit pinerdlugtutut erĸartũssausimavoĸ.

tunússinerigaluamine Hieronymusip Husip erĸartũneĸarnera túngavigssaĸartutut oĸautigisimagaluarpâ, mãnale perĸigsimivdlune martêrip iluássusia pissũssuteĸángíneralo nalunaiautigâ. “mêraunivnit ilisarisimavara. inûvoĸ pitsavigssuaĸ, nâpertuivdluardlunilo iluartoĸ. pissũssuteĸángíkaluardlune erĸartũneĸarpoĸ ... uvanga, uvangátaoĸ toĸumut piarêrsimavunga; nâgdliûtigssaĸ akerĸama íkíngutigissûssâgkamalo uvavnut piarêrsimassât anigorniarumángilara. uvdloĸ nagdliúkumârpoĸ pissûssârtut Gûtimit ajugaĸángitsumit kialũnît sagdloĸítarsínáungisânit erĸartũneĸarfigssât.” erĸartũssissut tíkuardlugit aulajaitsumik nipilingmik oĸarfigai: “Wicklif Husilo erĸartũpase, ilagît ajoĸersûtanik aulaterisimanerat píssutiginago mánale píssutigĩnardlugo: kángunartuliat palasiussune autdlâveĸartut agssortormatigik — palasiussut makitássusiat, alutornarniássusiat inûnerdlungneratdlo agssuaringmatigik. agssuardliutigissai miserratigissagssáungitsut táukunatut uvangátaoĸ agssuardliutigãka.”

âsîtdlime kamagtorssuángorput, Hieronymusilo tuaviortumik parnaerússivingmukáuneĸarpoĸ. atautsimĩtutdle ilaisa oĸausînit kivdlingneĸangârsimavdlutik inûnera ánáukumagaluarpât. ilagîngne akimassut ilaisa ornigdlugo kajumigsâraluarpât atautsimĩtitat akuererĸuvdlugit. rûmalerissunut akiũkungnaerumagpat nersornautigssanik pilerinarnerpânik neriorssoraluarpât. Nâlagkatutdle silamiut pingârtorssũssutáinik tunineĸarniaraluartutut Hieronymus aulajáipoĸ.

sivitsúngitsoĸ toĸutagssángortitauvoĸ. Husip toĸutauvfianukáuneĸarpoĸ. tugsiardlune avĸusiníkut ingerdlatitdlune kînâ nuanârpalugdlunilo erĸigsisimarpalugpoĸ. Kristuse issigâ, toĸulo ĸunugiungnaersimavâ. toĸutsissartup ikumatitagssat kukúniardlugit tunorĸungmane martêre nivdlerpoĸ: “nangânak savssarfigínga, issigititdlunga kukutsiniarit. toĸo ĸunugisimaguvko tamânĩsimásángíkaluarpunga.”

ikuatdlalerdlune oĸausĩsa kingugdlersait ĸínutáuput: “Nâlagaĸ, atâtaĸ ajugaĸángitsutit. sáimautínga ajortivnigdlo isumákêrfigalunga, nulúngiláme sagdlusuíssut pigissat asajuarsimagiga.” nipangerpoĸ, ĸardluile sule ĸinunerme auláput. tima ikumatitame nungorêrmat arssakue sáungutitdlo túngavigisimassai katerssugauvdlutik Husip arssakuisut Rhinenimut igitauput.

taimatut Gûtip ĸáumarsaissue toĸutáuput, kisiáne sagdlusuissutip nalunaiautigisimassâta ĸáumarĸutâ — sapîtdlutik maligagssiui- [52] simanerisa ĸáumarĸutât — ĸamitagssausimángilaĸ. ĸáumalerneĸ taimane nuname ĸáumalerêrsimassoĸ inuit pitsailiorniarsínaungilât, sôrdlo seĸemup ingerdlanera unigtineĸ saperât.

Husip toĸutaunera Bøhmenime narrássutigineĸardlunilo uípatdliutigineĸaĸaoĸ. inuiaĸatigît tamarmik Hus palasiussut ajússusîsigui kaisarivdlo únerĸaserdlússusiagut ajunârtitaussoĸ pâsivât. Hus sagdlusuíssúmik ilumôrdlune nalunaiaisimassutut oĸautigineĸarpoĸ erĸartũssissuilo inuartûnerameĸarput. ajoĸersũssutâ sujornatigornit angnertusiartuínartumik soĸutigineĸarnerujartorpoĸ. pâvip perĸússutai nâpertordlugit Wicklifip atuagkiai ikuatdlarĸussausimáput, kisiáne nungutáungitsôrsimassut mãna sarĸúmiúneĸarĸigdlutik atuameĸartalerput bîbilimutdlo, imalũnît bîbilip iláinakuinut inuit pigssarsiarisinausimassáinut, nalerĸiúneĸartardlutik, taimailiorníkutdlo inuit ĸavsît nâggârtut ugperissât ilagsissalerpât.

Husip sulíssutiginiagâ ajugaussutut sujuariartuínarmat toĸutsissue ilatsĩnángitdlat. pâve kaisarilo iligîlerput nâggârtut ĸunutíkumavdlugit, Sigismundivdlo sákutôrpagssue Bøhmenimut sãssússiartorput.

ularússineĸardlunilo akiũtoĸartalerpoĸ. takomartat sákutôrpagssue Bøhmenimut sãssússissalerput, nunavdlo iluane isumaĸatigĩngitsoĸartalerpoĸ. ilumôrdlutik îvangkîliumik aulajangiússissut nãkigtaitsumik malerssugaussarput.

ugpertoĸataisa Rûma isumaĸatigĩssuteĸarfigalugo ilagît rûmalerissut támartitsíssutãnit súnigaungmata ugperissatorĸamingnik aulajangiússissut ilagĩngordlutik katerssũput “ĸatángutigîngniat”nik taineĸartardlutik. taimailiornermíkut tamanit perdlorĸussauvdlutigdlo malerssugaulerput. kisiáne aulajaitdluínarput. orpigpagssuarnut ĸârusungnutdlo ĸimâssariaĸarput, kisiáne ilagîgtuáinardlutik nâlagiariartordlutik Gûtip oĸausê tusarumavdlugit katerssũtuainarput.

issertordlutik nunanut ássĩgingitsunut angutinik autdlartitaĸarput, taimalo pâsivât “igdloĸarfingne atausiákâne sule inugpâlúnguaĸarmat sagdlusuíssúmik aulajangiússaĸartunik, nangminermisut ûmigssugaussunik. pâsigujâtdlo ĸáĸane Alpine itsamitsanik ilagêĸarmat bîbilimik túngaveĸardlutik ilagîngnik rûmalerissunik aserũsimassunik agssortuissunik.” (Wylie). tusagaĸ tamána nuánârutigineĸaĸaoĸ, kingornalo kristumiut valdenseritdlo agdlagfigeĸatigîgtalerput.

îvangkîlio ilumôrdlutik aulajangiúsimajuardlugo bøhmenimiut malerssugaunermingne únuarsiortutut ĸilaup kigdlinga alapemaiserdlugo ĸaulemigssâ utarĸivât. “uvdlut atugardliornartut atoraluardlugit oĸautsit Husip sujugdliuvdlune kingomalo Hieronymusip oĸautigisimassait erĸaimavait, tássa ukiúngôĸ huntritigdlit ĸângiuterĸârtariaĸartut ĸáumalersínago. oĸautsit táuko Husip maligtainut- [53] erĸainarput Jûserfip israilíkunut oĸautigisimassainut: “uvanga toĸulerpunga, Gûtivdle takusarumârpâse nunamit matumánga pavungnartitdluse.” (1 Môrs. 50, 24) (Wylie) “ukiut 1400-gdlit nâlemeráne ĸatangutigîngniat kigaitsumik nakimaitsumigdle ineriartorput. akornusersugáungitsũngíkaluardlutik erĸigsisimatitaungajagtarput. ukiut 1500-ĸalemeráne Bøhmenime Mährenimilo 200-nik ilagîgsortaĸalerput.” (Gillet). amiákûvdlutik ikuatdlainíkut panatigutdlo nungutáungitsut, uvdlulerneranigdlo Husip oĸautigerîgânik angumeringnigtut taima amerdlatigaut.” (Wylie.) [54]

Kapitel 7—Lutherip Rûmamut kivfaujungnaernera

ilagît pâveĸarnerup târneranit aniguisitdlugit ĸaumanermut ajoĸersũmutdlo minguínerussumut sujulerssorneĸarnigssãne ĸaerĸussaussut pingârnerit Martin Luther ilagât. pilerivdlunilo ilungersordlunilo Gûtimik mianeringnigtûvoĸ. Gûtiungitsumik mianerissaĸángilaĸ bîbiliúngitsumigdlo ugpernermut túngavigssaussugssaĸartitsíngilaĸ. taimáitumik Luther naligissamine atorfigssaĸaĸaoĸ. táussumûna Gûte angnertûmik suliaĸarpoĸ ilagît iluarsarĸingnigssãnik silamiutdlo ĸáumarsarneĸarnigssãnik.

îvangkîliumik siaruarterissut sujugdlît ássigalugit Lutherísaoĸ pîtsunik sujuaissaĸarpoĸ. ĸârusuliane sulissartutut angutâ akigssarsissarpoĸ Lutherip ilíniartitaunigssânut akiliutigssatut nãmagtumik. ernerme erĸartũssíssuserissúngornigssâ sujunertarâ, kisiáne Gûtip nâlagfigssualiornerme ukiut ingerdlaneráne kigaitsumik ineriartortume igdluliortiniarpâlusôĸ. ilungersorneĸ, maĸaissineĸ sukangnersumigdlo nâlagarsiortitsineĸ nalussaĸángitsup atorpai, Lutherip inûnermine pingârutiligssuarmik suliaĸarnigssâne piarêrsautigssatut.

Lutherip angutâ angutauvoĸ piumássuseĸardluardlunilo tarníkut ítumik pigínáussusilik, ilumôrtoĸ, aulajangêriatâtdlarĸigsoĸ aulajáissuseĸardluartordlo. pissugssaussutut misigigângame suliagssane suliarissarpai kingunigssai soĸutiginagit. eĸutitáungitsumik silagssoríssuseĸarame mátútoĸarneĸ tutsuvigíngilâ. taimáitumik Luther apererĸârnane mátútúngormat iluaríngeĸâ, ukiutdlo mardluk ĸângiúnerisigut aitsât ernine isumaĸatigilerĸigpâ; kisiáne tamatuma kingornagutdlũnît isúmane avdlángortísimángilâ.

Lutherip angajorĸâvisa ĸitornamik perorsarneĸarnigssât ilíniartitaunigssâtdlo perĸigsârutdluarpât. Gûtimik ilisimassaĸarnigssamik kristumiututdlo ilerĸorigsârnigssamik iliniartítarpait. ernine tusâtitdlugo angutâ ĸinugajugtarpoĸ, ĸitornane Nâlagkap arĸanik puiugaĸarĸunago ĸaĸugulo sagdlusuíssutânik sujumukartitsisínaujumârĸuvdlugo. ĸitornat ilerĸorigsârníkut tarníkutdlo ítumik sujumukautigssãnik nâpitatik angajorĸât táukua perĸigsârtumik tamatigut iluaĸutiginiartarpait. ĸitornatik ilungersortumik perorsarniarpaît ugpertutut iluaĸutaussutut inûniarĸuvdlugit. aulajaitdlutigdlo piumássuseĸardluartûgamik ilãníkut sukangavatdlârtarput. Kisiáne [55] iluarsaerĸingniartup ilâtigut erĸúngitsumik iliortarsimanerat takusínaugaluardlugo mêrĸanik perorsaissutut nersornautigssait agssuarnartortáinit amerdlanerutípai.

piârtumik atuartúngorame Luther sukangnivigsumik pineĸartarfloĸ. angajorĸâne pîtsûngmata igdloĸarfingmutdlo avdlamut nûgdlune atuariartorame ilãníkut nerissagssarsiumavdlune igdlumit igdlumut angalaordlune erinarssortariaĸartarpoĸ, kâgkajugtarpordlo, inuit taimaníkut gûtisiornermingne ugperissapalâvisa ernumatítaĸât. ilãníkut únulerâ sujunigssaĸ ernumageĸalugo ínartarpoĸ, Gûte erĸarsautigigângamiuk tamatigut erĸartũssissutut sukanganiardlunilo nãskigtaitsutut takordlôrdlugo, atâtatut ĸilangmiussutut issignigtutut issiginago, ĸunutitsiniartututdle nãkigtaitsutut.

píssutsitdle nikatdlornangârtorpagssuit tamáko atortitdlugit Lutherip anguniagagssaĸ ĸutsigsoĸ ilerĸorigsârnermut erĸarsardluarnermutdlo túngassoĸ norĸaivigiuarpâ. ilisimassagssanik pilerigissaĸurdlunilo ilungersortûgame iluaĸutigssauvdlutigdlo perĸigsârutaussut sagdliutitdlugit takoránerdlutigdlo ĸagdlíkuínaĸ ítut tunugdliútarpai.

18-inik ukioĸalerdlune Erfurtime universitetime ilinialerame sujunigssâ ukiunit sujulînit ĸaumanerulerpoĸ. angajorĸâvisa ilevĸârníkut eĸiasuíníkutdlo nãmaginartumik akigssarsiulerdlutik pissariaĸarneratut íkiorsínaulersimavât, ãmalo ikíngutaisa silatût mána tikitdlugo sukangnersumik perorsarneĸarsimanerata akornutai iluar- [56] sarsimavait. atuagkiortut pitsaunerit ilisimassagssarsiorfigalugit erĸarsautait pingârnerussut pigiliúniarpai ilisimatûtdlo ilisimássusiat pigiliúniardlugo. agdlât sukangnerpatdlâmik perorsagaugatdlartitdlune pitsaunerussumik pivfigssaĸartitáusagune angussaĸardluartugssatut tutsuviginarêrsimavoĸ, mãnalo atugarigsârnerulerame tarníkut pigínáussuseĸarnerujartulerpoĸ. erĸaimatdlarĸigsûvdlunilo erĸarsariatâtdlarĸigsûvdlunilo ĸasusuitsumik eĸiasuitsûgame erininángitsúkut ilíniartut píkoringnerit ilagilerpai. anersãkut sulinermine nâlagarsiortitaunine silagssoríssutsimigut sujumukautigalugo inûnermine akiũnigssaminut piarêrsautigalugo.

Gûtimik mianeringningneĸ Lutherip ũmámiugâ, tamatumalo su.. junertarissamine aulajáisínautípâ Gûtimutdlo manigûtdluínartitdlugo. Gûtimit ikiorneĸartariaĸarnine pâslsimajuáinarpâ, uvdlutdlo tamaisa píngitsôrane ĸinunermik autdlarnertarpai, ajoĸersugaunigssane ikiorneĸarnigssanilo ũmámigut kipisavfigalugo. Oĸarajugtarpordlo: “ĸinungârtarneĸ tássauvoĸ ilisimassagssarsiornerup agfâ.”

uvdlut ilãne Lutherip universitetip atuagkanik katerssugausiviane atuagkat misigssordlugit bîbile latînerisôĸ navssârâ. aitsât atuagkamik taimáitumik takulerpoĸ, bîbileĸarneralũnît ilisimángíkaluaramiuk. nâlagiarnerme îvangkîliut ilamerne agdlagkatdlũnît iláinakue atuarneĸartitdlugit tusarnârtarsimagaluarpai, isumaĸarsimagaluarpordlo tamáko tássausoralugit bîbile tamarme. mãna pernardlune Gûtip oĸausê tamarmiussut takulerpai. tupigusungnermik akulingmik atarĸingnigdlune agdlagkat ivdlernartut ĸúperarpai, ũmatinllo tigdlerulugtitdlugo inũssutip oĸausê atuarpai, unitdlatsiarângame ima kigsautiglssaĸardlune: “ĸanortoĸ-una Gûtip atuagkamik taimáitumik tunilinga nangminerissagssavnik!”

ajortimit aniguerusungnermit Gûtimitdlo sáimáuneĸarusungnermit kîsa mátútoĸatigîngnut ilángutdlune mátútutut inûnialerpoĸ. tássane nikanarnerpânik suliagssíneĸartardlunilo igdlut angalaorfigalugit ĸinujartortitaussarpoĸ. inersimassûlerame atarĸineĸarnigssaĸ pissariaĸaleramiuk taima nikanartigissunik suliagssaĸartitauneĸ manigũnartorâ. manigũtitauninile nãmaglgtardlune atorpâ ajortiliússutse píssutigalugo pissariaĸarsorigamiuk.

uvdlut tamaisa suliagssane akornutigíngíkângamigit atuartuartarpoĸ, sinísaingajagdlune pilimanángitsumigdlo nerissarnigssaminutdlũnît pivfigssaĸarpiarane. tamanit nuánarinerpaussarpâ Gûtip oĸausê atuásavdlugit. bîbile mátuvfiup îgânut kalungniligaĸ navssârisimavâ, táunalo ornigkajugtarpâ. ajorteĸássutse itisiartortumik misigititdlugo isumákêrfigineĸarnigssane erĸigsisitaunigssanilo nangmineĸ suliamigut anguniaraluarpai. atugardlioĸalune inûtitdlune îsíngíniartarnikut, únuame pigârtarnikut ingminutdlo iperartorníkut ajússutse mátútutut inûníkut iluarsineĸarsimángitsoĸ aju- [57] gauvfiginiaraluarpâ. Gûtimit iluarineĸarsinaujumavdlune tamaviâraluaĸaoĸ, kingornalo agdlagpoĸ: “ilumut mátútûgaluarpunga ugperdluartoĸ, mátútoĸarfigissavnilo maligtarissagssat sukangaverĸigsârtumik maleruardlugit. ilumut mátútoĸ súkutdlũnît mátútutut luliaĸarníkut ĸilangmut pisínautitáusagaluarpat taima pisínautitausimásagaluarpunga ... sivisunerungâtsiartumik taimatut ingminut nâgdliugtísimagaluaruma toĸússutigisimásagaluarpara.” taima sukangavdluínartigissumik nâlagarsiornine píssutigalugo nukêrukiarlorpoĸ ilisimajungnaertalerdlune, tamatumalo kingunere kingorna ajugauvfigivíngilai. taimale tamaviârtuartigigaluardlune tarnâ nanertugaussoĸ tugpatdlersautigssarsíngilaĸ, kîsalo isumatsagdluínalivigpoĸ.

Luther aniguissugssaujungnaivigsutut ilermat Gûtip ikíngutigssauvdlunilo ikiortigssânik autdlartitsivigâ. Staupitzip ugperdluartup Lutherip ũmatâ Gûtip oĸausînut angmartípâ, kajumigsârpâ ingminut issigiungnaerĸuvdlugo, Gûtip inatsisânik uniorĸutitsisimassutut nâgssáungitsumik pitdlagaunigssaĸ ilimagiungnaerĸuvdlugo Jîsusimutdlo ajortinik isumákêrfigingnigtumut, ánáussissumut orniguterĸuvdlugo. “ajortitit nâgdliûtigiungnaerdlugit ánáussissoĸ or- [58] niguk, pákutísavâtit. táuna tatigûk, iluartumik inûnera utertitsissututdlo toĸunera isumavdlûtigalugit ... Gûtip ernera tusâjuk! inúngorpoĸ Nâlagkamit iluarineĸautigssangnik. ilingnik asangnigtôrĸârtoĸ asaniaruk!” sáimáunermik oĸariartortoĸ táuna taima oĸalugpoĸ, oĸausîlo Lutherip kivdlíssutigingârpai. pâsinerdluinerit pigiliúpatdlâgkat sorssungârĸârdlugit sagdiusuíssut ilagsisínãngorpa, tarnâlo ernumassoĸ erĸigsivoĸ.

Luther palasíngortitauvoĸ, mátuvfiuvdlo avatâne atorfinigdiune Wittenbergip universitetiane professoríngorpoĸ. tássane bîbile oĸautsine agdlarĸârsimavfîne ilisimassagssarsiorfigilerpâ.

sule Luther pâvíkut ilagîgsáinut ilumôrdluínartûvoĸ, tássûnákutdlo avdlángornigssaminik erĸarsauteĸángíkaluarpoĸ. erssíngitsup piumassâgut Rûmamut tikerârtitauvoĸ. pisuínardiune Rûmaliarpoĸ, avĸutâne mátuvfingne akúnítardiune. Italiame mátuvfît ilãne pigigsâruterpagssuit, inûvdiuarniutigssarpagssuit takoránertorpagssuitdlo takussane tupigusûtigeĸai. tássane mátútut akigssarigsârdluinartut inigigsâĸaut, pitsaunernik akisunerpânigdlo atissaĸarput nerissarigsâĸalutigdlo. erĸarsautimigut ernumássuteĸangârdlune Lutherip píssutsit tamáko nangmineĸ pilimanángitsumik nangminigssarsiujuitsumigdlo inûnerminut nalerĸiúpai. pâtsivêrútutut misigivoĸ.

kîsame Rûma alákarpâ, takussanilo kivdlíssutiginermit nunamut patdlordlune nivdlerpoĸ: “Rûma iluartutit, ilagsivavkit!” igdloĸarfigssuaĸ iserfigâ oĸalugfîlo iserfigissardlugit; palasit mátútutdlo oĸalugtuait alutornartut tusarnârtarpai nagdliútorsiornartumigdlo ilerĸorerĸussat maleruardlugit. sumutdlũnît pigângame tupigusûtigalugitdlo amîláuminarissaminik takussaĸartarpoĸ. palasiussut nikanarnerussut akimanerussutdlo tamarmik gûtĩssusiat takuvâ. palasiussut kángunartunik ĸuiasârissarnerat, agdlât oĸalugfingme erínersârtitdiutik, ánilârutigivigtarpai. mátútunut igdloĸarfingmiunutdlo akuliútarnermine aserũneĸ inûnerdiungnerdlo takussarpai. igdloĸarfingme iluartûtitame sumutdlũnît ĸiviarângame iluartunik nalingínautitsinermik takussaĸartarpoĸ. “Rûmame ajortuliortarnerit kángunartuliortarneritdlo kialũnît takordlôrneĸ sapísavai,” taima agdlagpoĸ; “tamáko takutínagit tusartínagitdlo ugperissagssáungitdiat. taimaingmat oĸartarput: “unerivfeĸarpat Rûma tamatuma ĸâvane túngaviligausimásaoĸ. itinerssûvoĸ ajortit tamalârpagssuit puilavfiat. ” [59] ĸanigtúkut nâlagkiutimigut pâvip kíkutdlũnît “Pilâtusip majuartarfianut”, tássagôĸ ánáussissivta erĸartũssivingmit aterfigisimassâ tupingnartuliákut Jerûsalâmit Rûmamut nũsimassumut, majuarumassut isumákêrneĸautigssamik neriorssorsimavai. Lutherip uvdiut ilãne majuartarfik táuna majuarfigilísavdlugo tássángáinaĸ nipe kagdiernertut nipitutigissoĸ tusâvâ oĸarfigigâne: “iluartoĸ ugperníkut inũsavoĸ.” (Rûm. 1, 17). nikugterasuardiune kángusugdiunilo ánilâĸalune ĸimagutipatdlagpoĸ. bîbilime agdlagsimavfik táuna tarnimigut súniuteĸartítuarpâ inûnine nâvdlugo. mãnákumît sujornagornit ersserĸingnerussumik pâsisimavdlualerpâ inûp nangminêrdlune suliai ánássutigssáungingmata Kristusivdlo nersornautâ ugperísavdlugo ĸanoĸ pissariaĸartigissoĸ. issai pâveĸarnerup tatiginángíssusianut uisitáuput kingorna tagpîtdlisitagssáungitsumik. Rûma alaramiuk ũmamigut tunúpâ, tamatumalo kingorna avigsârut agdlillrtuinarpoĸ, kîsaio pâvíkut ilagîgsait atássuteĸarfigiungnaivigdlugit ĸimápai.

Rûmamit angerdiarame Luther Wittenbergip universitetiane gûtisiornermut túngassumik doktoringorpoĸ. aitsât taima agdiagkanik iluartunik asangâgkaminik ilisimassagssarsiornigssamut pivfigssaĸartigilerpoĸ. uniorĸutitagssáungitsumik neriorssuisimavoĸ Gûtip oĸausê perĸigsârtumik pâsiniarumavdlugit inûtitdiunilo ilumôrtumik oĸalũssíssutigiumavdlugit, pâvitdlo oĸausê ajoĸersũssutaitdlo soĸutigiumanagit. mátútuínaujungnaerdiunilo professorĩnaujungnaerdlune pigínauneĸartitaussutut bîbilimik nalunaiaissûlersimavoĸ. pârssissugssatut ĸaerĸussauvoĸ Gûtip ínugtai sagdiusuíssúmik erinisugdlutigdlo kâgdluligdlusôĸ ĸilalersut pârissagssavalugit. Er- [60] sserĸivigsumik ajoĸersuivoĸ kristumiut bîbilimik túngavigssaĸángitsumik ajoĸersûtinik sûssunigdlũnît ilagsissaĸarĸunagit. taima oĸarnera pâvip ĸutdlersaussutut oĸartugssaunerata túngavigpiânut sãssússineruvdlune iluarsaerĸingnigssap aulajangiussagssartavia imarâ.

inuínait erĸarsautaisa Gûtip oĸausînit pingârnerutitagssaunerisa navianautât Lutherip pâsivâ. grîkerit erĸarsartausiánik kristumiússutsimut kátutsiniartut (skolastikerne) ugpíngíssusiat sujôranane sãssúpâ erĸarsarnermilo gûtisiornermilo erĸarsariartauseĸ sivisôrujugssuarmik inuiaĸatigîngnut súniuteĸarpatdlârsimassoĸ akiordlugo. ilisimatusautit taimáitut iluatingnauteĸángitsutut agdlâtdlo akornutaussutut narrugai. tusarnârtimilo erĸarsautait tamákunínga ilisimatûniartut pingâruteĸángitsumik erĸarsariatâtdlarĸíssusiánit sagdlusuíssúmut avdlángujuitsumut pruvfîtinit apustilinitdlo Sarĸúmiúneĸartunut sangutíniartarpai.

inugpagssuit katerssũtartut oĸariartûtigissâ tusarnârĸigsârdlugo nuánârutigingârtarpât. mána tikitdlugo ajoĸersûtinik taimáitunik tusángisáinarsimáput. ánáussissup asangningneranik ãmalo táussuma auagut isumákêrfigineĸarnigssamik erĸigsisitaunigssamigdlo nalunaerutigineĸartoĸ ũmatimíkut tipaitsûtigalugulo neriûtigât. Wittenbergime ĸáumarĸut ikíneĸarpoĸ nunarssûp nunaĸarfînut ungasingnerpânut ĸíngortitsivdlune ĸáumariartortuartugssamik.

kisiáne ĸaumaneĸ târnerdlo ingmingnut akuliúsínáungitdlat. sagdlusuíssut támartitsiniutdlo soraernaviángitsumik akerarîgput. táukua ardlât napatíniardlugulo igdlersorumagáine akerdlia sãssutdlugulo aserorterniartariaĸarpoĸ. ánáussissoĸ nangmineĸ oĸarsimavoĸ: “erĸigsinermik pínanga panamik nagdliutitsiartorpunga.” (Mat. 10, 34). iluarsaerĸingnerup autdlartínerata ukiorpâlúnguit kingornagut Luther oĸarpoĸ: “Gûtip sujulerssúngilânga, sujumut nukingisârpânga, angatdlápânga. ingminut nâlagáungilanga. erĸigsisimavdlunga inûjumagaluarpunga; kisiáne uivernerssûp mumisitsineritdlo akúnerpiãnut igitauvunga.” tamássame akiũtariaĸalersimavoĸ.

ilagît rûmalerissut sáimauneĸ niorĸutigssángortísimavât. aningaussanik taorsîssut ilissivê âlterit saniánut inigssíneĸarput nuisitsissutdlo pisiniartutdlo suaortáunerat akisuavoĸ. (Mat. 21, 12). Rûmame Pîtrusip iluartûtitap oĸalugfissârssuata sananeĸarnigssâ patsisigssaliutdlugo isumakêrneĸautigssamik agdlagartat pâvip akuerssineragut inungnut piumassunut tamanut niorĸutigineĸarput. aningaussat inuit ajorteĸarnertik píssutigalugo akiliutigissait atordlugit nâlagfiliornialerput Gûtip patdlorfigineĸartarfigssânik.

Tysklandime isumákêrneĸautigssamik agdlagartanik pisiniartitsinerme atorfilik pissortagssángortitaussoĸ Tetzelimik ateĸarpoĸ. sorraeĸalune sagdluvdluínartunik oĸalugtuaĸátârpoĸ inúnguákuluit [61] nalussûvdlutigdlo ugpiassut pututíniardlugit. Gûtip oĸausê pigisimagaluaruníkik taimatut pututitaussarnaviángíkaluarput.

Tetzel igdloĸarfingmut iseriartulerângame oĸariartortoĸ sujuartitdlugo autdlartítarpâ. oĸariartortoĸ nalunaertarpoĸ: “Gûtip pâvivdlo sáimáunerata isâvfise tikilerpai.” inuitdlo pissûssârdlune sagdlutôĸ Gûtiussutut ĸilangmit arĸarsimassutut tikitdluarĸussarpât. kángunartuliornerssuaĸ tamána oĸalugfingme suliarineĸartarpoĸ. Tetzelip oĸalugtarfingmit isumákêrneĸautigssamik agdlagartat Gûtip tuníssutaisut erdlingnarnerpâtut únersiutigissarpai. oĸartarpoĸ isumákêrneĸautigssamik agdlagartamik pisissup sujunigssamísaoĸ ajortuliariumagai isumákêrneĸásassut, perĸigsiminigssardlũnît pissariaĸásángilarôĸ. agdlâtdlugôĸ inûssut pĩnaratik toĸusimassútaoĸ isumákêrneĸautigssatigut anigulsitausínáuput, tássamigôĸ aningaussat aningaussivianut nákartutdlo tarneĸ akiliúneĸartoĸ ániarfingmit aniguivdlune ĸilaliáuneĸásaoĸ.

Lutherip nauk sule katûliviugaluardlune isumákêrneĸautigssanik niorĸutigdlup kángunartuliornere ánilârutigivigpai. inugpagssuit palasiuvfigissaisa isumákêrneĸautigssanik agdlagartanik pisisimavdlutik ornigtalerpât, Lutherilo ángîarfigeriardlugo isumákêrfigineĸarnigssartik ilimagissarpât, imaingilaĸ perĸigsimivdlutik sângniaranik, kisiáne isumákêrneĸautigssamik pisisimagamik. Lutherip itigartitdlugit isumákêrfigiumassángilai, oĸarfigissarpailo sângniangíkunik nutâmigdlo inûseĸalíngíkunik ajortimingne támásassut. igtôĸalutik Tetzel sâgfigalugo ángîarfigissamingnit itigartitaunermingnik nalunaerfigissarpât, ilaisalo aningaussat akiliutigisimassatik tigorĸigkumavdlugit ersserĸigsumik norĸáissutigissarpât. Tetzel kamaĸaoĸ. sujôranarnerpânik perdlorĸussivoĸ, igdloĸarfingnilo siláinarme ikumatitsissarpoĸ oĸardlunilo “pâvip perĸusimagâne ajoĸer- [62] suinerdlugtut, isumákêrneĸautigssãnut iluarnerpânut sapîserdlutik akerdlilîssut kíkutdlũnît ikuatdlagtarĸuvdlugit.” (D’Aubigné).

mãna Lutherip sagdlusuíssúmik igdlersuissugssatut suliagssane ĸunusuitdlune sulíssutigilerpâ. oĸalugtarfingmit oĸalũssissarfingminit ilungersortumik mianerssorĸussissalerpoĸ. ajortip píssusiata ajússusia tusarnârtiminut sarĸúmiútarpâ, ajoĸersortarpailo ajússuseĸ tamána inûp kialũnît nangmineĸ ĸanoĸ iliornermigut pissũssutáungínerulersísavdlugulũnît pitdlautigssap anigorneĸarnigssânik iliornigssap ajornássusianik. ajortigdlip ánássutigssatuâ tássauvoĸ Gûtimut sâgdlune Jîsusimut Kristusimut ugperneĸ. Kristusip sáumáunera pisiarineĸarsínáungilaĸ, tuníssutauvordle pissagssarineĸángíkaluartoĸ. inuit sujúnersorpai isumákêrneĸautigssanik agdlagartanik pisissarĸunagit ánáussissordle sáningassulingmut kikiagtugaussoĸ isumavdlûtigerĸuvdlugo. oĸalugtũtarpai nangmineĸ ániarnartumik misiligtagkaminik, manigũníkut ingminutdlo ániartíníkut ánangniaratdlarame, tusarnârtinilo ilumôrdlune ilungersordlunilo nalunaerfigai Kristusimut ugperníkut ingminutdlo issigiungnaerníkut erĸigsisitauvdlunilo tipaitsûtigssarsisimanerminik.

Tetzelip niuverniarnine kángunartumigdlo angneruniarnine ingerdlatĩnarmagit Luther aulajangerpoĸ kángunartuliornerit kinguneĸardluarnerussumik akornusersorumavdlugit. sivitsúngitsoĸ pivfigssarsivoĸ. Wittenbergip oĸalugfiane iluartûtitat ĸimatait ĸavsît pârineĸarput, uvdlutdlo aulajangersimassut nagdliúkângata tamáko inungnut tamanut sarĸúmersitaussarput, oĸalugfingmutdlo ornigutdlutik ángîartut tamarmik ajortimingnik tamanik isumákêrfigineĸartarput. taimáitumik uvdlune táukunane inugpagssuit ornigútarput. “iluartûtitat tamarmik uvdluat” nagdliutilermat Lutherip inugpagssuit oĸalugfingmut ingerdlaortut ilánguvfigalugit oĸalugfiup matuanut agdlagarsîvoĸ isumákêrneĸautigssamik niuvernermut agssuardliutinik 95-inik ingmíkôrtortalingmik. piarêrsimanerarpordlo aĸaguane universitetime ingmíkôrtut tamáko tamaisa agssuaringnigkumassumut kimutdlũnît igdlersorumavdlugit.

Lutherip ingmíkôrtue agdlagsimassut uitsatigineĸangârput. ĸavsêriardlutik atuarneĸartardlutik tamane nalunaiautigineĸartarput. universitetime igdloĸarfingmilo tamarme uivernerssuaĸalerpoĸ. ingmíkôrtune tamákunane pâvip inûvdlũnît avdlap kialũnît ajortimik isumákêrfigingnigtugssatut pigínáussuseĸartitáungínera ersserĸigsarneĸarpoĸ. isumákêrneĸautigssanik agdlagartanik niorĸuk ĸarnerme sujunertatuarineĸartoĸ tássauvoĸ inuit ugperissapalâgdlit aningaussarsiorfigineĸarnigssât. — Sâtanip isumagssarsiâ sagdloĸítagauvdlutik ugpiavatdlârtut tarnait támartíkumavdlugit. ersserĸig sarneĸarpordlo Kristusip îvangkîliua tássaungmat ilagîl erdlingnartûtât iluatingnarnerpaussoĸ Gûtivdlo sáimáunera tássûna nalunae- [63] rutiginerĸtoĸ tássaussoĸ kíkúnutdũnît sângniarníkut ugperníkutdlo tamatumínga ujardlersunut akigssarsiaritíneĸarane tuníssutigineĸartartok.

nauk Lutherip suliagssane autdlarnersimagaluarâ Anersâmit ivdlernartumit súnigauvdlune, taimáitordle ilungersordluínartumik akiûterĸârtínane inigagssarisimángilâ. akeraisa kángusârinerat sujunertarissainigdlo sagdlussumik nalunaeruteĸartarnerat ajornerpânigdlo pasigdlînerat, tamáko tamarmik súniuteĸángitsũngitdlat. Luther isumvdluarsimagaluarpoĸ ilagîngne atuarfingnilo atorfiliussut iluarsainiarnermine kajumigtumik suleĸatigisínáusavdlugit. Angutit atorfigdlit angnerit kajumigsârinerat neriûtigalugulo isumavdlûtigisimagaluarpâ. erĸarsautimigut ilagît uvdlunik ĸaumanerussunik atugaĸartitaunigssât ilimagilerêrsimagaluarpâ. kisiáne kajumigsârutit mitagdliutinik perdlorĸússutinigdlo taorserneĸarput.

Luther ingminut issigalune sajugpoĸ — angut kiserdliordlune silamiunik píssauneĸernerpânik akeralik. ilãníkut ilagît oĸartugssaussusiánut pikigtitsinermine ilumut Gûtimit perĸuneĸarsimanine ĸularutigilersarpâ. “uvanga kinaunerpunga pave silamiut kúngîsa tamarmik sujôragissât akerdlilersínaugavko? ... ukiune mákunane mardlugne ũmatíkut ĸanoĸ nâgdliugtigissunga, ilame ĸanoĸ isu- [64] matsagtartigissunga kialũnît ilisimaneĸ saperpâ.” taima agdlagpoĸ. taimáitordle isumatsangnerup Luther ajugauvfigivigtugssausimángilâ. inungnik ikiortigssaerúkângame Gûte sâgfigissarpâ pâsissardlugulo ajugaĸángitsume erĸigsivdluínarsínaussardlune.

iluarsaerĸingniarnermik iluaringnigtut ilât Lutherip agdlagfigisimavâ: “agdlagkat atuarníkut poĸíssutsíkutdlũnît pâsilersínáungilavut. sujugdlermik pissariaĸagkat tássa ĸinuniarnigssaĸ. Nâlagaĸ ĸínuvigûk sáimáunermigut oĸautsine ilingnut erĸortumik pâsiterĸuvdlugit. Gûtip oĸausê atuagkiortoríngisânit navsuiarneĸarsínáungitdlat, nangminerme oĸarpoĸ: “tamarmik Gûtimit ajoĸersorneĸarsimásáput.” (Juán. 6, 45). nangmineĸ ilungersornerit isumavdlûtigeĸinago. Gûte táussumalo anersâvata súnînera kisîsa isumavdlûtigíkit. tamána angutip misiligtagaĸarsimassup oĸarnera túngavigalugo ugperiniaruk.” tamána ajoĸersuineruvoĸ nalivtíne sagdlusuíssúmik ilungersornartumik avdlanik ajoĸersuissugssatut Gûtimit ĸaerĸuneĸarsorissunut pingârutiligssuaĸ. sagdlusuíssut tamána ajortup inuitdlo sagdlússutáinik iluaringnigtut narrautigiumârpât. ajortup píssaunerinut akũinerme poĸerdlúassutsip inugtutdlo ilisimássutsip saniatigut angnerussumik pissariaĸartoĸarpoĸ.

akerĸame ilerĸûssut pâvivdlũnît perĸússutai túngavigalugit sãssúkângáne Lutherip bîbile — bîbililo kisiat — túngavigalugo akissarpai. tássanĩput oĸautsit narĸigssugagssaríngisait, taimáitumigdlo Luther toĸutagssángorĸussarpât, sôrdlo jûtit Jîsuse toĸorĸusimagât. “ajoĸersuinerdlugtûvoĸ!” katûgdlit ilungersornertût taima suaortarput. “taima ajoĸersuinerdlugtigissoĸ akúneĸ atauseĸ ûmaterĸísavdlugo ilagîngnut kigdlũssineruvoĸ. toĸutauvfigssâ mássákordluínaĸ náparsiuk!”

kisiáne Luther kamagtorssuarnit ajugauvfigineĸángilaĸ. Gûtip suliagssaĸartipâ, íngilitdlo ĸilangmit autdlartitáuput pâriartordlugo. anersãkut sujumukarnigssaĸ tamane soĸutigineĸaleriartorpoĸ. nunaĸarfingne tamane ukiune huntritilíkûtâne misigineĸarsimángíkaluartumik nâpertuivdluarnigssaĸ kipisavfigineĸalerpoĸ. inuiait sivisûmik inuit ilagîngne ilerĸorerĸussáinut nâlagarsiortitausimavdlutigdlo Gûtip inuitdlo akornáne inungnik akúnermiliútunik sungiutaĸarsimagaluartut mãnákut perĸigsimivdlutigdlo Kristusimut sáningassulingmut kikiagtugaussumut ugperdlutik sângnialerput.

soĸutigingningneĸ tamána siaruariartoĸissoĸ pâvip atorfiligtaisa angnertusiartortumik ernumássutigât. Luther Rûmame atautsimĩnigssamut ĸaerĸuneĸarpoĸ ajoĸersuinerdlugtutut pasigdligaunermine ingminut igdlersorĸussauvdlune. ĸaerĸussaunera ikíngutalsa uípatdliutigeĸât. nalúngilât igdloĸarfigssuarme tamatumane aserũsimavfiungârtume martêritdlo auánik mitdluarêrsimassume [65] Lutherip navianartorsiortitaunigssâ. Rûmaliartitaunigssâ agssuardliutigalugo Tysklandime kigdlisiorneĸarnigssâ norĸáissutigât.

kîsamilo taimatut ârĸigssũssineĸarpoĸ, pâvivdlo autdlartitâ kigdlisissugssángortitauvoĸ pâvip atorfilik tátina suliagssânik agdlagfigalugo Lutherip ajoĸersuinerdlugtûneragaorêrneranik nalunaerfigâ. taimáitumik autdlartitaussoĸ perĸuneĸarpoĸ sulíssutigissagssaĸ pilertortumik kinguarsarneĸángitsumigdlo inerniarĸuvdlugo. Luther aulajáisagpat autdlartitaussuvdlo tigussarineĸ sapísagpago, tauva autdlartitaussoĸ pigínauneĸartitauvoĸ “Luther Tysklandime tamarme erĸigsivêrutísavdlugo” ãmalo “Lutherimut atássuteĸarniartut tamaisa perdlorĸuvdlugitdlo autdlartitdlugitdlo ilagîngnit avigsâtísínáusavdlugit.” (D’Aubigné).

tulmailissúkut Luther ilumôrdluartumik ikíngutigssaileĸerugtorfiane sujúnersuivdlunilo asangnigsinaussumik, taimane Gûtip isumagssuinermigut Melanehton Wittenbergimut autdlartípâ. igtôrpalugdlune piuáissutsimigut, poĸíssutsimigut, ilisimatuvdlunilo oĸatdloríssutsimigut Melanchton inûsugtoĸ iluarineĸalertordlunilo pilertorlumik atarĸissaulerpoĸ. saimássusia silagssorigdluínássusianit inornerúngilaĸ. sivitsúngitsoĸ îvangkîliúkut ajoĸersugángorpoĸ Lutherivdo ikíngutainit tatigissaunerpaulerdlune. Lutherivdlo ikiortaisa pingârnerssarât, saimássutsimigut, mianerssornermigut perĸigârnermigutdlo Lutherip sapĩssusia ilungersússusialo tapersersoramigit. suleĸatigîlernermíkut iluarsaerĸingneĸ nukigtorsardlugulo Luther kajumigsautigssarsivât. [66]

Augsburg kigdlisiuivfigssatut aulajangiúneĸarsimavoĸ, Lutherilo pisuínardlune autdlarpoĸ. pineĸarnigssâ ánilângássutigineĸangârpoĸ. issertúngitsumik sujôrasârissoĸarsimavoĸ avĸutâne toĸutaunigssânik, ikíngutaisalo kimigîserfigigaluarpât autdlarĸunago. agdlâtdlo ilungersortumik ĸínuvigigaluarpât Wittenberg ĸimákatdlarĸuvdlugo, nangmingneĸ tikerârtigalugo isumangnaitsumik sernigísavdlugo nuánârutigísagaluaramiko. kisiáne Lutherip Gûtimit suliagssarititaĸ ĸimákumángilâ. sãssúneĸangârtarnine soĸutiginago sagdlusuíssut nalunaiautigiuarumavâ.

Lutherip Augsburgimut apũneranik nalunaerut pâvip autdlartitâta tusardlugo nuánârutigivigpâ. ajoĸersuinerdlugtoĸ kigdlormôrtoĸ silarssuarme tamarme alutorineĸalersoĸ rûmalerissut piumassamingnik iliorfigisínaulínguatsiarpât, autdlartitaussordlo aulajangerpoĸ aniguisíkumanago. iluarsaerĸingniartoĸ agdlagartamik ajoĸusernavêrĸutigssamik pigssarsiniarsimángilaĸ. ikíngutaisa sujúnersorsimagaluarpât autdlartitaĸ savssarfigerĸunago ajoĸusernavêrĸúmik agdlagartaĸartínane, kaisarimitdlo piniúkumavdlugo sujúnersorsimagaluarpât. autdlartitaussup sujunertarâ Luther píngitsailivdlugo oĸauserisimassaminik utertitsisíniasávdlugo tamánale ajornásagpat Rûmaliautdlugo Husitut Hieronymusitutdlo pineĸartugssángortíniásavdlugo. ikiortigissamigut Luther súnerniaraluarpâ ajoĸusernavêrĸússúmik agdlagartalernane savssarĸugaluardlugo nangminerminut tatigingnigtumik. kisiáne iluarsaerĸingniartoĸ taimailiorrumángitdluínarpoĸ. pâvip autdlartitâ savssarfigíngilâ agdlagartamik kaisarimit sernigineĸarnigssamik ĸularnavêrsautigssamik pigssarserêrtínane.

katûgdlit aulajangersimáput Luther saimassûssârníkut akuerssisíniarĸâratdlarumavdlugo. Luther oĸaloĸatigissarângamiuk pâvip autdlartitâta ikíngutigivdluartûssârtarpâ, kisiáne piumassaĸarfigâ ilagît tamatigordluínaĸ nâlangniásagai. angutivdle erĸartũssagssame píssusia erĸortumik misiligsimángilâ. Lutherip autdlartitaussoĸ akivâ oĸardlune ilagît atarĸivdluarine, sagdlusuíssúmik aulajangiússaĸarumavdlune, ajoĸersũssutigissaminut agssuardliutit tamaisa akíssuteĸarfigiumavdlugit, ajoĸersũssutigissanilo universitetine pingârnerussune misigssugagssángortikumavdlugit. tamákuníngale akuerssiniautigalune kardinalip periausia agssuarâ, piumassaĸarfigingmane oĸautsiminik utertitserĸuvdlune kúkussûnerat ugpernarserêrtínago. .

akíssutisiarissatuâ tássaussaraoĸ: “utertitsigit, utertitsigit!” iluarsaerĸingniartup aulajangiússame agdlagkane túngaveĸarnerat ersserĸigsarpâ, aulajaitdluínardlunilo oĸarpoĸ sagdlusuíssut asigínarumanago. autdlartitaussup Lutherip túngavigssuĸnrtumik oĸausê akineĸ saperdlugit oĸalorujũtardlugulo mitautigissardlugulo ner- [67] sualârtarpâ pâvivdlo oĸausînik íssuaissarniardlune, tássa Luther oĸalorĸingnigssamut pivfigssaĸarterĸigkumángínamiuk. Lutherip taimatut oĸaloĸatigîngneĸ iluaĸutausínáungitsoĸ pâsivâ, autdlartitaussordlo piumangãngíkaluartoĸ akuerssisípâ agdlagsimassumik akíssuteĸarsínautitaunigssaminik.

tugdlianik nâpeĸatigîngnerme Lutherip navsuiaut píkunardlunilo ersserĸarigsoĸ túniúpâ agdlagkanit ivdlernartunit íssuagkanik ĸavsînik túngaveĸartitaussumik. agdlagaĸ táuna nipitûmik atuarêrdlugo kardinalimut túniúpâ, táussumale nikagingnigpalugtumik saniminui ilĩnarpâ oĸardlunilo oĸauserpagssuarnik isumaĸángitsunik íssuagarpagssuarnigdlo atortugssáungitsunik imaĸarnerardlugo. mãnale Lutherip palasiuneĸ ilisimavdluagaisigut — ilagît ajoĸersũssutigissaisigut — akerdlilerpâ oĸausîlo tamaisa atortûjungnaersitdlugit.

palasiunerup Lutherip píssutigissai tunuartitagssáungitsut pâsigamiuk ingminut nâlagkersorneĸ saperdluínalerdlune suaorpoĸ: “utertitsigit! — taimailiúngíkuvit Rûmamut autdlartísavavkit, tássanilo erĸartũssissunut ilingnik sulíssutigingnigtugssanut savssartitausínaorĸuvdlutit. ivdlit isumaĸatigissatitdlo tamaisa perdlorĸúsaváka ilagîngnitdlo avigsârtitdluse.” naggasiutdlugulo ajugausimârtumik suaorpoĸ: “utertitsigit, imalũnît tamaunga tákuterĸingnavêrit!”

iluarsaerĸingniartup ikíngutigissane ilagalugit aneĸatigai, taimailiornermigutdlo utertitsinigssaminik ilimanartoĸángínera ersserĸigsumik pâsitípâ. tamánausimangilaĸ kardinalip sujunertarisimassâ. Ilimasugsimagaluarpoĸ Luther sujôrasâriníkut ajugauvfigisínáusavdlugo. mãnale ikiortigissane kisîsa ilagalugit nikítautdlugit ĸiviartaĸátârpai sujunertarissame ilimagíngisaminik úpikâneralusôĸ uggûtigalugo.

Lutherip taimane ilungersuanera iluaĸutaussunik kinguneĸángitsũngilaĸ. inugpagssuit katerssũsimassut pivfigssarsíput angutit táuko mardluk ingmingnut nalerĸiúsínáusavdlugit aulajangiússaisalo ássigĩngeĸissut iluatingnássusiat ilumussũsiatdlo ingmingnut nalerĸiúsínáusavdlugit. ilame akerdlerissutsip angíssusia! iluarsaerĸingniartoĸ akimaniarnane, angneruniajuitdlune aulajaitdlunilo savssarpoĸ sagdlusuíssut iligalugo, pâvip autdlartitâ perrôrdlunilo angneruniardlunilo makitavdlunilo agdlagkane iluartune atautsimigdũnît ugpernarsautigssaĸángilaĸ. taimáitordle narragsimârdlune suaortarpoĸ: “utertitsigit, taimailiúngíkuvit Rûmaliáuneĸardlutit pitdlarneĸásautit!”

nauk Luther agdlagartamik ajoĸusernavêrĸússutigssaminik pigssarsisimagaluartoĸ katûgdlit pilerssâraluarput tigussarititdlugo parnerúkumavdlugo, ikíngutaisa oĸarfigât Augsburgime uníngáinaríkut iluĸutigssiuisínáungínerardlugo, taimáitumigdlo ernĩnaĸ [68] Wittenbergimut angerdlartariaĸarnerardlugo. mianerssordluínarĸuvdlugulo autdlarnigssâ issertorpât. ĸáumalersínago igdloĸarfik ĸimápâ hîsterdlune ilisimassortardlo pissortaussut pigssarsiarisimassât ilagalugo. ernumavdlune avĸusinertigut târdlutigdlo inoĸángitsutigut malugineĸarane hîsterpoĸ. akerĸat alapernaitsut piarêrsimáput toĸúniarumavdlugo. navianartut tamáko anigorsínáusanerpal? ernumavfik tamána ilungersortumik ĸinuvdlune atorpâ. igdloĸarfingmut isâvfêránguaĸ tikípât, angmarneĸarpoĸ, ilisimassortanilo ilagalugo akornuserneĸaratik igdloĸarfingmit anitdlagput. ĸimâssut anerêramik súkalissârdlutik ĸimâlerput, pâvivdlo autdlartitâta Lutherip autdlarsimanera tusaramiuk angusínaujungnaerêrsimavâ. Sãtane autdlartitailo ajorssartitauput. angut ánainaviángitsorissartik tingmíssatut nigartũmit ánagtutut aniguisimavoĸ.

pâvip autdlartitâta Lutherip aniguisimanera tusaramiuk tupigutsaĸalunilo narragdluinarpoĸ. ilagît erĸigsisimaneránik akornusîssumik tamatuminga kigdlisiuinine nersornautigingãsavdlugo isumavdlûtigisimagaluarpâ, neriungnerminile pakatsivoĸ. kamangârnermine saksenimiut nâlagât kurfyrst Frederik agdlagfigâ Luther ajuvigsunik pasigdlerdlugo, kurfyrstilo norĸaivigâ Luther Rûmamut autdlartitaorĸuvdlugo imalũnît Saksenimit anisitaorĸuvdlugo.

akíssutimine Lutherip piumassarâ pâvip autdlartrtâtalũnît agdlagkat iluartut túngavigalugit kúkússutigissaminik takutísagãne, ilumôrdluínardlunilo neriorssuivoĸ ajoĸersûtigissane taimaitíkumavdlugo Gûtip oĸausianut akerdliunera takutíneĸarsínaugpat. Gûtimutdlo ĸujamasungnine oĸautigâ, sulíssutigissagssaĸ taima iluartigissoĸ píssutigalugo nâgdliugtitaussugssatut nikagineĸarsimángíname.

kurfyrstip taimaníkut nâggârtut ajoĸersûtât ilisimassaĸarfigingãngíkaluarpâ, kisiáne Lutherip oĸausîsa ilumôrpalússusiat, ersserĸaríssusiat píkunássusiatdlo itisûmik kivdlíssutigisimavai, iluarsaerĸingniartuvdlo támarnera ugpernarsarneĸartínago sernigiumavdlugo aulajangerpoĸ. pâvip autdlartitânut akíssutigalugo agdlagpoĸ: “doktor Martin Augsburgime ilingnut savssartitausimangmat tamána nãmagissariaĸarpat. támarsimanera ugpernarsarêrsimatínago utertitsisíniardlugo píngitsailînigssat ilimagisimángíkaluarparput. nâlagauvfigissavtíne ilisimatût ilâta atautsivdlũnît Lutherip ajoĸersûtâta gûtîtsũssusianik, kristumiússutsimut akerdliússuianik ajoĸersuinerdlûtauneranigdlũnît nalunaerfigisimángilâtigut.” taimáitumigdlo kurfyrstip Luther Rûmamut autdlartíkumanagulo nâlagauvfingminit anisíkumángilâ.” (D’Aubigné).

ãmátaoĸ kurfyrstip pâsivâ Lutherip universitetime sulinera iluaĸutauvdluínarmat. iluarsaerĸingniartup oĸnlugfiup matuanut ajoĸersûtinik agdlagarsîneranit ukioĸ atausĩnĸ kângiúsimnvoĸ, tai- [69] máitordle “iluartûtitat tamarmik uvdluáne oĸalugfingmukâssartorpagssuit malungnavigsumik ikilerêrsimáput. ilagît rûmalerissut patdlorfigingnigtunigdlo pigdliutinigdlo ánaissaĸarput; táukuale taortigssáinik inuit avdlat Wittenberg ornigtalerpât, iluartûtitat ĸimatait patdlorfiginiarnagit, ilisimassagssarsiordlutigdle igdloĸarfiup ilíniarfînut ornigútut. Lutherip agdlagaisa atuagaĸ bîbile iluartûrloĸ tamane nutâmik soĸutigineĸalersísimavât. tyskitdlo nâlagauvfiánit pĩnaratik nunanitdle avdlanit tamanit universitetimut ornigutdlutik ilíniariartorput. angutit inûsugtut pernardlutik Wittenberg ersserângamíko agssatik ĸilaup tungânut ĸutdlardlugit Gûte únersiutigissarpât igdloĸarfingmit tamatumánga sagdlusuíssutsip ĸáumarĸutâ ĸáumartísimangmago, sôrdlo itsaĸ Sîunimit, tássánga nunanut agdlât ungasingnerpânut siaruartugssamik.” (D’Aubigné).

iluarsaerĸingniartup agdlagai ajoĸersûtâlo kristumiut nunãnut lurnanut apũtalerput. suliai Hollandimut Svejtsimutdlo siaruarput. atugkiai Frankrigimut Spaniamutdlo apũtarput. tuluit nunãne ajoĸersûtâ inũssutip oĸausiatut ilagsineĸarpoĸ. sagdlusuíssutdlo Belgiame Italiamilo ilagsineĸarpoĸ. tûsintiligpagssuit toĸûssarnermingnit ugpertutut inûnigssamut tipaitsungnardlunilo neriungnartumut iternialersimáput.

ilagîngne kristumiune iluarsainigssaĸ kaisarimut tyskitdlo akimanertainut kajumigsârúme Lutherip pâve ima agdlautigâ: “uípatdlernaĸaoĸ angut Kristusip sivnîssuanik taissartoĸ pingârtorssũssutsinik kaisariussup kialũnît nagdlersínáungisainik nivtarsáutoĸ takussardlugo. tamána tássaunerpa Jîsusimik pîtsumik Pîtrusimigdlũnît manigũtumik íssuaineĸ? silamiunut nâlagaunerartarpât. kisiáne Kristuse sivnerniagâ oĸarsimavoĸ: “nâlagauvfiga silamit matumánga píngilaĸ.” sivnîssup nâlagauvfia; nâlagâta nâlagauvfianit isorartunerusinauva?”

ilíniarfigssuit pivdlugit agdlagpoĸ: “ernumaĸaunga universitetit tássaussúngorumârsoralugit unerivfingmut isâvfît, agdlagkat iluartut navsuiarneĸarnigssât inûsugtutdlo ũmataisigut pigiliúneĸarnigssait eĸiasuitsumik sulíssutigíngikuníkik. kinalũnît sujúnersorumángilara ĸitornane bîbilip sagdliutitauvfigíngisânut inigsserĸuvdlugo atorfeĸarfik sunalũnît Gûtip oĸausiata sulíssutigineĸartuarfigíngisâ aserũtariaĸarpoĸ.”

kajumigsârut tamána Tysklandime tamarme siámalertordlune inuiaĸatigîingnut súniuteĸartorujugssûvoĸ. inuiaĸatigîngnit tamarmiussunit soĸutigineĸardluarpoĸ, inugparujugssuitdlo nâggârtut erfalassuata atânut katerssũput.

akiniaiumatsagdlutik Lutherip akeraisa pâve kajumigsârpât sukangnersumik aulujangîvigerĸuvdlugo. ajoĸersûtâta mássákumît perdlorĸussaunigssâ perĸússutigineĸurpoĸ. Iluarsaerĸingniartoĸ [70] isumaĸatailo uvdlunik 60-inik pivfigssaĸartitáuput, táukulo ĸângiútinagit utertitsíngíkunik ilagîngnit avigsârtitaussugssángorput.

iluarsaerĸingniarneĸ tássûna ánilârnartumik navianartorsiortitauvoĸ. ukiune huntritilingne ardlalingne Rûmamit perdlorĸussaunerup nâlagarssuit sujôralersitardlugitdlo nâlagfigssuit perdlungnik aseruingârnermigdlo nagsataĸarfigissarpai. ilagîngnit avigsârtitsíssutip perdlorĸússutauneranik erĸugaussut sumilũnît narrugissagssauvdlutigdlo sujôragissagssatut issigineĸartarput; inoĸatigissamingnut atássuteĸarĸussáungitdlat, erĸigsivêrutitaussututdlo malerssugagssauvdlutigdlo toĸutagssatut pineĸartarput. Lutherip perugdluliorfigineĸalernine tagpîvfigingikaluarpâ, kisiáne Kristuse ikiortigssamisut erĸornavêrĸutigssamisutdlo isumavdlûtigalugo aulajáipoĸ. martêrisut ugperdlunilo nakimaitsigalune agdlagpoĸ: “mãnákut pissugssat ilisimanagitdlo ilisimarusúngiláka ... perdlugssaĸ tugfigiumassaminut tungniardle, sujôrássuteĸángilanga. pilutaĸ atauserdlũnît nunamut nákartángilaĸ atâtavta piumassaríngisânik. uvagut ĸanoĸ isumagiumanerutigísavâtigut! oĸauseĸ píssutigalugo toĸunigssaĸ artornartũngilaĸ, oĸauseĸ uviníngortoĸ nangmineĸ toĸusimagaluarmat. toĸuguvta táuna inôĸatigísavarput, uvagutdlo píssutigaluta atugainik atugaĸarêruvta najugânĩsaugut nâgssáungitsumik ilagalugo.”

ilagîngnit avigsârtitsíssúmik pâvip agdlagâ tiguvdlugo Luther oĸarpoĸ: “narrugalugulo sãssúpara gûtîtsûvdlunilo sagdlûngmat ... tássûna narrugineĸartoĸ tássauvoĸ Kristuse nangmineĸ ... tipaitsûtigâra suliagssarititaĸ ajúngínerpâĸ píssutigalugo ajortunik taimáitunik nâgdliugtitausinaugama. ũmativkut kivfáungíssuseĸ angnerussoĸ misigilerêrpara, mãna kîsame nalujungnaeravko pâve tássaussoĸ Kristusip akerâ, igsiavíssârssualo tássaussoĸ Sãtanip nangmineĸ igsiavíssârssua.”

taimáitordle Rûmamit perĸússut súniuteĸángitsûvíngilaĸ. âlagarsiortitsiniarnerme atortorineĸarnerussartut tássáuput parnaerússineĸ, nâgdliugtitsineĸ panalo. aulajaitdluángíneruvdlutigdlo ugperissapalâĸarnerussut pâvip perĸússutâ sujôrássutigât, naugdlo inugparujugssuit Luther nuánarigaluarât, taimáitordle ĸavsît inûnertik iluarsaerĸingnigssaĸ píssutigalugo navianartorsiortísavdlugo erdligât. iluarsaerĸingnigssap ungasingitsúkut nungutitaunigssâ ilimanarsivigsutut íkaluarpoĸ.

taimáitordle ilungersungârdlune erĸarsarĸârdlune aitsât Luther aulajangerpoĸ ilagît ĸimákumavdlugit. uvdlune tamákunane agdlagpoĸ: “uvdlut ĸângiússortut tamaisa pâsinerujartuínarpara nangãssutit mêraunerme pigiliúsimassat igísavdlugit ajornaitsũngíssusia. ĸanordlo ániautigisimatigiga nauk agdlngsimnssut túngavigigaluardlugit pâve akerdlilísavdlugulo Kristusip akerâtut takutísavdlu- [71] [72] go! ilame ũmativkut angnikitdliorsimaĸaunga! ĸavsêriardlungame tauva katûgdlit aperĸutigigajugtagãnik ingminut aperissarsimanerpunga: “ivdlit kisivit silatûneravit? avdlat tamarmik kúkussûsínáupet? ĸanorme pissoĸásava ivdlit nangmineĸ támarsimanerit pâsinarsísagpat tarnerpagssuitdlo támartitaralugit — kiname tauva perdlorĸussáusava?” “taimatut ingminut agssortoraluarpunga Sãtanimutdlo akiûtdlunga, Kristusip aulajaitsumik oĸautsimigut ũmativkut ĸularungnaersitsinera tikitdlugo.”

pâvip Luther sujôrasârsimavâ utertitsiumángigpat ilagîngnit avigsârtíkumavdlugo, mãnalo sujôrasârutigissane erĸûtípâ. agdlagarsêrĸingníkut Luther ilagîngnit rûmalerissunit avigsârtitaussutut nalunaerutigineĸarpoĸ. perdlorĸussinikutdlo tamatumûna ajoĸersûtigissânik ilagsingnigsimassut tamarmik ilángúneĸarput. taimalo akiũnerssuaĸ autdlarnerdluarpoĸ.

akerartorneĸarneĸ atugaussarpoĸ sagdlusuíssutinik naligissamingnut túngassunik nalunaiaissartut tamarmik atortagât. Lutherip nalâne “najũtumik sagdlusuissuteĸarpoĸ” — sagdlusuíssut taimaníkorpiaĸ pingâruteĸartoĸ; taimatútaordlo nalivtíne ilagîngnut “najũtumik sagdlusuíssuteĸarpoĸ”. “táussuma pilerssârutigiumassane erĸordlugo” (Evf. 1. 11). iluarissarsimavâ inuit ássigĩngitsunik atugaĸartítardlugit uvdlunilo inûvfigissamingne píssusiussartunut nalerĸútunik suliagssaĸartitardlugit. ĸáumarĸut nangminermingnut tikiútoĸ misilísavdlugo pâsisínaussarângamíko sagdlusuíssut nutâĸ takulersínaussarpât. sagdlusuíssutdle inuit amerdlanerit mãnákut kajungerinerúngilât taimanikut pâvíkut pissarneránit. ukiune ĸângiuterêrsimassune pissoĸartarsimaneratut mãnákútaoĸ inuit isumaliutigissait oĸalugtuarsiaitdlo Gûtip oĸausianut taorsiúneĸartarput. nalivtíne sagdlusuíssutinik uvdlunut atugkavtínut túngassunik nalunaiaissut ilimasugtariaĸángitdlat iluarsaerĸingniartut sujulimik pineĸartarneránit ilagsivdluarneĸarnerunigssãnik. sagdlusuíssutip támarsimássutsivdlo ingmingnut akiũnerssuat, Kristusip Sãtanimut sorssungnera, sákortusiartortuásaoĸ silarssûp matuma oĸalugtuarissaunerata naggatigssânut. [73]

Kapitel 8—Luther inatsissartunut savssartitauvoĸ

kaisarertâĸ, Karl V, Tysklandime kaisaríngortitausimavoĸ, Rûmamitdlo autdlartitat nukingerdlutik pivdluarĸujartorpât ĸínuvigiartordlugulo iluarsaerĸingniartoĸ ajoĸuserĸuvdlugo. kisiáne Saksenime kurfyrstiussup Karlip kaisaríngortitaunerane malungnartumik ikiũsimassup ĸínuvigâ Luther tusarĸârtinago akornuserĸunago. Luther ĸínúpâ erĸartũssissugssanut ilisimatûvdlutigdlo ugperdluartûvdlutigdlo kináussusersiúngitsunut savssartitaorĸuvdlugo.

mãna isumaĸatigîkûtât tamarmik Karlip nâlagkersuilerĸârnerata kingunínguagut angutit Tysklandip nâlagauvfînit Wormsimut atautsimîgiartut alapernaisilerpait. Tysklandime nâlagaunertaussut pernardlutik kaisarertârtik inûsugtoĸ oĸaloĸatigiartúsagamíko inuiaĸatigîgtut atautsimînĩgssame tamatumane sulíssutigissagssanik pingârtunik oĸaloĸatigĩssutigssaĸarput. ilagîngne nâlagauvfingmilo atorfigdlit angnerit nunagissap ingmikôrtuinit tamanit atautsimîgiarput. inuínait pingârtortait nangminerissagssanik kingornússamingnik ilungersûtigingnigtut, ilagîngne akimanertat akimássutsimingnik nâlagáussutsimingnigdlo perrôrutigissagdlit, sákutôrĸingnerit ingerdlaoĸatigdlit, nunamit takornartanit ungasigsunit: tamarmik Wormsime nâpeĸatigîgput. inugparujugssuitdle tamákua kalrrssũneráne uitsatigineĸarnerpaussoĸ tássauvoĸ iluarsaerĸingniartumik saksenimiumik sulíssutigissagssaĸ.

kaisarip kurfyrste ĸínuvigerêrsimavâ Luther inatsissartunukarnigssamine ilagerĸuvdlugo, neriorssuisimavdlunilo sernigineĸarnigssânik agssortũssutigissanigdlo pigínauneĸardluartunik oĸaloĸateĸarnigssâne akornuserneĸángitsumik oĸalugsínautitaunigssânik. Lutherip kaisarimut savssarnigssane kigsautigivdluinarpâ.

Lutherip inatsissartunut savssartitaunigssâ tutsiungmat Wormsime tusagaĸ tamána uitsatigineĸangârpoĸ. Aleander, pâvip autdlartitâ tamatumínga suliagssaĸartitausimassoĸ tupâtdlaĸalunilo narragpoĸ tamatuma kingunigssâta ilagîngnut pâvilerissunut ajunârutaunigssâ pâsivâ. taimáitumik kaisare sâgfigalugo Lutherip Wormsiliartitaunigssâ ilungersoĸalune akerdlilerpâ. tamatuma nalâne Luther ilagîngnit avigsârtitausimavoĸ, tamánalo pâvip autdlartitâta akerdlilîneranut ilángutdlugo patsisigssatut kaisarip akuerâ. [74] kurfyrste agdlagfigâ Luther utertitsiumángigpat Wittenbergime uníngatĩnarĸuvdlugo.

tamatumûnale ajugausimârnine nãmagĩnarnago Aleanderip silatússutse tamât atorniardlugo Lutherip erĸartũssaunigssâ sulíssutigâ. autdlartitap kimigîserneragut akuerssisitausimavdlune kaisarip Karlip kîsame akuerâ sulíssutigiumassaminik inatsissartunut sarĸúmiússerĸuvdlugo. “uvdloĸ táuna autdlartitaussumut ajugausimârfiuvoĸ. atautsimitut amerdlaĸaut, sulíssutigissagssardlo pingârutiligssûvoĸ. Aleanderip Rûma igdlersorniagagssarâ ... oĸatdlorigsorssûvoĸ, pivfigssaĸartitauninilo iluagtivigpâ. isumagssuissup aulajangersimavâ ilagît rûmalerissut erĸartũneĸartínatik erĸartũssissut angnerit najortigalugit igdlersuissugssartik píkoringneĸ oĸalugtoralugo savssarnigssât aulajangersimavâ.” (Wylie).

autdlartitaussup oĸalugiautâ inatsissartut kivdlissutigingârpât. Luther isersimaĸatáungilaĸ ilagîtdlo pâvilerissut igdlersuissuat Gûtip sagdlusuíssutânik ersserĸigdlunilo kivdlingnartumik akisínáusavdlugo. iluarsaerĸingniartoĸ igdlersorniarneĸángilaĸ. ajugaussûssârnerdle tamána ajorssartitaunigssamut autdlarniutauvoĸ. mãnákumît sagdlusuíssutip támarsimássutsivdlo akerdlerĩssusiat ersserĸigsiartuínartumik pâsinarsiartortugssángorpoĸ. uvdloĸ táuna kigdligalugo ilagît rûmalerissut kingorna taima isumangnaitsigissumik atugaĸartitaorĸigtugssáungitdlat.

ilaussortaussut amerdlanerssaisa Luther rûmamiunit akiniaivigineĸartugssatut túniutísavdlugo nangâsimásangíkaluartut, taimáitordle inuit ĸavsît ilagîngne aserũsimanerssuaĸ pâsisimavdlugulo palasiussut aningausseritússusîsigut tigumatússusîsigutdlo inuiaĸatigît tyskit iluanârniarfigipilungneĸarnerat unigtíkumavdlugo kigsautigât. autdlartitaussup pâvíkûssut nâlagkersuinerat kussanarnerpâmik sarĸúmiúsimavâ. mãnale Nâlagkap ilaussortaussut ilât súnerpâ pâvíkut nâlagkersuipilungnerat erĸortumik oĸauseĸarfigerĸuvdlugo. atarĸinartumik aulajáissuseĸardlune Saksenime hertuge nikuípoĸ pâvíkutdlo támartitsivdlutigdlo kángunartuliornerat sujôranartumik ersserĸíssusilingmik nalunaiautigalugit tamatumalo kingunipilue oĸautigalugit.

Lutherip nangminêrdlune pâvikut kángunartuliornerat píkunarnerussumigdlo sapĩnerussumik agssortorneĸ sapersimagaluarpâ, oĸalugtuvdlo oĸausîsa ingangmik soĸutiginautigât, táussuma iluarsaerĸingnigssaĸ akerarivingmago.

atautsimêĸataussut uisitausínausimagaluarunik Gûtip íngilê takusimásagaluarpait támarsimássutsip târneragut ĸáumarsaivdlutik isúmanik ũmatinigdlo angmaissut sagdlusuíssúmik ilagsingningnigssamut. sagdlusuíssutsip ilisimássutsivdlo Gûtiata píssnunera tássauvoĸ iluarsaerĸingnigssap akerainik nâlagarsiortltsissoĸ, taimnlo suliag- [75] ssaĸ angnertôrssuaĸ ernĩnaĸ suliarineĸartugssaĸ piarêrsarâ. Martin Luther iláungíkaluarpoĸ, kisiáne táussumanga pingârnerussup nipine atautsimĩtunut tusardliúsimavâ.

mãna inatsissartut norĸailerput Luther atautsimitunut savssartilaorĸuvdlugo. kîsalo Aleanderip sujúnersûtai, agssuardliutai sujôrasârutailo tamaisa soĸutiginagit Lutherip inatsissartunut savssartitaunigssâ kaisarip akuerssíssutigâ Luther ĸaerĸuneĸarame agdlagursiâ agdlagartamik ajoĸusernavêrĸússúmik ilaneĸarpoĸ nunaĸarrlngmut isumangnaitsumik najorsínaussânut utersínaorĸuvdlugo. agdlagkat táuko oĸariartortup Wittenbergiliáupai Luther Wormsimut ilagissagssaralugo.

Luther kisimîtdlune angalassugssausimángilaĸ. kaisarip autdlartitâta saniatigut Lutherip ikíngutiginerpaussai pingasut ilagiumavdlugo aulajangerput. Melanehton ilaujumaĸaoĸ, ũmatimigut Luther átavigâ parnaerússaunigssamut toĸumutdlũnît ilagiumavdlugo. táullule itigarpoĸ. Luther toĸutáusagaluarpat ikiortâ inûsugtoĸ iluarsaissugssatut isumavdlûtigineĸartugssauvoĸ. iluarsaerĸingniartup Melanehton inûvdluarĸugamiuk oĸarfigâ: “utísángíkuma akerĸamalo toĸúsagpanga, tauva ivdlit ajoĸersuiuarniarit sagdlusuissutdlo aulajangersimavfigiuaruk. sivnerdlunga suliumârputit ...”

Wormsimut tikiungmat inugpagssuit isâvfingnut katerssûtdlutik tikitdluarĸujartorpât. kaisarilũnît ilagsiartordlugo inuit taima amerdlntigissut katerssũsimángitdlat.

katûgdlit pissortait isumaĸarsimángíkaluarput Luther sapîserdlune Wormsimut tákutísassoĸ, tikiúneralo uípatdliutigeĸât. kaisarip sujúnersuissune ernĩnaĸ katerssûterĸuvai periausigssaĸ ĸanoĸ ítoĸatúsavdlugo isumaliorĸutigiumavdlugo. biskorpit ilât ilungersornertûmik katûliussoĸ oĸarpoĸ: “sulíssutigissagssaĸ tamána nãmagtumik sivisússusilingmik oĸaloĸatigĩssutigerêrparput, atarĸinangârtutut kaisariussutit, angut táuna ernĩnaĸ pêrsítariaĸásavat. Sigismundip Hus ikuatdlatagssángortíngínerpâ? ajoĸersuinerdlugtoĸ ajoĸusernavêrĸússutigssamik tunissariaĸarnagulo erĸûtititsissariaĸángilagut.” kaisarivdle akivâ: “nâgga, neriorssûterput erĸûtítariaĸarparput.” taimáitumik iluarsaerĸingniartup tusarneĸarnigssâ aulajangiúneĸarpoĸ. (D’Aubigné).

aĸaguane Luther inatsissartut atautsimĩneráne ilaussugssatut ĸaerĸuneĸarpoĸ. atorfigdlit angnerit ilât suliagssíneĸarsimavoĸ

atautsimĩtarfingmut ilagísavdlugo, kisiáne ilungersordlune tikikiartortariaĸarpâ. avĸusernit tamarmik inungnik mátútumik sapîserdlune pâvimut agssortuissumik tamatumínga takungnigkumassunik tátoĸigsimáput.

kîsame Luther inutsissartunut savssarpoĸ. kaisare igsiavíssârssuarmine igsiavoĸ nâlagauvfingme angutit akimanertainik kaujat- [76] dlangneĸardlune. mána sujorĸutdlugo inûp atautsivdlũnît atautsimĩtut Lutherip mãnákut savssarfigissainit akimanerussut savssarfigisimángisáinarpai. “tássanĩnera ingmine pâvíkúnut ajugauneruvoĸ. pâvip angut táuna perdlorĸusimavâ, mãnalo erĸartũssissut savssarfigai taimailiorníkut pâvimit angnerutítut. pâvip ilagîngnit avigsârtísimavâ inoĸatiminut atássuteĸarĸujungnaerdluínardlugo; taimáikaluartordlo Luther atarĸingnigpalugtumik sâgfigineĸardlune ĸaerĸussauvoĸ silarssuarmilo atautsimîtitanit akimanerpânit ilagsineĸardlune. pâvip oĸarĸigtugssaujungnaersitdlugo erĸartũsimavâ, mãnalo tusarnârtut tûsintiligpagssuit kristumioĸarfingnit ungasingnerpânit aggersimassut oĸalugfigissugssangorpai. Luther nangmineĸ mumisitsinerssuarme sákûtigineĸarêrpoĸ. Rûma igsiavíssârssuarminit atertitaulerêrsimavoĸ, manigũtitaunermutdlo tamatumúnga píssutaussoĸ mátútûvoĸ.” (D’Aubigné).

Luther kaisarip igsiavíssârssuata sârpiánguanut inigssíneĸarpoĸ. atautsimĩtorpagssuit nipitánguerúput. tauvalo kaisarip atorfiligtaisa ilâta nikuitdlune Lutherip atuagkiai katerssũssat tíkuardlugit iluarsaerĸingniartoĸ mardlungnik aperĸuteĸarfigâ akissagssainik: atuagkat tamáko atuagkiarisimanerai, isúmatdlo táukunane imarineĸartut utertíkumanerai. atuagkiat taigûtait atuarneĸarêrmata aperĸutaussoĸ sujugdleĸ akivdlugo atuagkiarisimavdlugit nalunaerpoĸ. “aperĸutaussup áipâ pivdlugo,” Luther nangigpoĸ, tamatumûna tarnit ánangnigssât Gûtivdlo oĸausia pineĸartut pâsigavko, Gûtivdlo oĸausia ĸilangme nunamilo erdlingnartûtit angnerssaringmássuk sianîtsumik iliúsagaluarpunga erĸarsarĸârnanga akísagaluaruma. píssusiussut pissariaĸartitãnit angnikínerussumik imalũnît sagdlusuíssutsip pissariaĸartitânit angnertunerussumik oĸauseĸardlunga Kristusip oĸausianut ajortuliorĸajaraluarpunga, ima oĸarmat: “uvavnigdle inungnut miserratigingnigtoĸ uvangátaoĸ miserratigiumârpara atâtavnut ĸilangmiussumut.” (Mat. 10, 33). tamána píssutigalugo manigûtdlunga kaisariussutit atarĸinangârtutut ĸínuvigâvkit pivfigssaĸartitaujumavdlunga, Gûtip oĸausianut mamianartumik iliornanga akisínaorĸuvdlunga.”

aĸaguane aggersugssauvoĸ aulajangersimassumik akíssuteĸásavdlune. sivisúngitsumik sujôraleraluarpoĸ, píssaunerit sagdlusuíssutip akerai erĸarsautigititdlugit. ugpernera ĸulaleraluarpoĸ, sajugdiunilo sujôraleraluarpoĸ ersingâleraluarpordlo. navianartut erĸânĩtut sujôranarsiartorput, akerai ajugaussugssatut ilimanarsiput târtuvdlo píssaunere ajugáusangatínarsivdlutik. katerssat Nâlaganit najorneĸarnerminik ĸularnavêrĸutigssamik kipisavoĸ. isumatsangârnermine nunamut patdlordiune tordlulalerpoĸ gûtiungitsup nãmagtumik pâsísinãngisainik mákunínga: “Gûte ajugaĸángltsutit táunaujuartutit-â,” taima ĸinuvoĸ, “silap matuma sujôranássusin! ata, ĸar- [77] ne aitsartípâ ĩsavdlunga, ilingnutdlo tatigingningnera angnikipatdlâĸaoĸ ... silap matuma píssaunerínai isumavdlûtigssarísaguvkit nniguissugssaujungnaerpunga . . . tauva naggatigssara nagdliutilerêrdiune erĸartũssaorêrsimásaunga ... Gûte-â, silarssûp ilisimássutânut tamarmut ikiúnga. taimailiorit ... ivdlit kisivit ... sulíssutigissagssarme tamána uvanga pigíngilara, ivdlitdie. uvanga mâne suliagssaĸángilanga silamiut pingârtortáine mákunane ... sulíssutigissagssardle ivdlit pigât, ... sulíssutigissagssardlo iluartûvoĸ. Nâlagaĸ-â, ikiúnga! Gûte ilumôrdiutitdlo avdlángujuitsutit-â, inuk atauserdlũnît isumavdlûtigíngilara ... inuit pê isumangnaitsoĸángitdlat ... suliagssarerĸussamut matumúnga ĸinersimayarma ... sanilerínga ernerit Jîsuse Kristuse píssutigalugo, táunaussoĸ igdlersûtigssara, erĸornavêrĸutiun patdligtailissaralo aulajaitsoĸ.”

nalornissaĸángitsumik isumagssuinermine Gûtip Luther akuerisimnvâ navianartorsiornine pâsisinaorĸuvdlugo, nangmineĸ pigínauneĸarnine tatigalugo sapîserpatdlârdlune ajunârĸunago. taimáitordle sujôrássutigissâ tássáungilaĸ nâgdliugtitaunigssamik imalũnît toĸutaunigssamik ilimanarsivigsutut ítumik sujôragissaĸarneĸ. ajornartôrsimavfia nagdliúsimavoĸ ajugauvfiginiásavdlugulo sapersutut misigivoĸ. aulajassutut takutíkune sagdlusuíssutip suliagssartâ tássûna akornuserneĸarsínauvoĸ. akiũnermine nangmineĸ navialíngínigssane pínago îvangkîliup ajugaunigssâ sujunertaralugo Gûte ilagalugo akiĸũpoĸ. saperdluínarnermine ánáussissoĸ píssarssuaĸ Jîsuse Kristuse ugperalugo isumavdluarfigâ. atautsimĩtut kisimîtdlune savssarfigísanagit pâsivdlugo nakússagtíneĸarpoĸ. tarnimigut erĸigserĸigpoĸ, nuánârpordlo Gûtip oĸausia nunap nâlagainut akitsisísavdlugo akuerineĸarame.

inatsissartunut isertitaorĸigkame kînâ sujôranermik igtôrnermigdlũnît malungnauteĸágilaĸ. sujôranane erĸigsisimavdluinardlunilo atarĸinarpalugtumigdlo nakimaitdlune silamiut akimanertaisa akornáne Gûtip nalunaiaissuatut nikorfavoĸ. mãna kaisarip atorfiligtâta nalunaerĸuvâ ajoĸersûtine utertíkumanerâ utertíkumánginerâlũnît aulajangiússaminik nalunaerĸuvdlugo. Lutherip akíssutigissane nipikitsumik angneruniángitsututdlo oĸautigâ narragsimanermik ilaĸángitsumik. sagdliuniángitsumik atarĸingnigpalugtumigdlo píssuseĸaraluardlune isumavdluarnermik nuánârpalungnermigdlo takutitsivoĸ atautsimêĸataussut tupigusûtigissãnik.

“atarĸinangârtutit kaisare-â, nâlagarssûssuse-â, angutit saimassuse-â,” Luther oĸalulerpoĸ, “uvdiumíkut savssarfigâvse igpagssaĸ perĸuneĸarnera nâpertordlugo, Gûtivdlo sáimáuneragut kimigîserfigâvse sulissutigissagssaĸ isumaga nâpertordlugo iluardiunilo sagdlusuitsûssoĸ igdlersortitdlugo tusarnârĸuvdlunga. nalussûnivne kúngíkúne ilerĸorerĸussaussut uniofĸutisagaluaruvkit isumâkêrfi- [78] gerĸuvdlunga ĸínuvigísavavse, kúngíkúme igdlússârssuine pínanga mátuvfiup kiserdliornarnerane perorsagauvunga.”

oĸalûserissagssardlo tikitdlugo oĸarpoĸ atuagkiarisimassane tamarmik ássigîgínáungínerardlugit. ilaine ugperneĸ ajúngitsuliorneritdlo uníngavigisimavai, akeraisalo agdlât tamáko akornutáungitsutut oĸautigĩnarnagit iluaĸutaunerarpait. táuko utertísavdlugit tássáusagaluarpoĸ sagdlusuíssutip tamanit ugperineĸartup utertíneĸarnigssâ. ássigĩngitsut áipait tássáuput atuagkiat pâvíkut aserũsimaneránik atornerdluineránigdlo takutitsissut. táukunínga utertitsineĸ rûmamiut angutauserneránik nukigtorsautauvdlunilo kángunartuliornigssanik ĸavsîuvdlutigdlo angnertûnik angmáussinerúsagaluarpoĸ. atuagkiame ássigĩngitsut pingajuine inuit atausiákât ajortunik atũtunik igdlersuissut sãssúsimavai. atuagkiat táuko pivdlugit miserratigiumángilâ píssusigssaussumit sukanganerusimanine. ingminut kúkusuitsûnerarnaviángilaĸ, kisiáne atuagkat tamákútaoĸ utertíneĸ saperpai, taimailiornikut sagdlusuissutsip akerai sapîtdlisitáusangmata tamánalo túngavigalugo Gûtip ínugtai sule nãkigtáinerussumik ĸunussiarinialísangmatigik.

“inuínauvungale Gûtiunangalo,” Luther nangigpoĸ, “taimáitumigdlo Kristusitut igdlersorumavunga: “iluángitsumik oĸalugsimaguma, tauva ajússusia ugpernarsiuk.” ... Gûtip sáimáuneragut ilivse, kaisare atarĸinangârtutit, nâlagarssûssuse atarĸinartuse angutaussusilo akimassut tamavse kimigîserfigâvse támarsimanera pruvfîtit apustilitdlo agdlagaisigut ugpernarsarĸuvdlugo. tamatumínga nalujungnaersitauguma ernĩnaĸ sujugdliuvdlunga atuagkiarissáka ingnermut igíkumásaváka.”

Luther tyskisut oĸalugsimavoĸ mãnalo kajumigsârneĸarpoĸ oĸauserisimassane latînerisut oĸautigerĸerĸuvdlugit. ilungersorsimanerminit ĸasugaluardlune kajumigsârneĸarnine akueralugo oĸalugiautine latînerisut oĸalugiautigerĸigpâ sujugdlermisut ersserĸigtigissumik píkunartigissumigdlo. tássûna Gûte isumagssuinermigut aulajangîssûvoĸ. akimarnit ilarpagssuisa támarsimanermit ugperissapalâĸarnermitdlo tagpîtdlisitausimanermit Lutherip oĸausê ilungersortut tusarĸâramíkik pâserĸigsârsimángíkaluarpait; tusarnârĸigkamíkigdle navsuiautigineĸartut ingmíkôrtue pâsisínãngorpait.

ĸáumarĸut takujumángivigdlugo sagdlusuíssúmit nalujungnaersitaujumángivigsut Lutherip oĸausîsa píkunássusiánit nalornilersitáuput. oĸalugkungnaermat inatsissartut oĸalugtuat kamagdlune oĸarpoĸ: “ilingnut aperĸutigineĸartoĸ akíngilat ... ersserĸigsumik aulajangersumigdlo akerĸuneĸarputit ... utertitsiumavit imalũnît utertitsiumángilatit?”

iluarsaerĸingniartoĸ akivoĸ: “kaisariussutit atarĸinangârtutit angutitdlo atarĸinartuse ersserĸigsumik aulajangersimassumigdlo [79] akerĸugavsinga taima akíssuteĸásaunga, imáitumik: ugpernivne pâvimit ilagîtdlũnît nákutigingnigtuinit kíkûssunitdlũnît nâlagarsiortitauniarsínáungilanga, kúkugajugtarsimavdlutigdlo ingmingnut agssortũkajugtarsimanerat nalunángitdluínarmat. taimáitumik agdlagkane nalunaiautinit píssutigssanitdlũnît ersserĸingnerpaussunit nalujungnaersitausínáungikuma, agdlagsimavfigtigut íssuarsimassavtlgut ĸularungnaersitáungíkuma, taimailiornikutdlo tarnima nalúngíssusia Gûtip oĸausianut atássuserneĸángigpat, tauva utertitsisínaunangalo utertitsiumángilanga; kristumiumume tarníkut nalúngíssutsime akerdlianik oĸalungnigssaĸ ilalernángilaĸ, tailla aulajaugerpunga, avdlatut iliorneĸ saperpunga; Gûtip ikiordlinga! ãmen.”

Luther sujugdlermik akíssuteĸarame nipikitsumik oĸalugsimavoĸ, píssusialo atarĸingnigdlune nikatdlungarpalungajagsimavoĸ. katûgdlit tamána sujôralerneranut ugpernarsautigssatut issigisimavât. kinguartitsinigssamik ĸínutigissâ utertitsinigssânut autdlarniutigssáinartut isumaĸarfigisimagaluarpât. kisiáne sapĩssusiata aulajáissusiatalo píssutigssatutdlo oĸautigissaisa ersserĸigdlutigdlo píkunartut isersimassut tamaisa tupigusungârtípait. kaisare alutoringnlgpaluvigsumik oĸarpoĸ: “ila, mátútoĸ una ĸunusuitsumik aulajaitsumigdlo sapĩssuseĸartumik oĸalugpoĸ.” tyskit akimanertaisa ĸavsît nunarĸatigissartik tugdlûsimârutigalugulo nuánaralugo issigât.

ilagît rûmalerissut isumaĸatait ajorssartitausimáput. píssauneĸarurrtik atatíniaraluarpât agdlagsimassut takorĸunagit sujôrasâriníkutdle, ilagît rûmalerissut tamatigut pissarnerátut. inatsissartune oĸulugtûssoĸ oĸarpoĸ: “utertitsíngíkuvit kaisarip nâlagkersuissutdlo isumaliorĸutigísavât ajoĸersuinerdlugtoĸ iluarsiumángitsoĸ ĸanoĸ iliorfigissariaĸásanersoĸ.”

Lutherip ikíngutai atarĸinarpalugtumik igdlersornera nuánârutigeĸalugo tusarnârsimassut oĸautsitigut táukunatigut sajulersíneĸarput, Lutherile nangmineĸ erĸigsisimarpalugtumik oĸarpoĸ: “Gûtip ikiordlinga, utertitaĸarsínáungilanga!” (D’Aubigné).

inatsissartunit anerĸussauvoĸ akimanertat isumalioĸatigîgsitdlugit. ajornartorsiutigssaĸangârdlutik pâsivât. Lutherip utertitaĸarumanane aulajangiússivingnerata ilagît ukiune huntritiligpagssuarne ingerdlanigssât súniuteĸarfigisínáusavâ. aulajangerput utertitsinigssamut sule atausiardlutik pivfigssaĸartíkumavdlugo. inatsissartunut iserterĸingneĸarpoĸ. aperineĸarĸigpoĸ ajoĸersûtigissaminik taimaititsiumanedlune, oĸarpordlo: “akíssutigerîgkavnit avdlaussumik akíssutigssaĸangilanga.” neriorssorneĸarníkut sujôrasârneĸarníkutdlũnit Rûmamit nâlagarsiortitausínáunginera nalunángitdluínarpok.

pâvip atorfiligtaisa angnerit ugguaĸaut píssauneĸarnertik kúngit [80] akimaneritdlo sujôrássutigissartagât mátútumit nikanartumit agssortorneĸarmat, kamangnermingnigdlo misigitíkumagaluaĸaut. Lutherivdie navianartorsiornine pâsisimavâ, kristumiututdlo atarĸinarpalugdlunilo erĸigsinarpalugtigissumik oĸalugsimavoĸ. Oĸausê makitássutsimik sagdlûssumigdlo ilaĸarsimángitdlat. ingminut angutinutdlo akimassunut savssarfigissaminut issigiungnaerdiune unáinaĸ misigilersimavâ, pâvinit, palasiunernit, kúnginit kaisarinitdlo pingârnerungârtoĸ savssarfigisimagamiuk. Kristuse Lutherip nalunaiaineragut oĸalugsimavoĸ kivdlingnássusîsigut ikíngutit akerĸatdlo atarĸingnilersitdlugitdlo tupigusugtitdlugit. Gûtip anersâva atautsimĩnerme tássane najũsimavoĸ nâlagauvfiuvdlo angutaisa akimanerssai ũmataisigut súnersimavdlugit. akimarnit ardlagdlit nakimanatik Lutherip sulíssutiginiagâ iluarnerarpât. ĸavsît sagdiusuíssúmik ĸularungnaersitáuput; tamákuaie ilaisa súnigaunerat atámersúngilaĸ. avdianigtaordlo ilaĸarput ernĩnaĸ ĸularungnaersitaunermingnik oĸángíkaluardlutik kingorna agdiagkat misigssorsimavdlugit iluarsaerĸingniarnermik ĸunusuitsumik tapersersuilersunik.

inatsissartut ilaussortaisa akornáne isúmat mardluk akerdlerîlerput. pâvip autdiartitaisa isumaĸataisalo iluarsaerĸingniartup ajoĸusernavêrĸusigaunera erĸûtíneĸarĸunago norĸáissutigerĸigpât. “arssakue,” taima oĸalugput, “Rhinenimut igitaussariaĸarput sôrdlo Husip arssakue ukiut huntritigdlit matuma sujornagut igitausimassut.” kisiáne tyskit akimanertaisa nangmingneĸ katûliugaluardlutik Lutherilo akerarigaluardlugo neriorssũmik tamanut tusardliússamik taimáitumik uniorĸutitsinigssaĸ agssuardliutigât, taimailiorneĸ inuiaĸatigît atarĸinautigssãnik narrunarsautáusassoĸ oĸautigalugo. Husip toĸunerata kingornagut perdlugssuit atũsimassut erĸaimarĸuvait oĸardlutigdlo Tyskland kaisarilo inûsugtoĸ tamatuma ássinganik atugardliortísavdlugit ĸunugigigtik.

sujúnersûtipilungmut tamatumúnga akíssutimine kaisare Karl oĸarpoĸ: “ilumôrneĸ atarĸinássuserdlo nunarssuarme tamarme pêrsitáusagaluarpatalũnît akimanertat ũmatáine inigssarsissariaĸarput.” pâvíkúnilo Lutherip akerartortaisa kaisare kajumigsâraluarpât Husip Sigismundimit pineĸarsimaneratut Luther iliorfigerĸuvdlugo — ilagîngnut túniuterĸuvdlugo piumassamingnik iliorfigissagssatut. kaisarivdie taimane pisimassoĸ erĸaimagamiuk Husip kalungniligaunine takutitdlugo kaisare neriorssûtigisimassânik erĸaísisimangmago akivai: “Sigismunditut síngortítariaĸásavdlunga nuánarísángíkaluarpara. ”

taimáitordie kaisarip Karlip piâralunêrdlune sagdlusuíssut Lutherip sarĸúmiússâ narrugisimavâ. “aulajangersimavigpunga sujulima maligagssiuinerat maligkumavdlugo,” kaisare taima agdlagsimavoĸ. aulajangersimavoĸ ilerĸutoĸaussut avdlángortíkumnnngit, agdlât- [81] sagdiusuissutsip nâpertuivdluarneruvdlo avĸutaisigut ingerdlanigssame túngavigssaussutigut. pâveĸarneĸ tamatumalo nãkigtaitsuliortarnere aserũsimaneralo atatikumavâ sujuaissane taimailiorsimangmata. taimatut aulajangerpoĸ ĸáumarĸutigssamik sujulime ilagsisimassãnit angnerussumik ilagsissaĸarumanane táukualo sulíssutigisimángisáinik pissugssaussutut sulíssutigissaĸarumanane.

uvagut nalivtíne taimatut sujuaissamik ilerĸuinik atatitsissut amerdlaĸaut. Nâlagkap ĸáumarĸutigssamik angnertunerussumik nagsíkângatik ilagsiumassángilât, sujuaissamik ĸáumarĸutigssamik tamatumínga nagsíneĸarsimanatik ilagsisimángisáinarmássuk. sujunissavtitut atugaĸartitáungilagut, taimáitumigdlo táukunatut pissugssáussuseĸarnatalo akissugssáussuseĸángilagut. Gûtimit iluarineĸarnaviángilagut sujuaissavtínik malingnainíkut sagdiusuíssutsip oĸausînik misigssuitinata. oĸautsit táukua ilagsisimassaisa ĸáumarĸutât akissugssauvfigârput kingornúsimassavtitut, tamatumalo saniatigut ĸáumarĸut mãnákut Gûtip oĸausianit uvavtínut ĸáumarĸutaussoĸ akissugssáussuseĸarfigârput.

kaisarip perĸússutâgut Luther sivitsortínago angerdlarĸussauvoĸ, Lutherivdlo ilisimavâ ungasingitsúkut perdlorĸussaussutut erĸartũneĸarumârdlune. sujunigssâ ernumanaraluaĸaoĸ, kisiáne Worms ĸimagpâ tipaitsungneĸ únersiutigingningnerdlo ũmámioralugit, oĸarpordlo: “Diâvulup nangminêrdlune kaisarip patdligtailissâ pârigaluarpâ, Kristusivdie angnertûmik ĸupisimavâ, Sãtanivdlo Nâlagkap nangminerminit píssauneĸarnerunera miserratigiungnaertariaĸarpâ.”

Lutherip aulajáissutse kigdlormôrnertut pâsineĸarĸúngeĸigamiuk autdlarêrdlune kaisare agdiagfigâ: “Gûte ũmatinik misigssuissoĸ ugpernarsaissigâra nâlangnangârtutit atarĸinautigssatigut narrunarsagaunermilũnît, inûníkut toĸúkutdlũnît ilungersortumik nâlásavdlutit piarêrsimagama, Gûtip oĸausia inûp inũssutâ kisiat najorĸutagssaralugo. inûnerme matumane pissartutigut avdiatigut tamatigut ilumôrfigingningnera aulajáisaoĸ, kisiáne pingârtitagssatigut nâgssáungitsutigut Gûtip inûp inoĸatiminut nâlagarsiornigssâ piumassaríngilâ, tarníkúme ítumik taimatut nâlagarsiorneĸ ilumut gûtisiorneruvoĸ píngortitsissuínarmut túngatítariaĸartoĸ.”

Wormsimit angerdiarnermine Lutherip ilagsivdluarneĸarnera autdlarnermine ilagsineĸarneranit sule tugdlûsimanarneruvoĸ. ilagîngne atorfigdlit akimanerit mátútoĸ perdlorĸussaussoĸ tikitdluarĸussarpât, nâlagauvfiuvdlo atorfiligtaisa angut kaisarip narrugisimassâ nersortarpât. oĸalũsserĸuvdlugo kimigîserfigât, kaisarimitdlo inerterneĸuraluardlune oĸalugtarfingmut majuarĸigpoĸ. “neriorssuíngisáinarpunga Gûtip oĸausia kalungnilerumavdlugo, taimailiorumángilangalo.” [82]

Wormsimit autdlarnerata kingunínguagut katûgdlit pissortaisa kaisare akuerssisípât Lutherip perdlorĸussaunigssânik. agdlagkame tamatumane Luther perdlorĸuneĸarpoĸ tássaussoĸ “Sãtane nangmineĸ inugtut timeĸardlune mátútutut ĸagdlersautilik.” ajoĸusernavêrĸússutâ atortûjungnaerpat ernĩnaĸ sulisínaujungnaersitaunigssâ perĸússutigineĸarpoĸ. inuit tamarmik inerterneĸarput nerissagssanik imigagssanigdlũnît tunerĸunago oĸalungníkutdlo suliníkutdlũnît ikiorĸunago. sumĩsagaluarunililnît tigussarineĸardlune nâlagkersuissunut túniússagssautitauvoĸ. isumaĸatai parnaerússagssáusáput pigissamingnigdlo arsârneĸardlutik. atuagkiai piunêruterĸussáusáput, kîsalo perĸússúmut tamatumúnga akerdliussumik iliortut perdlorĸússutânut atatitaussugssáusáput. Saksenime fyrstiussoĸ akimarnitdlo Lutherip ikíngutiginerussai autdlarnera malisungáinardlugo Wormsimit autdlarsimáput, kaisarivdlo perĸússutâ inatsissartunit akuerineĸarpoĸ. mãnákut katûgdlit tipaitsugput. iluarsaerĸingniarnerup ajorssartitaunigssâ ĸulariungnaerpât.

Gûtip kivfane taimatut navianartorsiortitaunerane aniguivfigssaĸartípâ. Lutherip ingerdlanera alapernaiserneĸarsimavoĸ, atarĸinartumigdlo ũmatilik ánáukumavdlugo aulajangersimavoĸ. nalunángilaĸ rûmalerissut toĸutautínago erĸigsinaviángitsut, issertorneĸángíkunilo aniguivfigssaĸarnaviángilaĸ. Frederik Saksenimioĸ Gûtip pisínautípâ iluarsaerĸingniartup sernigineĸarnigssânik ârĸigssuisínautitdlugo. kurfyrstip ikíngutaisa ikiũnerisigut pilerssârutâ nãmagsineĸarpoĸ, Lutherilo ikíngutaussunut akeraussutdlo torĸorĸigsârneĸarpoĸ. angerdlarniarnermine tigussauvoĸ, ingerdlaoĸatiminit avigsârtitauvdlune tuaviortumik orpigpagssuartigut Wartburgimukáuneĸarpoĸ, tássa patdligtailissamut ĸáĸane avíngarusimassumut. tigussaunera sumungnáuneĸarneralo issertorneĸangârmat Frederiuvdlũnît nangmineĸ sumungnáuneĸarsimanera ilisimángilâ. tamatumínga ilisimassaĸángíniarneĸ sujunertaĸángitsũngilaĸ. Lutherip sumĩnera ilisimatínago kurfyrstip tamána nalunaerutigineĸ sapísavâ. iluarsaerĸingniartup isumangnaitsumik najugagssarsisimanera ĸularĸêrpâ, tamatumíngalo ilisimassaĸarnine nãmagâ.

upernâp, aussap ukiavdlo ĸáumatai ĸângiúput ukiulerpordlo Luther sule mátússautitdlugo. Aleander isumaĸatailo ilungersornertût tipaitsugput iluarsaerĸingniarnerup ĸaumanera ernĩnaĸ ĸamigtugssaulínguatsiarmat. kisiáne iluarsaerĸingniartup ĸutdline orssulernialerugtorpâ sagdlusuíssutsip peĸûsivianit, ĸaumaneralo ersserĸingnerussumik ĸáumarĸutaulersugssauvoĸ.

Wartburgimîlerĸârnermine alianáissusia erĸigsinássusialo Lutherip nuánârutigigaluaĸâ. erĸigsisimáinarnerdle sivisûmik nãmagĩnángilâ. ilungersortumik sulissarneĸ tamaviârnflrtumigdlo akiũtarneĸ sungiusimagamigit sivisungâtsiflrtumik ilatĩnarneĸ saperpâ. [83] kiserdliornermine ilagîngne píssutsit misigssorpai isumatsagdlunilo nivdlerdlune: “narragsimanerup nalâne inoĸangila Nâlagkamut savssardlutik Israilimik ánáussiumassunik?” tauvalo ingminut erĸarsautigalune akiũnermit tunuarsimanermine ĸunutûneragaunigssane ernumagissarpâ. tauvalo ingminut pasigdlerpoĸ eĸiasungnerardlunilo nangminigssarsiornerardlune. taimailiortitdlunile inûp atautsip nãmasisínáusagunagânit angnertunerussumik uvdlut tamaisa su1 lá ĸartarpoĸ. agdlagkungnaerneĸ ajorpoĸ. akerĸane nipangersísimasoralune tugdlûsimârtitdlugit suliungnaersimángínerminik takussagssaĸartítuáinalerpai. atuagkiârarpagssuit agdlagsimassai Tysklandime tamarme siaruarterneĸarput. nunarĸatinilo pingârutiligssuarmik sulíssúpai testamentitâĸ tyskisũngortitdlugo nugteramiuk. ukioĸ nângajagdlugo ĸáĸamit îvangkîlio nalunaiautigalugo naligissamine támarsimássutsit ajortitdlo agssortortuarpai.

ãnalume Gûtip Luther inuit akornánit pêrsíkatdlaramiuk píssutigĩnarsimangilâ Luther akerainut sernigiumagamiuk suliagssanutdlo pingârutilingnut tamákunúnga pivfigssaĸartikumagamiuk. sule iluatingnarnerussunik anguniagagssaĸarpoĸ. ĸáĸanut tunuarsimanermine Luther silamiunit ikiorneĸardlunilo nersorneĸarnigssamit ungasigsumikatdlarpoĸ. taimalo iluanârnerup nagsatarigajugtagainik makitasũngortitaunanilo ingminuínaĸ tatigilersitáungilaĸ. nâgdliungníkut munigũtitauníkutdlo piarêrsarneĸarpoĸ tássángáinartumik ingerdlasínaunigssamut.

inuit kivfáungíssuseĸarnerme sagdlusuíssutsip nagsatarissâne [84] nuánârângamik Gûtimit ikiortigineĸardlutik ugperissapalâĸarnerup támarsimássutsivdlo kalungnerinik kigtoraisimassut akitsiserĸajâssarpait. Diâvulup inuit erĸarsautait ungagingningneratdlo Gûtimit ĸimagutitdlugit inungnut sangutíkumassarpai. sákûtigineĸartut atarĸissagssángortíniardlugit Gûtip agssâ erssíngitsup piumassainik tamanik iluarsaissoĸ puiortíniartarpâ. Gûtisiornerme sujulerssuissut taimatut nersorneĸardlutigdlo atarĸineĸangârtartut Gûtimut atássuteĸarnertik pâsisimajungnaerdlugo ingmingnut tatigilerpatdlârajugtarput. tamatuma kingunerissânik inuit ajoĸersorneĸarumavdlutik nangminermingnut sârĸajâssartut, Gûtimut pínatik, isumait tarníkutdlo nalúngíssusê nâlagkersorniartarpait. nutarterinigssaĸ akornuserneĸarajugtarpoĸ sulíssutigingnigtuisa taimatut anersâĸarnerisigut. iluarsaerĸingnigssaĸ navianartunut tamatumúnga Gûtip sernigiumasimavâ. suliap inungnit pínane Gûtimit pissumik ilisarnaĸutserneĸarnigssâ piumassarisimavâ. inuit issait Lutherimut sangmitineĸalersimaput sagdlusuíssutip ilungersûtigingnigtuatut; tunuartitaugatdlarpoĸ sagdlusuíssutip nâgssáungitsumik píngorfia tamanit ĸiviarneĸartugssángordlugo. [85]

Kapitel 9—iluarsaerĸingnerup Tysklandime sujumukarnera

Lutherip nalunartumik támarnera Tysklandime tamarme uípatdliutigineĸarpoĸ, tamane aperĸutigineĸartarpoĸ. tusatsiagkat ernumanarnerpât angatdláneĸarput, ĸavsîtdlo toĸutausimasorât. aliatsangârtut amerdlaĸaut, issertúngitsumik ikíngutaisa akornáne pĩnamtik, tûsintiligpagssuarnísaordle sule iluarsaerĸingnigssamik ersserĸigsumik igdlersuilersimángitsut akornáne. ĸavsît ilungersorturnik ugpernarsaivdlutik toĸutaunera akiniarumavdlugo neriorssuíput.

katûgdlit pissortaisa ĸanoĸ sákortutigissumik akerdlilerneĸalersimanertik ánilâĸalutik takuvât. nauk Lutherip toĸutausorineĸarnera nuánârutigerĸârsimagaluardlugo inuiaĸatigît narragsimaneránut sivitsortínago torĸorsínaunigssartik kigsautigilerpât. Lutherip akeraisa akúnermingnĩkatdlarmat suliai sapĩnerpât mãnákut periarfêrúneranisut agtigissumik akornutigisimángilait. kamangârnermingne iluarsaerĸingniartunik ĸunusuitsumik toĸutsiniarsimassut mãnákut ĸunussorssuángorput periarfêrússauvdlune mátússaulermut. ilât oĸarpoĸ: “aniguiniásaguvta periarfigssatuarârput naneruardluta silarssuaĸ tamât ujardlerfigalugo Luther inuiaĸatigîngnut táussuminga ĸaerĸussissunut utertíniásavdlugo.” kaisarip perĸússutâ kinguneĸarsimángivigsutut píssuseĸarpoĸ. pâvip autdlartitai kamagtorssuangorput kaisarip perdlorĸússutâ Lutherip ĸanoĸ pisimaneranik aperĸutaussumit uípatdliutigineĸángínerungârmat.

Lutherip nauk tigussaugaluardlune isumángnangitsumik najugaĸarneranik nalunaerut inuiaĸatigît tugpatdlersautigât, sujornatiggornitdlo alutorinerulerpât. atuagkiai aitsât taima soĸutigineĸartigalutik atuarneĸartalerput. inuit amerdliartuínartut angut táuna ĸunusuingârdlune Gûtip oĸausianik igdlersuisimassoĸ ilánguvfigissalerpât. iluarsaerĸingneĸ píssagtíkiartortuáinarpoĸ. periarfêrúneĸarnermine autdlarsimatínane sapigagssaraluaminik nãmagsissaĸarpoĸ. sulissugssat avdlat sujuligtaissortik pingârtorssuaĸ pêrsitaugatdlartitdlugo akissugssáussusermik nutâmik misigissaĸalerput. nutâmik ugperdlutigdlo ilungersûtigissaĸalerdlutik sujumukarnialerput táussuma taima atarĸinartigissumik autdlarnigâ akornuserneĸarĸunago pisínnunertik tamákerdlugo sulíssutiginiardlugo.

Wartburgimit angerdlarêrame Lutherip testamentitâmik nugteri- [86] nine inerpâ, mãnalo tyskit îvangkîlio nangmingneĸ oĸauserissamingnut nugtigaĸ pigilerpât. nugtigaĸ tamána sagdlusuíssúmik asangnigtunit tamanit nuánarineĸardlune ilagsineĸarpoĸ, inuínaitdle tusagainik ilerĸuinigdlo nuánarissaĸarnerussut nikagalugo narrugât.

palasit ánilângaleĸaut inuínánguakuluit Gûtip oĸausînik perĸússutainigdlo oĸaloĸatigisínaulísangmatik, nangmingnerdlo nalússusertik pâsinarsísangmat. inuínartut erĸarsartausiat anersâp panânui akiũssutigssáungilaĸ. ilagît rûmalerissut píssauneĸarnertik tamât atordlugo bîbilip siaruarterneĸarnigssâ akornusersoraluarpât, kisiáne perĸússutait perdlorĸussissarneratdlo tamarmik kinguneĸángitdlat. bîbile perdlorĸuneĸartoĸ sukanganerujartortumik inerterĸutigineĸartitdlugo ajoĸersûtinik ilumut ĸanoĸ ítunik imarissaĸarnera inuit pâsiumavdlugo kigsautiginerujartuínarpât. nangmingneĸ atuarsínaussut tamarmik Gûtip oĸausia pilerivdluínardlutik ilisimassagssarsiorfigât. bîbile sumutdlũnît angalagângamik nagsatarissarpât atuartuartardlugulo ilarujugssua alángârsínaulerângamíko aitsât nãmagilersarpât. testamentitâp ilagsivdluarneĸarnera Lutherip takugamiuk ernĩnaĸ testamentitoĸaĸ nugternialerpâ, ingmíkôrtuisalo ilânik inigaĸarângame ernĩnaĸ atuagkiaritítarpâ.

Lutherip atuagkiai igdloĸarfigssuarme igdlorpánguaĸarfingmisut [87] ilngsivdluarneĸartigissarput. “Lutherip ikíngutaisalo atuagkiai avdlanit angatdláneĸartarput. mátútut mátútutut neriorssûtit inatsisine túngavigssaĸángíneránik ĸularissaerúsimassut ilatsĩnarungnaerdlutigdlo suliumassut, taimáitordle Gûtip oĸausia nalunaiautigísavdlugo naluvatdlârtut, igdlorpaĸarfínguit igdlúnguitdlo atausiákât angalaorfigalugit Lutherip ikíngutaisalo atuagkiai nuisítarpait. sivitsúngitsoĸ Tysklandime taimatut ĸunusuitdlutik angalaordlutik atuagaerniartartut amerdlivdluínarput.” (D’Aubigné).

atuagkiai tamáko aningaussautiligssuarnitdlo pîtsunitdlo, ilisimatûnit ilíniarnertũngitsunitdlo soĸutigingnigdluínartumik atuarneĸartarput. únúkut igdloĸarfínguane ilíniartitsissut inugpâluit katerssũsimassut atuvfátarpait. ilungersuanertigut tamatigut tarninik atausiákânik sagdlusuíssúmik ĸularungnaersitaussoĸartarpoĸ, oĸauserdlo nuánârutigalugo ilagsisimagângamíko inoĸatitik nalunaerúmik tipaitsungnartumik oĸalugtũtarpait.

bîbile tigumiardlugo inôĸatigîngne inuit ássigĩngitsut iluarsaerĸingnerup ajoĸersûtai igdlersortalerpait. katûgdlit palasertatik mátútutdlo kisîsa bîbilimik ilisimassagssarsiortugssautisimavdlugit mãnákut tamáko savssarĸuvait ajoĸersûtit nutât akornusersorĸuvdlugit kisiáne palasit mátútutdlo bîbilimik Gûtivdlũnît píssauneĸarneranik nalussûnerardlugitdlo ajoĸersuinerdlugtûneragkamingnit sa- [88] perssisitauvdluínarput. atuagkiortoĸ katûliussoĸ agdlagpoĸ: “ajoraluaĸissumik Lutherip isumaĸatigissane akuerssisísimavai agdlagkat iluartut kisîsa tatigerĸuvdlugit.” inuit katerssûtdlutik sagdlusuíssut angutinit angnikitsuínarmik ilíniartitausimassunit oĸalûserineĸartitdlugo agdlâtdlo ugperissagssanik ilisimatûnik oĸaloĸateĸartitdlugit tusarnâriartortarput. angutit pingârtorssûniaraluartut kángunartumik nalussũssusiat erssersíneĸartarpoĸ agssortũssutait Gûtip oĸausiata ajoĸersûtânik pâsinardluartumik akineĸarângata. sulissartut, sákutût arnatdlo, agdlâtdlume mêrĸat bîbilimik ilisimassaĸarnerussarput palasinit ilisimatûnitdlo.

katûgdlit palasîsa katerssũtítagkatik ikiliartortut pâsigamíko nâlagkersuissut ikiortigssarsiariniaraluarpait periautsitdlo atorsínaussatik tamaisa atordlugit isumaĸatigisimassatik utertíniaraluardlugît. kisiáne inuiaĸatigît ajoĸersũme nutâme tarnimíkut nãmagissartik navssârisimavât, taimáitumigdlo ĸalipakuínarnik, tássa ilagîngne ugperissapalâlingnik ilerĸuínarnik inungnitdlo oĸalugtuarsiáinarnik túniússiniáinartut tunúpait. [89]

sagdlusuíssúmik ilungersûtigingnigtut malerssugaulerângamik Kristusip oĸausia nâlagtarpât: “nunaĸarfîtdle ardlãne ĸinugigpase, avdlamut ĸimâgitse.” (Mat. 10, 23). ĸáumarĸut tamanut ĸáumarsailerpoĸ. ĸimâssut tamane tamâne ilagsivdluarneĸardlutik igdlusímavigssarsissarput, uníngatitdlutigdlo Kristuse nalunaiautigissarpât. ilãníkut oĸalugfingme, tássanilo perĸussáungíkunik inuínait igdluine silamilũnît. tusâjumassoĸarfik sumĩtordlũnît iluartumik nâlagfigissarpât. sagdlusuíssut taima sákortutigissumik ugpernardluínartigissumigdlo nalunaiautigineĸardlune unigtitagssáungitsumik siaruarpoĸ. [90]

Kapitel 10—Zwingli, Svejtsime iluarsaerĸingniartoĸ

ilagît iluarsarĸingneĸarneráne ârĸigssũssineĸ ilagît pilersíneĸarneráne atũtup ássinga takugssauvoĸ. ajoĸersuissup ĸilangmiussup silamiut pingârtortait akimavdlutigdlo aningaussautiligssûssut inuiaĸatigîngnilo pissortaussutut atarĸiniarneĸartarnermik sungiússisimassut minípai. iluarsaerĸingniartut pingârnerussut atugarigsârtorssûnatik agdliartorsimassũput; angutáuput naligissamingnut nalerĸiúneĸásagunik akimaniartutut makitássuseĸarnatigdlo palasiussut sagdloĸítaineránit súnigáungitsut ugperissagssatigutdlo tagpîtdlisitáungitsut. Gûtip sujunertarissarpâ sulissugssat nikanartut pingârtumik suliaĸarnigssamut atúsavdlugit. taimailiorníkut atarĸinautigssaĸ inuit pissagssarísángilât, táussumale inungnik piumássuseĸalersitsivdlunilo iluarissaminik sulisitsissûssup.

Lutherip ĸârusuliane sulissartup igdlúnguane inúngornerata sapâtit ardlalínguit kingornagut Ulric, Zwingli Alpine nerssutautinik pârssissup igdluane inúngorpoĸ. Zwinglip mêraunermine najugkane piârtumigdlo perorsagaunine sujunigssame suliartornigssaminut piarêrsautigai. nuname alianaitdlunilo alutornangârtume agdliartorame piârtumik Gûtip pingãssusianik, píssauneĸássusianik nâlangnássusianigdlo pâsissaĸalerêrpoĸ. ĸáĸane erĸaminĩtune sapîtsuliornermik oĸalugtuat inûsugtutut ilungersûtigingnilersítarpât, ânaminitdlo bîbilime oĸalugtuanik katerssugaussunik amerdlángíkaluartunik tusarnârtíneĸartarpoĸ. eĸîngassumik soĸutigingnigdluardlune máko tusarnârtarpai: pruvfîtit suliait, savanik pârssissut Palæstinap ĸáĸaine savautimingnik pârssissarneránik oĸalugtuat, íngilinik oĸaloĸateĸarneránik inûvdlo erneranik Gûlgathame toĸutaussumik oĸalugtuat.

Johan Lutherisut Zwinglip angutâta ãma ernerme ilíniartitauvdluarnigssâ kigsautigâ, taimáitumigdlo nukagpiaraĸ inûsugtuarautitdlune ĸôrĸumit najugarissaminit autdlartitauvoĸ. Pigínáussusè agdlilertoĸaut, ernĩnardlo aperĸutigssángorpoĸ sume ilíniartitsissigssarsisínáusanersoĸ nãmagdluartumik ilíniartitsisínaussunik. 13-inik ukioĸalerdlune Bernime atualerpoĸ Svejtsime taimaníkut atuarfît pitsaunerssãne. tássanile navianartorsiortitauleraluarpoĸ, tássa mátútut ĸinussartut inûsugtoĸ isumavdluarnnrugtortoĸ kimigiserfigigaluaramíko mátuvfingmut ilánguterĸuvdlugo. [91]

Bernime mátútut dominikanerit pâsivât inûsugtoĸ poĸerdluartoĸ isumaĸa tigssarsiarisínauguníko iluanârutigalugulo atarĸinautigssariumâramíko. inûsugtuaraunermine, inúngûseralugo oĸatdloringnerminilo atuagkiutdlarĸíssutsimine nipilerssortututdlo taigdliortututdlo pigínauneĸarnermine mátútut alutornautaisigut akimordlugit inuit nâlagiariartortardlutigdlo mátútunut tunissiartortartut amerdliartortisagaluaĸai. angutâta nalautsornerínákut mátútut sujunertarissât tusarpâ. ernerme sujunigssâ navianartorsiortitaussoĸ pâsivdlugo ernĩnaĸ angerdlarĸuvâ.

angúme angerdlarĸussinera nâlagpâ, kisiáne ĸôrĸume najugarissamîgínarneĸ nãmagĩnarsínaujungnaerpâ. sivitsúngitsoĸ ilíniarnine nangípâ kingornalo Baselimukardlune. tássane Zwinglip pernardlune Gûtip píssutigssaĸángitsumik sáimáuneranik îvangkîlio tusarpâ. oĸausitorĸanik ilíniartitsissoĸ Wittembach grîkerisut eprîarisutdlo atuartitdlune bîbilimik atualersitausimavoĸ, tamatumalo kingunerissânik ilíniartitai Gûtip ĸáumarĸutânit súnigaussarput. oĸartarpoĸ ilisimatût erĸarsarĸigsârniartutdlo ilíniartitsíssutigissartagãnit pisoĸauneruvdlunilo pingâruteĸarnerungârtumik sagdlusuíssuteĸarnerardlugo. sagdlusuíssut tamána tássauvoĸ Kristusip kisime utertitsíssutaunera. Zwinglimut oĸautsit táuko tássaulerput sôrdlo ĸaulernerup ĸíngornere sujugdlît.

Zwingli sivitsortinago Basel ĸimagtugssángordlugo inûnermine suliagssaminik suliartortugssatut ĸaerĸussauvoĸ. sulilerĸârfigâ Alpine palaseĸarfik agdliartorfigissaminut ungasíngitsoĸ. palasíngortitaorêrame “tarnimigut ilũngardlune Gûtip sagdlusuíssutâ ilisimassagssarsiorfigilerpâ, nalúngitdluínaramiuk Kristusip ínugtainik isumagingnigtugssautitap ĸanoĸ ilisimassaĸartariaĸartigíssusia.” (Wylie). bîbile misigssornerujartortitdlugo táussuma sagdlusuíssutâta llngîtdlo rûmalerissut ajoĸersuinerdlûtaisa akerdlerĩssusiat ersserĸarigsiartuínarpoĸ. bîbile Gûtip oĸausiatut, najorĸutagssatuauvdlunilo nãmagtutut, ilagsivâ. pâsivâ bîbilip ingminut oĸalugtaussariaĸarnera. sapîsíngilaĸ bîbile ajoĸersûtigssamut aulajangiuterîgkamilnut túngaviginiardlugo, pissugssausorivordle bîbilip nalorninángitsumik ajoĸersûtigissâ pâsiniásavdlugo. ikiûtigssausínaussut sût tamaisa atorniartarpai bîbilip isumâ erĸortumik pâsiniarumavdlugo, Anersârdlo iluartoĸ ĸínuvigissarpâ ikiorĸuvdlune. oĸartarporme Anersâĸ iluartoĸ ilumôrdlutik ĸinuvdlutigdlo tamatumínga ujardlersunut sarĸúmersitaussartoĸ.

Zwingli oĸarpoĸ: “agdlagkat iluartut Gûtimit pissũput inungnitdlo pínatik. Gûtivdlo ĸáumarsaissup pâsitisavâtit oĸautsit Gûtimit pissûneránik. Gûtip oĸausê ... kúkusínáungitdlat. ĸáumarĸutauvdlutigdlo ingmingnik ilíniartitsissũput, tarneĸ ánássutigssamik sáimáunermigdlo ĸáumarsarpât, Gûtime tugpatdlersarpât, tarneĸ ma- [92] nigũtípât agdlât ingminut sûjungnaersitdlune Gûtimut ilángutdlune.” (Wylie). oĸautsit táukua ilumũssusiat Zwinglip nangmineĸ ugpernarsarneĸartutut misigisimavai. ukiune táukunane misigissane kingusingnerussúkut ima agdlautigai: “agdlagkat iluartut sangmileravkit erĸarsarĸigsârnermik ugperissagssanigdlo ilisimatusautit akornutigissaraluarpáka, kîsalo erĸarsautip matuma tikípânga: tamáko unigtítariaĸarpatit, Gûtip isumâ pâsiniarniasávat nangmineĸ oĸausia pâsinartoĸ kisiat avĸutigalugo. tauva Gûte ĸínuvigâra ĸáumarĸutânik, agdlagkatdlo pâsiuminarnerulersípáka.” (Wylie).

ajoĸersût Zwinglip nalunaiautigissâ Lutherimit pissũngilaĸ. tássauvoĸ Kristusip ajoĸersûtigissâ. “Lutherip Kristuse nalunaiautigiguniuk uvavtut iliortûvoĸ,” svejtsimiut iluarsaerĸingniartuat oĸarpoĸ, “Kristusimut ornigutisimassai uvanga tasiorsimassavnit amerdlanerúput. tamánale soĸutáungilaĸ. Kristusip ateríngisânik nalunaiautigssaĸarniángilanga, táuname kisiat nâlagarâra. Luther oĸautsimik atautsimigdlũnît agdlagfigisimángisáinarpara, táussumalo agdlagfigisimángisáinarpânga. sôĸ? ... Gûtip anersâvata ingminut nâpertûtdluínássusia tamanut takugssaorĸuvdlugo, tássa mardlûvdluta Kristusip ajoĸersûtigissâ ássigîngmik nalunaiautigigavtigo issertortumik isumaĸatigĩssuteĸángíkaluardluta.” (D’Aubigné).

1516-ime Zwingli Einsiedelnime mátuvfingme oĸalũssissugssatut ĸaerĸuneĸarpoĸ. tássane ilagît rûmalerissut aserũsimanerat ersserĸingnerussumik takuvdlugo iluarsaerĸingniartutut súniuteĸartugssausimavoĸ Alpinit najugarissaminit ungasigsunut agdlât malungniúkumârtumik. Einsiedelnime ugsagsârutit angnerit niviarsiap Mâriap ássinga tupingnartuliorsínaussorôĸ ilagât. mátuvfiup isâvfiata inâne ima agdlangneĸarpoĸ: “mâne ajortuliat isumákêrneĸavingnigssât pineĸarsínauvoĸ.” (D’Aubigné). ukiup ĸáumataine tamane ássiliaĸ ungasigsumit ornigarneĸartarpoĸ, ukiuvdle nagdliútuine inugparujugssuit Svejtsimit tamarmit agdlâtdlo Frankrigimit Tysklandimitdlo ornigútarput. taimáitumik takussaĸarnine Zwinglip nâgdliûtigingârpâ, pivfigssardlo iluagtitdlugo taimatut ugperissapalâĸarníkut sagdloĸítagaussut îvangkîliumik nalunaiaivfigai ima oĸalugfigalugit:

“isumaĸarniaĸinase Gûtip nâlagfik mána silarssuarme sumîvfingnit avdlanit najugarinerugâ. nuname sordlermĩkaluaruvsilũnît Gûtip najordluse tusâssarpâse ... suliat iluaĸutáungitsut, ungasigsumut nâlagiartarnerit, tuníssutit, ássilíssat, niviarsiamut Mâriamut iluartûtitanutdlũnît tordlulanerit avĸutigalugit Gûtimit iluarineĸarnigssaĸ pigssarsiarisínaunerpisiuk? ... ĸinussarnivtíne oĸauserpagssuarnik atuissarnerput sumut iluaĸutauva? mátútup ánorârssua, niaĸoĸ kivssagaĸ ateraussatdlũnît kûltimik agdlapalâgkat sumingme tauva píssaunertaĸarpat? ... Gutip ũmat issigissarpâ, ûmativtalo u- [93] ngasigsorujugssûvât. Kristuse táunauvoĸ sáningassulingme pigdliutigineĸartoĸ savâraussordlo ugpertut ajortuliaisa nâgssáungitsumik isumákêrneĸautigssât.” (D’Aubigné).

tusarnârtut ilarpagssuisa ajoĸersûtigissaĸ tamána iluaríngilât. pissariussumik angalasimanermik iluaĸutáungínigssâ pakatsíssutigeĸât. ajortimik Kristusíkut píssutigssaĸángitsumik isumákêrneĸarnigssâ pâsineĸ saperpât. ĸilangmut avĸutigssaĸ ilagît rûmalerissut nangminermingnut únersûtigisimassât nãmagât. pitsaunerussumik ujardlernigssame ajornartorsiutigssat merserivait. tipaitsûtigssamingnik sulíssutigissagssaĸ palasinut pâvimutdlo imíssutigĩnardlugo ũmatimíkut minguíssusermik angussaĸarniarnermit pissariúngíneruvoĸ.

kisiáne avdlanigtaoĸ inoĸarpoĸ Kristusíkut utertitaunigssamik nalunaerúmik nuánârdlutik ilagsingnigtunik. maligtarissagssat ilerĸorerĸussatdlo ilagît rûmalerissut perĸússutigissait tarnimíkut erĸigsíssutigisimángilait, ugperdlutigdlo ánáussissup aua sáimáuneĸautigssamigtut ilagsivât. táuko angerdlarput inoĸatitik ĸáumarĸúmik nanissamingnik oĸalugtũkiartordlugit. tamatumûna sagdlusuíssut igdloĸarfêrĸamit igdloĸarfêrĸamut igdloĸarfigssuarmitdlo igdloĸarfigssuarmut siaruarterneĸarpoĸ, niviarsiavdlo Mâriap ássinganut ornigútartut ikiliartortorujugssũput. tuníssutit ikiliartorput, tamatumûnalo Zwinglip aningaussarsiarissartagai táukunánga akilerneĸartartut ikilípútaoĸ. táussumale nuánârutigâ ingassáussissarnerup ugperissapalâĸarneruvdlo píssauneĸarnerat aserortigaulermat.

Zwinglip suliniarnera ilagît pissortaisa tagpîtdliorfigíngilât, kisiáne erngerdlutik akuliutíngíkatdlarput. nersualâriníkut isumaĸatigssarsiariniarpât, taimailiortitdlugitdlo sagdlusuíssut inuit ũmataisigut ilagsineĸariartuinarpoĸ.

Zwinglip Einsiedelnime sulinermigut sulivfigssame angnerussume sulinigssamut piúkúnássuseĸ angusimavâ. ukiut pingasut ĸângiunerisigut Zürichip oĸalugfissârssuane oĸalũssissartugssatut ĸaerĸuneĸarpoĸ, igdloĸarfik táuna taimane Svejtsime pingârnerpauvoĸ, tássángalo súnîniarnigssaĸ avámut malungniútorujugssûssugssauvoĸ. taimáitordle palasiussut Zwinglimik ĸaerĸussissut avdlangûtigssanik. pitsailiuiniarput, taimaitumigdlo pissugssáussusînik ajoĸersornialerpât.

Zwinglip akíssutigissamine taima pingârtigissumik atorfigtârtitauniarnine ĸujássutigerĸârdlugo sulinermine periausigssaĸ atorumassane navsuialerpâ: “Kristusip inûnera ínugtaussunut sivisuvatdlâmik issertugausimavoĸ. Matîusip îvangkîliua tamákerdlugo oĸalũssíssutigissarumavara; agdlagsimassut kisîsa najorĸutaralugit bîbilime agdlngsimassut agdlagsimassoĸatainut nalerĸiútardlugit ilu- [94] ngersortumik ĸinujuarníkut ilisimássut ujartarumavara. sulinivne túniuvfigiumassáka tássa Gûtip atarĸinautigssâ, ernituâta únersiutigineĸarnigssâ, tarnit piviussumik ánássutigssât ilumôrtumigdlo ugperníkut perorsarneĸarnigssât.” (D’Aubigné). palasiussut ilaisa Zwinglip pilerssârutâ narrugalugo maleruarĸunago súnerniaraluarât, taimáitordle aulajangiússane avdlángortíkumángilâ. oĸarpoĸ suleriautsimik nutâmik atulersitaĸarumanane periausitoĸardle ilagît uvdlune minguínerusimavfiussune atorsimassât atulerĸigkumavdlugo.

sagdlusuíssut ajoĸersûtigissâ soĸutigineĸalerêrsimavoĸ, inugparujugssuitdlo katerssũtarput nalunaiainera tusarnâriartordlugo. nâlagiásaersimagaluartut ĸavsêrpagssuit tusarnârtigissarpai. sulinermine îvangkîliut angmarneĸarnigssât sujugdliúpâ, Kristusip inûneranik, ajoĸersuineranik toĸuneranigdlo oĸalugtuat atuardlugitdlo navsuiartardlugit. Einsiedelnimisut mânísaoĸ Gûtip oĸausia kúkusuitsumik najorĸutagssatuaussutut Kristusivdlo toĸua nãmagdluínartumik pigdliutaussutut sarĸúmiútarpai oĸartardlune: “Kristusimut-una ornigúnigssarse kigsautigigiga, Kristusimut ilumut ánássutigssap puilavfigissatuânut.” oĸalũssissartoĸ inuit ássigĩngíkûtât tamarmik katerssûvfigissarpât, nâlagkersuissunik ilisimatûnigdlo, ilisimatûnik agssagssortunigdlo naussorigsaissunigdlo ilaĸartardlutik. oĸalũssinera soĸutigingnerĸigsârtumik tusarnârtarpât. píssutigssaĸángitsumik sáimáuneĸarnigssaĸ nalunaiautigĩnarnago uvdlune inûvfigissamine ajortuliornerit aserũsimanerdlo ĸunusuitsumik erĸartũtarpai. ĸavsît oĸalugfíssârssuaĸ anivfigissarpât Gûte ĸutsavigalugo. oĸartarput: “angut táuna sagdlusuíssúmik nalunaiaissûvoĸ. Môrsasitut Egivtinimisut târsiornivtínit aniguisisavâtigut.” (D’Aubigné).

nauk suliniarnera autdlarĸautâne nuánaringnigdluínartumik ilagsineĸaraluartoĸ ernĩnakáneĸ akerdlilerneĸartalerpoĸ. mátútut suliniarnera akornusersulerdlugulo ajoĸersûtigissâ ajornerartalerpât. ĸavsît inúkutiginiartardlugulo mitautigingnigtumik ĸungujulautigissarpât; ilaisalo sorraivfigissardlugulo ĸunusârtarpât. Zwinglivdle tamáko tamaisa nãmagigtardlune atorpai oĸardlunilo: “gûtîtsut Jîsusimut Kristusimut ilagsingnilersíkumaguvtigik píssutsit ĸavsît ilagínáinartariaĸarpavut.” (D’Aubigné).

Svejtsime isumákêrneĸautigssamik agdlagartat niorĸutigineĸarnigssât mátútunut franeiskanerinut Samsonimit, tássa mátútumit italiamiumit, sujuligtaissulingnut imíssutigineĸarpoĸ. Samsonip ilagît kivfartûtdluarêrsimavai, pâvip aningaussivia Tysklandimit Svejtsimitdlo aningaussarparujugssuarnik ímerêrsimagamiuk. mãna Svejts angalaorfigalugo naussorigsaissúnguákuluit aningaussarsiaminínguinik pîaivfigai inuitdlo pigigsârnerussut aningaussarparu- [95] jugssuarnik tunissivfigissardlugit. iluarsaerĸingniarneruvdle iluanârniapilungneĸ tamána unigtivigsínáungikaluardlugo malungnartumik akornusersorpâ. Samsonip igdloĸarfik erĸânĩtoĸ niorĸutigissane nagtaralugit tikíkâ Zwingli sule Einsiedelnimĩpoĸ. iluarsaerĸingniartup Samsonip suliartortitaunera tusarsimavdlugo ernĩnardluínaĸ akornusersulerpâ. angutit táuko mardluk nâpeĸatigĩngíkaluarput, kisiáne Zwingli mátútup ĸinussartup sagdluliainik sarĸúmersitsissarnermine iluagtitsingârmat Samson avdlamut autdlartadaĸalersípâ.

Zürichime Zwinglip agdlagartanik isumákêrneĸautigssanik niuvrrniat akerdlilersordlugit oĸalungnine ilungersûtigingârmago Samrlon igdloĸarfingmut tikíkiartordlune pissortaussut autdlartitãnit nâpigiarneĸardlune unigane ingerdláinarnigssaminut kajumigsârneĸarpoĸ. perĸusersusârdlune igdloĸarfik iserfigituakasingmago isumákêrneĸautigssamik atautsimigdlũnît tunissaĸarnane autdlartipât, tamatumalo kingunínguagut Samsonip Svejts ĸimápâ.

kúpernerssûp “toĸo ĸernertup” ukiume 1519-ime Svejtsime atũtup iluarsaerĸingniarneĸ sujuarsarujugssuartugssausimavâ. ajunârnerujugssuit sangmilerdlugit ĸavsêrparujugssuit isumakêrneĸautigssat ĸanigtúkut pisiarisimassamik sũssuseĸángínerat pâsivât ugperlnermingnutdlo túngavigssaĸ isumangnáinerussoĸ kipisavfigilerdlugo. Zürichime Zwingli nápangârmat ûmasinaunigssâ neriûtigiungnaeraluarpât, toĸorêrsimaneranigdlo tusatsiagkat ĸavsêrpagssuarnut siaruarterneĸaraluarput. uvdlune misiligauvfiussune tamákunane neriungnine ĸunusuissutsilo aulajaitsumik atatípai. ugperdlune Gûlgathap sáningassulia tunârtarâ, ajortip nãmagtumik isumákêrneĸautigssâ isumavdlûtigalugo, toĸup isâvfînit uterame îvangkîlio aitsât taima kimigtutigissumik oĸalũssíssutigissalerpâ. ínugtaussut palasertik asassartik nuánâĸalutik ilagsivât ilerrup kigdlinganit uterfigingmatik. nangmingneĸ náparsimassunik toĸulerumigdlo pârssisimáput, îvangkîliuvdlo erdlingnássusia aitsât taima ersserĸigtigissumik pâsilerpât.

Zwinglip îvangkîliume sagdlusuíssut ersserĸingnerussumik pâsilersimavâ, nangminêrdlunilo îvangkîliup nutarterisínaussutut píssauneĸarnera misigisimavâ. inûp ordlusimanera utertitsissutigssamigdlo pilerssârutit pingârnerussumik uníngavigissarpai imalo oĸalugtarardlune: “Adamime tamavta toĸusimavdluta aserũsimanermut njússusermutdlo nákarsimassûvugut.” (Wylie). “Kristusip utertitsíssutigssamik nâvfigssaĸángitsumik pisiniúsimavâtigut ... táussuma nâgdliungnera ... soraiuitsumik pigdliutauvoĸ nâgssáungitsumik katsorsautaussugssaĸ. ĸaĸugumutdlũnît Gûtip iluássusianut nãmagtuvoĸ aulajaitsumik ugperfigalugo isumavdlûtigingnigtunut iluaĸutigssaussumik.” ilángutdlugule nalunaerutigíngitsũngilâ Kristusip [96] sáimáunerata inuit ajortuliortuáinarĸuvdlugit pisínautíngingmagit. “ugperfiussume sumilũnît Gûteĸarpoĸ, Gûtivdlo najugarissâne ilungersorneĸarpoĸ inuit ajúngitsuliornigssãnut kajumigsautaussumik.” (D’Aubigné).

iluarsaerĸingniarneĸ Zürichime sujumukarussârpoĸ. akeraisa ernumalerdlutik akerdlilernialerpât. ukioĸ atauseĸ tamatuma sujornagut mátútup Wittenbergimiup pâve kaisarilo nâggârsimavai, mãnalo Zürich taimatútaoĸ pâvíkúnut agssortuivfigssatut ilimanarsivoĸ. Zwingli ardlaleriardlune sãssúneĸartarpoĸ. Svejtsip nâlagauvfine pâvip isumaĸatigineĸarfîne îvangkîliumik ilungersûtigingnigtut ardlagdlit ikuatdlagtitaussarêrsimáput, tamánalo nãmaginago ajoĸersuinerdlungneĸ nipangersivigkumaneĸarpoĸ. tamána sujunertaralugo Konstanzime biskorpip angutit pingasut Zürichimut autdlartípai Zwingli ilagît inatsisainut uniorĸutitsiniarĸussissutut taimalo inuiaĸatigît erĸigsisimaneránik aseruiniartutut pasigdleriartorĸuvdlugo. ilagĩngôĸ oĸartugssáussusiat ĸângĩnarneĸarpat tamatuma nâlagaitsûvdluínássuseĸ kinguneriumârâ. Zwingli akíssuteĸarnermine oĸarpoĸ Zürichime “nâlagauvfeĸatigîngne igdloĸarfingnit tamanit erĸigsisimanerpaussume” îvangkîlio oĸalũssíssutigisimagine, aperivordlo, “taimáitumigdlo kristumiússuseĸ ínugtaussut erĸigsisimanigssãnut pitsaunerpâmik igdlersûtigssáungínerpa?” (Wylie).

autdlartitaussut igdloĸarfingme pissortaussut oĸaorĸigsârniarsimavait ilagît ĸimangnavêrsârĸuvdlugit, táukuagôĸ avatãne ánássutigssaĸángingmat. Zwingli akivoĸ: “pasigdliut tamána ánilângássutiginiaĸinago. ilagît túngaviat tássa Kristuse Pîtrusimik atertârtitsissoĸ ilumôrfigalune navsuerfigingmane. inuiaĸatigîngnut kíkúnutdlũnît ilaussûgaluardlune ũmámigut ilũngardlune Nâlagkamut Kristusimut ugpertoĸ Gûtip ilagsiumásavâ. ilagît táukua avatãne ánássutigssaĸángilaĸ.” (D’Aubigné). oĸaloĸatigîngnerup tamatuma kingunerissânik biskorpip autdlartitaisa ilât atauseĸ nâggârtutut ugperissaĸalerpoĸ.

igdloĸarfiup pissortaisa Zwingli pasigdlerumángilât, ilagîtdlo rûmalerissut nutâmik sãssússinialerput. iluarsaerĸingniartoĸ akerĸame pilerssârutipiluinik tusardlerneĸarame oĸarpoĸ: “aggerniardlit! ĸununerma ĸaersup ímamit nuisassup magdlit ĸârtarneránut ersifiera ássigâ.” (Wylie). palasiunerit ilungersornermíkut sulíssutiginiagaĸ úpitíkumassartik nukigtorsáinarpât. Tysklandime nâggârtut Lutherip periarfêrúneĸarnerata kingunerissânik nikatdlulersimagaluartut isumavdlualerĸigput îvangkîliup Svejtsime sujumukarnera takugamíko.

iluarsaerĸingniarneĸ Zürichime aulajáinerujartortumik atũkiartortitdlugo ineritue ersserĸingnerujartortumik sarĸúmeriartorput inûnerdlungnerup atorungnaersitauneragut isumaĸatigîngneruvdlo [97] perĸigsârneruvdlo sujuarsarneĸarnerisigut. Zwingli agdlagpoĸ: “erĸigsisimaneĸ igdloĸarfigissavtíne najugaĸarpoĸ. saĸitsáutoĸarnanilo pissûssârtoĸarnanilo síngassoĸarnanilo erĸigsivîtdliortitsissoĸángilaĸ. isumaĸatigîngneĸ taimáitoĸ sumit pisínauva Nâlagkavtinit ajoĸersûtigissavtínitdlo erĸigsíssúmit Gûtimigdlo mianeringningnermik inerítulingmit píngíkune?” (Wylie).

iluarsaerĸingniarnerup ajugaussarnerisa ilagît rûmalerissut isumaĸatatait ilungersornerulersípai tamatumínga nungutitsiniarnermingne. ĸinùgingningnerup Tysklandime Lutherip suliniarneranik akornusersûtigssatut kinguneĸarsimángínera misigisimavdlugo nâggârtut nangmingneĸ sákûtigissáinik sãssúkumavdlugit aulajangerput. Zwingli agssortordlugo oĸaloĸatigiumatdlerpât, oĸaloĸatigîngnigssardlo piumassamingnik piarêrsarsínáusagamíko oĸaloĸatigîgfigsaĸ agssortueĸatigîgtugssanigdlo erĸartũssissugssat nangmingneĸ ĸinerumavait, taimalo ajugaunigssartik ĸularĸêrdlugo. Zwinglilo tigussarisínáusaguníko aniguisíkumásangilât. sujuligtaissoĸ nipungersitaorêrpat isumaĸatai pilertortumik ĸunutitausínaujumârput, taimáitordle sujunertarissartik tamána issertordluínarpât.

agssortueĸatigîngnigssap Badenime ingerdláneĸarnigssâ aulajangerneĸarpoĸ, kisiáne Zwingli aggíngilaĸ. Zürichime pissortaussut pâvíkut sujunertarissât ilimagilersimavât. nâlagauvfeĸatigîngne pâvíkúnut atassune îvangkîliumik ilungersûtigingnigtut ikuatdlataussarnerat mianerssûtigilersimavdlugo palasertik taimatut navianartorsiorĸunago inerterpât. ilagît rûmalerissut Zürichimut autdlartíkumassait kíkutdlũnît nâpíkumásavdlugit piarêrsimavoĸ, kisiáne Badenimukásagaluarune martêrit sagdlusuíssut píssutigalugo aunârtitauvfiánut, tauva nalunangitsumik ûmatineĸarnaviángíkaluarpoĸ Oecolampadius Hallerilo iluarsaerĸingniartut sivnerdlugit oĸalugtugssatut ĸinigáuput, ilagîtdlo rûmalerissut igdlersuissugssãtut doktor Eck ĸinigauvoĸ ilagît rûmalerissut ilisimatôrtait palasîlo ĸavserpagssuit ikiortigssaralugit.

Zwingli oĸaloĸatigîngnerme iláungíkaluardlune súniuteĸángitsũngilaĸ ilíniarnertûp agssortueĸatigîngnermik tusarnârtartup únuit tamaisa uvdlume ĸângiútume oĸauserineĸartut agdlagtarpai. ilíniarnertût avdlat mardluk pápiarat tamáko Oecolampadiup uvdlormut Zwinglimut agdlagarissartagainut ilángutdlugit Zürichiliautdlugit túniútarpait, iluarsaerĸingniartoĸ akíssuteĸartardlunilo sujúnersuissarpoĸ, agdlagkane únuaunerane agdlagtarpai ilíniarnertûtdlo uvdlãkut Badenimukáutarpait.

taimailiorníkut Zwinglip akerĸane perĸusersût akerdlilertarpai. Myconyusimit oĸautigineĸarneratut “isumaliornermigut, únuame pigârtarnermigut sujúnersûtitigutdlo Badenimut nagsiútagkamigut [98] akerĸame akornáne oĸaloĸatausimagaluarune nãmagsisínaussaminit angnertunerungârtumik suliaĸarsimavoĸ.” (D’Aubigné).

ilagît rûmalerissut autdlartitait Badenimukarsimáput ássûtitik pínernersiugkat ujarĸatdlo erdlingnartut ĸivdlâlassut atordlugit. ajugáusanganermingnilo pitsaunersiugkanik akisunerpânik nerissaĸartarput vĩninik pitsaunerpânik imigagssartalerdlugit. iluarsaerĸingniartut tamatuma akerdlerdluínânik atugaĸarput. nerissagssatik uvdluínarpasigsut sivikitsuínarmik sangmissarpait. Oecolampadiusip igdlusímaviata tupigusûtigalugo ima oĸalugtuarâ: “ilíniarnigssaĸ ĸinussarnerdlo uláputigiuarpai. Gûtimik mianeringningârtûsimavoĸ.”

oĸaloĸatigîngnerme “Eckip oĸalugtarfik alutornavigsumik pínersagaĸ ĸáĸivigâ, Oecolampadiusivdlo táussuma sâvane igsiavikutdlak inigssivfigissariaĸarpâ.” (D’Aubigné). Eck ingminut tatigiungnáisanane nipitûmik oĸalugtuáinartarpoĸ. ilungersornermine aningaussarsinigssaĸ tusâmassángornigssardlo kajumigsautigai, ugperissamingme igdlersuissoĸ ajuatdlagtitsiniardlunilo agdlât oĸausipilugsínaussarpoĸ.

Oecolampadiusip angneruniajuitsûvdlune akiûteĸataunigssane kigsautigisimángíkaluarpâ, ilánguvfigisimavâle ima oĸardlune: “nâpertuivdluarnigssame erĸartũssinigssamilo Gûtip oĸauseríngisânik najorĸutagssamik ilisimassaĸángilanga,” (D’Aubigné). nauk saimassumik inugsiarnerpalugtumigdlo píssuseĸaraluardlune píkorigsutut ĸunusuitsututdlo takutípoĸ. pâvíkut pissortaisa ilerĸumigtut ilagît ilerĸue najorĸutagssariniarait, iluarsaerĸingniartup agdlagkat iluartut kisîsa najorĸutariniarpai oĸardlunilo: “ilerĸut Svejtsime pingãssuseĸángitdlat inatsisinut túngaviussunut nalerĸutíngíkunik; ugperissagssanutdlo túngassutigut bîbile tûngavigssatut inatsisigârput.” (D’Aubigné).

agssortueĸatigît ássigĩngíssutât kinguneĸángitsũngilaĸ. iluarsaerĸingniartup sagdlaitsumik ersserĸigsumigdlo navsuiainera tusarnârtunit kivdlíssutigineĸarpoĸ, Eckivdle makitarpalugtumik nipitusârtumigdlo angneruniarnera ajuatdlautigât.

agssortueĸatigîngneĸ uvdlunik 18-inik sivisússuseĸarpoĸ. naggaserneĸarmat pâvíkut nalorninángivigsumik ajugausimanerarput. ilaussortaussut amerdlanerssaisa ilagît tapersersorpait, taimáitumigdlo pissortaussut aulajangĩput iluarsaerĸingniartut ajorssarsimanerardlugit Zwinglilo ilángutdlugo ilagîngnit ajagtugaorĸuvdlugit. oĸaloĸatigîngneruvdle tamatuma kingunerisa agssortũtut kíkut iluanârsimanerat takutípât. akiũnerup kingunerissânik nâggârtut nakússagtíneĸangârput, sivitsúngitsordlo Svejtsime igdloĸarfigssuit pingârnerussut mardluk nâggârtunut ilângúput, tássa Rem Baselilo. [99]

Kapitel 11—akimarnit agssuardliutât

iluarsaerĸingniarnerup atarĸinarpalungnerpâmik nalunaiautigineĸamerisa Tysklandime akimarnit kristumiûssut ukiume 1529-me Speierime inatsissartune agssortûtigissat ilagât. Gûtip angutitaisa táukua ĸunusuíssutsimíkut, ugpemermíkut aulajáissutsimíkutdlo kinguligssatik erĸarsarníkut tamivdlo nalúngíssusiagut kivfáungíssuseĸalersípait. agssuardliuteĸarnermíkut ilagît nutartigaussut nâggârtunik taigûteĸalersipait, aulajangiússatdlo tássane imarineĸartut tássáuput “nâggârtũssutsip túngavigssarpiâ.” (D’Aubigné).

uvdloĸ iluarsaerĸingniarnermut ilimasupilungnartoĸ nagdliúsimavoĸ. nauk Luther Wormsime perĸússutíkut erĸigsivigssaerutitausimagaluartoĸ ajoĸersûtigissâlo inerterĸutigineĸarsimagaluardlune, taimáitordle nâlagauvfingme ugperissaĸarníkut mána tikitdlugo erĸigsisimaneĸarsimagaluarpoĸ, Gûtip isumagssuinermigut píssaunerit sagdlusuíssúmik akomusersuissut uníngatimissârsimavai. Karl V-ip iluarsaerĸingniarneĸ seĸumíkumasimagaluarpâ, kisiáne agssane silugúsimagângamiuk píngitsailineĸartutut unĩnartariaĸartarsirnavoĸ, ĸavsêriardlune sapîserdlutik ilagîngnut rûmalerissunut agisortuissut tamákerdlugit nungutitaunigssât píngitsûgagssaussutut ítnrsimagaluarpoĸ, kisiáne ajutûlerugtorfingme tyrkit kangianit sãssússileraraut, imalũnît franskit kúngiata agdlâtdlũnît pâvip nangmineĸ kaisare síngagilerdlugo sorssugfigiumavdlugo nalunaerfigissarât. taimáitumik inuiaĸatigĩkûtât erĸigsivîtdliortitsisitdlugit iluarsaerĸingniarneĸ nakússagtíkiartordlunilo siaruariartornigssamut pivfigssaĸartitausimavoĸ.

kîsamile nâlagarssuit pâvíkormiut agssortũssutigissatik akerdlerĩssutigissatigdlo isumangnaerdlugit iluarsaerĸingniartut iligîgdlutik sãssúnialerpait. Speierime inatsissartut 1526-me nâlagauvfît tamaisa ugperissagssamut túngassutigut piumassardluínarmingnik ârĸigssuisínautísimavait, tamarmik ilaussortaĸartitdlugit atautsimineĸasínaunigssap tungâgut. navianautitdle taimatut akuerssíssúmik kinguneĸarsimassut ĸângiutĩnartut kaisare ernĩnaĸ inatsissartunik ĸaerĸusserĸigpoĸ 1529-me Speierime atautsimîtdlutik ajoĸersuinerdlugtunik ĸunutitsissugssanik, akimarnit ajomartínago ajúngisârníkut iluarsaerĸingnigssamut akerdlilersuissunut isumaĸatigssar- [100] [101] siarineĸásáput, taimailiornerdle kinguneĸángigpat kaisare sorssulernigssamut piarêrsimavoĸ.

katûgdlit nuánârtorujugssũput. amerdlaĸalutik Speierime katerssũput, iluarsaerĸingniartunutdlo táukuníngalo tapersersuissunut akerartuinertik issertúngilât. Melanehtonip tamána ima oĸautigâ: “silamiut agtakoraiuta maujugâtigut, kisiáne Kristusip ĸitornane alákardlugitdlo sernigiumârpai.” akimarnit îvangkîliulerissut inatsissartunut ilaussut igdiumingne îvangkîlio nalunaiautigineĸartísavdlugulũnît akuerineĸángitdlat. ínugtaussutdie Gûtip oĸausia kiplsavfigât, tûsintiligpagssuitdlo inerterĸutaussoĸ soĸutiginago Saksenime kurfyrstip oĸalugfêrânut nâlagiartarput.

tamatuma akerdlerîgfigssaĸ sujuarsarpâ. kaisarip inatsissartut lnalunaerfigai tarnip naiúngíssusiatigut kivfáungíssuseĸarnigssamik aulajangersagkap ilerĸordlungneĸ taima angnertutigissoĸ kingunerisimangmago aulajangersagaĸ tamána atortûjungnaerĸugine. nangminigssarsiorneĸ tamána krisitumiut îvangkîliulerissut akornáne kamautigineĸardlunilo ernumássutigineĸarpoĸ.

ugperissagssamut túngassutigut akâringningnigssaĸ inatsisitigut aulajangerneĸarsimagaluarpoĸ, nâlagauvfîtdlo îvangkîliulerivfiussut taimatut nangminerssorsínaunigssamut akornusîniarneĸ agssortorumavât. Wormsimit perĸússut nâpertordlugo Luther sule erĸigsivigssaerutitauvdlune Speierime atautsimêĸataorĸussáungilaĸ, kisiáne suleĸataisa akimarnitdlo Gûtip igdlersûtigssânik makitísimassaisa ajornartôrfingme tamatumane sivnerpât. Frederik saksenimioĸ isumagigsoĸ Lutherimik igdlersuisimassoĸ toĸorêrsimavoĸ, kisiáne ĸatángutigalugulo kingorârtâta hertugip Johanip iluarsaerĸingniarneĸ ilagsivdluarsimavâ, naugdlo erĸigsisimanigssaĸ nuánarigaluaĸalugo ugperissagssamut túngassutigut tamatigut ilungersoĸalunilo ĸunusueĸaoĸ.

palasiussut piumassarât nâlagauvfît nâggârtũssusermik ilagsissaĸarsimassut kisiánertaĸángivigsumik ilagît rûmaierissut nâlagarsiorfigilísagait. igdlua’tungâne iluarsaerĸingniartut kivfáungíssuseĸ tuníssutisiarerîgartik pigĩnarumavdlugo norĸáissutigât. ilagît rûmalerissut kingumut nâlagauvfingne taima nuánaringnigtigissumik Gûttip oĸausianik ilagsingnigfiusimassune misigssuissugssángortitaunigssât akuerineĸ saperpât.

naggatâgut isumaĸatigîngniutigssatut sujúnersût sarĸúmiúneĸarpoĸ, tássa nâlagauvfingne iluarsaerĸigfiusimángitsune Wormsimit perĸússut sukangnersumik atortitáusassoĸ, ãmalo nâlagauvfingne “inuiaĸatigît tamatumínga uniorĸutitsisimavfîne tamatumalo pikigtitsinigssamik navianautáungitsumik atortitausínáungivfîne nutâmik iluarsaerĸingniartoĸásángitsoĸ, ilagîngnutdlo rûmalerissunut ilaussoĸ kinalûnit Lutheríkũssutsimik ilagsissaĸarĸussausangitsoĸ.” [102] (D’Aubigné). sujúnersût tamána pâvikut nuánarivdluínagãnik inatsissartune akuerineĸarpoĸ.

aulajangersagaĸ tamána nâlangneĸarpat “nâggârtũssuseĸ siaruarterneĸarsínáusángilaĸ ... ilisimaneĸarfigíngisaminut, erĸúneĸarêrfigissaminilo aulajaitsumik túngavilerneĸarsínáusanane.” sângniartoĸarnigssâ inerterĸutigineĸardluínásaoĸ, kigdlilîneritdlo ikíngutainit akuererĸussáuput. silarssuaĸ neriûtigssaerútutut íkaluarpoĸ. “rûmalerissut nâlagáussusiat atulersitaorĸigpat ... ĸangatut atuinerdlungnerit nagsatariumârpai.” ãmalo “suliaĸ erĸigsivîtdliortitsinikut taimarujugssuaĸ aulalersitaorêrsoĸ” aseruvísavdlugo ajornauteĸarnaviángilaĸ. (D’Aubigné).

isumaĸatigît îvangkîliulerissut isumalioĸatigĩsavdlutik katerssũput, ánilârdlutigdlo nalornissutut ingmingnut ĸiviaĸátáuput aperissardlutigdlo: “ĸanoĸ iliúsaugut?” suliagssarititat silarssuarmut pingârutilerujugssuit navianartorsiortitáuput, iluarsaerĸingniartut pingârtortait uteriáinartariaĸásanerdlutik? ajornartôrfingme tamatumane iluarsaerĸingniartut ĸanoĸ iliortariaĸarnertik oĸaloĸatigĩssutigalugo sujumukarnigssamingnut akornutigssaussumik aulajangêriatârsinaugaluaĸaut! nâlagarsiorniáinarnigssamut patsisiginiagagsent amerdlagaluaĸaut!

ĸujanartumik najorĸutariniagagssaĸ isumaĸatigĩssutigssamut sujúnersûtigineĸartumut túngavigineĸartoĸ akuerineĸ saperpât, ugperníkutdlo aulajangĩput. najorĸutagssarerĸussaĸ táuna sunaugame? tássa ilagît rûmalerissut tarnip nalúngíssusianik píngitsailîsínaunigssât ilisimassagssarsiornigssamigdlo inerterisinaunigssât. ârĸigssũssinigssaĸ sujúnersûtaussoĸ akuerigáine Saksen kisime piumassamik gûtisiorfiussugssangúsagaluarpoĸ, kristumioĸarfingnilo avdlane tamane piumassamik ilisimassagssarsiornigssaĸ nâggârtutdlo ugperissãnik ilagsingningneĸ pinerdlûtaulísagaluarpat parnaerússaunikut ikuatdlagtitaunikutdlo pitdlautigineĸartugssat. ugperissagssarsiornerup taima kigdliligautiginigssâ akuerisínaunerpât? iluarsaerĸingniartut naggámik isumaĸatitârsimanerat nalunaerutigineĸarĸusinaunerpât? taimailiornigssaĸ tássáusagaluarpoĸ îvangkîliumut kristumiussútsivdlo kivfáungíssuseĸarneranut aulajangĩssutaussumik ajornartorsiorfingme kigdlũssineĸ.” (Wylie) , nâggale, “sût tamaisa ánaiumaneruvait, nâlagauvfitik, niaĸorutitik inûnertigdlo agdlât akigalugit.” (D’Aubigné).

“perĸússutiginiagaĸ tamána akerdlilertigo,” akimarnit oĸarput. “tarnip nalúngíssusianut túngassutigut amerdlanerit oĸartugssáussuseĸángitdlat.” oĸalugtugssautitait oĸarput: ,,1526-me perĸússut tássauvoĸ nâlagauvfingme erĸigsisimaneĸarnerup tángavia, atorungnaersíkáine Tyskland erĸigsivîtdliortitsivigssángordlunilo sorssugfiulísagaluarpoĸ, inatsissartut isumalioĸatigîgtugssat atautsi- [103] mĩnigssâta tungânut atausĩnarmik suliagssaĸarput, tássa piumassamik ugperissagssarsiorsínauneĸ atatísavdlugo,” nâlagauvfik pissugssauvoĸ tarnip nalúngíssusianut túngassumik kivfáungíssuseĸ sernigísavdlugo, tamánalo sivnerdlugo gûtisiornermut túngassutigut oĸartugssáussuseĸángilaĸ, nâlagkersuissut kíkutdlũnît pissortautitatik ikiortigalugit ugperissarsiornermut túngassumik píngitsailîvdlutik ilerĸortârtitsiniartut kristumiut îvangkîliulerissut najorĸutariniagarpiãnik pigdliutigissaĸartarput.

kúngip Ferdinandip inatsissartune kaisarimut sivnîssûvdlune pâsivâ perĸússut tamána akerdlerĩssuterujugssuarnik nagsataĸarumârtoĸ akimarnit ilagsinagulo tapersersorumángigpássuk. taimáitumik sapíngisánguaminik kimigîserfigigaluarpai, pingitsailîniaraluarunime nalúngínamiuk sule aulajáinerulerumârtut. “akimarnit kimigîserfigigaluarpai perĸússut iluarerĸuvdlugo, kaisarivngôĸ tamána nuánârutigísaĸingmago.” angutitdle táukua oĸartugssaussoĸ nâlagarssuarnit nunamiunit angnerussoĸ nâlagarât, sagdlaitsumigdlo akíput: “kaisare erĸigsinerup atatíneĸarnigssânut Gûtivdlo atarĸinautigssânut iluaĸutausinaussutigut tamatigut nâlagkumavarput.”

naggatâgut kungip kurfyrstiussoĸ ikíngutailo inatsissartut tusâtitdlugit nalunaerfigai “nalunaerutiginiagaĸ kaisarip perĸússutâtut oĸausertalerneĸalermat, amerdlaneritdlo isumât nâlainartariaĸarmat.” taimalo oĸardlune atautsimĩtut ĸimápai iluarsaerĸingniartut akássuteĸarnigssamutdlũnît pivfigssaĸartínagit. “kúngimut oĸariartortitsigalunrput uierĸuvdlugo ĸínuvigigaluar- [104] dlugo, kinguneĸángitsumigdle.” kúnge akĩnarpoĸ: “sulíssutigissagssaĸ aulajangerneĸarêrpoĸ, avdlatut ajornartumik nâlagtariaĸarpuse.” (D’Aubigné).

kúngip Ferdinandip tarnimik nalúngíssusiat soĸutigiumángerêrmago akimarnit aulajangerput táuna atautsimêĸatáungíkaluartoĸ agssuardliutertik atautsimîtitainut sarĸúmiúkumavdlugo. tauvalo nalunaerut ilungersortoĸ suliarineĸardlune inatsissartunut sarĸúmiúneĸarpoĸ:

“matumûna Gûtip, píngorti,tsissutuauvdlunilo igdlersuissutuauvdlunilo utertitsissutuauvdlunilo ánáussissituavta sâvane, inuitdlo píngortitatdlo tamarmik sâváne agssuardliuteĸardluta oĸarumavugut uvagut nangminêrdluta ínugtavutdlũnît sivnerdlugit perĸússutigssatut sujúnersûtigineĸartoĸ akueriumángitdluínardlugo Gûtimut, oĸausianut iluartumut, tarnivta nalúngíssusianut imalũnît tarnivta ánássutigssânut akerdliussutigut sutigutdlũnît.”

“ĸanoĸ-â? perĸússut tamána akuerísagaluarnerparput! Gûtip inuk ĸaerĸuvdlugo ilisimatigpago uvagut oĸásagaluarnerpugut inuk táuna Gûtip ilisimássutânik ilagsissaĸarsimángínerardlugo?” “ajoĸersûtigissaĸ sunalũnît Gûtip oĸausianut nalerĸutíngitsoĸ tatigissagssáungilaĸ . . . agdlagkat iluartut agdlagsimassutigut avdlatigut ersserĸingnerussutigutdlo navsuiartariaĸarput; . . . kristumiumut pissariaĸartutigut tamatigut atuagaĸ iluartoĸ táuna pâsigssauvdluarpoĸ ĸáumarsautigssatutdlo piúkúnardluardlune. aulajangersimavugut Gûtip sáimáuneragut oĸausituainik testamentitorĸamîtdlutigdlo testamentitâmĩtunik minguitsumik nalunaiaineĸ atatíkumavdlugo tamatumúnga akerdliusínaussumik ilaĸartínago. oĸauseĸ táuna kisime sagdlusuíssutauvoĸ. ajoĸersuinigssame ilerĸugssanilo tamatigut erĸortumik najorĸutagssauvdlune kúkutitsivdlunilũnît támartitsisínáungilaĸ. túngavigssákut tássûna igdluliaĸ unerivfiup píssaunerinit tamanit sãssúneĸaraluardlune atásaoĸ, inuínartutdle perrũssuseĸ tamatuma akerdlerissânik nápagaussoĸ tamarme Gûtip kînâta sâvane úpikâtíneĸarumârpoĸ.”

“tamána píssutigalugo ĸunutitauniarnerput narrugârput,” “kaisarivdlo atarĸinangârtup tungivtínut nâlagarssuartut kristumiûvdlune Gûtimik tamanit asangningnerpaussutut iliornigssâ isumavdlûtigísavarput, neriorssuivugutdlo kaisare ilivsilo angutit atarĸinangârtuse nâpertuivdluarnigssamut inatsisitdlo nâpertordlugit pissugssauvfigissavtigut tamatigut nâlagkumavdluse.”

inatsissartut oĸautsinit táukunánga sákortûmik kivdlingneĸarput. agssuardlersut ĸunusuíssusiat amerdlanernit tupigusûtigineĸardlunilo ernumássutigineĸarpoĸ. sujunigssaĸ ánilânganartutut issigilerpât. saĸitsáunigssaĸ, sorssungnigssaĸ toĸutsinigssardlo píngitsûgagssáungitsutut íput. kisiáne iluarsaerĸingniat sulíssutiginiagkamik [105] iluassusia ĸularutigíngínamiko ajugaĸángitsoĸ isumavdlûtigât, “ĸunusuitdluínardlutigdlo aulajaitdluínarput.”

“najorĸutagssat agssuardliúme tusâmassaussume imarineĸartut . . . . nâggârtũssutsip túngavigpiarai. agssuardliutip tamatuma ugperissagssanut túngassutigut atuinerdlungnerit mardluk sãssutarai, tássa sujugdlermik nâlagauvfiup atorfiligtaisa akuliútarnerat áipagssânigdlo ilagît rûmalerissut kináussusersiortumik oĸartugssauniarnerat. atuinerdlungnernut táukunúnga taorsiutdlugit nâggârtássutsip tarnip nalúngíssusiata píssauneĸarnera pissortaussut píssauneránit angnerutitdlugulo Gûtip oĸausia ilagîngnit ajortiliussunit pingârnerutípâ. sujugdlermik pissortaussut Gûtimut túngassutigut oĸartugssautikumángilai pruvfîtisut apustilisutdlo oĸardlune: “Gûte inungnit nâlangnerussariaĸarparput.” Karl V -ip pigínauneĸartitaunera sangmititdlugo Kristusip pigínauneĸarnera angnerutípâ. nâggârtutdle tássunga unĩnángitdlat: najorĸutagssatut mána aulajangiúpât, inuit ajoĸersuinermíkut Gûtip oĸausia nâlagarsiorfigissariaĸarpât. tamatumalo saniatigut nâggârtut sagdlusuíssut pivdlugo isumartik akornuteĸángitsumik oĸautigisínáusavdlugo pisínautitaunertik aulajangiúsimavât, Gûtip oĸausia ugperalugulo nâláinarumángilât, ajoĸersûtigissâle nalunaiautigiumavât, palasivdlo pissortaussutdlo tumatumúnga akuliúsínautitaunigssât agssortorpât. Speieri- [106] me agssuardliutaussoĸ ugperissagssarsiorníkut saĸitsáutarnermut tamarmut ilungersortumik agssuardliutauvoĸ, tássauvordlo inuit tamarmik nangmingneĸ tarnimik nalúngíssusiánut nâpertũtumik Gûtisiorsínautitaunigssãnik atatitsiniarneĸ.

nalunaerutigissaĸ sarĸúmiúneĸarsimavoĸ. inuit tûsintiligpagssuit puiuikiúpât, ĸilauvdlo agdlagtaivînut agdlagtorneĸarpoĸ inungnit pîarneĸarsínáungitsumik. Tysklandip îvangkîliulerivfiussup tamarmiuvdlune agssuardliutaussoĸ ugperissaminut nalunaeĸutaussutut akuerâ. agssuardliutíkut tamatumûna inuit tamane ítut uvdlut nutâgssat pitsaunerussugssat isumavdlûtigilerpait. akimarnit ilâta Speierime agssuardlersut oĸarfigai: “ajugaĸángitsup sáimáunermigui taima ersserĸigtigissumik, pikunartigissumik ĸunusuitsigissumigdlo nalunaiautísimavdlune kristumiutut taimatut aulajáissuseĸartigititdluse ĸanortoĸ serniginiardlise uvdlut naggatigssãnut!” (D’Aubigné).

iluarsaerĸingniartut sujumukalerêraluardlutik silamiut iluarerĸusârfigalugit akuerssisimagaluarunik Gûtimut nangminermingnutdlo ilumángitsumik iliorsimásagaluarput, tamatumalo kingunerissânik pilertortumik nungutautísimásagaluarput. nâggârtut atarĸinartut táukua misiligtagât kinguligssanut tamanut ilíniutigssartaĸarpoĸ. Sãtanip Gûtimut oĸausianutdlo sorssungnermine periausia avdlángorsimángilaĸ. ukiut 1500-ĸarneránisut mãnákútaoĸ bîbilip inûnerme ilerĸugssatigutdlo najorĸutagssángortitaunigssâ akerarivdluínarpâ. uvdluvtíne mákunane ajoĸersûtigissai perĸússutigissailo angnertûmik saniorĸúneĸartarput, nâggârtũssutsivdlo pingârtumik najorĸutagssânut uternigssaĸ pissariaĸaĸaoĸ: bîbilip, bîbilivdlo kisime ugperissagssavtínut pissugssáussutsivtínut najorĸutarineĸarnigssâ. ajortup sule tamaviâvigdlune piumassamik ugperissagssarsiorsínaunigssaĸ nungutíniarumavâ. píssaunerup nâggârtut Speierime narrugissâta mãnákut tamaviârnerussumik nâlagáussutse ánaisimassane pigssarsiarerĸingniarpâ, nalivtine nutarterinigssamik neriûtigssap nâggârtũssutsip taimane ajornartorsiorfingmisut Gûtip oĸausianik aulajangiússivdluínarnigssaĸ túngavigssatuarâ.

iluarsaerĸingniarneĸ silamiut pingârtortáine sule nuimanerulersugssausimavoĸ. akimanertat kúngimut Ferdinandimut savssartitaujumanermingne itigarsimáput, sunauvfale sulíssutiginiagartik kaisarimut ilagîtdlo nâlagauvfiuvdlo angutitainut akimanerpânut katerssũtugssanut sarĸúmiutísavdlugo pivfigssaĸartitaujumârdlutik. saĸitsáuneĸ nâlagauvfingne erĸigsivîtdliûtigineĸartoĸ ikiorserumavdlugo Karl V Speierime agssuardlernerup kingornagut ukioĸ atauseĸ ĸângiungmat Augsburgime inatsissartunik atautsimîtitsinialerpoĸ, nalunaerdlunilo nangminêrdlune suju1erssorumavdlugit, iluarsaerĸingniat pissortait Augsburgimut ĸaerĸussáuput. [107]

akimarnit nâggârtûssut aulajangersimáput isúmamik navsuiautânik agdlagkatigut iluartutigut ugpernarsagaussunik inatsissartunut sarĸúmiússagssamingnik piarêrsagaĸarumavdlutik. tamána Lutherimut Melanchtonimutdlo suleĸatáinutdlo suliagssíssutigineĸarpoĸ. navsuerut tamána nâggârtut ugperissamingnik nalunaiautigssãtut ilagsineĸarpoĸ, agdlagardlo pingâĸissoĸ tamána tamarmiuvdlutik atsioriartorpât. uvdloĸ ilungersorfiuvdlunilo misiligauvfiuvoĸ. akimarnit savssardlutik navsuerut atsiornialermássuk Melanchton akuliutdlune oĸarpoĸ: “tamáko sujúnersûtigísavdlugit palasit ugperissagssanigdlo ilíniarnertût suliagssarât, silamiut pingârtortaisa oĸartugssáussusiat sulíssutigissagssanut avdlanut sitdlímatigisigo. “minitaunigssara Gûtip inerterĸutigiliuk,” Johanip saksenimiup akivâ “nâpertuivdluarnigssaĸ sulíssutigiumavdlugo aulajangersimavunga niaĸorutiga isumakulûtiginago. kurfyrstisut nasara Kristusip sáningassuliatut erdligitigíngilara.” taimalo oĸardlune atsiorpoĸ. akimarnit ilât avdla agdlautigssane tigûtigalugo oĸarpoĸ: “Nâlagkama Jâsusip Kristusip atarĸinautigssâta pissariaĸartísagpago piarêrsimavunga . . . nunautiga inûneralo akigísavdlugit.” nangigdlunilo oĸarpoĸ: “ínugtáka nâlagauvfikalo iperásavdlugit, sujuaissamalo nunautât ajáupialerdlunga ĸimásavdlugit ajúngínerutípara navsuerúmit matumánga avdlaussumik ugperissagssamik ilagsissaĸarnigssamit.” Gûtip angutitaisa táukua ĸunusuíssusiat ugperneratdlo taimáiput.

kaisarimut atautsimigiarfigssaĸ nagdliúpoĸ. igsiavíssârssuane igsivigalugo kurfyrstitdlo kúngitdlo ilagalugit Karl V-ip nutarteriniartut nâggârtut savssartipai. navsuerutât atuarneĸarpoĸ. Atautsi- [108] mĩtut akimasôrssuit akornáne îvangkîliup sagdiusuíssutai ersserĸigsumik sarĸúmiúneĸarput ilagîtdlo pâvíkut támarsimássusê uparuartorneĸardlutik. uvdloĸ táuna erĸortumik tássauneragauvoĸ “nâggârtũssutsip uvdluisa pingârnerssât, uvdlut kristumiússutsip inuitdlo tamarmik oĸalugtuarissauneráne tipaitsungnarnerpât ilât.”

Paulusip nalânisaoĸ îvangkîlio parnaerússutigissâ kaisarip igdloĸarfiane akimanernut sarĸúmiúneĸarpoĸ. mãnákutaoĸ taimatut pissoĸarpoĸ: kaisarip perĸússutâ nâpertordlugo oĸalugtarfingmit oĸalũssíssutigerĸussáungitsoĸ igdiússârssuarme nalunaiautigineĸarpoĸ, ĸavsîtdlo kivfanutdlũnît tusardliutigísavdlugo kángugissât nâlagauvfiup angutitaisa nuimarnginut tusagagssiarineĸarpoĸ. atautsimĩtut kúngiuvdiutigdlo pingârtortáuput, oĸalũssissut akimanertáuput niaĸorutigdlit, oĸalûserdlo Gûtip sagdiusuissutigâ. atuagkiortûssup tamána ima oĸautigâ: “apustilit kingornisigut pingârnerussumik suliaĸartoĸarsimananilo navsuerúmik akimanerussumik nalunaiaissoĸarsimangilaĸ.” (D’ Aubigné).

aulajangiússagssat Lutherip pingârtínerpaussaisa ilât tássauvoĸ nâggârtũssutsip silamiunut pissortaussunit kíkûssunitdlũnît igdlersortigssarsiúngínigssâ sákuiersorníkutdlo igdlersorneĸángínigssâ. nâlagauvfiup akimanertaisa îvangkîliumik ilagsingningnerat nuanárutigâ, kisiáne igdlersoĸatigîgkumavdlutik iligîlernigssartik sujúnersûtigingmássuk oĸarpoĸ, “îvangkîlio Gûtiúngitsumit igdiersorneĸartugssáungínerardlugo . . . inuit suliagssarititamut akuliúnerat angnikínerpautitdlugo Gûtip igdiersuissutut akuliúnera ersserĸingnerúsangmat. nâlagkersuinermut túngassutigut sujúnersûtigineĸartut tamarmik Lutherip isumâ nâpertordlugo ĸununermik kángunartumik ajortiligtutdlo tatigingníngínermik perĸuteĸarput.” (D’ Aubigné).

akerĸat píssauniligssuit nâggârtut ajoĸersûtigissât úpikâtíkumavdlugo katerssûtilermata, panatdlo tûsintiligpagssuit nâggârtunut silugúneĸartugssatut piarêrmata Luther agdlagpoĸ: “Sãtane narragtorssuángorpoĸ, pâvitdlo gûtîtsut perĸusersusârput sorssungnigssamigdlo sujôrasârneĸarpugut. inuiait oĸaorĸigsârsigik angutauvdluartutut ugperdiutik akiûterĸuvdlugit Nâlagkap igsiavíssârssua igdlersordlugo, akerĸavut Gûtip anersâvanit ajorssartitauvdiutik erĸigsinigssamut píngitsailissaorĸuvdlugit. pissariaĸarnerussumik pingârnerpâmigdlo suliagssarput tássa ĸinunigssaĸ. inuiait pâsiniardlíssuk panap kînânit Sãtanivdlo narrangneranit navianartorsiortitaugamik, ĸinuniardlitdlo!”

píssauneĸ iluarsaerĸingniarnerssûp nalâne silarssuarmik sajugtitsissoĸ inimit issertortumit ĸinussarfiussumit autdlâveĸarpoĸ. tássane-una Nâlagkap kivfaisa isigkatik neriorssûlnisa ĸaersuánut túngatíkait. Augsburgime agssortũneĸ ingerdláneĸartitdlugo “Luther [109] uvdlut tamaisa sivikínerpâmik akúnerit pingasut ĸinussarpoĸ, akúneritdlo ilisimassagssarsiornigssamut piúkúnarnerit ĸinunermut atortarpai.”

Gûtivdlo kivfame tordlulanerat tusâvâ. akimarnit oĸalũssissutdlo sáimautdlugit ĸunusuíssusigssamik tunivai sagdlusuíssut “târssuarme matumane silamiut nâlagkersuissuinut” igdlersusavdlugo. Nâlagaĸ oĸarpoĸ: “takuvat, Sîunime ivertípara ujarak teĸerĸugssaĸ ĸinigaĸ erdlingnartoĸ, táussumúngalo ugpertoĸ pakatsisíneĸásángitdluínarpoĸ.” (Evf. 6, 12; 1 Pîtr. 2, 6). iluarsaerĸingniat nâggârtut Kristuse túngavigisimavât, unerivfiuvdlo isâvfîsa ajugauvfigissagssaríngilait. [110]

Kapitel 12—Frankrigime iluarsaerĸingneĸ

Speierime agssuardliut Augsburgimilo navsuerut iluarsaerĸingnerup Tysklandime ajugauneranut nalunaeĸutaussut ukiorpagssuarnik saĸitsauvfiuvdlutigdlo târsiorfiussunik kinguleĸarput. ilungersûtigingnigtigissame saĸitsáuneranit sángîtdlisitauvdlune akerĸanitdlo píssauniligssuarnit sãssúneĸardlune nâggârtũssuseĸ nungutauvdluínartugssatut íkaluarpoĸ. kaisarile ajugausorinarserugtordlune ajorssarpoĸ. naggatâgutdlo ajoĸersûtit tamaviâvigdlune nungusarniarsimassane akornuteĸángitsumik ajoĸersũssutigineĸarnigssât akuerssíssutigissariaĸarpâ. nâlagauvfine erdlingnartûtinilo agdlâtdlo inûnine navianartorsiortísimavai “ajoĸersuinerdlungneĸ” seĸumísínaujumavdlugo. mãna sákutôrpagssue sorssungnerme ajorssartitáuput, aningaussautai nungúput, nâlagauvfigpagssue pikigtitsivigineĸalerput, mássa ugperneĸ ĸunutíniarsimassâ tamanut siaruartertoĸ. Karl V-ip ajugaĸángitsoĸ agssortorsimavâ. Gûte oĸarpoĸ: “ĸáumardle”, kaisarivdle târssuaĸ atatíniaraluarsimavâ. sujunertarissane iluagtingitsôrsimavâ; utorĸaliârpatdlârsimavdlune, sivisûmik akiũsimanerme ĸasutagdlune kaisariússutse soraerutdlugo mátuvfingmut mátutitípoĸ.

iluarsaerĸingniarneĸ Svejtsime Tysklandimisut uvdlunik atugardliornartunik atugaĸartitauvoĸ. kantonit ĸavsît nâggârtutut ugperissalingnut ilangúkaluartut, taimaitordle ilagît rûmalerissut ajoĸersûtãnut ungagingnigtunigtaoĸ ilaĸarput. ugperissamik ilagsingnigkumassunut ĸinugingningnerat svejtsimiut ingmingnut sorssũneránik kinguneĸarpoĸ. Zwingli táussumatutdlo nâggârtungorsimassorpagssuit Kappelime sorssugfingme toĸoraiviungârtume toĸutáuput. Oecolampadius perdlugssuarnit tamákunánga uípatdlersitausimassoĸ tamatuma kingunínguagut toĸuvoĸ. ilagît rûmalerissut ajugausimârdlutik ánaisimassatik tamákerdlugit pigssarsiarerĸilersutut ípait. Gûtivdle nâgssáungitsumik sujúnersuissup sulíssutigissane taimaitísínaunagulo ínugtane puiorsimángilai. agssâta aniguisíkumârsimavai. nunãne avdlane sulissugssat makitísimavai iluarsaerĸingnermik sujumukartitsissugssat.

Frankrigime uvdloĸ ĸaulerêrsimavoĸ Luther iluarsaerĸingniartutut tusâmassaulerêrsínago. ĸáumarĸúmik nanlssuĸarĸfirtut sujugdlît ilagât Lefévre utorĸángulerêrsoĸ, angut ilisimatôrssuaĸ Parisip [111] universitetiane professoriussoĸ, ilumôrdlune ilungersordlunilo katûliussoĸ. atuagkianik itsarnitsanik misigssuinermine bîbile navssârisimavâ, atuagkamigdlo tamatumínga ilisimassagssarsiorneĸ ilíniarnertûnik ilíniartitsinermine atulersípâ.

ukiume 1512-ime, Lutherip Zwinglivdlo iluarsaerĸingnialernerat sujorĸutdlugo Lefévre agdlagpoĸ: “Gûtip-una ugperneĸ píssutigalugo iluássusermik, Gûtip sáimáunera kisiat avĸutigalugo nâgssaungitsumik inûneĸautigssamik tunigâtigut.” (Wylie). utertitsíssutip nalorninartue erĸarsautigalugit oĸarpoĸ: “ilame pârdláussinerup tamatuma angíssusia — ajorteĸángitsoĸ erkartũssauvoĸ pissûssordlo aniguisitauvdlune; pivdluarĸússutaussoĸ perdlorĸussauvoĸ perdlorĸussaussordlo pivdluarĸussauvdlune; inũssutaussoĸ toĸuvoĸ toĸusimassutdlo inûvdlutik; pingârtorssũssutaussoĸ târmit ulingneĸarpoĸ kĩnamilo kángunássuseríngisânik ilisimassaĸángitsoĸ pingârtorssussũsermik atitíneĸarpoĸ.” (D’Aubigné).

ánássutigssavdlo pingârtorssûp tamatuma Gûtimit pigineĸarnera ajoĸersũssutigîtigalugo inûp nâlagtariaĸássusia ãmátaoĸ oĸaorĸigsârutigâ oĸardlune: “Kristusip ilagîgsortainut ilaussortauguvit, tauva timânut avatauvutit gûtiussututdlo píssuseĸardlutit . . . ila, inuit nungminerissaĸartitauneĸ tamána pâsĩnarsínaugaluaruníko, ĸanorme tauva pîtaiuitsigissumik, minguitsigissumik iluartigissumigdlo inũsagaluarnerpat! silap matuma pingârtorssũssutai ĸamûna pingârtorssũssusermut uvinigdlit issigingningneránut issertugaussumut nalerĸiutdlugit narrugísagaluarpait.” (D’Aubigné).

Lefévrep ilíniartitaisa ilaisa oĸausê piumaĸalugit tusarnârtarpait, ilaisalo ilíniartitsissup nipaerúnerata kingornagut sagdlusuíssut sivisûmik nalunaiautigissugssausimavât. táukua ilagât William Farel. angajorĸâme Gûtimik mianeringnigtut ilagît ajoĸersûtât ugperivdluínarĸuvdlugo perorsarsimangmáne apustilisut Paulusitut oĸarsínausimásagaluarpoĸ: “farisîariuvdlunga inûsimavunga ingmíkôrniaĸatigît Gûtimut kivfartũssinivtigut perĸigsârnerussut ilagalugit.” (ap. sul. 26, 5). ilungersortumik katûliuvdlune ilagîngnut agssortuissut tamaisa nungúkumavdlugit ilungersortûvoĸ. ilerĸuliatdle tamáĸua tarníkut erĸigsisíneĸ saperpât. perĸigsimíssutigssatut suliarpagssunne ajortiligtut misigiungnaerutigineĸ saperpai. iluarsaerĸingnlnrtup oĸausia tusarângamiuk: “ánássut sáimáunermit pivoĸ,” tauva tamána ĸilangmit nipiussutut tusartarpâ. “ajorteĸángitsoĸ erĸartũssauvoĸ ajortiligdlo píngitsûtitauvoĸ.” “Kristusip sáningassuliata kisime ĸilaup isâvfê angmardlugitdlo unerivfiup matue matussarpai.” (Wylie).

Farelip sagdlusuíssut nuánârdlune ilagsivâ. Paulusitut sângnermigut ilerĸuliat tunutdlugit Gûtip ĸitornaisa kivfáungíssusiat sâgpâ. “amarĸutut ĸâsugtutut ũmateĸarungnaerdlunga,” taima agdlag- [112] poĸ, “savârĸatut ĸanilârtutut ũmatigalo tamât Jîsusimut Kristusimut túniúsimavdlugo uterpunga.” (D’Aubigné).

Lefévrep ilíniartitane ĸáumarsarniartuarai Farel Kristusip suliarerĸussânik taimatut ilungersortigalune autdlarpoĸ sagdlusuíssut tamanut nalunaiautigiartordlugo. tamatuma kinguninguagut ilagît pingârtortaisa ilât, Meauxime biskorpe, ilagilerpât. ajoĸersuissutdlo avdlátaoĸ píkoríssutsimíkut atarĸineĸardluartut ilánguvfigalugit îvangkîlio nalunaiautigilerpât, îvangkîliulo agssagssortune, naussorigsaissúkúne agdlâtdlo kúngip igdlússârssuane ilagsineĸarpoĸ. taimaníkut kúngiussup Frans I-ip ĸatángutâta arnap nâggârtut ugperissât ilagsivâ. kúngip nangmineĸ arnâtalo sângniarnigssât ilimanarsissutut ileraluarpoĸ, iluarsaerĸingniatdlo uvdloĸ kúngip îvangkîliumik ilagsingnigfigssâ ĸilanârileraluarpât.

isumavdlûtigissaitdle erĸûtineĸángitdlat. Kristusip ajoĸersugai misiligauvdlutigdlo ĸinugineĸartugssausimáput, tamánale saimassumik issertugaugatdlarpoĸ. utarĸîsigalugo uvdlut erĸigsisimanartut atugaugatdlarput perugdluliorfigssaĸ sujorĸutdlugo nukigtorsarsínaorĸuvdlugit, iluarsaerĸingnerdlo pilertortumik sujumukarpoĸ. Meauxime biskorpip biskorpiuvfigissamine ilungersordlune sulivdlune palasit inuínaitdlo ajoĸersorpai. palasit nalussûvdlutigdlo ilerĸordlugtut pêrsitauvdlutik sapíngisamik angutinik ilisimatûvdlutigdlo Gûtimik mianeringnigtunik taorserneĸartarput. biskorpip ínugtame Gûtip oĸausianik atuarsínautitaunigssât kigsautigingârpâ, kigsautigissardlo tamána katsorna erĸûtineĸarpoĸ. Lefévrip testamentitâĸ nugterpâ, Lutherivdlo bîbilia tyskisôĸ Wittenbergime atuagkiarineĸarmat testamentitâĸ franskisôĸ Meauxime naĸiterneĸarpoĸ. biskorpip akigssaiautigssat akornutigiumanagit palaseĸarfigtamine siaruarterpâ, sivitsúngitsordlo Meauxime naussorigsaissut bîbile pigilerpât.

sôrdlo angalassut ĸilalerdlutik puilassoĸ nãmagtôrdlugo nuánârtartut, taimatut tarnigdlit tamákua ĸilangmit nalunaerutaussoĸ ilagsivdluartigât. narssautine sulissartut sánavingnilo agssagssortut bîbilip sagdlusuíssutai oĸaloĸatigĩssutigissardlugit ĸĩmagsautigissarpaît. imerniartarfingne únúkorsiortarungnaerdlutik igdlumingne katerssûtdlutik Gûtip oĸausia atuartardlugulo peĸatigîgdlutik Gûte únersiutigissarpât. nunaĸarfingne tamákunane avdlángornerssuaĸarpoĸ. inuit naussorigsaissuínángûgaluardlutik eĸiasuíkaluardlutik ĸáumarsagauvatdlãngitsut, taimáitordle Gûtip sáimáunerata nutarterissutut ĸagfagsaissututdlo píssauneĸarnera inûneráne malungnarsivoĸ. angneruniajuitdlutigdlo asangnigtûgamik îvangkîliup ilumôrnikut ilagsineĸarnermigut nãmagsissaĸarsínauneránik takutitsíput.

ĸáumarĸutip Meauxime ikíneĸartup ĸíngornine avámorujugssuaĸ [113] ĸíngortípai. sângnialerdlât uvdlut tamaisa amerdliartorput. palaseĸatigît narragsimanerat kúngimit mátátut angnikitsorsiortumik tagpîtdlisitauneránik nikagingnigtumit nâlagarsiortitaugatdlarpoĸ. naggatâtigutdle pâvíkut pissortaisa piumassartik pivât, ikuatdlaivîtdlo kukúneĸartalerput. Meauxime biskorpiussup ikuatdlangneĸarnigssaĸ utertitsinigssardlũnît ĸinigagssarilerdlugit artornáinerussumik atugagssaĸ ĸinerpâ, kisiáne sujuligtaissortik tunússigaluarmatdlũnît ajoĸersugai aulajáituâinarput ĸavsît ikuatdlaiviup ĸerĸane sagdlusuíssut nalunaiautigât. ikuatdlagauvfingmingne ĸunusuitdlutigdlo ilumôrnermíkut kristumiut akimángíkaluartut táukua inuit tûsintiligpagssuit uvdlune erĸigsisimavfiussune tusagaĸarnaviángíkaluartut oĸalugfigait.

nâgdliugtitauníkut mitautigineĸarníkutdlo sapîserdlutik Kristusimik nalunaiaissut nikanartuínaunatigdlo pîtsuínáungitdlat. patdligtailissane igdlússârssuarnilo akimanertaĸarpoĸ sagdlusuíssúmik pingârtitsinermingne aningaussauterpagssuarnit akimássutsimitdlo agdlâtdlo inûnermingnit sagdliutitsissunik. kúngip sákutôrĸingnertaisa ilât biskorpimit aulajáinerussumik anersâĸarpoĸ. Louis de Berquin akimanertauvoĸ sapîtdlunilo ilíniarnertôĸ ilerĸoríssutsimigutdlo agssuarnaitsoĸ. “inugtut avdlarpagssuartut bîbilimik atuagagssaĸartitaugame tupigusûtigissaminik tássane ilagît rûmalerissut ajoĸersûtât pínago Lutherip ajoĸersûtâ navssârâ.” (Wylie). tamána kigdligalugo îvangkîliup sulíssutigineĸarnigssâ ilungersûtigilivigpâ.

“Frankrigime akimanertanit ilisimanerpâtut atarĸineĸarame”, poĸerdluínardlunilo oĸatdloringârame, ĸunusuitdlunilo ilungersungârlime ãmalo kúngíkúne angnertûmik súniuteĸartarame — kúngivme ĸujagissarâ — taimáitumik ĸavsît Frankrigime iluarsaerĸigtugssatut issigât. Bezap ima oĸautigâ: “Berquin Frankrigime Lutheríngúsagaluarpoĸ Frans I kurfyrstisut ísimagaluarpat.” “Lutherimit ajorneruvoĸ. ’‘ pâvip isumaĸatigissai suaorput. (Wylie). Frankrigime katûgdlit rûmalerissut ilumut táussumánga ĸunugineruvât. Agssortũneĸ ukiorpagssuarnik sivisússuseĸarpoĸ Frans I ilagît rûmalerissut iluarsaerĸingniatdlo akornáne nangâtitdlugo. Berquin pingasoriardlune pâvip atorfeĸartitainit parnaerússauvoĸ, silagssuríssusiale agsssuarnâissusialo píssutigalugit kúngip palaseĸatigîngnit ĸinugissagssángortíkumanago aniguisítarpâ.

Berquin Frankrigimîtitdlune navianartorsiortitaunerminik ardlaleriardlune mianerssorĸuneĸartarpoĸ, sujúnersorneĸartarpordlo nunamut avdlamut autdlarníkut aniguiniarĸussauvdlune. Erasmusip ilisimatungâraluardlune sagdlusuíssut inûnerminit sagdliutísavdlugo ĸunusuíssuseĸángitsup Berquin agdlagfigâ: “nunamut avdlamut ambassadørisut autdlurtitaunigssat ĸínutigûk; Tysklandime anga- [114] laorit. Bede isumaĸatailo ilisimavatit, ûmassupilûvoĸ tamanut toĸunartulingmik tigssalugtitsissoĸ. akerĸatit amerdlasôrujugssũput. Kristusivdlũnît sulíssutiginiagânit pitsaunerussumik sulíssutiginiagaĸaraluaruvit nagdlingnartumik ajorssartitautínak taimaitínaviángilãtit. kúngip igdlersuinigssâ isumavdlûtigivatdlârniaĸinago. ĸanordlũnît pissoĸásagaluarpat: ugperissagssanik ilíniartitsissunut kángunarsarniaĸinanga!” (Wylie). kisiáne Berquin navianartorsiornine píssutigalugo ilungersornerulĩnarpoĸ. Erasmusip nangminigssarsiortumik sujúnersûtâ nâlangnago tamatuma akerdlianik sule sapĩnerussumik iliorumavdlune aulajangerpoĸ. ilisimatût atuagkiáinit oĸauseĸatigît arĸaneĸ mardluk katerssorpai tamanut “bîbilimut akerdliussutut ajoĸersuinerdlûtaussututdlo” tusardliutigiumavdlugit, kúngilo ĸínuvigâ agssortũnigssame erĸartũssissûniarĸuvdlugo. kúngip agssortũtut isumatússusiat misilísavdlugo ajoríngeĸigamiuk katûgdlit kajumigsârpai bîbile túngavigalugo igdlersorĸuvdlugit. katûgdlit nalúngeĸât igdlersûtigssaĸ tamána iluaĸutigingârnaviarnago, parnaerússineĸ, nâgdliugtitsineĸ ikuatdlainerdlo atugagssariumanerungâraluarpait. mãna avdlatut periausigssaĸartitaulerput, ĸuvnerssuarmutdlo nákalernertigdlusôĸ takordlûlerêrpât. ĸunulivigdlutik aniguíssutigssamik ujardlilerput.

“taimaníkorpiaĸ niviarsiap Mâriap ássinga avĸusinerme aserorterneĸarpoĸ. igdloĸarfingme uivernerssuaĸarpoĸ. inugpagssuit katerssûtdlutik aliasungnertik kamangnertigdlo takutípât. “tamássa Berquinip ajoĸersûtâta kingunere,” mátútut suaorput, “sût tamarmik — kristumiússuseĸ, inatsisit, kúngiússuseĸ agdlât — Lutheríkut perdlulioĸatigîngniarneránit aserortigaulerput.” (Wylie).

Berquin tigussaorĸigpoĸ. kúngip Paris ĸimápâ, taimalo mátútut piumassamingnik iliorsinautitauput. iluarsaerĸingniaĸ kigdlisiorneĸardlunilo toĸutagssatut erĸartũneĸarpoĸ, kúngilo akuliuterĸunago erĸartũssut uvdloĸ táuna suliarineĸarpoĸ. uvdlup ĸerĸanut Berquin toĸutsissarfingmukáuneĸarpoĸ. inugparujugssuit pissugssaĸ issigingnârumavdlugo katerssũput, inugpagssuitdlo uípatdleĸalutik toĸutagssap Frankrigime ilaĸutarîngnit ĸunusuínerpânit ĸinigausimanera ilimasupilugdlutik takuvât.

ĸamutipalât ĸimugsiúneĸarfigissane, ĸinugingnigtigissame kînaisa kamangnerssuarmit eĸutitaunerat, amîlârnartumik toĸutaunigssaĸ ornigkane — tamáko tamaisa soĸutigíngilai. Jîsusip inûssup toĸusimassuvdlo, nâgssáungitsumik inûssugssap, toĸup unerivfiuvdlo matuersautainik pârissaĸartup, sanilerâ. Berquinip kînâ ĸilaup ĸáumarĸutânit ĸíngorfigineĸartutut erĸigsisimatigaoĸ. mâna kúngit kúngiat najortigalugo ugperissane nalunaiautigissugssángorpâ, nuánârneralo aliasugpalungnermik akoĸángilaĸ.

ingerdlaortut avĸusinertigut inugpagssunligtigut kigaitsumik i- [115] ngerdlatitdlugit issigissut kînâta pissusiatalo erĸigsisimarpalugdlunilo ajugausimarpalungnera tupigusûtigalugo malugât oĸardlutigdlo “nâlagfingme iluartunik erĸarsautigissaĸartutut issíkoĸarpoĸ.” (Wylie).

ikuatdlaivingme Berquinip inuit oĸalugfiginiaraluarpai, kisiáne mátútut tamatuma kingunigssai sujôragalugit suaortautilerput sákutûtdlo sákumingnik perpalugtitsilerdlutik, martêrivdlo nipâ nipiliorneránit áungartitauvoĸ. taimailiorníkut palaseĸatigîngne pissortaussut 1529-me Parisime “inuit maligagssiornerdlugpait, toĸutsivingme toĸulersup oĸausê iluartut nipangersaramikik.” 1793 (Wylie).

Berquinip toĸunera Frankrigime tamarme iluarsaerĸingniartut isumaĸataine aliasûtigineĸarpoĸ. kisiáne maligagssiuinera asuliúngilaĸ. sagdlusuíssúmik ilungersûtigingnigtut oĸartarput: “uvagútaoĸ nuánârdluta áipânilo inûnigssaĸ isumavdlûtigalugo toĸunigssamut piarêrsimavugut.” (D’Aubigné).

Meauxime ĸinugingningnerme nâggârtut ugperissânik nalunaiailissut oĸalũsserĸussaujungnaerput. tamána píssutigalugo nunaĸarfingnut avdlanut autdlararput. Lefévre Tysklandimut autdlarpoĸ. Farel Frankrigip kangiane inúngorfingminut uterpoĸ ĸáumarĸut tássane nalunaiautigiartordlugo. Meauxirne pissoĸarnera tusarêrsimavât, sagdlusuissutdlo ĸunusuitsumik nalunaiautigissâ tusarumaneĸarpoĸ. pissortaussut sivitsortínago malugileramíko igdloĸarfingmit anisípât. nauk tamanut angmassumik oĸalũssisínaujungnaeraluardlune angalaordlune igdloĸarfêrĸane inuínait igdluine narssautnilo ivigaĸarfingne avíngarúsimassune oĸalũssissarpoĸ, orpigpagssuarnilo ĸáĸatdlo ĸôruine nukagpiaraunermine angalaorfigissartagkamine ĸimâvfigssarsiortarpoĸ.

apustilit nalãnisut ĸinugingningneĸ “îvangkîliup sujumukarneranut iluaĸutaugínarsimavoĸ.” (Fil. 1, 12). Parisimit Meauximitdlo siámartitaussut tauva angalavdlutik oĸauseĸ îvangkîlio oĸalûtigât.” (ap. sul. 8, 4). taimatut ĸáumarĸut Frankrigip ingmíkôrtuisa avínga rusimanerussut iláinut siámarterpoĸ.

Gûtip suliarerĸussaminik sulíssutigingnigtugssat sungiusartarpai. Parisip ilíniarfîsa ilãne anguteĸarpoĸ inûsugtúnguamik. isumalioriatâtdlarĸíssutse takutítalerêrsimavâ, agssuarnaitsumigdlo inûseĸarnermigut Gûtimutdlo mianeringningnermigut mingnerúngitsumik malungnartûvoĸ. pigínaunertússusia eĸiasuissusialo píssutigalugit ilíniarfigissaminit tugdlũssutigineĸarpoĸ, Johan Kalvinivdlo ilagîngnik igdlersuissut píkoringnerpauvdlutigdlo atarĸineĸarnerpât ilagilísagai isumavdlûtigineĸaraluarpoĸ. Gûtimitdle ĸáumarĸutip ãmátaoĸ Kalvin ugperissapalânik ilíniartitauniartitdlugo tikípâ. ajoĸersût nutâĸ tusâmnlerdlugo ûlikutdlagdlune ajoĸersuinerdlug- [116] tut ikuatdlagaussarnerata pissariaĸássusia ĸularutigíngitdluínaraluarpâ.

isumânile erĸarsautit itertalersimáput piumassaminik tunuartíneĸ sapigainik. ajorteĸarnerminik pâsissaĸarnermit kivdlingneĸarpoĸ, ingminutdlo takordlôrpoĸ erĸartũssissugssamut ĸilangmiussumut savssartitaussutut, ĸínússissugssaĸarnanilo. iluartûtitat akuliúnigssaisa, ajúngitsuliornerit, ilagîngne píssusilersornerit — tamarmik ajortaiarneĸ saperpât. isumatsagdluínarnigssaĸ kisiat ilimagissagssarileraluarpâ kinguneĸángitsumik ángîartardlunilo perĸigsimíssutigssatut nâgdliugtltaraluarpoĸ, kisiáne tarnimigut Gûtimit tugpatdlersarneĸarnigssaĸ tamákunatigut angusínaunago.

taimatut ilungersulugsínartitdlune uvdlut ilãne “ajoĸersuinerdlugtoĸ” ikuatdlangneĸartoĸ issigingnârpâ. martêrip kînâta erĸigsisimarpalússusia tupigusûtigingârpâ. nâgdliungnaĸissumik toĸulernermine, sulilo ĸununarnerussumik ilagîngnit perdlorĸussaunermine, ugpernermik ĸunusuíssusermigdlo takutitsivoĸ ilíniarnertûp inûsugtup mássa ilagîngnut nâlagdluínardlune inûtitdlune isumatsagsimanerminut târsiornerminutdlo nalerĸiússânik. ilisimavâ “ajoĸersuinerdlugtut” ugperissartik bîbilimik túngavigssaĸartingmássuk. aulajangerpoĸ bîbile ilisimassagssarsiorfigiumavdlugo tipaitsungneránut píssutaussoĸ ajornángigpat pâsiniarumavdlugo.

bîbilime Kristuse nâpípâ, tordlulalerpordlo: “atâtaga-â, táussuma pigdliutâta sáimartlsimavâtit. auata minguiarpânga, sáningassuliata perdlorĸussaunera nangmagsimavâ toĸuneragutdlo sáimautigssarsivunga. nangminerssornivtíne sianîtsuliortarsimaĸaugut, ivdlitdle oĸautsit ĸáumarĸutigissavtut túniúpat, ũmatigalo kivdligsimavat nersornaut sunalũnît Kristusip pigssarsiarisimángisâ narrugisinaorĸuvdlugo.” (Martyn).

Kalvinip sulinialernine sagdlaitsumik autdlarnerpâ, oĸausîlo kanernertut nunap tumánguersautigissâtut íput. Paris ĸimagsimavdlugo tamatuma avatâne igdloĸarfik najugarilerpâ kúngip panianit Margaretamit sernigissauvdlune. táussuma îvangkîlio asavdlugo isumaĸatigissai iluarissarpai. Kalvin sule inûsugtuarauvdlunilo sagdlaitsumik saimassumigdlo píssuseĸarpoĸ. igdlune ínugtaussut akornáne sulinialerpoĸ. ilaĸutarît najortigalugit bîbile atuartarpâ ánássutigssavdlo sagdlusuíssutâ nalunaiautigissardlugo. tusarnârtigissaisa nalunaerut tipaitsungnartoĸ inoĸatimingnut ingerdlaterĸigtarpât, katsornalo ajoĸersûtâ igdloĸarfinguanut erĸânitunut angatdláneĸalerpoĸ. igdlúnguanut nikanartunut patdligtailissanutdlo isertitaussarpoĸ suliuarnermigutdlo ilagît túngavilerpai sagdlusuíssúmik ĸunusuitsumik nalunaiaissugssanik.

ĸáumatit ardlalínguit ĸângiúnerisigut Parisimut uterpoĸ. tássane ilisimatût uiversorssuángorsimáput. inuinit oĸausê ĸanganitsat ili- [117] simassagssarsiorfigalugit bîbile atuartalersimavât, inuitdlo ĸavsît sagdlusuíssúmik imarissânik soĸutigissaĸángikaluardlutik nipitûmik ilungersortumigdlo oĸaloĸatigĩssutigissarpât. universitetip ilíniartitsivîne ugperissagssat nipitôrujugssuarmik agssortũssutigineĸartitdlugit Kalvin igdlumit igdlumut angalaorpoĸ, inuit bîbilimik atuvfátardlugit Kristusimigdlo sáningassulingmutdlo kikiagtugauneranik oĸalugtũtardlugit.

Gûtip isumagingningneragut parisimiut sule atausiardlutik ĸaerĸuneĸartugssausimáput îvangkîlio ilagserĸuvdlugo. nâlagkersuiníkut soĸutiginiagagssat píssutigalugit kúngip ilagît rûmalerissut sule iligilivingnagitdlo iluarsaerĸingniarneĸ agssortulivigsimángilâ. iluarsaerĸingniarnerup Frankrigime ajugaunigssâ Margaretap sule tamaviârdlune neriûtiginiarpâ, nâggârtutdlo ugperissâta Parisime nalunaiautigineĸarnigssâ aulajangiúpâ. kúngip autdlarsimanerane palase nâggârtûssoĸ Parisip oĸalugfîne oĸalũssissarĸuvâ. pâvíkut pissortaisa tamána inerterĸutigingmássuk kúngip paniata igdlússârssuaĸ angmarpâ. inerssuaĸ nâlagiartarfigssatut iluarsáuneĸarpoĸ tássungalo inuit tamanik atorfigdlit, akimassut inuínaitdlo, uvdlut tamaisa pivfigssaĸ aulajangersimassoĸ nâlagiarsínautitáuput. inugpagssuit nâlagiartalerput. inerssuaĸ pĩnarane pârssuit torssûssatdlo inungnik ulivkâtarput. uvdlut tamavîsa tûsintigdlit ardlagdlit tusarnâriartarput, akimarnit, nâlagkersuinerme atorfigdlit, erĸartũssíssuserissut, niuvertut agssagssortutdlo. taimatut katerssũtarneĸ inerterĸutiginago kúngip Parisime oĸalugfît mardluk angmarĸuvai. Gûtip oĸausia igdloĸarfigssuarme aitsât taima aulaterneĸautautigilerpoĸ. sôrdlo tássa inũssutip anersâvata ĸilangmit inuiait anersârtorfigigai. imerajugkungnaernerup, minguíssutsip, perĸigsârnerup eĸiasuíneruvdlo imerajungneĸ, inûnerdlungneĸ, erĸigsivîtdliorneĸ ilatsĩnarnerdlo taorserpait.

ukiune mardlungne Gûtip oĸausia igdloĸarfît pingârnerssãne nalunaiautigineĸarpoĸ, kisiáne îvangkîliumik ilagsissaĸartut ĸavsîugaluartut, taimáitordle amerdlanerssaisa narrugât. Frans akâringnigtutut takutísimavoĸ nangmineĸ sujunertarissane sujumukartíniáinardlugit, kisiáne kingorna pâvíkut kingumut piumassartik pivât. oĸalugfît matorĸingneĸarput ikuatdlaissalerĸigputdlo.

Kalvin sule Parisimîtdlune sujunigssame sulinigssaminut piarêrsarpoĸ ilíniarníkut, erĸarsarníkut ĸinussarnikutdlo, ĸáumarĸut ĸáumarsautigîtigalugo. kîsalo pasineĸalerpoĸ, pissortaussutdlo aulujangerput ikuatdlagkumavdlugo. kisimîtdlune erĸasûteĸartinago ikíngutaisa iserfigât nalunaerfigalugulo pissortaussut tiguniardlugo aggerneránik. tuaviordlune igdloĸarfigssûp avatikánianukarpoĸ. tássane sulissartoĸ iluarsaerĸingniarnermik iluarissaĸartoĸ ĸimâvfigâ. inisimavfigissame atissainik atissivdlune ikugtáumik erssutaĸar- [118] dlune autdlarpoĸ. kujámukardlune kúngip paniata Margaretap nâlagauvfigissânut ĸimâvoĸ. (D’Aubigné: Calvin).

tássane ĸáumatine ardlalingne erĸasûtigssaĸarane uníngavoĸ ikíngutinit pingârtortaussunit sernigissauvdlune. erĸigsivîtdliortitsmeĸ unîmingmat Poitiersime nutâmik sulivfigssarsiorpoĸ. tássane universiteteĸarpoĸ isumaliutit nutât ajúngitsumik ilagsineĸarêrfiánik. inuit ássigĩngitsut îvangkîlio nuánârdlutik tusarnârtarpât. tamanut angmassumik nalunaiaineĸángíkaluarpoĸ, Kalvinivdle nâgssaungitsumik inũssutip oĸausia atorfigdlip igdluane, igdlumine ilãníkutdlo igdloĸarfiup nautsîvîsa ardlãne tusarumassunut oĸalûtigissarpâ. tusarnâriartartut amerdliartormata igdloĸarfiup avatâne katerssũtarnigssaĸ pitsaunerutilerpât. katerssũtarfigssatut ĸârusuk ĸôrĸup nerukitdlunilo itisûp sanerânĩtoĸ ĸinerpât, asulume orpingnik ujaragssuarnigdlo avssiaĸuteĸardlune. inugpâlúnguákûtârdlutik avĸutigssat ássigĩngitsut avĸutigalugit ornigtarpât. ĸârusungme avíngarusimassume bîbile atuarneĸardlunilo navsuiarneĸartarpoĸ. tássane nâggârtut Frankrigime pernardlutik nerdlîviliarput. ilagĩnguanit îvangkilistit ilumôrtut ardlagdlit autdlartitáuput.

Kalvin sule atausiardlune Parisimukarĸigpoĸ. mãnákut agdlât franskit inuiaĸatigîgtut nâggârtúngornigssât neriûtigiungnaerumángilâ. kisiáne suliniarnermine tamatigordluínangajak akornusersugauvoĸ.

Frankrigip Tysklandimut Svejtsimutdlo nagdlersũnigssâ kigsautigalugo franskit iluarsaerĸingniartuat aulajangerpoĸ ilagît rûmalerissut ugperissapalâĸartitsinerat ĸunusuitsumik sãssúkumavdlugo inuiaĸatigît tamarmiussut itersarneĸautigssãnik. tamána sujunertaralugo. Frankrigime tamarme únuap atausĩnaup ingerdlanerane agdlagarsîneĸarpoĸ. ilungersortumik erĸarsardluarĸârnanile iliorneĸ tamána iluarsaerĸingniarnermut iluaĸutáungilaĸ, tamatumale akerdlianik nuname tamarme nâggârtutut ugperissagdlit nungusarneĸarneránik kinguneĸarpoĸ. taimailiorsimanerup katûgdlit sivisûmik kigsautigiumassãnik patsisigssaĸalersípât “ajoĸersuinerdlugtut” kúngimut inuiaĸatigîtdlo erĸigsisimanigssãnut navianautigssatut nungusarneĸarnigssãnut.

inûp kinausimanersup — ikíngutaugaluardlune sianîtdliortûsimanersup perĸusersusârdlunilũnît akerausimanersup — agdlagarsiússat tamákua ilât kúngip nangmineĸ inâta matuanut nivíngarpâ. kúnge uipatdlerdluínarpoĸ. agdlagarsiússaĸ ugperissapalânut ukiune huntritiligpâlungne atarĸineĸarsimassunik agssuardliutinik sukangaĸissunik imarissaĸarpoĸ. nalunaiautinik taima issertûngitsigissunik tupingnartigissunigdlo kúngíkormiunut erĸússineĸ sualugtumik sorraitsuliorneruvoĸ kúngip kamáumíssutigissâ. uípatdlrrnermit sajugtuínángordlune aulariarneĸ sapileraluatdlardlune narrangnine- [119] oĸausertalerpâ ima sujôranardluínartigissumik: “nãkigissaĸarnase lutheríkũssusermik pasineĸarsínaussut tamákerdlugit tiguarsigik, tamaisa nungúsaváka.” (D’Aubigné: Calvin). kûngip isúmane aulajangiutituakasigdlugo ilagît rûmalerissut iligilivigpai.

Parisime lutheríkûssut tamardluínaisa tigussarineĸarnigssât piarêrsautigineĸarpoĸ. agssagssortúnguákuluk pîtsûssoĸ ugpertunigdlo issertortumik katerssũtarnigssanut ĸaerĸussiartortartoĸ tigussarineĸarpoĸ. piumángíkune ernĩnardluínaĸ ikuatdlagaunigssânik sujôrasârdlugo perĸuvât pâvip autdlartitâ igdloĸarfingme nâggârtûssut tamardluínaisa igdluinut angalaoĸatigerĸuvdlugo. taima kángullurtigissumik iliornigssaĸ nangãssutigerĸâraluardlugo ikuatdlataunigssane sujôraginermit ĸatángutigissaminut kigdlũssissúngorumavdlune akuerssivoĸ. timiussaĸ sujuleralugo palasitdlo mátútutdlo sákutûtdlo ingerdlaoĸatigalugit kúngip politîtut pâsiniaititâta kigdlũssissoĸ igdloĸarfiup avĸusernisigut nipaitsumik ingerdlaoĸatigâ. lngerdlaoĸatigîngneĸ “nerdlîviliautip iluartup” atarĸinautigssâtut nâggârtutdlo pigdliúmik mitautigingningnerisa sáimautigssâtut píssuseĸartítûssârpât. taimailiortûssârnerdle navianavigsumik sujunertaĸarpoĸ. igdlup nâggârtup igdlugissâta akerpiâne kigdlũssissoĸ oĸauseĸarane nalunaertaraoĸ. ingerdlaoĸatigît unigtaraut, igdlo iserfigissarât, ilaĸutarîtdlo ániartitauvdlutigdlo kalungnilersugauvssardlutik. taimalo ingerdlaoĸatigît sujôranartut ingerdlarĸileraraut nungutagssanik avdlanik ornigaĸardlutik. “igdlumik minitaĸangitdlat, Parisime universitetip ilíniarfigtainut agdlât . . . Morinip igdloĸarfigssuaĸ taillât sajulersípâ ... uípatdlernavigsumik ĸunusârineruvoĸ.” (D’Aubigné: Calvin).

palasit inuiait narragsimârtuartíkumavdlugit nâggârtunut pasigdliutit ajornerpât angatdlápait. pasitdlerneĸarput katûgdlinik toĸorainiagssamârtutut, nâlagkersuissunik soraersitsiniartutut kúngimigdlo toĸutsiniartutut. pasigdliutit tamáko mingnerpâmigdlũnît ugpernarsautigssartaĸángitdlat. taimáitordle perdlugssarujugssuit sujuligtûtigineĸartut tamáko piviussúngortitaujumârsimáput, kisiáne píssutsit avdlauvdluínartut atũtitdlugit píssutigssatdlo taineĸartut pârdlagtue perĸutigalugit. katûgdlit nâggârtunut píngitsunut nãkigtaitsuliungârnermikut ukiune huntritilingne ardlalingne nagdliútugssane kúngip, nâlagkersuissuisa ínugtaisalo pitdlautigssatut akiniaivigineĸarnigssât túngavilerpât, tamánale ugperissaĸángitsut pâvíkûssutdlo nangmingneĸ pilersitarât. perdlugssuit ukiut 300 tamatuma kingornagut Frankrigime atũtugssausimassut nâggârtũssutsip atulersitauneranit pínatik ĸunutitauneranigdle píssute ĸarput.

tatigissnerúneĸ ánilânganerssuardlo inuiaĸatigîngne tamane atugalerpoĸ. uípatdlersimangârnerup nalâne nâggârtut ugperissâta [120] angutine angnerpâmik ilíniartitausimassune ĸanoĸ siaruartigisimássusia pâsineĸarpoĸ. atorfît angnerit atarĸinarneritdlo tássángâinartumik inugtagssaerúput. agssagssortut, atuagkiortut agdlâtdlo angutit kúngíkormiut támararput. huntritiligpagssuit Parisimit ĸimãput. nunagissamingnit ĸimâssut ĸavsît taimailiornermíkut aitsât nâggârtûnertik malungnartípât. pâvíkut misigssuilerput, akúnermingne “ajoĸersuinerdlugtut” pasineĸarsimángíkaluartut amerdlássusiat uípatdliutigingârdlugo. tigussatik nikanarnerussut akiniaivigait. parnaerússivît ulivkârput, ikumatitatdlo îvangkîliup naiunaiaissuinik ikuatdiaiviussut pujorssuata siláinaĸ târtipâ.

tamanut ilauvfigssatut nagdliútorsiortitsiníkut Frankrige nâggârtũssusermik nungutitsivingnigssamut túniúpoĸ. palasit piumassarât pigdliúmik narrugingningníkut Gûtip mitautigineĸarsimanera aungmik sáimarsarneĸásassoĸ, kúngivdlo inuiaĸatigît sivnerdlugit nãkigtaitsuliornigssaĸ tamána tamanut tusagagssiarineĸartumik akuerísagâ.

jánuârip 21-a 1531 taimatut nagdliútorsiorfigssatut aulajangiúneĸarpoĸ. inuiaĸatigît ugperissapalâligtut sujôranerat kináussusersiúngitsumigdlo ûmigssuinerat tamaviârtumik itersagausimáput. Paris inugparujugssuarnik erĸâmiûssunik ulivkârpoĸ avĸusinerne katerssũtunik. uvdloĸ nagdliútorsiorfik ajasôrnartumik ingerdlaoĸatigîngnermik autdlarnerneĸartugssauvoĸ. “avĸusinerne ingerdlaoĸatigît ingerdlavigissagssaine sâgûssanik aliasûtinik nivíngâtiterisimáput.” matut tamarmik sâváne “sakramentip iluartup” atarĸinautigssâtut nanerússanik ikumassoĸarpoĸ. sule ĸaulersínago ingerdlaoĸatigîgtugssat kúngip igdlússârssuane piarêrsimáput. “palaseĸarfingnit ássigĩngitsunit erfalassut sáningassugdlitdlo sujugdliúput, táukulo maligdlugit igdloĸarfingmiut sanilerît mardlúkûtârdiutik nanerússanigdlo ikumassunik tigumiardlutik ingerdlaorput.” tugdleralugit mátútoĸatigît ássigĩngitsut sisamat ingmíkut atissarissatik atordlugit ingerdlaorput. tauvalo iluartûtitat ĸimatarparujugssue angatdláneĸarput. táukua tugdlerait palaseĸatigît augpitdlarigsunik kavâjagdlit ujarĸanigdlo erdlingnartunik pínersautigdlit ĸimugsersut, ingerdlaoĸatigît takoraningârtut.

Parisime biskorpiussup timiussaĸ iluartûtitaĸ ĸiláungussap píningârtup akimanertat sisamat akiagâta atâne angatdlápâ ... kúnge tugdlerât . . . uvdloĸ táuna Frans I niaĸoruteĸarnanilo kúngisut atissaĸángilaĸ. nasaĸarnane, ámut issigalune nanerússamigdlo ikumassumik tigumiardlune Frankrigip kúngia perĸigsimissutut ingerdlaorpoĸ.” (Wylie). alterit tikitane tamaisa manigũtumik sikigfiglssarpai, imáingilaĸ tarníkut ajûtigissane píssutigalugit agssamilũnît píngitsúnguákuluit auánik mingugtitausimaneraldlusôĸ perĸutigalugo, kisiáne ínugtame ajortuliungârsimanerat píssutignlugo, sapîser- [121] dlutik alterime pigdliut narrugisimangmássuk. kúnge maligdlugo, nutilia nâlagkersuissutdlo pingârnerit mardlukûtârdlutik nanerússanigdlo tigumiardlutik ingerdlaorput.

târnerssuaĸ ĸununarseĸaoĸ inuiaĸatigîngne sagdiusuíssutip ĸáumarĸutânik narrugissaĸarsimassune. sáimáussut “ánássutigssatut sarĸúmiúneĸartoĸ” tákúsimagaluarpoĸ, kisiáne pigínaunera iluássusialo takorêrdlugit, tûsintiligpagssuit píníssusiánut norĸainialerêrsitdlugit igdloĸarfîtdlo angnerit mingneritdlo ĸaumaneranit ĸáumarsagaorêrsitdlugit Frankrig tunúsimavoĸ târssuaĸ ĸáumarĸúmit piumaneruvdlugo. ínugtaussut ĸilangmit tuníssutigiumaneĸartoĸ ajagtorsimavât. ajortut ajúngínerardlugit ajúngitsut ajornerarsimavait, piâralunêrdlutik ingmingnut sagdloĸítainermingnit ajunârnigssamik tungânut. naugdlo ilumôrdlutik Gûte kivfartũsorisimagaluaruníko ínugtainik ĸinugissaĸarnermíkut, taimáitordle ángigissaĸángínerisa píngitsûtíngilait. ĸáumarĸut sagdloĸítagaunigssamit toĸutsinigssamitdlo ánássutigisínaussaraluartik piâralunêrdlutik narrugisimavât.

ajoĸersuinerdiungneĸ piunêrúkumavdlugo oĸalugfíssârssuarme ilungersortumik ugpernarsaineĸarpoĸ, ukiut 300-ngajait tamatuma kingornagut inuiait Gûtimik inũssutaussumik erĸaimassaerutdlutik “silatússutsip gûtianik arnamik” erĸússivigiumâgâne. akulikitsunik toĸutsiviliorsimáput kristumiut nâggârtut ûmatitdlugit ikuatdlagauvfigssáinik, ârĸigssũssisimáputdlo ikuatdlaivît kúnge tikiutilerângat kukúneĸartarĸuvdlugit, ingerdlaoĸatigîtdlo unigkatdlardlutik toĸutsineĸ issigingnârtarpât.” (Wylie). Kristusip naiunaiaissuisa tamákua nâgdliugtitaunerat ingmíkôrtuisigut tamatigut oĸalugtuarísavdlugo aulaterneĸautauvatdlãsagaluarpoĸ, nâgdliugtitaussutdle aulajaitdluínarput. ilâta utertitserĸussauvdlune akíssutâ imáipoĸ: “pruvfîtit apustilitdlo ĸanga ajoĸersûtigissât kisiat ugperâra ilagîtdlo iluartut ĸanga ugperissât. ugpernivne Gûtimut tatigingningneĸarpoĸ unerivfiup píssaunerisa tamákerdlutik aulalersíneĸ sapigãnik.” (D’Aubigné: Calvin).

erĸigsinerup îvangkîliua Frankrigip narrugisimassâ ersserĸarigpatdlârtumik nungutaussugssausimavoĸ, tamatumalo kingunere uípatdlernangârtugssausimáput. jánuârip 21-áne 1793, uvdlorme franskit iluarsaerĸingniat isumaĸatainik ĸinugingningârfiata ukiunik 258-inik kingornagut, Parisip avĸusernisigut avdlauvdluínartumik sujunertaĸartumik ingerdlaoĸatigîgsoĸarpoĸ. “taimaníkutaoĸ kúnge pingârnerpauvoĸ, taimaníkútaordlo nivdliassoĸardlunilo uivernerssuaĸarpoĸ, taimaníkútaordlo ĸernertunik toĸutsiveĸarpoĸ, uvdlordlo nãkigtaitsumik toĸorainermik naggaserneĸarpoĸ. Ludvig XVl pârssissune toĸutsissigssanilo akiorniaraluaĸalugit niaĸuersitsivingmukáuneĸarpoĸ, tássanilo najúmineĸarpoĸ niaĸuata kipissauvdiune toĸutsivingmit agssakarnigssâ tikitdlugo.” (Wylie). kúngilo kisime taimane toĸutáungilaĸ [122] toĸutauvfiata erĸánguane mumisitsiniartut ĸunutitsinerisa nalãne inuit 2800 niaĸuigáuput.

iluarsaerĸingnerup silamiut bîbilimik magpersimassumik tunisimavai, Gûtip inatsisâ sarĸúmiúsimavâ inuiangnit maleruagagssatut. asangningârtorssûp ĸilaup perĸússutai najorĸutarerĸussailo inungnut sarĸúmiúsimavai. Gûte oĸarsimavoĸ: “maleruarsigik taimailiordlusilo; tamáname ilisimatûtut sujuneĸartututdlo íssutigísagavsiuk inuiaĸatigît issaine, ilerĸorerĸussat máko tamaisa tusalerdlugit oĸarumârmata: kisimik ilisimatûvdlutigdlo inuiáuput inuiagssuit uko.” (5 Môrs. 4, 6). franskit ĸilangmit tuníssutiginiagaĸ ajagtoramíko nâlagaitsũssusigssap aserugaunigssavdlo inerítugssai siaruarterpait, perĸutigssatdlo kingunerissagssatdlo avdlausínáungitsumik pissarnerátut mumisitsinerssuaĸ nãkigtaitsuliornerssuardlo nagsatarai.

ĸinugineĸarneĸ agdlagarsîníkut autdlartitaussoĸ sujorĸutdlugo Farel sapîtdlunilo ilungersortoĸ avdlatut ajornartumik nunagissaminit ĸimâssariaĸarsimavoĸ. Svejtsimukardlune tássane Zwingli sulinerane tapersersorpâ. ukiut inûvfigissane kingugdliunerussut tássane sulissugssausimavoĸ, kisiáne Frankrigime iluarsaerĸingniarneĸ malungnartumik súniuteĸarfigiuarpâ.

Farel Svejtsime ilíniartitsissuínartut sulinialerpoĸ. palaseĸarfik avíngarúsimassoĸ ornigdlugo mêrĸanik ilíniartitsilerpoĸ. ilíniartitsíssutigineĸartartut saniatigut mianerssortumik bîbilip sagdlusuíssutaĩ mêrĸanut sarĸúmiútarpai, mêrĸat avĸutigalugit angajorĸai ãmátaoĸ súnîvigisínáusavdlugit neriûtigalugo. ilaisa ugperigaluarpât, kisiáne palasiussut akuliúput sulinera unigtíniardlugo, inuitdlo nunáinarmiut ugperissapalâgdlit akornusersuilerĸuvdlugit kamagsârneĸarput. igdloĸarfingme atautsime ĸinugineĸarângame ajoĸersugkat sujugdlît pissarnerátut avdlamut ĸimâssarpoĸ. igdloĸarfêránguamit igdloĸarfêránguamut igdloĸarfigssuarmitdlo igdloĸarfigssuarmut pisuínardlune angalaortarpoĸ. kâpajârneĸ, ĸîassarneĸ ĸasutagtarnerdlo misigissarpai, sumĩkaluarângamilo toĸutaunigssamik navianartorsiortardlune. oĸalũssissarpoĸ igdloĸángínerssane, oĸalugfingne ilãníkutdlo oĸalugfíssârssuit oĸalugtarfiánit. ĸinugissaussaraluardlune unĩnángilaĸ. itigartaraluardlune ilungersorungnáisanane suliuarpoĸ, igdloĸarfingnilo sujornatigut pâvíkúnut isumaĸatauvfiuvdluínarsimassune kingulerîâne îvangkîliup ilagsineĸartarfiera misigissarpâ. palaseĸarfínguame sulivfigerĸâgâne nâggârtut ugperissât sivitsortínago ilagsineĸarpoĸ. taimatútaoĸ igdloĸarfingne Moratime Neuehatelimilo ilagît rûmalerissut maligtarissagssait narrugineĸardlutik oĸalugfîne ássilíssat gûtipilugsiorfigissat pîarneĸarput.

Farelip nâggârtut erfalassuat Genfime amuniásavdlugo sivisûmik [123] ĸigsautigisimavâ. igdloĸarfik táuna ajugauvfigineĸásagune Frankrigime, Svejtsime Italiamilo nâggârtut ĸiterilísagaluarpât. tamána sujunertaralugo suliuardlune erĸâne igdloĸarfît mingnerit akungnagtutdlo ĸavsît isumaĸatigssarsiarai. tauvalo atausĩnarmik ilaĸardlune Genf iserfigâ, kisiáne tássane mardloriáinardlune oĸalũssinigssamut akuerineĸarpoĸ.

tugdlianik misilînigssame sulissugssaĸ nikanarnerussoĸ ĸinigauvoĸ — angut inûsugtoĸ issíkua nikanarpalungârmat iluarsaerĸingnianut isumaĸataussunit agdlât nikagingnigpalugtumik issigineĸarloĸ táuna sumingme tauva nãmagsissaĸásava Farelip itigarfiane? ĸanoĸ ilivdlune taima misiligtagakitsigissoĸ perugdluliorfingme ĸunusuínerpâp ĸimâssariaĸarfiane napaniarsínáusava? “katerssatigut pínane píssauníkutdlo pínane uvanga anersakut kisiáne písavoĸ, oĸarpoĸ Nâlagaĸ katerssârssuit nâlagât.” (Sagg. 4, 6). “silamiune sinîtsorpatdlagtut Gûtip ĸinerpai ilisimatût pakatsisarumavdlugit, silamiunilo sángîtsut Gûtip ĸinerpai nakûssut pakatsisarumavdlugit.” “sianîtsorpatdlagtúme Gûtimit pissut inungnit ilisimássuseĸarnerúput, sángîtsorpatdlagtutdlo Gûtimit pissut inungnit nakũssuseĸarneruput.” 1 Kor. 1,27,25).

Fromentip suliniarnine ilíniartitsissutut autdlarnerpâ. mêrĸat angerdlarângamik sagdlusuíssut atuarfingme tusagartik oĸalugtuarissarpât, katsornalo angajorĸaussut aggertalersarput bîbilimik navsuiainera tusarnâriartordlugo, atuartutdlo inât tusarnârĸigsârtunik ulivkârtalerpoĸ. testamentitât atuagagssiârĸatdlo akeĸángitsumik avguáuneĸartarput, issertornatigdlo ajoĸersûtinik nutânik tusarnâriarnigssamik ĸunussut ĸavsît tamákunínga pisârput. uvdlut ingerdlanerine suliniartoĸ táunátaoĸ ĸimâssariaĸalerpoĸ, kisiáne sagdlusuíssut sarĸúmiússâ fouit isumaine sordlanigsimavoĸ. iluarsaerĸingniarneĸ íkutausimalerpoĸ, nakússagtíkiartordlunilo siaruarterpoĸ. oĸalũssissartut uterput sulinerisalo kingunerissãnik nâggârtut Gûtilornerat kîsame Genfime atulersitauvoĸ.

Kulvinip angalaortardlunilo ássigĩngitsunik misiligtagaĸarsimavdlune Genf iserfigerĸingmago igdloĸarfingmiut nâggârtũssuseĸ ilagserêrsimavât.

Kalvinip tikerârnera Farelip Gûtip sujulerssuineratut isumaĸarfigâ mássame, genfimiut nâggârtut ugperissât ilánguvfigisimagaluarpât, kisiáne tássane sule angnertûmik suliagssaĸarpoĸ. inuit kommuneĸarfíkûtârtumik Gûte sâgfigissángilât inugtutdle atausiákâtut. inúngorĸingneĸ ũmatíkut tarnivdlo nalúngíssusiagut pissariaĸarpoĸ Anersâp iluartup píssauneragut, pissortaoĸataussut aulajangîneragut pínane. genlimiut nauk ilagît rûmalerissut oĸartugssautikumajungnaeralualuardlugit inûnerdlûtigissat táukua nâlagkersuineráne atũsimassut atorungnáisnvdlugit taima piumássuseĸardluartigíngitdlat. [124] igdloĸarfingme taimáitume îvangkîliup najorĸutagssartai minguitsut túngavilísavdlugit igdloĸarfingmiutdlo Gûtip sujunertarissânut nalerĸútumik atarĸinarpalugtigissumik píssuseĸalernigssamut piarêrsarniásavdlugit suliagssauvoĸ oĸitsũngitsoĸ.

Farel isumavdluavigdlune isumaĸarpoĸ Kalvin tamatumûna suleĸatigssarisínáusavdlugo. inûsugtoĸ ilungersordlune Gûtip arĸane kajumigsârpâ Genfime unĩnardlune suleĸataorĸuvdlugo. Kalvin tupaĸalune tunuarpoĸ. taimáitordle Farelimit ilungersortumik kajumigsârneĸarnine ĸilangmit ĸaerĸussíssutitut isumaĸarfigalugo nâggârneĸ sapilerpâ, oĸarpordlo: “sôrdlûna Gûtip agssane ĸilangmit isautdlugo igdloĸarfingmut ĸimákumaĸissaminut unigsarâne.” (D’Aubigné: Calvin).

kristumioĸatigîngne tamanĩtune nâggârtut akerĸanit ĸununangârtunit sujôrasârneĸarput. nâggârtũssuseĸ autdlarniutaussumik ajugaussarêrmat ilagît rûmalerissut nukigtorsardlutik piunêrúniarpât, kisiáne Gûtip pivdluarĸussineragut angutitdlo atarĸinartut Gûtip Lutherimik malingnaissugssatut makititaisa sulinerisigut nâggârtũssuseĸ atatíneĸarpoĸ. píssaunera akimanertat iluaringningnerat sákuilũnît túngavigssarisimángilai. nunãne mingnerne inuiaĸatigîngnilo píssaunikínerussune pingârnernik igdlersortigssarsivoĸ. tássáuput Genfínguákuluk akerarssuit ajoĸusîniartut akornánĩtoĸ, Holland ímap sinânîtdlune spaniamiut ĸunusâriniarneránut akiûvfiussoĸ kîsalo Sverige naggordlugdlunilo íssigtormioĸ — táukũput iluarsaerĸingniarnermik ajugautitsissut.

ukiune 30-ne tugdliussune Kalvin Genfime sulivoĸ, sujugdlermik tássane ilagîngnik bîbilip ilerĸugssarititainik erĸûtíkumassanik autdlarnigaĸarumavdlune kingornalo iluarsaerĸingniarnerup Europame sujumukartitaunigssâ sulíssutigalugo. inuiangnik sujulerssuissutut periausia agssuarnaitsũngíkaluarpoĸ. kisiáne ikiortauvoĸ naligissamine ingmíkut pingâruteĸartumik sagdlusuíssúmik nalunaialssok, nâggârtũssuserdlo pâvíkut pilertortumik nakússagterĸigtunut igdlersordlugulo ilagîngnilo minguitsumik ilerĸorigsumigdlo inûseĸ pileriartortípâ katûgdlit ugperissât atũkatdlartitdlugo makitássusermut aserũsimanermutdlo taortaussumik.

Genfimit atuagagssiat nalunaiaissutdlo autdlararput nâggârtut ajoĸersûtigissáinik siaruarterissugssatut. nunarssuarme tamarme ĸinugineĸartut igdloĸarfik táuna ajoĸersûtigssanik, sujúnersûtigssanik kãmagtorneĸarnigssamigdlo isumavdluarfigissarpât. Kalvinip igdloĸarfia Europap kitâne iluarsaerĸingniartut malerssugaussut ĸimâvfigssarilerpât. ukiune huntritilingne perdluliorfigssuarne ĸimâssut Genf tikítarpât, tássanilo inuit igdlumingnik ilaĸútamingnigdlo ánaissaĸarsimassut tikitdluarĸuneĸardlutigdlo isumagivdluarneĸartarput. tássane najugagssarsissarput píkoringnermíkut, ilisi- [125] mássutsimíkut Gûtimutdlo mianeringningnermíkut igdloĸarfigtâmingne iluaĸutaulersardlutik. igdloĸarfingmut tássunga ĸimâssut ilaisa ĸavsît nunagissatik uterfigissarpait ilagît katûgdlit ĸunusârinerat akornusersoriartordlugo. Genfimit skotlandimiut iluarsaerĸingniartuata John Knoxip, tuluit franskitdlo nâggârtortaisa sagdlusuíssutip ĸáumarĸutâ nunagissamingnut ĸáumarsautigssatut angerdláupât. [126]

Kapitel 13—púkitsormiut nunât Skandinavialo

púkitsormiunit pâvip ĸunutitsiniarnera piârdluínartumik ĸunusuitsumigdlo agssuarineĸarpoĸ. taima Lutherip nalâ ukiunik 700-nik sujorĸutdlugo Rûmame biskorpiussoĸ biskorpinit mardlungnit autdlartitauvdlutik “igsiaviup iluartup” píssusigssavianik pâsissaĸarsimassunit ĸunusuitsumik agssuarineĸarpoĸ: “Gûtip nuliarissanilusôĸ, tássa ilagît, ilaĸutailo perĸumautigssanik toĸûssarnaviaratigdlo nungúnaviángitsunik niaĸorúmigdlo avdlángornaviángitsumik tunisimavai, . . . iluaĸutigssatdlo tamáko tamaisa tigdligpase. nâlagfingme Gûtisut ingítarputit; pârssissûniásagaluardlutit savanut amarúngorputit; ... biskorpisut angnertut issigineĸarumagaluardlutit nâlagkanut nâlagángorniarputit. ... Gûtip perĸússutai nikagissagssángortípatit. ... Anersâĸ ivdlernartoĸ silarssuarme ilagît tamarmik píngortitsissigât ... Gûtivta igdloĸarfia ínugtaraluta ĸilangmut tamarmut isorartússuseĸarpoĸ, táunalo igdloĸarfingmit pruvfîtit iluartut ilâta Babylonimik atsigânit angneruvoĸ. Babylon avdlángujuitsumik ilisimássuseĸarnerarpoĸ, kîsalo túngavigssaĸángitsumik kúkusimángisáinarnerardlunilo kúkúngisáinarnerarpoĸ.” (Brandt).

ukiut huntritilíkûtât ingerdlanerisigut tamatuma ássinganik agssuardlersunik avdlanik sarĸúmersoĸartarpoĸ, taimaníkutdlo nalunaiaissartut valdenserit ajoĸersuiartortitait píssuseĸatigait, îvangkîliumik ilisimassagssat siaruarteramíkik. ajoĸersûtait siarualertorput. valdenserit bîbiliat púkitsormiutũngordlugo nugterpât. oĸartarput: “iluaĸutigssartaligssûssoĸ, oĸalugtualiartaĸarane, ĸuiasârutitaĸarane, sagdlumik ilaĸarane sagdlusuíssutivdle oĸausê imaralugît, ilâtigúngôĸ mángertumik ĸâĸaraluardlune iluartortâtale tungusungnitsortâ ajornángitsumik tássane nanissagssauvoĸ.” (Brandt) ukiut 1100-gdlit atũneráne ugperissatorĸamik iluaringnigtut taima agdlagput.

mãna ĸinugingnigtarnerit autdlarnerput, kisiáne inungnik ikuatdlaissoĸartardlunilo nâgdliugtitsissoĸartaraluartoĸ ugpertut amerdliartuínarput. bîbilip kisime ugperissagssanut túngassutigut kúkusuitsumik najorĸutagssaunera aulajangiúsimajuainardlugo oĸartarput: “kinalũnît ugpernigssamut píngitsailissaussariaĸángilaĸ nalu naiainíkutdle isumaĸatigssarsissariaĸardlune.” (Martyn).

Lutherip ajoĸersûtâ púkitsormiunit ilagsivdluarneĸarpoĸ, angu- [127] titdlo ilumôrdlutigdlo ilungersortut sarĸúmerdlutik îvangkîlio oĸalũssíssutigât. púkitsormiut tamákua Menno Simons ilagât. ilagît rûmalerissut pissarnerátut ilíniartitauvdlune palasíngortitausimavoĸ bîbile ilisimassaĸarfigingivigdlugo. bîbililo atuarumangikaluarpâ njoĸersuinerdlugtúngorumanane. timiussap nerdlîviliartitsinerme avdlángortarnera ĸularimissâlerângamiuk tamána Sãtanimit ússîniutitut isumaĸarfigissarpâ, tamánalo ajugauvfiginiartarpâ ĸinussarníkut ángîartarníkutdlo, kinguneĸángitsumigdle. alĩkusersueĸatigîngnermut ilaussarníkut tarnime nalúngíssusiata agssuardlînera nipangersíniartaraluarpâ, iluaĸutáungitsumigdle. kingusingnerussúkut testamentitâĸ atuarpâ, Lutherivdlo atuagkiai ilángutdlugit atuarêramigit nâggârtut ugperissât ilagsivâ. kingunínguagut angutip toĸumut erĸartũssaunera tusarnârpâ, tássa kuiserĸitausimanera píssutigalugo. tamatumúnga túngavigssaussumik bîbilime nanissaĸarneĸ saperpoĸ, pâsivâle sângnigssaĸ ugpernigssardlo kuisinigssame tamatigut piumassarineĸartartut.

Mennop ilagît rûmalerissut tunutdlugit sagdlusuíssut ilagsisimassane nalunaiautigissalerpâ. Tysklandime púkitsormiutdlo nunãne ingassáussiniartoĸalersimavoĸ ajoĸersûtinik pikigtitsiniutinik sianîtsorpatdlagtunigdlo ajoĸersûtigissaĸartardlutigdlo mamiatsagtitsissardlutigdlo angutausertardlutigdlo pikigtitsissartunik. Mennop taimatut ingassáussiniarnerit píngitsûgagssaungitsumik kingunipiloĸarnigssât pâsivdlugo ingassáussiniartut kúkussumik ajoĸersûtigilsait sianîtsumigdlo sujunertarissait ilungersortumik akornusersorpui. ĸavsîtdlo ingassáussiniartunit tamákunanga támartitausimagaluartut ajoĸersûtipalâve narrugerêrsimavait; sulilo ĸangaunerussoĸ kristumiut kinguâvinik inûssoĸarpoĸ, valdenserit ajoĸersûtaisa kingunerissânik. tamáko akornáne Menno ilungersoĸalunilo sujumulwrdluardlune sulissûvoĸ.

ukiune 25-ne nuliane ĸitornanilo ilagalugit angalaortarpoĸ ajorssartardlunilo atugardliortardlune ĸavsîtigutdlo navianartorsiungârtardlune. púkitsormiut nunât Tysklandivdlo avangnâ pingârtumik angalaorfigissarpai inuínaussut pingârnerussumik sulivfigissardlugit angnertûmigdle súniuteĸartardlune. angnertôrssuarmik ilíniartitausimángíkaluardlune inúngûseralugo oĸatdlorigsûvoĸ. nâpertuivdluínartûvdlunilo manigũtûvdlunilo ilungersortumik Gûtimik mianeringnigtûvoĸ. inûtsimigut ajoĸersũmik nalunaiautigissaminik maligagssiuissûvoĸ, inuitdlo tatigissarât. isumaĸatai siámartigaussardlutigdlo ĸunutitaussarput, münzeriterinut ingassáussiniartunut pârdláuneĸartarnertik ajoĸutigissarpât. taimáikaluartordle sulineragut inugparujugssuit isumaĸatigssarsiarineĸarput.

nâggârtut ugperissât púkitsormiut nunãne siaruarterneĸarnerpauvok, tássunllo isumaĸatai ĸununarnprpûmik ĸinugineĸartarput. [128] Tysklandime Karl V-ip iluarsaerĸingniarneĸ inerterĸutigisimagaluarpâ, akimanertaussutdle ĸunutitsiniarnerigalua akornusersimavat. púkitsormiut nunãne píssauneĸarneruvoĸ, ĸinugingningnigssamigdlo perĸússutit pilertortumik kingulerîârput. bîbilimik atuarneĸ, nalunaiaineĸ agdlâtdlo nalunaiautigineĸarneranik tusarnârneĸ inûp ikuatdlagauníkut toĸutaunigssânut nãmagtarpoĸ. inínguame kiserdliorfingme Gûtimut ĸinuneĸ, ássilíssap sâvane sêrĸúmíngitsôrneĸ imalũnît tugsiúmik tugsiaĸatáungitsôrneĸ ãmátaoĸ toĸutaunigssamik naleĸartíneĸartarpoĸ. inuit kúkússutsimingnik utertitsissut agdlât erĸartũneĸartarput, angutaugunik panamik toĸutagssatut arnaugunigdlo ûmatitdlutik ilineĸartugssatut. tûsintiligpagssuit Karl Filip II-lo nâlagautitdlugit ajunârput.

ilãne ilaĸutarît tamarmiussut kigdlisiuissunut savssartitauvdlutik nâlagiángitsôrdlutik igdlumingne gûtisiorsimassutut pasigdligauvdlutik. erneĸ nukardleĸ aperineĸarame igdlumingne issertortumik ĸanoĸ iliorsimanermingnik, akivoĸ: “sêrĸumiardluta Gûte ĸínuvigissarparput isúmavut ĸáumarsarĸuvdlugit ajortivtínigdlo isumákêrfigerĸuvdluta; nâlagarput ĸínútarparput nâlagkersuinera iluaĸutaorĸuvdlugo inûnerminilo pivdluarĸuvdlugo; nâlagkersuissuvut ĸínútarpavut Gûtimit sernigineĸarĸuvdlugit.” erĸartũssissut ilait kivdlingneĸangâraluarput, kisiáne atâtaussoĸ erneralo atauseĸ ikuatdlatagssatut erĸartũssáuput.

martêrit ugpernerat ĸinugingnigtut nãkigtáissusiánit inornerúngilaĸ. angutáinait pínatik arnánguitaoĸ niviarsiarĸatdlo sapĩssusermik ĸunutitagssáungitsumik takutitsissarput. “nuliaussut uvimik ikumatitauvfiánut ĸerĸitdlutik tugpatdlersautigssanik isuvssũtarpait ĸĩmagsautigssãnigdlũnît tugsiartardlutik.” “niviarsiaránguit ûmatitdlutik sinigtarfingmingnut ĸasuersâriartortut ilivigssamingnut natdlartarput, imalũnît katíkiartortut niaĸuersitauvfigssartik ikuatdlangneĸarfigssartigdlũnît ornigtarpât.” (Wylie).

kristumiut auat nautsîagssauvoĸ, sôrdlo taimane gûtîtsut îvangkîlia nungúniarmássuk. ĸinugingningnerup sagdlusuíssúmik nalunaiaissut amerdliartortípai. inuiait aulajáissusiat kamagsautigingârdlugo kúngip ukiut ingerdlanerisigut nãkigtaitsuliorneĸ nukingisâraluarpâ, kinguneĸángitsumigdle. kîsalo Vilhelmip Oranienimiup atarĸinartup nalâne mumisitsinikut púkitsormiut piumassamingnik gûtisiorsinautitaulerput.

Piemontip ĸáĸaine, Frankrigip narssaine Hollandivdlo sineriaime îvangkîliup sujumukarnera ilungersûtigingnigtaisa auánik naleĸartitauvoĸ. nunanile avangnardlerne erĸigsinartumik erĸúkiartorneĸarpoĸ. ilíniarnertût Wittenbergimit autdlarartut nâggârtut ajoĸersûtât Skandinaviamut nagsatarât. Lutherip atuagkiaisa naĸitertitaunerat ãmátaoĸ ĸáumarsautaoĸatauvole inuiait avungnardît [129] maigtuvdlutigdlo akimaniartorssũngitsut ilagît rûmalerissut aserũsimanerat tunutdlugo nuánârdlutik bîbilip sagdlusuissutai inũssutaussut ilagsivait.

Hans Tausen “Danmarkip iluarsaerĸigtua” naussorigsaissup ernerâ. nukagpiarĸap anersãkut pigínauneĸarnine piârtumik takutípâ. ilíniartitaunigssane pilerigigaluaĸâ, tamánale angajorĸâvisa akigssaĸartíngilât, tauvalo mátútúngorpoĸ. tássane minguitsumik inûseĸarnermigut, ilumôrnermigut eĸiasuínermigutdlo sujuligtaissuminit iluarineĸalerpoĸ. misilîssarníkut ilagîngne kivfartũssiníkut iluaĸutausínaujumârtutut pigínauneĸartutut pâsineĸarpoĸ. Tysklandime Hollandimilũnît universitetit ardlãne ilíniartitaunigssâ aulajangiúneĸarpoĸ. inûsugtoĸ akuerineĸarpoĸ ilíniarfigssqarmik ilíniarfigiumassaminik ĸinigaĸarĸuvdlugo, taimâgdlât Wittenbergimut autdlarĸussaunane. ilagît ilíniartugssaĸ toĸunartulingmik ajoĸersornerdlugaorĸúngilât, mátútut taima oĸalugput.

Tausen Kølnimut taimaníkut ilagît katûgdlit nâlagauvfigivdluínugãnut autdlarpoĸ. tássane skolastikerit grîkerit erĸarsartausiánik kristumiússutsimut kátutitsiniarnerisa nalorninartuliornerat mamiasûtigâ. taimaníkorpiangajak Lutherip atuagkiai pigssarsiarai. táuko tupigusûtigeĸalugit nuánârutigeĸalugitdlo atuaramigit iluarsaerĸingniartumit nangminertaoĸ ilíniartitausínaunigssane kigsautigingâlerpâ. kisiáne taimailioraluarune mátuvfingme sujuligtaissune [130] ajuatdlagtitdlugo ikiûtisiane ánaisínauvai. taimáitordle sivitsortínago isumane aulajangerpâ, katsornalo Wittenbergime ilíniartúngorpoĸ.

Danmarkimut angerdlarame mátuvfigissane uterfigâ. sule Lutherimut isumaĸataussutut pasineĸángilaĸ. issertugkane ángîautigingilâ, mátútoĸatinile ajuatdlagtínavêrsârdlugit ugpernermut minguínerussumut iluarnerussumigdlo inûnigssamut tasiorniarpai. bîbile atuartardlugulo erĸortumik isumagissâ navsuiartarpâ, kîsalo Kristuse ajortigdlit ánássutigssãtut neriûtigssatuãtut mátútoĸatigissaminut nalunaiautigâ. sujuligtaissoĸ kamangârpoĸ, Tausenime ilagît rûmalerissut píssaunilingmik igdlersuissugssãtut isumavdlûtigisimagaluarpâ. Tausen ernĩnaĸ mátuvfigissaminit avdlamut nûgtitauvdlune nákutigerĸigsârneĸartumik inêrĸamut mátúneĸarpoĸ.

pârssissortâvisa tupâtdlautigeĸissânik mátútut ilaisa ardlagdlit sivitsortínago nâggârtũssuseĸ iluarigigtik nalunaerutigât. inêrĸame sánerutaisa akornisigut Tausenip matútúĸatine sagdlusuíssúmik ilisimatísimavai. Danmarkime sujuligtaissûssut tamáko ilagît rûmalerissut ajoĸersuinerdlugtunut ĸanoĸ iliortarneránik ilisimassaĸarsimagaluarpata Tausenip nipâ tutsiuterĸingnaviángíkaluarpoĸ; kisiáne nunap iluane parnaerúsisivingmut pisínago Tausen mátuvfingmit anisípât. oĸalugfît Tausenimut angmagáuput, inugpagssuitdlo tusarnâriardlugo ornigútalerput. Gûtivdlo oĸausia avdlanítaoĸ nalunaiautigineĸartarpoĸ. testamentitâĸ danskisũngordlugo nugtigausimassoĸ inugpagssuarnit pigineĸaleriartorpoĸ. katûgdlit atuagaĸ nungutíniardlugo ilungersûtigingningnerat pilertortumik siaruarterneĸarneranik kinguneĸáinarpoĸ, sivitsúngitsordlo danskit tamarmik Lutherip ajoĸersûtâ ilagsisimavdlugo nalunaerutigât.

Sverigemísaoĸ angutit inûsugtut Wittenbergime inũssutip ernganik imersimassut nunarĸatitik inũssutigssanik pajugpait. Sverigeme iluarsaerĸingniartut pissortait mardluk, Olaus ãmalo Laurentius Petri, Ørebrome sagfiortup ernere, Lutherimit Melanehtonimitdlo ilíniartitausimáput, sagdlusuíssutdlo ilíkagartik eĸiasuitdlutik nalunaiautigât. Olausip Lutherisut ilungersornermigut oĸatdloríssutsimigutdlo inuiait eĸêrsarpai, Laurentiusilo Melanehton ássigalugo ilisimatûvdlunilo erĸarsarĸigsârtûvdlunilo piuaitsûvoĸ. mardlûvdlutik Gûtimik mianeringnigdluínartûvdlutigdlo ugperissagssanik ilíniartitauvdluarsimavdlutigdlo sagdlusuíssut aulajaitdluínartumik ĸunusuíssusilingmik ilungersûtigât. katûgdlit tungãnit akornusersuiniartut ilatsĩnángitdlat. ilagît rûmalerissut palasîsa inuit ĸáumarsagaunatigdlo ugperissapalâgdlit kamagsârpait. Olaus Petri ardlaleriardlune inupalânit sãssúneĸardlune ánarĸavigtarpoĸ. taimáitordlt, iluarsaerĸingniat táuko kúngimit iluarinrĸardlutigdlo serniginrĸarput. [131]

ilagît rûmalerissut nâlagautitdlugit inuiaĸatigît pîtsúngorsagauvdluligdlo ĸunutitausimáput. bîbile pigingilât, gûtisiorneratdlo ússersuatârnerínauvdlunilo ilerĸuliáinaungmat ĸáumarsautigssartaĸángildlat, taimáitumik sujuaissamik ilerĸue ugperissapalâvilo uterrtulnrtulĩnarsimavait. nunap inugtai isumaĸatigĩkûtânik ingmingnut akerartortunik avigsârtitersimagamik saĸitsáutarnerat tamanut lnagdlingnarsautáinauvoĸ. kúnge aulajangerpoĸ ilagîngne nâlagauvfingmilo nutarteriumavdlune, suleĸatigssanilo píkorigsut rûmalerissunut akiũnermine ikiortigssamisut ilagsivdluarpai.

kúnge Sverigemilo angutit pissortaussut angnerit najũtitdlugit Lutherip ajoĸersûtâ Olaus Petrip ilagît katûgdlit ilungersûtigingnigtuinut píkoreĸalune igdlersorpâ. oĸarpoĸ ilagît pissortaisa ajokersûtât aitsât ilagsissariaĸarnerardlugo bîbilimut nalerĸúkângat, ugperissagssatdlo pingârnerit bîbilime ersserĸigsumik tamanutdlo pâsinartumik sarĸúmiússaunerardlugit. Kristuse oĸarpoĸ: “ajoĸersûtiga uvanga pigíngilara, autdlartitsissimale pigâ.” Paulusilo agdlagpoĸ îvangkîliumik oĸalûtigissavta ássigíngisânik nalunaiautigissaĸartoĸ perdlorĸunarserĸuvdlugo. (Juán. 7, 16; Gal. 1, 8). Olaus Petrilo oĸarpoĸ: “ĸonorme tauva avdlat piumassamingnik najor- [132] ĸutagssanik atulersitaĸarsínáupat ánássutigssavtitutdlo pissariaĸarnerardlugit?” ilagît perĸússutaisa Gûtip inássutigissainut akerdliutitdlutik nâlangniagagssáungínerat takutípâ, nâggârtũssutsivdlo pingârutilingmik najorĸutagssartâ ilungersûtigingnigtumik sarĸúmiúpâ, tássa bîbilip, bîbilivdlo kisime ugperissagssamut ilerĸugssanutdlo maligtarissagssaunera.

agssortueĸatigîngneĸ tamána inuit amerdlángitsuínait akornáne ingerdláneĸaraluarpoĸ, kisiáne taimáikaluartoĸ iluarsaerĸingniartut amerdlanerssaisa ĸanoĸ íssusiat takutípât. angutáungitdlat ilisimassakitdlutigdlo nipitûvdlutigdlo agssortuiumatût. nâggale, angutáuput Gûtip oĸausianik misigssuiumavdlutik bîbilip sákûsiviane sákugssanik navssârissamingnik atuitdlarĸigsut. pisimassoĸarfit Wittenbergisut Zürichisutdlo pingârtigissut angutitdlo Lutherisut Melanehtonisutdlo, Zwinglisut Økolampadiusisutdlo pingârtigissut unigfigigângavtigik táukua ingerdlatsinerme pingârtortaunerat tusarumassarparput. tupingnángitsumigdlo pigínauneĸangârsimanerat ugperissarparput; kivfaunerussutdle táukunatúngôĸ íngitdlat. taimáikaluarporme, kisiáne pisimassoĸarfik Sverige sâgfigitigo atitdlo tusâmassáungínerussut sôrdlo Olaus ãmalo Laurentius Petri — ajoĸersuissunit ajoĸersugkanut sâgdluta — ĸanorme ítunik takussaĸarpugut? ... ilisimatût ugperissagssanigdlo ilíniarsimassut, angutit îvangkîliume sagdlusuíssúmik perĸigsârtumik pâsiniaisimassut, sapernatik grîkerit erĸarsartausiánik kristumiússutsimut kátútitsiniartunut pâvikutdlo pissortarissáinut ajugaussut. (Wylie).

agssortueĸatigîngnerup tamatuma kingunerissânik Sverigeme kúnge nâggârtúngorpoĸ, tamatumalo kingunínguagut inatsissartut nâggârtfissuseĸ akuerât. Olaus Petrip testamentitâĸ svenskisũngordlugo nugtersimavâ, kúngivdlo kigsautigissâ nâpertordlugo ĸatángutigît táuko mardlûvdlutik akuerssíput bîbile tamákerdlugo nugterumavdlugo. taimalo inuiaĸatigît svenskit pernardlutik bîbile, Gûtip oĸausia, tamákerdlugo inuiaĸatigîgtut oĸauserissamigtut pigilerpât. inatsissartut perĸussíput bîbile nunap nunaĸarfigtaine palasinit navsuiautigineĸartarĸuvdlugo mêrĸatdlo atuarfingne bîbilimik atuartitaussarĸuvdlugit.

nalussûnerup ugperissapalâĸarneruvdlo târssua kigaitsumik nakimanaitsumigdlo îvangkîliup ĸáumarĸutânit taorserneĸariartorpoĸ. ilagît rûmalerissut ĸunutitsineránit aniguisitauvdlutik inuiaĸatigît svenskit aitsât taima píssauneĸartigilerdlutigdlo pingârtigilerput. Sverige nâggârtũssutsip pingârnerpâmik patdligtailissaisalusôĸ ilagilerpât. ukiut 100 ĸângiungmata inuiaĸatigît amerdlanatigdlo mána tikitdlugo sángîtsûssârsimagaluartut navianartorsiorugtorfingme — Europame kisimîtdlutik sapîserdlutik — Tyskland ukiune 30-ne sorssungnerme navianartorsiorfiungârtume ikioriartorpât. taimane [133] Europap avangnâ tamarme pâvíkúnit ĸunutitaussugssatut íkaluarpoĸ. svenskit sákutûe táukũput Tysklandime pâvíkut sujumukarneránik unigtitsivdlutik nâggârtut — kalviníkut lutheríkutdlo — akârineĸarsínaulernigssãnik ajornarungnaersitsivdlutigdlo nunãne nâggârtũssusermik ilagsingnigfiusimassune iluarissamik gûtisiorsínautitsissut. [134]

Kapitel 14—kingusingnerussúkut tuluit nunãne iluarsaerĸingniat

Luther Tysklandime inuiaĸatigîngnut bîbilimik matusimassumik magpîniartitdlugo Tyndale Gûtip anersâvanit kajumigsârneĸardlune tamatuma ássinganik suliniarpoĸ. Wicklifip bîbilia bîbilimit latînerisûmit ĸavsînik kúkuneĸartumit nugtigausimavoĸ. naĸiterneĸángisáinarsimavoĸ, atuagartailo agdláinagkat akisungâramik aningausssautiligssuamit akimanertanitdlo amerdlángitsuínarnit pisiarineĸarsínausimaput; bîbililo tauna ilagîngnit inerterĸutigineĸarmat siaruartemeĸarsimanera angnikitsuinauvoĸ. 1516-ime Erasmusip testamentitâĸ grîkerisôĸ latînerisôrdlo atuagkiarisimavâ. mãna Gûtip oĸausia pemardlune oĸautsit nagguviussut atordlugit naĸitigauvoĸ. atuagkiame tássane sujulîne kúkunerpagssuit iluarsineĸardlutigdlo isumâ ersserĸingnerussumik oĸausertalerneĸarpoĸ. tamatuma kingunerissânik jouit ĸáumarsagaunerussut sagdlusuíssut ilisimassaĸarfiginerulerpât, iluarsaerĸingniamerdlo sujumukarĸilerpoĸ. kisiáne inuínaussorpagssuit sule Gûtip oĸausia inortutut ípât. Tyndalip inuiaĸatigissane bîbilimik tunivdlugit Wicklifip suliâ inârpâ.

Tyndale eĸiasuitsumik ilisimassagssarsiortûvdlunilo sagdlusuíssúmik ujardlersûvoĸ, îvangkîliulo ilagsisimavâ Erasmusip testamentitâva grîkerisôĸ atuaramiuk. ĸunugissaĸarnane ajoĸersûtip tamatigut bîbilimut nalerĸiússivdlune misigssortariaĸamera aulajangiúsimavâ. katûgdlit oĸarmata bîbile ilagîngnit tuníssutaunerardlugo táukuínarnitdlo navsuiarneĸarsínaunerardlugo, Tyndalip akivai: “ilisimavisiuk kia nagtoragdlit ilíniartíkai piniagkamingnik pissaĸamigssanik? tássame Gûtip táunaussup ĸitornane ilíniartípai atâtartik oĸausîne ujarĸuvdlugo. ilivse bîbilimik tuninata bîbilimik issertũsimavavtigut. bîbilimik navsuiaissut ikuatdlagtarpase, pisínaugaluaruvsilo bîbile ikuatdlagkumásagaluarparse.”

Tyndalip nalunaiainera angnertûmik soĸutigineĸarpoĸ, sagdlusuíssúmigdlo ilagsissaĸartut ĸavsîúput. palasitdle piarêrsimassarput, Tyndalilo ĸimagutinatdlarângat ĸunusâriníkut erĸúngitsumigdlo navsuiaissarnermíkut sulisimanera sûjungnaersiniartarpât, iluagtitsigajugpatdlârtaĸautdlo. “ĸanoĸ iliúsaunga,” Tyndale aperivoĸ, “narssáume atautsime siaruarterisitdlunga akerĸat aitsâgínaĸ ĸimatara pîaivfigissarpât. tamanĩneĸ saperpunga. kristumiut bibile nang- [135] mingneĸ inuiagtut oĸautsimingne pigigaluaruníko erĸortumik túngavigssaĸaratik oĸatdlorigsârtut akerdlilersínáusagaluarpait. bîbile piginago inuínait sagdlusuíssúme aulajaitdlisameĸ ajornaĸaut.”

sujunertarissamik nutâmik ilungersûtigissaĸalerpoĸ oĸardlunilo: “tygsiautit israilíkut oĸausê atordlugit Nâlagkap nâlagfiutâne tugsiutigineĸartarsimaput; îvangkîliuvdlo tulugtut oĸalugfigissariaĸángíkaluamerpâtigut? . . . ilagît uvdlup ĸerĸane ĸáumalerĸâmeranit ĸáumarĸutigssailatsinerussariaĸásanerpat? ... kristumiut testamentitâĸ inuiaĸatigîgtut oĸautsitik atordlugit atuartariaĸarpât.” ilagîngne ilisimatût ajoĸersuissûssutdlo isumaĸatigĩngitdlat. sagdlusuíssut inuit bîbilikuínaĸ nanisínáusavât. “táussuma ilisimatôĸ una isumaĸatigâ, inoĸatâtale avdla isumaĸatigâ . . . kisiáne ilisimatût tamáko tamarmik ingmingnut agssortũput. ĸanorme tauva sagdlusuitsumik oĸalugtoĸ sagdlussumit ingmíkôrtísavarput . . . ĸanoĸ? . . ilumut Gûtip oĸausiagut.”

inuiaĸatigissane bîbilimik atuarsínaussãnik tuniumavdlugit erĸarsautigileramiuk suliagssaĸ ernĩnaĸ autdlarnerpâ. ĸinugissauvdlune igdluminit ĸimâtitaugame Londonimut autdlarpoĸ, tássanilo akornusersugaunane sulisínautitaugatdlarpoĸ.

katûgdlitdle angutausemerisa ĸimâssariaĸalerserĸigpât. Englnndime sumilũnît erĸigsivigssaĸángínguatsiarame Tysklandimut ĸimâjumavdlune aulajangerpoĸo tássane testamentitâĸ tulugtut naĸiternialerpâ. suliniarnera mardloriardlune unigtitauvoĸ, kisiáne igdloĸarfingme atautsime naĸitererĸussáungíkângame igdloĸarfingmut avdlamut autdlartarpoĸ.

kîsame Wormsimut pivoĸ Lutherip inatsissartune îvangkîliumik igdlersuisimanerata uvdlut ardlalínguit kingomagut. igdloĸarfitorĸame tássane iluarsaerĸingniartut ĸavsînik ikínguteĸarput, tássanilo Tyndalip suliagssane akornusigaorĸingnane ingerdlatísínauvâ. sivisúngitsoĸ testamentitât 3000 inerneĸarput, ukiordlo táuna testamentitâĸ naĸiterĸingneĸarpoĸ.

Tyndale akerĸaminut pisíneĸarpoĸ, atausiardlunilo ĸáumatit ardlagdlit pamaerússauvoĸ. kîsa ugperissane martêrisut toĸunermigut navsuerutigâ; kisiáne sákûtigssaliornermigut ilungersûtigingnigtugssat avdlat uvagut nalerput tikitdlugo akiũsínaulersípai.

Latimerip oĸalugtarfingmit bîbile inuiaĸatigît nangmingneĸ oĸausîsut atuartariaĸarnerarpâ.

Barnes Frithilo, Tyndalip ikíngutigivdluagai, savssardlutik sagdlusuíssut igdlersorpât. Ridleykut Cranmerivdlo maligpât. tuluit nunãnt iluarsaerĸingniamerme sujulerssuissut tamáko angutáuput ilisimassaĸardluartut, amerdlaneritdlo ilagîngne katûgdline ugperdluartutut atarĸissausimáput. Babylonip issertugainik pâsisimassaĸarnermíkut sákortunerussumik akerdlilerdlugo nalunaiaisínáuput. [136]

najorĸutagssaĸ iluarsaerĸingniat tamákua pingârtitât — valdenserit, Wicklifip, Johan Husip, Lutherip isumaĸataisalo ilungersûtigissâta ássinga — tássa agdlagkat iluartut ugperissagssatigut ilerĸugssatigutdlo kúkússuteĸángitsumik maleruagagssaunerat. pâvit, palasiunerit kúngitdlo ugperissagssanut túngassutigut tarnip nalúngíssusianut oĸartugssáungínerarpait. bîbile najorĸutarât, táussumíngalo ajoĸersûtit ugpererĸussatdlo tamaisa misiligtarpait. angutit tamáko ikuatdlagauníkut inûnertik akigigângamiko Gûtimut oĸausianutdlo iluartumut ugpernertik napássutigissarpât. Latimerip ikuatdlagauvfingme saniline toĸulerdlune oĸarfigâ: “isumavdluarit! uvdlume Gûtip sáimáuneragut tuluit nunãne ĸáumarĸut ikísavarput, neriugpungalo ĸamíngisáinásassoĸ.”

Skotlandime Columbap suleĸataisalo siaruartigait sûjungnaertitáungisainarput. tuluit nunãne ilagît rûmalerissunut túniúnerisa kingornagut ukiune huntritilingne ardlalingne skotlandimiut kivfáungíssusertik atatípât. taimáitordle pâveĸássuseĸ ukiut 1100-ĸarneráne Skotlandimísaoĸ atulerpoĸ nunane avdlanisut nâlagauvdluínartigalune. târssuaĸ sumilũnît târnerúngilaĸ. taimáitordle târsiornerme ĸaulernigssamik neriunartoĸartarpoĸ. lollardit tuluit nunãnit aggerdlutik bîbile Wicklifivdlo ajoĸersûtâ nagsaramíkik îvangkîliumik ilisimassaĸarnerup atatíneĸarnigssâ tapersersorpât, ukiutdlo huntritigdlit tamarmik nalunaiaissoĸardlutigdlo martêreĸarput.

iluarsaerĸingnerssûp atulernerata Lutherip atuagkiai kingornalo Tyndalip testamentitâva tulugtôĸ nagsatarait. oĸariartûtit tamákua palasiussunit malugineĸaratik ĸáĸat ĸôrĸutdlo angalaorfigalugit sagdlusuíssutip ĸáumarĸutâ Skotlandime ĸamilivigkaluartoĸ ikerĸigpât ilagîtdlo rûmalerissut ukiune 400-ngajangne ĸinugingningníkut suliât úpikâtitdlugo.

tauvalo martêrit toĸutaussalernermíkut sujumukartitsilerĸigput, katûgdlit pissortaisa eĸêrdlutik ilungersûtigissamik navianartorsiortitaulernera pâsivdlugo skotlandimiut atarĸinarnerpât ilait ikuatdlaivingmukáutalerpait. taimailiornermíkutdle oĸalugtarfiliuínarput nalunaiaissut toĸulersut tamákua oĸausîsa nunamut tamarmut akisuavfiánik, inuiaĸatigîtdlo aulajangerdluínarput ilagît rûmalerissut nanertûtigiumajungnaerdlugit.

Hamiltonip Wishartivdlo akimanertaussut ajoĸersugkatdlo inuínaunerussorpagssuit ikuatdlaivingme inûnertik akigât.

John Knoxip ilagît oĸalugtuarsiait nalorninartuilo tunutdlugit Gûtip oĸausiata sagdlusuíssutâ aulajangiúsimavâ, Wishartivdlo ajoĸersûtânit súnigauvdlune ilagît rûmalerissut ĸimatdlugit iluarsaerĸingniat ĸinugissaussut ilánguvfigai.

ugpeĸatiminit kajumigsârneĸarpoĸ oĸnlũssissartutut sulilernigssaminut, kisiáne taimatut sulinĸarnigssame akissugssáussutsip pi- [137] ngãssusiata sajulersípâ, uvdlutdlo ardlagdlit kiserdliordlune ilungersoĸalune isumaliutigerêramiuk aitsât akuerssivoĸ. akuersserêramile inûtitdlune aulajaitdluínardlune ĸunusuitdluínardlunilo sulivoĸ. iluarsaerĸingniap ilumôrtup táussuma inuk kinalũnît ĸunugíngilâ. erĸâne martêrit ikuatdlagaussarfîsa ĸáumartarnerisa ilungersornerulersĩnarpât.

Skotlandip dronningianut, iluarsaerĸingniat sujuligtaissuisa ardlagdlit savssarfigalugo ilungersornermíkut nipaitdliatdlagfigissartagãnut, savssartitauvdlune Knoxip sagdlusuíssut ĸunusuitsumik nalunaiautigâ. nersualâriníkut isumaĸatigssarsiarissagssaunane sujôrasâriníkut ĸunutitagssáungilaĸ. dronningip ajoĸersuinerdlugtutut pasigdlerpâ, inuiáingôĸ ugperissagssamik nâlagauvfiup inerterĸutigissânik ajoĸersorsimavai, taimalugôĸ Gûtip perĸússutâ uniorĸutísimavâ, ínugtane akimanertamingnut nâlarĸungmagit. Knox aulajaitdlune akivoĸ:

“ugperissagssap ilumôrtup autdlarĸautânit pigínaunine nâlangnássutsilo silumiut akimanertãnit pínago Gûtĩnarmitdle táunau- [138] juartumit pisimangmagit ínugtaussut akimanertamik iluarissât nâpertordlugo ugperissaĸartariaĸángitdlat. ... akimanertaussúme ĸavsîtigut ugperissagssamik ilumôrtumik avdlanit tamanit ilisimassakínerúput. ... Âperâp kinguâvisa tamarmiuvdlutik Farao sivisûmik nâlagarissartik ugperissagssamingnut nâlagautísimagaluarpássuk, tauva atarĸinangârtutit oĸarfigiumasínauvinga silarssuarme ĸanoĸ ítumik ugperissaĸarsimásagaluarnersugut? imalũnît inuit tamarmik apustilit nalãne rûmamiut kaisarîsut ugperissaĸarsimagaluarpata, nunarssuarme ĸanorme tauva ítumik ugperissaĸarsimásagaluarnerpugut? . . . tássánga atarĸinangârtutit pâsisínáusavat ínugtaussut nâlagkamigtut ugperissaĸartariaĸángínerat, nauk nâlagtariaĸaraluardlugit.”

dronningip aperâ: “ilivse agdlagkat iluartut taimatut navsuiarpase, táukualo (katûgdlit) avdlatut navsuiarpait; kíkut ugperísaváka, kinalo erĸartũssissũsava?”

iluarsaerĸingniap akivâ: “Gûte oĸautsimigut ersserĸigsumik oĸalugtoĸ ugperísavat, agdlagkatigutdlo iluartutigut ajoĸersûtigineĸartut saniatigut una unalũnît ugperisangilat. Gûtip oĸausia ingmine ersserĸarigsûvoĸ; agdlagsimavfingmilo atautsime nalorninartoĸarpat Anersâp iluartup ingminut akerdlilîuitsup tamána agdlagsimavfíkut avdlákut ersserĸingnerussumik navsuiartarpâ, taimalo nalussûjuáinarumángitsut nalornissariaĸángitdlat.”

iluarsaerĸingniartup táussuma inûnine navianartorsiortitdlugo nâlagarissane sagdlusuíssúmik taima ĸunusuitsigalune oĸalugfigâ. Skotlandilo pâvimit ĸunutitaujungnaernera tikitdlugo sujunertarissane aulajangiutdlugo taima ĸunusuitsigissumik ĸinussardlunilo Nâlagaĸ pivdlugo akiũtuartarpoĸ.

tuluit nunãne nâggârtut ugperissât nâlagauvfiup ugperissâtut atulersitaungmat ĸinugingningneĸ sákukitdlisarneĸaraluardlune unigtivingneĸángilaĸ. ilagît rûmalerissut ajoĸersûtigissait ĸavsît taimaitíneĸaraluartut ilerĸue ardlagdlit atatíneĸarput. pâve nâlagariungnaeraluardlugo kúnge ilagîngnut nâlagángortitauvoĸ. oĸalugfingne nâlagiartarnerme îvangkîliup minguíssusia perĸusersuíssusialo sule angnertûmik uniorĸutineĸartarput. iluarissamik ugperissaĸarsínaunerup pingârtumik najorĸutagssartâ sule pâsineĸángilaĸ. nauk nâlagaussut nâggârtûssut ilagîgtut rûmalerissutut uípatdlernartigissumik ĸinugingnigkajugtigíngíkaluardlutik, inuit atausiákât nangmingneĸ tarnimik nalúngíssusianut nalerĸútumik gûtisiorsínautitáungitdlat. inuit tamarmik piumavfigineĸarput ajoĸersûtit nâlagiartarnermilo ilerĸûssut nâlagauvfiup ilagigsortaisa perĸússutigissait nâlagtarĸuvdlugit. isumaĸatáungitsut ukiune huntritilingne ardlalingne angnertunerussumik angnikínerussumigdlũnît ĸinugineĸartarput. [139]

apustilit nalãnisut mãnákútaoĸ ĸinugingningnerup îvangkîliumik siaruarterineĸ kingunerĩnarpâ. parnaerússivingne pinerdlugtut inupnlârssuitdlo parnaerússauvfiáne John Bunyanip kristumiut nunamit aserũsimavfiussumit ĸilangmut ingerdlaneránik atuagkiane agdlagpâ. ukiune 200-ne Bunyanip atuagkiâta “kristumiup ingerdlanera “ta inuit ũmatíkut kivdlingnangârtumik oĸalugfigissarsimavai, atuagkiâtalo “ajorteĸarnerpâp sáimáuneĸangârnera”ta inuit ĸavsît inũssutip tungânut avĸutigssamut sangutítarsimavai. [140] [141]

Kapitel 15—Whitefield ĸatángutigîtdlo Wesleykut

anersãkut ítumik târsiungârfiup nalâne Whitefield ĸatángutigîtdlo Wesleykut Gûtip ĸáumarsaissuisut sarĸúmerput. tuluit nunãne ilagît nâlagauvfingmit nâlagkersugaunermingne ugperissagssatigut aserfatdlagkiartorsimáput gûtîtsunit ingmíkôrtíkuminaitsúngordlutik. palasiussut píngortitanik gûtisiorfigissaĸarneĸ oĸalûserinerulersimavât. inuit akimanerussut Gûtimik mianeringningneĸ mitautigât ingassáussiniarumángitdluínarnerardlutigdlo. inuit nikanarnerussut ilisimassakitdluinardlutigdlo inûnerdloĸaut, ilagîtdlo sagdlusuíssutip sulíssutigissagssartâ atatísavdlugo sapĩssusigssaĸ ugpernigssardlo pigiungnaersimavait.

oĸalûserissagssaĸ pingâĸissoĸ: ugperníkut iluarsinigssaĸ Lutherip ersserĸigdluartumik sarĸúmiúsimassâ puiungajagdlugo katûgdlit periausiánik: ajúngitsuliornernik ánássutigssatut isumavdlûtigissaĸarnermik taorsigausimavoĸ. Whitefieldip ĸatángutigîtdlo Wesleykut ilagîngnit nâlagauvfingmut atássutilingnut ilaussut Gûtimit iluarineĸarnigssartik ilungersûtigât, perorsagausimáputdlo ima isumaĸartugssatut: tamána angusínáusagigtik ilerĸorigsumik inûseĸarníkut gûtisiornermilo perĸússutigissanik maleruainíkut.Charles Wesley ilãne náparsimalerdlune toĸungajalersorigame aperineĸarpoĸ nâgssáungitsumik inũssuteĸarnigssaminik neriûtigissane sumik túngaveĸartínerine, tamána ima akivâ: “Gûtiga sapíngisavnik ilungersordlunga kivfartũniarsimavara.” ikíngutigissame aperisimassup akíssut tamána nãmagivdluínángitsutut ingmago Wesley isumaliorpoĸ: “ĸanoĸ-â, ilungersûtigingnigsimaníka neriûtigssavnut túngavigssatut nãmángínerpat? ilungersûtigingnigsimanivnik arsârniarnerpânga. ilame avdlanik isumavdlûtigssaĸángilanga.”

ilagît târssuarmik ulingneĸarsimanerat taima angnertutigaoĸ; tamatuma sáimáuneĸarneĸ issertordlugo Kristuse atarĸinautânik arsârpâ inuitdlo ánássutigssamik neriûtigssatuamingnit tunútitdlugit: sáningassulingme kikiagtugaussup auanit tunútitdlugit.

palasíngortitaorêrdlutik John Wesley Charles Wesleylo Amerikamut autdlartitáuput. umiarssuarme ĸatángutigîngnianigtaoĸ ilaussoĸarpoĸ. umiariornermingne sákortûnik anordliliússaussarput. John Wesley ajunâlersorilerdlune Gûtime erĸigsisitaunigssamik aulajangivigsumik isumnvdluángínine malugâ. mährenimiutdle tupigusû- [142] tigissânik erĸigsisimanermik isumavdluarnermigdlo takutitsíput, agdlagpordlo: “ilumôrsârnerat ĸangale malugerêrsimavara. manigũssusertik malungnartítuarsimavât. mãna makitássusêrúnermigtut, kamássusêrúnermigtut akiniaiumássusêrúnermigtutdlo ĸunutússusêrúsimanersut takúsavdlugo periarfigssaĸalerpoĸ. nâlagialerdlutik tugsialerugtortut umiarssuaĸ ĸârtitalerpoĸ. tuluit ánilâĸalutik nivdlialerput, mährenimiutdle erĸigsisimavdlutik tugsiartuáinarput. kingorna ilât aperâra: “ersíngilatit?” akivordlo: “âp, Gûte ĸujanarsile!” aperâralo: “kisiánime arnat mêrartasilo ersíngitdlat?” saimassumik akivânga: “âp, arnartavut mêrartavutdlo toĸumik ersigissaĸángitdlat. ”

Savannahmut perêrdlune Wesleyp ĸatángutigîngniat najoratdlardlugit kristumiutut inûnerat kivdlingnartumik pâsissaĸarfigâ. tuluit nunãnut uterame Wesley ĸatángutigîngniat oĸalũssissartuisa ilãnit ilíniartitaunermigut bîbile najorĸutaralugo ugpernermik ersserĸingnerussumik pâsissaĸarpoĸ. nalujungnaerpâ nangmineĸ suliane ánássutigssatut isumavdlûtigiungnaertariaĸarine “Gûtivdlo savârâ silaminut ajortãnik erssugtoĸ” isumavdlûtigissariaĸarine. Londonime ĸatángutigîngniat atautsimĩneráne Lutherip Gûtip anersâvata ugpertop ũmatâne avdlángortitsineranik oĸautigisimassâ atuarneĸarpoĸ. Wesleyp oĸalugtuarineĸartoĸ tamána tusarnâramiuk tarnimigut ugpertitaulerpoĸ, oĸarpordlo: “ũmatiga tupingnartumik ũnagsarneĸartutut malugâra, Kristuse ilumut ugperfigigiga malugâra, táussumalo uvanga ajortíka pîarumagai, tássame uvangátaoĸ, uvangátaordlo ajortimit toĸumitdlo ánáusimagânga misigâra.”

ukiorpagssuarne ĸasunartune isumavdlûtigssartaĸángitsumik ilungersordlune- ukiorpagssuarne ingminut isumákêrdlune manigũtitauvdlunilo — Wesleyp sujunertarissaĸ atauseĸ aulajaitdlune ilungersûtigisimavâ: Gûte ujarniardlugo. mãna nanivâ, pâsivâlo sáimáuneĸ ĸinussarnikut, îsingíniartarníkut tunississarnikutdlo pigssarsiariniarsimassane tuníssutaussoĸ, “aningaussartaĸarnanilo akeĸángitsoĸ. ”

Kristusimut ugpernine kîsame aulajangiúkamiuk Gûtip sáimáuneranik îvangkîliumik tipaitsungnartumik ilisimassagssat tamanut siaruarterumavdlugit kigsautigingâlerpâ, oĸarpordlo: “silarssuaĸ tamât palasiuvfigissavtut issigâra.”

Wesleyp inûnine taillât sagdlusuíssúmik tunissutisiarissaminik nalunaiainigssamut atorumavâ túniuvfigivigdlugo: Kristusip auanul sáimarsautigssamut anersâvdlo iluartup ũmatinik nutarterissutut súnîneranik ugperissaĸarneĸ, tamatumalo kingunerissânik Kristusip maligagssiuineratut inûnigssaĸ.

Whitefield ĸatángutigîtdlo Wesleykut siviûmik itisûmigdlo támarsimagaluarnermingnik pâsisitaunermíkut sulinigssamingnut [143] piúkúnarsagausimáput; Kristusivdlo sákutûisut pitsaussutut atugardliortitaunigssaĸ atordluarsínaorĸuvdlugo universitetime palasitutdlo sulilerĸârnermingne mítatigineĸardlutigdlo inúkutigissaussarsimáput. táuko isumaĸataitdlo ardlaĸángitsúnguit gûtîtsunit mitautigingnigtumik metodistinik taineĸartarsimáput — taigũmik tuluit nunãne Amerikamilo ilagîgsoĸatigît pingârnerit ilaisa atarĸinautigssatut isumaĸarfigissãnik taigorneĸardlutik.

avĸutigssaĸ Gûtip kivfaisa atortariaĸagât sangujorârtûvoĸ. angutinit ilisimatuvdlutigdlo píssaunilingnit akornusersugáuput. uvdlut ingerdlanerisigut palasiussut ĸavsît malungnartumik akerdlilersuilerput, oĸalugfîtdlo ajoĸersũmut minguitsumut nalunaiaissuinutdlo matussáuput. palasiussut periausiata, oĸalugtarfingnit táukunínga agssuaringnigdlutik, târmiut, ilisimaitsut gûtîtsutdlo narragsarpait. John Wesley ardlaleriardlune toĸúniagauvdlune ánarĸavigtarpoĸ. inupalânit kamagsarsimassunit sãssúneĸalerdlune ánagfigssaĸángitsutut íkângame íngilimit inugtut timilingmit orningneĸartarpoĸ, inupiluit tunuartarput, Kristusivdlo kivfâ aniguivdlune ĸimâvfigssamut isumangnaitsumut autdlartarpoĸ.

taimaníkut metodistit — iouínait oĸalũssissartutdlo — ilagît ilaussortainit nalunángitsumigdlo ugperissaĸángitsunit sagdlusuíssúmik navsuiainíkut kamagsârneĸartunit ĸinugineĸartarput. erĸartũssissunut savssartitaussarput -nâpertuivdluarnerdlo taimaníkut erĸtũssissune ĸaĸutigôrtûvoĸ. inupiluit igdlumit igdlumut angalaoĸátârdlutik peĸutinik niorĸutigssanigdlo aserorterissardlutigdlo piumassamingnik ujajaissarput angutitdlo arnatdlo mêrĸatdlo nãkigtaitsuliorfigissardlugit. ilãníkut agdlagarsîssoĸartarpoĸ metodistit igdluine igalânik aserorteriumavdlutigdlo pîaiumassut pivfigssaĸ aulajangersimassoĸ nâpivfigssame aulajangersimassume katerssûtterĸuvdlugit. Gûtip inuitdlo inatsisáinik ersserĸigsumik uniorĸutitsinerit tamáko agssuardliutigineĸaratik ilagínarneĸartarput. inuit ajortilingnik támarsimavfiup avĸutânit iluartup avĸutânut sujulerssuiniarnerúngitsumik pinerdlûteĸángitsut ârĸigssũneĸarsimassumik ĸinugineĸartarput.

tuluit nunãne Wesleyp nalâta sujornagut anersãkut ítumik kinguriartorsimaneĸ inatsisinik ajoringnigtumik ajoĸersûtip mikíngitsumik kingunerisimavâ. ĸavsît oĸartarput Kristusip ilerĸorigsârnigssamik inatsit atorungnaersísimagâ, taimáitumigdlo kristumiut inatsit tamána nâlagtariaĸángikât: “ugpertoĸ ajúngitsuliornigssamut inugsiaunigssamit aniguisitauvoĸ.” ilaisalo inatsisip nâgssáungitsumik atortugssaunera miserratigíngíkaluardlugo oĸalũssissut perĸússutigissainut nâlangnigssamik oĸaorĸigsârissariaĸángínerarpait, inuímigôĸ Gûtip pivdluarĸussagssatut ĸinigaisa “Gûtip sáimáunerata nâggâgssáungitsumik kajumigsârineragut ilerĸoringnig- [144] ssaĸ ugpernigssardlo kajungeriumârpait”, nâgssáungitsumik támartugssat “Gûtip inatsisânik maleruainigssamik pigínauneĸartínagit.”

inatsisit ĸulit ilerĸugssanik perĸússutaussunut ilángutdlugit Kristusip toĸuneragut atorungnaerneraissut Wesleyp akivai: “ilerĸugssanik perĸússutit inatsisine ĸuline imarineĸartut pruvfîtinitdlo atortûtitaussut atorungnaersíngilai. tikiúnermigut tamatuma iláinâlũnît atorungnaersísavdlugo sujunertaríngilâ. inatsisauvoĸ ĸaĸugulũnît atorungnaertugssaungitsoĸ. . . . silap piulerĸârneranit tássauvoĸ, agdlagsimavdlunilo “agdlagtarfingne ujaraussune pínane inuitdle píngortitaunermikut ũmataine. naugdlo agdlangnerit Gûtip ĸanga nangminêrdlune agdlagsimassai mãnákut ajortimit erssigungnaileraluarpatalũnît pêrneĸavigsimasínáungitdlat, ajortut ajúngitsutdlo sule ingmíkôrtísínaugavtigik. inatsisip tamatuma ingmíkôrtue tamarmik inungnut tamanut sumĩkaluartunut ukiunilo sordlernilũnît inûssunut atortûjuartariaĸarput.

“atorungnaersitsiartúngilanga, nãmagsisitsiartorpunga”. tássûna (sujulîsigutdlo kingulîsigutdlo oĸauserissamigut tamatigut) isumagissâ imáikunarpoĸ: tikiúsimavunga nãmagdluássusiagut atortûtísavdlugo, inuit tamarmik ĸanoĸ oĸásagaluarpata; tikiúsimavunga tamatumûna nalunarsínaussut ersserĸigsumik sarĸúmiúkiartordlugit; tikiúsimavunga ingmíkôrtue tamaisa ilumôrtumik nãmagtumigdlo navsuiasavdlugit.”

inatsisip îvangkîliuvdlo ingmingnut nalerĸutdluínarnerat Wesleyp sarĸúmiúpâ. “inatsit îvangkîliulo ingmingnut ataĸatigîgdluínarĸigsârput. igdluatungâne inatsisip îvangkîlio avĸutigssarsiordlugulo uvavtínut takorĸussarpâ, igdluatungânilo îvangkîliup inatsímik maleruaivdluarnerunigssaĸ avĸutigssarsiorpâ. taimatut inatsisip piumassaĸarfigâtigut Gûte asásagigput, sanilerput asásagigput, manigũtũsassugut, ĸanilârdlutalo iluásassugut. tamána saperdlugo misigârput, tássame “inungnut tamána ajornarpoĸ.” neriorssûtdle takuvarput Gûtimit tunineĸarnigssavtínik taimatut asangningnermik taimatutdlo manigũtúngordlutalo ĸanilârtúngordlutalo iluarsísassugut. îvangkîlio tamána akorparput, nalunaerut tipaitsungnartoĸ tamána; sôrdlulo ugpertugut, taima pineĸarpugut, “inatsisivdlo piumassâ” “Jîsusimut Kristusimut ugpernivtigut uvavtíne nãmagsineĸarpoĸ.”

“Kristusip akerarinerpauvai”, Wesley oĸarpoĸ, “issertornatik ersserĸigsumigdlo “inatsímik erĸartũssissut”, “inatsit ajoralugo oĸalugtut”, inuitdlo ajoĸersordlugit perĸússutigissât atauseĸ pĩnarnago tamaisa atautsíkut uniorĸuterĸuvdlugit (aserorterĸuvdlugit, ĸasúkarterĸuvdlugit, atortûjungnaerĸuvdlugit) ... sagdloĸítainerssuarme tamatumane tupingnarnerpaussoĸ tássa taimailiortut isumaĸarmata Kristuse atarĸigigtik, mássa inatsisâ nurrugalugo, suliâlo utarĸinar- [145] sarigtik, mássa ajoĸersûtâ aserorterdlugo! tássame atarĸivât sôrdlo Jûtarse iliortoĸ Kristuse oĸarfigigamiuk: “pivdluarna, ajoĸersuissoĸ, kunigdlugulo.” Kristusivdlo tamáko tamaisa erĸortumik oĸarfigisinauvai: “inûp ernera pisíniarpiuk kuningmik nalunaerdlugo?” taimailiorneĸ avdlaunane kuningmik nalunaerníkut pisitsineruvoĸ, aua oĸalûseralugo niaĸorutânik pêrsitsineĸ — inatsisâta ilâ nikagîligalugo îvangkîliua sujumukartíniaráine. ãmátaoĸ kialũnît pasigdliut tamána anigorsínáungilâ ugpernigssaĸ ima oĸalũssíssutigiguniuk, nâlangnigssaĸ ilâtigutdlũnît soĸutigerĸunago, imalũnît Kristusip nalunaiautigineĸarneragut Gûtip perĸússutâta mingnerssât atorungnaertugssautitdlugulũnît sákukitdligáine.”

ima oĸartunut: “îvangkîliumik nalunaiainíkut inatsisip sujunertarissâ tamât nãmagsineĸartarpoĸ”, Wesley akivoĸ: “taimáingitdluínarpoĸ. inatsisip tamatuma sagdlerpaussumik sujunertarissâ, tássa inuit ajorteĸiarnermik ĸularungnaersísavdlugit aserorsimavfiuvdlo kidgdlingane sule sinigtut eĸêrsásavdlugit, nãmagsíngilâ. apustile Pauluse oĸarpoĸ, “inatsit ajorteĸarnermik pâsissaĸarníkut pilersartoĸ”, ãmalo “inûp ajorteĸarnine ĸularutigiungnaeruniuk aitsât Kristusip aua sáimáussutigssaĸ pissariaĸartoĸ misigilísavâ.” Nâlagarputdlo nangmineĸ oĸarpoĸ “perĸigsut nakorsamik pissariaĸángitsut, náparsimassutdle.” taimáitumik perĸigsut imalũnît perĸigsorissut katsorsarumásavdlugit iluaĸutáungivigpoĸ. náparsimaneránik pâsiterĸârtariaĸarpatit, taimailiúngíkuvit sulíssutigingningnerit ĸujássutiginaviángilât. taimatutdlo sujunertaĸángitsigaoĸ Kristuse perĸigsumik perĸigsimisimángisáinartumigdlo ũmatilingnut nalunaiautigísavdlugo.” (Wesley’s Works).

Wesleyp Gûtip sáimáuneranik îvangkîlio taimatut nalunaiautigititdlugo ajoĸersortimisut “inatsit pingârtíniardlugulo atarĸinarsarniarpâ.” ilumôrdlune Gûtimit suliagssarititaĸ sulíssutigâ, kingunerilo iluanârtitauvdlune takussai tugdlûsimanaĸaut. 80 sivnerdlugit ukioĸalerdlune toĸugame — ukiut 50 sivnerdlugit angalaortutut oĸalũssissarsimavdlune — isumaĸatai nalunaersimassut miliûnip ĸerĸanit amerdlanerúput. sulineragutdle ajortip aserũsimaneranit ĸaĸititausimassut, ajoĸersûtâgutdlo pitsaunerussumik itinerussumigdlo pâsissaĸalersimassut amerdlássusiat ilisimaneĸalernaviángilaĸ, katerssârssuit utertitauvdlutik Gûtip nâlagauvfiane katerssũtínagit. Wesleyp inûnera kristumiumut kimutdlũnît naligssaĸángitsumik ilíniutigssauvoĸ. Kristusip kivfâta táussuma ugpernera manigũssusialo; ĸasusuitsumik ilungersornera Gûtimutdlo túniúsimanera nalivtíne ilagîgsoĸatigîngne ĸanortoĸ ássigssaĸarniarile. [146]

Kapitel 16—nutâmik nunagssarsiortut sujugdlît

tuluit iluarsaerĸigtuisa katûliússutsip ajoĸersûtai taimaitíkaluardlugît ilerĸue ĸavsît atatĩnarpait. taimatut ilagît rûmalerissut nâlagáussusiat ugperissamigdlo navsuerutât narrugineĸaraluardlutik ilerĸuisa ilait ikigtũngitsut ilagît tuluit nâlagiartarneránut erĸúneĸarput. tamáko tarnip nalúngíssusianut atassũngíneragáuput, naugdlugôĸ agdlagkane perĸússutigineĸarnatigdlo taimáitumigdlo pingârutiligssũngíkaluardlutik, taimáitordligôĸ tamána píssutigalugo inerterĸutáungitdlat, taimáitumigdlo ajortûnatik, maleruarneĸarnermíkut ilagîgsoĸatigît nâggârtut ilagîngnut rûmalerissunut avigsârutât migdlisarpât, taimalugôĸ katûliussut nâggârtut ugperissãnik ilagsingningnigssât sujuarsasavât.

isúmat tamáko píssusitorĸanik atatitsiumassunut akuereĸatigîgkumassunutdlo iluarerĸajânarput. inoĸarpordle avdlatut isumalingnik. ilerĸûssut tamákua “ilagît rûmalerissut nâggârtutdlo akornáne atássuteĸalersitsisínaunerat” (Martyn), inuit táukua isumât nâpertordlugo atatíneĸángínigssãnut píssutaussariaĸavigpoĸ. ilerĸut tamáko inugsiaunermut anigorsimassamingnut uterfigiumángisamingnutdlo nalunaeĸutitut issigait. isumaĸarput Gûtip perĸússutit kivfartũneĸarnigssamine maleruagagssat aulajangersarsimagai, inuitdlo tamáko piumassamingnik ilaortortugssaunagitdlo ilángartariaĸángíkait. tunússinerssûp autdlarniutigisimassâ tássa ilagît nâlagáussusiata Gûtip nâlagáussusianut ilángúneĸarsimanera. ilagît rûmalerissut autdlarniutigalugo Gûtip inerterĸutigisimángisai perĸússutigisimavait, naggatâgutdlo Gûtip ersserĸigsumik inerterĸutigisimassai perĸússutigisimavdlugit.

inugpagssuit ilagît sujugdlît minguíssusiat perĸusersuíssusiatdlo uterfigísavdlugit kigsautigingârpait. ilerĸut ilagîngne tulungne erĸúneĸarsimassut gûtipilugsiornertut isumaĸarfigait, tarnimigdlo nalúngíssusia píssutigalugo taimatut nâlagiarnermut ilauneĸ saperput, kisiáne ilagît nâlagkersuissunit tapersersugauvdlutik ilerĸorissanik saniorĸutitsinigssaĸ akueriumángilât, akuerineĸartinanilo gûtisiornigssamik atautsimĩnigssat inerterĸutigineĸarput, uniorĸutitsineritdlo parnaerússaunikut, nunagissamit autdlartitauníkut toĸutauníkutdlo pitdlautigineĸartugssatut aulnjnngrrneĸardlutik.

ukiut 1600-ĸalerĸârneráne tuluit kúngertâvut nalunnerpoĸ “puri- [147] tanerit (ugperissamingnik ilungersûtigingnigtut) nâlagarsiortikumavdlugit ... imalũnît nâgdliugtitsiníkut nunagissamit ĸimagutíkumavdlugit ajornerussumigdlũnît iliorfigiumavdlugit”. (Baneroft). ĸinugissauneĸ parnaerússaunerdlo puritanerit atugagssarilerpât, uvdlugssanigdlo ĸaumanerussugssanik neriûtigissaĸángínamik ilait ĸavsît isumaĸalivigput tarnimik nalúngíssusianut nalerĸútumik Gûtimik kivfartũssiumassunut “tuluit nunât nunaginiagagssaujungnailivigsoĸ”. (Palfrey). kîsa ilait Hollandimut ĸimâjumatdlerput. atugardliorneĸ, ánaissaĸarneĸ parnaerússaunerdlo atortariaĸartarpait. sujunertarissait akornusersugaussarput akerĸamingnutdlo pisitaussarput. ĸunusuitsumigdle aulajáissutsimíkut kîsame ajugáuput, Hollandivdlo sineriâne ĸimâvfigssarsíput.

ĸimâgamik igdlutik pigissatik inũssutigssarsiutigissatigdlo ĸimagsimavait, mãnalo inuiaĸatigît takornartat avdlanik oĸauseĸardlutigdlo avdlanik ilerĸoĸartut akornáne inûssariaĸalerput. inũssutigssarslorniardlutik nutânik ôĸátârêrsimángisamingnigdlo suliagssarsiortariaĸarput. angutit utorĸaliartulerêrsut nunalerissûjuáinarsimassut mãnákut agssagssortautsimik ilíniartariaĸalerput. kisiáne píssusiussut nãmagigtaitdliûtiginagit ilatsĩnaratigdlo atorpait. pîtsûgajugtaraluardlutik Gûte ĸutsavigissarpât sule inûvdluautigssaĸartitaunertik pivdlugo, anersãkutdlo ítumik akornusersugáungitsumik peĸatigîgsínaunertik nuánârutigissarpât. “angalaortûnertik nalúngínamíko pigissat tamáko unigfigivatdlârnagit ĸilangmut asangâgkamingnul ârdlordlutigdlo nãmagigtarput.” (Bancroft).

nunagissamit ĸimâsimagaluardlutik asangningníkut ugpernikutdlo nukigtorsarput. Nâlagkap neriorssûtai isumavdlûtigait, angnikitdliorfînilo ĸimagtangilai. íngilîsa najordlugit tugpatdlersardlugitdlo ikiortarpait. Nâlagkavdlo agssâta imarssuaĸ ikârdlugo avĸutigssamik tíkũtutut ingmatik nunamut nangmingneĸ nâlagauvfingmik túngavilîsínauvfigssamingnik, tássanilo piumassamik gûtisiorsínaunigssaĸ ĸitornamingnut kingornússagssaritísínáusavdlugo, tauva avĸtigssaĸ Gûtip nalunaigâ nangânatik atuarpât.

Gûtip ínugtame misiligtagaunigssât akuerisimavâ sujunertarissane pivdlugit saimassumik piarêrsardlugit. ilagît nikanarsagaungârsimáput akitsisíneĸarsínaorĸuvdlugit. Gûte piarêrpoĸ píssaunine takutísavdlugo silamiutdlo ugpernarsaivigísavdlugit nangminerminut tatigingnigtunik ĸimataĸartángínerminik. pisimassut ima ingerdlatísimavai Diâvulup narrangnera inupiluitdlo pilerssârutipilue atarĸinautigssaminik kinguneĸarĸuvdlugit ínugtailo nunamut erĸigsisimavfigssãnut sujulerssugaorĸuvdlugit. ĸinugissauneĸ nunagissamitdlo ĸimâneĸ kivfáungíssusermut avĸutíngorput.

puritanerit ilagingnit tulungnit ĸimagútariaĸalerĸârnermingnit angerutsíkut iluartúkut peĸatigĩngorput Nâlagkap ínugtaisut “táu- [148] ssuma avĸutaisigut ilisimassamíkut nangminermingnutdlũnît nalunaerutigineĸarumârtutigut angalaoĸatigîgkumavdlutik”. (Brown). tássa iluarsaerĸingniarnerup ilumôrtumik anersâva, nâggârtũssutsip najorĸutagssartâta inũssutâ. tamánauna sujunertaralugo angalaoĸatigît Holland ĸimatdlugo Amerikame nunagssarsiortut. palasiata John Robinsonip Gûtip piumassâgut iláungitsôrtup autdlalersut ima oĸarfigai:

“ĸatángutíka, katsorna avigsârtugssángorpugut, kĩnasilo takorĸigkumârnerdlugit naluvara. Nâlagkavdle tamána ĸanoĸ ârĸigssûtísagaluarpago oĸaorĸigsârpavse Gûtip íngilîsalo iluartut kînaisa sâváne, uvanga Kristusimik malingnaisimanera sivnerdlugo malerĸunanga. Gûte ikiortime avdlat ilât avĸutigalugo ilivsínut sarĸúmiússaĸásagpat, tauva sarĸúmiússâ kajumigdluse ilagsiniarsiuk, sôrdlo uvanga nalunaiainivkut sagdlusuíssut tamatigut ilagsissarsimagigse; sagdlusuíssúme ĸáumarĸutigssardlo sule angnertunerussoĸ oĸausianit iluartumit sarĸúmerumârtoĸ ĸularutigingivigpara.” (Martyn).

“uvanga nangminêrdlunga ilagît iluarsaerĸigtut píssusiat ugperlssamut píssusiatigut naggaserneĸarsimassoĸ, sákutdlo iluarsaerĸingnermik pilersitsissut akimordlugit ingerdlaniángitsoĸ, upigsínáungllara. Lutherip takussâ ĸângerdlugo lutherikut ingerdlasínáungitdlat. sôrdlulo nalúngíkigse kalvînákut, sujulerssuissorssuarmik tamanik takungnigsimángitsup ingmingnik ĸimatsivigingningneranik angnerussumik nikísimángitdlat. tamána ajunârneruvoĸ agsut ajûssârutigissariaĸartoĸ. mássame ĸáumarĸutât nalãne ikúmarigkaluartoĸ, taimáitoĸ Gûtip sujúnersûtainut sukumîssumik sitsersimangilaĸ, uvdlumíkutdle inûssûgunik, ĸáumarĸúmik angnerussumik tigussaĸarnigssartik, ĸularnángilaĸ sujugdlermik tigussaĸarnermigsut kajumigitigísagaluarât”. (Neal).

autdlarartut pingârtortaisa tarnimik nalúngíssusîsigut kivfáungíssuseĸarnigssamik kigsautigissartik perĸutigât imarpigssuákut navianartulikut ikâriardlutik inoĸángitsorssuarme erdloĸinartut nãmagigtartumik atordlugit Amerikap sineriâne inuiaĸatigît túngavigssaleramíkik. kisiáne autdlarartut ilumôrdlutigdlo Gûtimik mianeringnigkaluardlutik piumassamik gûtisiorsínaunigssap pingârtorssuarmik najorĸutagssartâ sule pâsisimángilât. kivfáungíssuseĸ nangmingneĸ ilungersoĸalutik pigssarsiarisimassartik avdlanut túniutísavdlugo piarêrdluarsimángitdlat. “erĸarsarĸigsârtut ilerĸorigsârnigssamigdlo ilisimatût ukiut 1600-ĸarneráne inûssut akornáne najorĸutagssamik pingârtorssuarmik testamentitâme sordlaĸardlune inuit ugperissagssarsiorneráne Gûtiungitsumik erĸartũssissugssaĸartitsíngitsumik erĸortumik pâsisimangnigtut ikigtuaráináuput.” (Martyn). ajoĸersût imáitoĸ: Gûtip ilagît tarnip nalúngfssusianui nâlagautfsimagai ajoĸersuinerdlûtivdlo sũssusinnik aulajangisí- [149] nautitdlugit, tamána pâvikúne pâsinerdluinernut sordlaningnerpausimassunut ilauvoĸ. iluarsaerĸingniartut ilagît rûmalerissut ugperissamik navsuerutât atortûjungnaersísimagaluardlugo akâringningitsumik anersâvat takornartarivingilât. ilagît nâlagauvfingmut atassut pilersitáuput imailivdlugit: inuiaĸatigît tamarmik palasiussut inũsutigssaĸartitaunigssãnut akilêĸataussugssautitdlugit, pissortaussutdlo pigínauneĸartitáuput ajoĸersuinerdlugtut ĸunutísínáusavdlugit. sivitsúngitsoĸ ârĸigssũssinerit tamákua píngitsûgagssâungitsumik kingunerat tákúpoĸ — ĸinugingningneĸ.

nunasiap sujugdliup túngavilerneĸarneranit ukiut arĸanigdlit kingornagut Roger Williams Amerikamut tikiúpoĸ. autdlarartut sujugdlît ássigalugit gûtisiornermut túngassutigut kivfáungíssuseĸ iluaĸutigâ — kisiáne táukua iláinaralánguisa pâsisimassât pâsivâ — tássa kivfáungíssuseĸ tamána inungnit tamanit píngitsûgagssáungitsutut pigissariaĸartoĸ, ugperissamingnik navsuerutât sunaugaluarpntdlũnît. Robinsonitut ilungersordlune sagdlusuíssúmik ujardlersûvoĸ, táussumatutdlo isumaĸarpoĸ Gûtimit ĸáumarĸutigssaĸ sule tamákerdlune sarĸúmiúneĸarsimanaviángitsoĸ. Williams nalivtíne “kristumiune tarnip nalúngíssusianut isúmatdlo ássigĩngitsut inatsiseĸarníkut naligîgsitaunigssãnut túngassumik ârĸigssũssinigssamik ajoĸersuissut” sujugdlersarât. (Bancroft). pissortaussut pinerdlugtuilîssugssaunerat, kisiáne tarnip nalúngíssusianut nâlagáungisáinarnigssât, pingârtitarâ. oĸarpordlo: “nâlagkersuissut pissortaussutdlũnît inûp inôĸatigissaminut akiligagssaĸarnera aulajangersinauvât, kisiáne inuk Gûtimut pissugssáussusînik nâlagkersornialerângamíko erĸúngitsumik túngavigssaĸalersarput, tauvalo ernumángitsôrfigssaujungnaertarpoĸ, nalunángilarme pissortaussut pigínauneĸartitaulerângamik isúmat maligtarissagssat imáitut uvdlumíkut perĸússutigisínaussarmatigik aĸaguanilo avdlauvdluínartunik perĸússutigissaĸarsínauvdlutik, sôrdlo tuluit nunãne kúngiussartut ilagîngnilo rûmalerissune pâviussartut iliortarsimassut. taimailioráine ugperissagssat isumarpagssuángúsáput pâtsivigssaĸángitsut.” (Martyn).

ilagîngne akuerineĸartune nâlagiaĸataussarnigssaĸ piumassarineĸarpoĸ, uniorĸutitsissutdlo akilîsitaussardlutigdlũnît parnaerússaussardlutik. “Williamsip inatsit tamána akerdlilerdluínarpâ. tuluit inatsisáinit ajornerpâĸ tássa palaseĸarfiup oĸalugfiane nâlagiaĸataorĸússúmik perĸússutaussoĸ. inuit píngitsailivdlugit avdlatut ugperissalingnut ilánguterĸussineĸ tássautípâ pisínautitauneránik arsâringningnertut, ugperissaĸángitsut kajumíngitsutdlo nâlagiaĸataorĸúsavdlugit pissûssârĸussinertut issigâ ... “kíkutdlũnît píngitsailissauníkut gûtisiortitaussariaĸángitdlat,” taima oĸarpoĸ nangigdlunilo, “akueríngisamingnigdlo gûtisiornermik atatitserĸussaussa- [150] riaĸángitdlat.” isumaĸatigingisai nivdlerput: “ĸanoĸ-â! sulissoĸ akigssarsissariaĸángila?” Williamsivdle akivai: “akigssarsissariaĸarpoĸ sulisitsissuminit. “(Bancroft).

Roger Williams palasisut ilumôrtutut nuánarivdluarneĸarpoĸ angutaussututdlo pigínauniligssûvdlunilo nâpertuivdluartutut ajúngitsuliordluartututdlo atarĸissauvdlune. kisiáne nâlagkersuissut pissortaisa ilagîngnut oĸartugssautitauneránut agssortuiuarnera piumassamigdlo gûtisiorsínautitaunigssamik norĸainera nãmagiumaneĸángitdlat”. (Bancroft). nunasianit autdlartitaussugssatut erĸartũneĸarpoĸ, parnaerússaujumananilo ukiorigserugtornerane ísserugtortoĸ anordlerajugserugtortordlo orpigpagssuarnut ĸimâssariaĸarpoĸ.

oĸalugtuarpoĸ: “sapâtip akúnerine 14-ine ukiorigserugtortoĸ igfiamik sinigfingmigdlũnît takussaĸarnanga inûvunga.” kisiáne tulugkat inoĸajuitsume nerissagssarsisítarpât orpigssuardlo suvdiulik najugarâ. (Martyn). taima aputisiordiune ĸimânermine ingerdlavdlune nagguveĸatigît indiânerit ĸimâvfigssarsivfigai táukunánga tatigineĸalerdlunilo ungagineĸalerdlune, îvangkîliuvdlo sagdlusuíssutainik ajoĸersorniarpai.

ĸáumatine ardialingne ássigĩngitsunik atugaĸartardlune angalaorêrdlune kangerdliumaneĸ Naragansett tikípâ, tássanilo nâlagauvfik túngavilerpâ piumassamik gûtisiorsínautitaunermik najorĸutagssap nãmagtumik pâsineĸarfîsa sujugdiersât. Roger Williamsip nunasiâne najorĸutagssaĸ túngaviussoĸ tássa “kíkut tamarmik tarnimik nalúngíssusiata ĸáumarĸutânut nalerĸútumik piumassamingnik gûtisiorsínautitaunigssât” (Martyn). nâlagauvfêrángua, Rhode lsland. ĸunutitaussunut ĸimâvfigssángorpoĸ, sujumukariartordluardlunilo kîsa nâlagauvfeĸatigîngne Amerikap avangnâne túngaviussumik najorĸutagssartâ — inugtut ugperissagssarsiortututdlo kivfáungíssuseĸ — tamane teĸerĸumik ujaragineĸalerpoĸ.

kivfáungíssutsimingnik nalunaerutimingne túngavilîssut ima agdlagput: “sagdiusuíssut tamána nalunángitdluínartutut isumaĸarfigârput tássa inuit tamarmik naligîgsitaussumik píngortitaussut, Gûtivdlo pîarneĸartugssáungitsunik pissagssaĸartísimagai, tamákualo ilagait inũssut, kivfáungíssuseĸ iluanârutigssamigdlo norĸaisínauneĸ.” inatsisivdlo túngaviussup tarnip nalúngíssusiata ínardligáungínigssâ ersserĸivigsumik nalunaerutigâ: “nâlagauvfingne peĸatigîngne nâlagkersuinerme atorfiligtut atorfinigtitaunigssame ugperissamut túngassumik misilîneĸángisáinásaoĸ.” “inatsissartut inatsisiliúngisáinásáput ugperissagssamik atortitsiniutaussumik piumassamigdlũnît ugperissagssarsiornigssamik inerterĸutaussumik.”

nâlagauvfît peĸatlgît inatsisãnik túngaviussunik inatsisiliortut “najorĸutarissagssaĸ avdlángujuitsoĸ mána pâsisimavât: inûp Gú- [151] timut píssusia inungnit inatsisiliorfigissagssáungilaĸ, inûvdlo tarnime nalúngíssusiagut kivfáungíssusia ánaissagssáungilaĸ. sagdiusuíssut tamána aulajangísavdlugo píssutigssanik sarĸúmiússinigssaĸ pissariaĸarsimángilaĸ. tamatumínga ilisimássut nangmingneĸ sakíssavtíne pigârput, tamatumalo martêrit ĸavsît nâgdliugtitaussarneráne ikuatdlagauneránilo atatítarsimavai. Gûtimut pissugssáussusertik inuit inatsisiliáinit pingârnerussoĸ pâsivât, pâsivâtdlo tarníkut nalúngíssusertik inungnit nâlagkersugagssáungitsoĸ. tarníkut nalúngíssuseĸ inúngûseralugo najorĸutagssauvoĸ sûssumitdlũnît pîagagssáungitsoĸ”. (Congressional Documents, Serial No. 200, Document No. 271).

nuna kíkut tamarmik suliamik iluanârutainik atuivdiutik tarnimik nalúngíssusianut nalerĸútumik iliorsínauvfiat Europap nunáine tusâmaneĸalermat inuit tûsintiligpagssuit Amerikamut ornigutilerput. “ingmíkut inatsisiliorníkut kristumiut sorssungneĸ, perdlerarnigssaĸ ĸunutitaunigssardlũnît anigorumavdlugit Atlanterhavíkut ikârumassut nâlagkersuissut tapersersuinerisigut Massachusettsimut nunasiartorsínautitáuput”. taimailiorníkut ĸimâssut ĸunutitaussutdlo nâlagauvfingme inisimassúngortitáuput.” (Martyn). nutâmik nunagssarsiortut sujugdlît Plymouthimut nunalerĸârnerisa ukiut 20 kingornagut tûsintigdlit amerdlaĸatait Ny Englandime nunasisimalerput.

tamána ássersûtigssauvoĸ bîbilip maligtarissagssaisa nunagissap pingârutigssânut isumangnáinerpâmik igdlersûtigssauneranik. nunasiánguit píssaunikitdlutigdlo avíngarusimassut píssauniligssuarmik nâlagauvfeĸatigĩngorput, silamiutdlo tupigusugdlutik “ilagît pâveĸángitsut nâlagauvfiuvdlo kúngîtsup” erĸigsinardlutigdlo sujumukarnerat malugât.

najorĸutagssaĸ pingârneĸ Robinsonip Williamsivdlo ĸunusuitdlutik ilungersûtigissât, tássa sagdlusuíssutip sujumukartũssusia kristumiutdlo Gûtip oĸausianit ĸáumarĸutigssaĸ sarĸúmerumârtoĸ tamákerdlugo ilagsísavdlugo piarêrsimassariaĸarnerat, tamána kingulînit áungarneĸarpoĸ. nâggârtut ilagîgsortaisa Europame Amerikamilo iluarsaerĸingnermit taima iluaĸuserneĸarsimatigissut avĸutigssákut ilunrsaerĸingnerup únersũssutigissâgut sujumukarĸíngitsôrput. ilãníkut angutinik ilumôrtunik ikigtúnguanik sarĸúmersoĸartaraluarpoĸ sagdlusuíssúmik nalunaiaivdlutigdlo paitsôrutitorĸanik pâsittitsissunik, kisiáne amerdlanerit Kristusip nalâne jûtisut Lutherivdlũnît nalâne katûgdlisut sujulimigtut ugperissaĸarnigssaĸ táukunatutdlo inũseĸarnigssaĸ nãmagissarpât. taimáitumik kristumiússuseĸ ilerĸuínángornermut nákariartorĸigpoĸ; paitsôrnerit ugperissapalâtdlo ilagîgsoĸatigît Gûtip oĸausiane ĸáumarĸúme ingerdlajuarsimagaluarpata narrugineĸartugssaugaluit atatíneĸardlutigdlo pigine- [152] ĸartuáinarput. taimalo anersâĸ iluarsaerĸingnerup nagsatarisimassâ pêrúkiartorĸigpoĸ, kîsalo nâggârtut ilagîgsortáine iluarsaerĸingnigssaĸ Lutherip nalâne ilagîngne rûmalerivdlutik katûliussunisut pissariaĸartigilerpoĸ. silamiorpatdlangnerit eĸêrsimajungnaernerdlo inuitdlo isumáinik Gûtip oĸausiata ajoĸersûtânut taorsiússaĸarneĸ kingumut malungniuput.

bîbilip ukiune 1800-lingne angnertûmik siaruarterneĸarnera silamiutdlo taimatut ĸáumarsaivigineĸarnerat misiligtagkatigut kristumiússutsíkut sagdlusuíssúmigdlo sarĸúmiúneĸartumik ilisimassaĸarníkut tamatuma angnertoĸatânik kinguneĸángilaĸ. ajortup ĸangatut Gûtip oĸausia inungnit nigortísimajungnaeraluarpâ, Gûtip oĸausê mãnákut tamanut sarĸumilermata, sujunertarissanile angujumavdlugo inuit ĸavsît súnerpai tamatumínga soĸutigissaĸángínerulersitdlugit. inuit agdlagkat iluartut ilisimassagssarsiorfigíngitsôrtarpait, taimáitumigdlo navsuiautit erĸúngitsut ajoĸersûtitdlo bîbilime túngavigssaĸángitsut iluariuáinartarpait.

najorĸutagssat iluarsaerĸingniat nâgdliugdlutik akiũtuardlutigdlo taima ilungersûtigisimassait taimatut uniorĸutíneĸartalerput. [153]

Kapitel 17—ukiut nutâgssat autdlarnersagáuput

bîbilime sarĸúmiúneĸartut pingârnerit ilât tássa Kristusip utertitsinigssamik suliagssaĸ nãmagsiartordlugo tikiuterĸingnigssânik ajoĸersût. “makíssutauvdlunilo inũssutaussup” ajagtugaussortane angerdlautísavdlugit tikiuterĸigkumavdlune neriorssûtâta Gûtip angalaortorpagssue sivisûmik “toĸussut nunãne alánguanilo” najugaĸarsimassut neriûtigssamik erdlingnardlunilo tipaitsungnartumik nalunaeruteĸarfigai. tikiuterĸingnigssânik ajoĸersût tássarpiauvoĸ agdlagkane iluartune nipit pingârnerssât. uvdloĸ inuit áiparît aliasugdlutik paratîsimit ĸimaguvfiat kigdligalugo ugpernerup ĸitornaisa neriorssûtigineĸartup aseruiniartup píssaunera ajugauvfigiartordlugo paratîsimut ánaissamut utertitsiartornigssâ utarĸisimavât. angutit iluartut ĸanga Mísiarsip nâlangnangârdlune tikiúnigssâ neriorssûtigissamik erĸûtíneĸarnigssâtut ĸilanârisimavât. Ênûp Âtamimit arfineĸ áipâta nunarssuarme mane Gûte ukiune 300-ne angalaĸatigisimavdlugo aniguisitsissugssap ungasigsume tikiúnigssâ sujuligtûtigâ: “ata, Nâlagaĸ iluartortane tûsintiligpagssuit ilagalugit aggersoĸ, tamaisa erĸartũkiartordlugit.” Jûpe angnikitdliorfingmine oĸarpoĸ: “utertitsissiga ûmassoĸ ilisimavara, kingugdligssákut seĸungnerit ĸãne ĸeĸarumârtoĸ.” (Jût. 14, 15; Jûp. 19, 25).

Kristusip iluartumik nâlagkersuinigssaĸ autdlarnísavdlugo tikiulrrĸingnigssâ atuagkiortut iluartut ĸutsingnerpânik ûmássuseĸarnerpânigdlo agdlautigissarsimavât. bîbilip atuagkiortuisa pruvfîtîsalo pisimassugssaĸ tamána oĸautsinik ĸilangmit ikumatitamit aumârtutut ítunik uníngavigissarsimavât. (tugs. 50,2-4; 96,11-13. Es. 26, 19; 25,8. 9).

ámáussissup ajoĸersugkane ĸimagtugssánguleramigit aliasungneráne tikiuterĸingnigssaminik tugpatdlersarpai. “ũmatise ánilãngíkilit! . . . atâtama igdluane inigssat amerdlaĸaut. ... inigssioriartorpavse inigssioriartorêruvsilo kingumut tikiúkumârpunga, uvavnutdlo pisíkumârpavse.” “inûvdle ernera tikiúkune nâlangnássutse atisimavdlugo íngilitdlo tamaisa ilagalugit, tauva igsiásavoĸ igsiavíssârssuarmine nâlangnássutsime plane. inuiaĸatlgîtdlo tamarssuarmik sânut katerssúsáput.” (Juán. 14, 1-3; Mat. 25, 31, 32).

Kristuse ĸijaliarêrmat íngilit ûliap ĸáĸâne unigsimassut ajoĸersugkat tikiutorĸingnigssânik neriorssorĸigpait: “Jîsuse táuna ilivsí- [154] nit ĸilangmut pavungnartitaussoĸ taimaitdlune tikiúkumârpoĸ, sôrdlo ĸilangmut autdlartoĸ takugigse.” Paulusilo Gûtip anersâvanit súnigauvdlune nalunaerpoĸ: “Nâlagaĸ nangmineĸ ĸilangmit arĸarumârmat suaornermik íngilerssûvdlo nipânik Gûtivdlo ĸardlortáussuanik.” pruvfîte Pathmosimit oĸarpoĸ: “ata, nuiatigut aggerpoĸ, tamarmigdlo issaisa takujumârpât.” (ap. sul. 1, 11; 1 Tás. 4, 16; sarĸ. 1, 7).

tikiúnigssâ ima nâlangnássuseĸartitauvoĸ “uvdlut sût tamarmik kingumut iluarsivigssait nagdliutserdlugit, tamáko Gûtip itsarssuarmit pruvfîtime iluartut ĸarnisigut oĸautigai.” tauva ajortup sivisûmik nâlagkersuinera soraersitáusaoĸ; “silamiut nâlagauvfiat Nâlagkavta tanitâtalo” pigísavât, táunalo kúngiúsavoĸ nâgssáungitdluínartumik.” (ap. sul. 3,21; sarĸ. 11,15).

Nâlagkap tikiúnigssâ ilumôrdlutik ungagingnigtuisa neriûtigiuarsimavât. ánáussissup ûliap ĸáĸâne tikiuterĸigkumavdlune neriorssûtigissâ ajoĸersugaisa sujunigssame ĸáumarĸutigât ũmatimíkut tipaitsûtigalugulo neriûtigalugo aliasûtinit ĸamititagssáungitsumik misiligtagauníkutdlo ĸavsûmineĸarsínáungitsumik. nâgdliugtitauníkut ĸinugissaunikutdlo “Gûtip angingârtup ánáussissivtalo Jîsusip Kristusip ersserfigssâ” pivdluarnásassumik neriûtigât.

ĸeĸertame ĸáĸartûme Pathmosime ajoĸersugkap asassap neriorsaût mána tusarpâ: “âp, ĸilamik aggerumârpunga,” erinisugtumigdlo akíssutâ tássa ilagît angalaornermingne ĸínutigiuagât: “ãmen. aggerna, Nâlagaĸ Jîsuse-â!” (sarĸ. 22, 20).

parnaerússivingnit toĸutsivingnitdlo iluartut sagdlusuíssúmik nalunaiaivigissáinit ugpernermik neriungnermigdlo nalunaerutait ukiune huntritiligpagssuarne akisuáput.

“utarĸivât Nâlagkap ĸilaup nuiaisigut aggernigssâ Atâtatut nâlangnarssuseĸardlune” “nâpertuivdluartut nâlagauvfingme inigssiũkumavdlugit.” valdenserit taimatut ugperput. Wicklifip sujumut takordlôrpâ aniguisitsissup ánáussissup sarĸúmersitaunigssâ ilagît neriûtãtut. (Taylor).

sujuligtûtip Kristusip tikiúnigssâ tamatumalo ĸanoĸ pinigssâ oĸautigĩnarnagit inungnut nalunaeĸutit pisimassugssap ĸanigdlineranik takutitsissútaoĸ uparuartorpai. Jîsuse oĸarpoĸ: “nalunaeĸuteĸarumârpordlo seĸinerme ĸáumámilo uvdloríssanilo.” tauva “seĸineĸ târsísavoĸ ĸáumatdlo ĸaumajungnaerdlune. uvdloríssatdlo ĸilangmit nákarumârput ĸilauvdlo píssaunere aulajumârdlutik. tauvalo inûp ernera issigiumârpât nuiatigut aggersoĸ píssarssûvdlune nâlangnartorssûvdlunilo.” Juánasip nalunaeĸutit Kristusip tikiuterĸingnigssâ sujorĸutdlugo tákúkumârtut ima nalunaerutigai: “tauvalo nuna sajugtorssuángorpoĸ, seĸinerdlo pûgssiatut merĸû- [155] ssutut ĸernertúngorpoĸ, ĸáumatdlo ilũngardlune augtut ilerpoĸ.” (Lúk. 21, 25; Mák. 13, 24-26; sarĸ. 6, 12).

sujuligtût tamána erĸûtíneĸarpoĸ ukiume 1755-ime nunap ánilârnarnerpâmik sajungnerssuagut. tamána Lissabonime nunap sajungneratut oĸalûserineĸarajugtaraluardlune Europap, Afrikap Amerikavdlo angnerssainut malungniúpoĸ. sajungnerssuaĸ malugineĸarpoĸ Kalâtdlit-nunãne, Madeirame, Norgeme Sverigimilo tuluitdlo nunãne lrlandimilo. sajungnerssuaĸ kvadratkilometerinik ĸulingiluanik miliûniligtut isorartússusilingme malungniúpoĸ. Afrikame sajungnerssuaĸ Europamisut sákortutigaoĸ. Aigierip ilarujugssua aserugauvoĸ, Marokkuvdlo erĸâne igdloĸarfik 8-9000-nik inoĸartoĸ morssugpoĸ. ulerssûp Spaniap Afrikavdlo sineriaine igdloĸarfît uligdlugit aserorterivfigingârpai.

sajungnerssuaĸ Spaniame Portugalimilo sákortunerpauvoĸ. Cadizimigôĸ ulerssuaĸ 18 meterisut portutigisimavoĸ. ĸáĸarssuit “Portugalime portunerit ilait túngavigpiamíkut sákortûmik auláput, ilailo ĸâmíkut angmardlutik tupingnartumik sîgput, ĸáĸaminerssuitdlo erĸâne narssanut nákãput. ĸáĸángôĸ tamáko ingnermik aniatitsíput.”

Lissabonime “nunap iluane kagdlerpalungneĸ tutsiúpoĸ, tamatumalo kingunerpiâgut sajungnerssûp igdlorpagssuaĸarfik tamákingajagdlugo igdlukuínángortitdlugo úpikâtípâ. minútit arfinigdlit migssiliordlugit ingerdlanerisigut inuit 60.000 ajunârput.” umiarssualivik sujugdlermik tinutivigdlune imatánguerúpoĸ, tauvalo ulerujugssuardlune uligtarfiussoĸ 15 meterisut tamánalũnît sivnilârdlugo ĸúmut ĸângerpâ. ajunârnerssûp tamatuma nalâne sigssiugaĸ marmorĩnarmit akisôrujugssuarmik sananeĸarĸámersimassoĸ kivivoĸ. inugpurujugssuit igdlut úpikâssut ĸimarratigalugit tássunga ĸimâsimáput, tássángáinardle sigssiugaĸ inugparujugssuit nagsataralugit morssugpoĸ, inuitdlo morssugtut ilâta atautsivdlũnît timânik tákuterĸigtoĸarĸíngisáinarpoĸ.” (Sir Charles Lyell: “Principles of Geology,” ĸúp. 495. New Yorkime naĸitigaĸ 1858).

sajungnerssûp “kingunerpiâgut oĸalugfît mátuvfîtdlo tamarmik, nângauvfiup igdlûtai tamangajangmik igdluínaitdlo sisamararterutait úpikãput. sajungnerssûp kingornagut nalunaeĸútap akúnere mardluk ĸângiútut igdloĸarfiup ingmíkôrtue ássigĩngitsut ikuatdlagput, uvdlutdlo pingasungajait ikumajuarníkut igdlorpagssuaĸafik aserugauvdluínarpoĸ. nunap sajungnerssua nagdliútorssuarme pingmat inugparujugssuit oĸalugfingne katerssũsimáput, táukunángalo aniguissut ikigtuaráináuput.” (Encyclopredia Amerieana. Art.m Lisabon, note 1831-me naĸitigaĸ). uvdloĸ ajunârfiungârtoĸ tâuna inuit 90.000 migssinginik amerdlássusigdlit ajunârfigât.

ukiut 25 tamatumu kingornuagut nalunaeĸutip sujuligtũme oĸau- [156] tigineĸartup áipâ erĸûtíneĸarpoĸ, tássa seĸernup ĸáumativdlo târsinerat. pisimassup tamatuma sule tupingnaĸutiginerussâ tássa pivfigssâta erĸordluínartumik nalunaerutigineĸarêrsimanera. ánáussissup ûliap ĸáĸâne ajoĸersugkane oĸaloĸatigalugit ilagît sivisûmik misiligtagaunigssât sujugdlermik oĸalûserâ, nâgdliungnartuvdlo tamatuma sivikitdlineĸarnigssâ neriorssûtigâ; tauvalo tikiuterĸingnigssane sujorĸutdlugo pisimassugssat erĸartorpai. tamákualo sujugdlersâta pivfigssâ aulajangerpâ. oĸarpoĸ: “uvdlune táukunane nâgdliungnartup tamatuma kingornagut tauva seĸineĸ târsísavoĸ ĸáumatdlo ĸaumajungnaerdlune.” (Mák. 13, 24). uvdlut imalũnît ukiut 1260 táuko 1798-ime nãput. ukiut 25 tamatuma sujornagut kristumiut ĸinugissaujungnaingajavigsimáput. Kristusip oĸausia nâpertordlugo ĸinugissaunerup tamatuma kingornagut seĸineĸ târsissugssauvoĸ. sujuligtût tamána mâjip 19-íane 1780-ime erĸûtineĸarpok.

pisimassumik tamatumínga issigingnigtup nâlagauvfingme Massachusettsime najugaĸartup ima oĸalugtuarâ:

“uvdlâĸ tamána seĸineĸ nuigame ersserĸarigpoĸ, ernĩnardle ulingneĸarpoĸ. nuíssat ârdlerinarsilerdlutik ernĩnaĸ ĸernarigsíput ingnâtdlagíssanigdlo autdlartitaĸardlutik, kagdlilerpoĸ siagdlilâlerdlunilo. ĸulingiluat erĸâne nuíssat torssúngíneruierdiutik kángúsagtut ítumik ĸalipautinigput, nunalo, ĸaersut orpîtdlo inuitdlo ĸáumarĸúmit tupingnartumit silamit matumánga píngitsumit avdlángortitaussutut íput. minútit ardlaĸángitsúnguit tamatuma kingorna nuiarssûp ĸernertup ĸilak tamákerdlugo siaruarfigâ ĸilaup kigdlingata sinâ amitsúnguaĸ kisiat pínago, aussauneranilo únúkut nalunaeĸutaĸ ĸulingiluat nalâne pissarneratut târtigilerpoĸ ...

inuit kigaitsumik ánilângajartuierdiutigdlo ersileriartorput. arnat matut kigdlingáne nuna târtuínángorsimassoĸ issigât, angutitdlo sulivfingmingnit angerdlakãput, sanassup sánatine ilĩnarpai, sagfiortup sagfiorfine ĸimápâ niuvertûssuvdlo pisiniarfiutine ĸimápâ. atuarfingne ilíniartitsineĸ taimaitíneĸarpoĸ, mêrĸatdlo ánilângavdlutik arpâinaĸ angerdlakãput. angalassut naussorigsaissup ĸaningnerup igdluane unigtaraut. “ĸanoĸ pissoĸalerpa?” tássa aperĸut inuit tamarmik ĸanermioraluguio ũmámiugissât. anorerujugssûp pitoraiernigssâ imalũnît sût tamarmik naggatigssâta nagdliutilernigssâ ilimasûtigineĸalerput. nanerûtinik ikiteríput, kíssarssûtinilo angmáinartune ikumatitat ukiákut únúkut ĸáumateĸángitsúkutut ĸaumatigíput. ... kúkukût sinigkiardlutik inimingnukãput, nerssutautitdlo ungalut saniáne mangiartarfingmingne katerssûtdiutik ĸatimâgpalugput, naratsit ĸardlulugpalugput tingmiârĸatdlo únulerneranisut ĸitivíput, imangertat tingmivdlutik angalaorput. inuit kisimlk sule únulíngínera sianigât ... (Cordon). [157]

uvdlûnerane târssuaĸ únulerfigssâ nalunaeĸutap akunere mardlugsúnguit sujorĸutdlugo ĸilangmik atdlârĸigsimissâlersumik taorserneĸaraluarpoĸ, seĸinerdlo nuigaluarpoĸ, nauk putsumit torssusûmit târtumit tâgdiersimagaluardiune. “seĸineĸ tarrerêrmat nuísserĸigpoĸ, pilertoĸissumigdlo târsivdluínarpoĸ.” “târssuardlo únuaunerane uvdlûneranit ánilânganarnikínerunanilo tupingnarnikínerúngilaĸ. uvfa ĸáumatigingajagkaluartoĸ ĸáumarĸutigssaĸartínane takussagssaĸángilaĸ, ĸáumarĸutdlo erĸâne igdiumit imalũnît ungasikánianit issigalugo Egivtinime târssuákutdlusôĸ ĸíngornerisa pitarutdluarsínáungisaisigut issigissatut ítarpoĸ.” (Thomas). pisimassumik tamatumínga issigingnigtûsimassut fiât oĸarpoĸ: “avdlatut isumaliorneĸ saperpunga: silarssuarme ĸáumarĸutaussartut tamákerdlutik tarranik pitagagssáungitsunik uligauvdlutigdlũnît piunêrúneĸarsimagaluarpata târssuaĸ nãmagdluínarnerusínáusángíkaluarpoĸ.” (Brev fra dr. Samuel Tenney, fra Exeter New Hampshire, December 1785) ĸáumatip nauk únúkut ĸulingiluat migssâne nuivdluavigkaluardlune “toĸunganeruvdlusôĸ târssua mingnerpâmigdlũnît ĸáumaumisíneĸ saperpâ.” únuap ĸerĸane târssuaĸ áungarpoĸ, ĸáumatdlo takugssaulerame tákuterĸârnermine augtut issíkoĸarpoĸ.

mâjip 19-iat 1780 silamiut oĸalugtuarissauneráne ima taineĸartarpoĸ: “uvdloĸ târtoĸ”. Môrsasip nalânitdle târssuarmik taima angnertutigalunilo sivisutigissumik oĸalugtuarsiaĸángilagut. issigingnigtûsimassut pisimassumik tamatumínga navsuiautait tássaugínarput Nâlagkap oĸausiata pruvfîtíkut Jûitdlíkut pisimavfigssâ ukiut tûsintigdlit pingajue avigdlugit sujorĸutdlugo oĸautigissaussup erkûtíneĸarame akisuanera: “seĸineĸ mumísavoĸ târtúngordlune, ĸáumatdlo áungordiune, Nâlagkap uvdlua angeĸissoĸ sujôranartoĸ nagdliúngíkatdiartitdlugo.” (Jûitdle 3, 4).

Kristusip ĸitornane perĸusimavai tikiuterĸingnigssaminut nalulunaeĸutigssat alapernaiserĸuvdlugit, tákugpatalo kúngimik aggernera nuánârutigerĸuvdlugo. “tamákule pilerpata ârdloritse, niarĸusilo makitísigik, utertíneĸarfigssarse ĸanigdlingmat.” orpîtdlo upernãkut sivkertarnerat ássersûtigalugo oĸarfigai: “sivkilersut takussarângavsigik tauva ingmivsínik ilisimassarparse aussaĸ ĸanigdlissoĸ. taimatútaoĸ tamáko pilersut takuleruvsigik ilisimásavarse Gûtip nâlagauvfia ĸanigdlissoĸ.” (Lúk. 21, 28, 30, 31).

uvdloĸ pingârtorssuaĸ táuna pivdlugo Gûtip oĸausiata Nâlagkap ínugtai ilungersordluínartumik anersãkut ítumik sinikatârneránit itersarniarpai perĸigsimivdlutik manigûtdiutigdlo Nâlagkamut savssarĸuvdlugit: “suvdluartáussuarmik ĸardlortaritse Sîunime, suaoritse ĸáĸavne ivdlernartume, ûligitse, nunap inue tamavse; Nâlagkap uvdlua nagdliuti1ermat ĸanigdlivdiunilo.” (Jûitdle 2,1).

inuiait Gûtip uvdluane atanigssnmut piarêrsarumavdlugit nutarte- [158] rinigssamut suliagssaĸ angnertôĸ suliarissariaĸarsimavoĸ. Gûtip nangminerminut ínugtaunerartut ilaisa ĸavsît nâgssáungitsugssaĸ sujunertaralugo piarêrsángingmata, sáimáunermigutdlo mianerssorĸússúmik nalunaerfiginiaierpai sinikatârneránit itersardlugit Nâlagkap tikiúnigssânut piarêrsarĸuvdlugit.

mianerssorĸússut tamána sarĸúmersitat kapitalîsa 14-iáne erĸartorneĸarpoĸ. tássûna nalunaerut pingasunik imarissalik sarĸúmiúneĸarpoĸ ĸilangmiunit nalunaerutigineĸartumik, tamatumalo kingunerpiánguagut inûp ernera tikiúpoĸ nunamut katerssuiartordlune. mianerssorĸússutip sujugdliup erĸartũssinigssaĸ nalunaerutigâ. pruvfîtip íngile takuvâ “ĸilaup migssâgut tingmissoĸ, îvangkîliumik ítuínartumik oĸautigissagssaĸartoĸ nunamiussunut tamanutdlo inuiaĸatigîgsunut ingmíkutdlo inuiaussunut; nipitûmigdlo oĸarpoĸ: Gûte mianerisiuk, táunalo nâlangnartísiuk, erĸartũssivigssâ nagdliungmat; patdlorfigisiugdlo ĸilangmigdlo nunamigdlo ímamigdlo ermitdlo puilassarfînik píngortitsissoĸ”. (sarĸ. 14, 6. 7).

nalunaerut tamána “îvangkîliup ítuínartup ilâtut” oĸautigineĸarpoĸ. îvangkîliumik nalunaiainigssaĸ íngilinut suliagssarititaunane inungnut suliagssarititauvoĸ. íngilit iluartut tamatumínga suliaĸarnerme sujulerssueĸatausimáput, inuitdlo ánáuneĸarnigssãnik ingerdlatsinerssuarne nákutigingnigsimáput; kisiáne îvangkîliumik nalunaiainerpiaĸ Gûtip nuname kivfainit suliarineĸarpoĸ.

ugperissagssanik ilisimatût táukãngitdiat sagdiusuíssúmik tamatumínga pâsingnigdiutigdlo nalunaiautigissaĸartut. angutit tamáko ilumôrtûvdiutik pârssissûsimagaluarunik ũmatimíkut ĸinussardlutik agdlagsimassunik misigssuissut, tauva únuap sumut kigdligsimanera pâsisimásagaluarpât, sujuligtûtitigutdlo katsorna pissugssat pâserêrsimásagaluarpait. kisiáne isumartik taimatut aulajangiutíngilât, nalunaerutdlo angutinit nikanarnerussunit nalunaerutigineĸarpoĸ. Jîsuse oĸarpoĸ: “ĸaumassoĸ ilivsínĩkatdlartitdlugo ingerdlagitse târsíssuterĸunase.” ĸáumarĸúmik Gûtip tuníssutânik tunússivdlutigdlũnît sumigínaissut târtumîgínarumârput. ánáussissordle oĸarsimavoĸ: “uvavnik malingnigtoĸ târsiúsángilaĸ, ĸáumarĸutdle inûnartoĸ pigísavâ.” (Juán. 12, 35; 8, 12). kinalũnît ilumôrdlune Gûtip piumassâtut iliorniartoĸ ilungersordiunilo ĸáumarĸúmik túniúneĸarêrsumik sianigingnigtoĸ ĸáumarĸúmik angnerussumik pigssarsisaoĸ; tarnilik taimáitoĸ ĸilangmit ĸáumarsagaujumârpoĸ sagdiusuíssúmut tamarmiussumut ilitsersûtigssaminik. [159]

Kapitel 18—ugpernigssamik eĸêrsaineĸ angnertôĸ

sarĸúmersitat kapitalit 14-iáne íngilip nalunaerutâgut Kristusip tikiutingajaierneranut túngassumik eĸêrsainigssarssuaĸ sujuligtûtigineĸarpoĸ. íngile tákúpoĸ “ĸilaup migssâgut tingmissoĸ, îvangkîliumik ítuínartumik oĸausigssaĸartoĸ nunamiussunut tamanutdlo inuiaĸatigîgsunut ingmíkutdlo nagguveĸatigîgsunut ingmíkutdlo inuiaussunut; nipitûmigdlo oĸarpoĸ: Gûte mianerisiuk, táunaio nâlangnartísiuk, erĸartũssivigssâ nagdliungmat, patdlorfigisiugdlo ĸilangmigdlo nunamigdlo ímamigdlo ermitdlo puilassarfînik píngortitsissoĸ.” (sarĸ. 6,7).

mianerssorĸússúmik tamatumínga nalunaertup íngiliussutut oĸautigineĸarnera pingârtûvoĸ. ilisimássutsip Gûtiata ĸilangmit oĸariartortitap táussuma minguíssusiagut, nâlangnássusiagut píssauneĸarneragutdlo máko sarĸúmiúkumasimavai: nalunaerutíkut tamatumûna suliagssarititap pingãssusia ãmalo píssauneĸ nâlangnássuserdlo tamatumúnga ilagssarititaussut. íngilip “ĸilaup migssâgut” tingminerata, mianerssorĸussutâta “nipitûmik” oĸautigineĸarnerata ãmalo “nunamiussunut tamanut” — “inuiaĸatigîgsunut ingmíkutdlo nagguveĸatigîgsunut ingmíkutdlo oĸausilingnut ingmíkutdlo inuiaussunut” nalunaerutigineĸarnerata eĸêrsainigssap súkássusigssâ silarssuardlo tamákerdlugo angnertússusigssâ nalunaerpait.

nalunaerutip nangminêrdiune eĸêrsainigssap tamatuma ĸanoĸ ilissúkut pinigssâ nalunaerutigâ. “îvangkîliup ítuínartup” ilagissâtut oĸautigineĸarpoĸ, erĸartũssivigssavdlo nagdliúnera nalunaerutigâ. ánássutigssamik nalunaerut ĸanoĸ ilissúkutdlũnît nalunaerutigineĸartuarsimavoĸ, kisiáne îvangkîliup ingmíkôrtua nalunaerutíkut tamatumûna sarĸúmiúneĸartoĸ uvdlune kingugdlĩnarne nalunaiautigineĸarsínauvoĸ, taimailissúkúme aitsât erĸartũssivigssapnagdliúsimanera ilumôrtumik oĸautigineĸarsínauvoĸ. sujuligtûtine erĸartũssinigssap autdiarnerfigssâ tikitdlugo pissugssat kingulerîât erĸartorneĸarput. Dânialip agdiagai pingârtumik taimáiput. kisiáne uvdlut kingugdligssat pivdlugit sujuligtûtigissane pivdlugit Dâmale perĸuneĸarpoĸ matorĸuvdlugit “agdiagkat naĸíssuserdlugit naggatigssaĸ nagdliutserdlugo.” taimailissúkut aitsât erĸartũssutigssamik nalunaerut sujuligtûtit tamákua erĸûtíneĸarnerat túngavigalugo nalunaiautigineĸarsínauvoĸ. naggatigssardle nagdliugpat, pruvfîte [160] taima oĸarpoĸ, tauva “amerdlasût ĸúperartarumârpait, ilisarssissutdlo amerdlísáput.” (Dân. 12, 4).

apustilip Paulusip ilagît oĸaorĸigsârpai Kristusip tikiúnigssâ naligissamine pissugssatut ilimagerĸunago “nagdliúsángingmat kisiáne tunússinerssuaĸ nagdliuterêrpat.” (2 Tás. 2, 3). Nâlagkap tikiuterĸingnigssâ ilimagisínáungilarput tunússinerssuaĸ perêrsimatínago ukiorpagssuitdlo “inuk ajortip pia” “inatsisáinerup pia” imalũnît “tamarnerup ernera,” ãma “inatsisaitsoĸ” tássa pâveĸássutsip sujuligtût nâpertordlugo ukiune 1260-ine nâlagkersuissugssaĸ ĸângiuterêrsínago. ukiut tamáko 1798-ime ĸângiúput. pivfigssaĸ tamána kingorĸutdlugo Kristusip tikiuterĸingnigssânik nalunaerut nalunaiautigineĸartugssauvoĸ.

ukioĸ tamána sujorĸutdlugo nalunaerúmik taimáitumik tutsiútoĸángisáinarpoĸ. sôrdlo oĸautigineĸarêrsoĸ, Paulusip tamána nalunaiautigingilâ, ĸatángutigissane perĸuvai Nâlagkap tikiúnigssâ sujunigssame ungasigsume ilimagerĸuvdlugo. iluarsaerĸingniat tamatumínga nalunaeruteĸángitdlat. Martin Lutherip uvdloĸ erĸartũssivigssaĸ ilimagâ naligissaminit ukiut 300 ĸângiúnerisigut. kisiáne 1798-ip kingornagut Dânialip agdlagainik naĸíssut angmagausimavoĸ, sujuligtûtinik ilisimássut agdlisimavoĸ, erĸartũssinigssavdlo ĸanigdlineranik nalunaerut nalunaiautigineĸarsimavoĸ.

ukiune 1500-lingne iluarsaerĸingnerssûp nalânisut tikiúnigssalerineĸ kristumiússutsip nunáine ássigĩngitsune atautsíkut autdlarnerpoĸ. Europame Amerikamilo anguteĸarpoĸ ugperdlutik ĸinussartunik, táukualo oĸauseĸ isumagssarsinartoĸ misigssordlugo sût tamarmik naggatigssâta nagdliutilerneranik nalunaeĸutit ĸularnaitsut navssârait. nunane ássigĩngitsune inungnik kristumiunik ingmíkôrdlutik peĸatigîgsoĸarpoĸ agdlagkanik misigssuinerínákut ánáussississup tikiúnigssâta ĸanigdlineranik ĸularungnaertunik.

1821 “ajoĸersuiartortitarssuaĸ” dr. Joseph Wolff Nâlagkap tikiúnigssânut eĸêrsaissutut autdlartípoĸ ukiune 24-ne 1812-mit 1845 tikitdlugo Wolf ungasigsumut angalaortarpoĸ: Afrika, Ægypten Etiopienilo angalaorfigai, Asiame Palæstina, Syria, Persia, Bokhara lndialo angalaorfigai.

nunat atugartũssuseĸángínerpât angalaorfigai Europame pissortaussunik igdlersortigssaĸángivigdlune, artornartorsiortaĸalunilo navianartorsiungârtarpoĸ. anaulerneĸartardlunilo kâgtarpoĸ, inugsiatut tunissauvoĸ, pingasoriardlunilo toĸumut erĸartũneĸartardlune. pîaissunit malerssugaussardlunilo ilãníkut ĸilalernermit toĸungajagtarpoĸ. ilãne pigissaminik tamanik pîaivfigineĸarsimavdlune kilometerit huntritigdlit ardlagdlit pisuínardlune ĸáĸatigut kamigdlângavdlune ingerdlassariaĸarpoĸ, aput isigkaminik kamigdlângassunik ĸerârpalaortitdlugo. [161]

sákoĸarnane nagguveĸatigît akeraussut akornáne angalaortarĸuna mianerssorĸuneĸarângame akissarpoĸ sáoĸarnerardlune — “ĸíutinik, Kistuse pivdlugo ilungersornermik tássumalo ikiũnigssânik isumavdluarnermik.” “ũmativkutdlo Gûtimut sanilivnutdlo asangningnermik pigissaĸarpunga, bîbililo tigumiarpara.” (Adams). sumilũnît angalaortitdlune bîbile tulugtôĸ eprîarisôrdlo nagsatarissarpâ. angalasimanine kingugdlît ilât oĸalugtuarititdlugo oĸarpoĸ: “bîbile angmarsimassoĸ agssavnik tigumiarpara. píssaunera atuagkame tássanĩtoĸ píssauneratalo tamatuma atatísagânga misigâra.” (Adams).

sulinine taima ingerdlátuardlugo erĸartũssinigssamik nalunaerut nunarssûp ilarujugssuane siaruarterpâ. jûtit, tyrkit, perserit, hinduit (lndiamiut) nagguveĸatigîtdlo inuiaitdlo avdlarpagssuit akornáne táukua oĸausîsigut Gûtip oĸausia siaruarterdlugulo Mísiarsip nâlagkersuilernigssâ nalunaiautigâ.

Bokharame angalassarnermine Nâlagkap ernĩnaĸ tikiúnigssânik njoĸersûtip nunaĸarfingme ungasigdlunilo avíngarusimassume inuit ilainit ajoĸersûtigineĸarnera pâsivâ. Yemenime araberit, taima oĸarpoĸ, “atuagauteĸarput Seeramik taissartagkamingnik Kristusivdlo áipagssânik tikiúnigssânik nâlangnartumigdlo nâlagkersuinigssânik imaĸartumik, ukiumilo 1840-me pingârtorssuarnik pissoĸarnigssâ ilimagât”. “Yemenime . . . Rekabip ĸitornai uvdlune 6-ine ilagãka. vĩnisorneĸ ajorput, vĩneĸutigssanik íkússuingitdlat, karrinik siaruarteríngitdlat. tupermiũput, Jonadebilo Rekabip ernera utorĸauvdlunilo inugigsoĸ erĸaimavât, táukualo akornáne lsrailip ĸitornai Danip nagguveĸatai nâpipáka, ... Rekabip ĸitornaisut Mísiarsip ernĩnakáneĸ ĸilaup nuiaisigut tikiúnigssânik ilimagissaĸartut,” (Wolff).

ajoĸersuiartortitap avdlap isuma tamatuma ássigissâ Tartariame isumagineĸartoĸ nâpípâ. tartarerit akornáne palasiussup ajoĸersuiartortitaĸ aperâ Kristusip ĸaĸugo áipagssânik tikiúnigssânik. ajoĸersuiartortitap tamána naluvdlugo akingmane palase tupigusoĸaoĸ bîbilimik ajoĸersuissup tamána nalusínaungmago, oĸarpordlo sujuligtûtit túngavigalugit nangmineĸ isumaĸardlune Kristuse ukiup 1844-p migssâne tikiutísassoĸ.

1826-me tikiúnigssamik nalunaerut tuluit nunâne nalunaiautigineĸartalerêrpoĸ, nauk Amerikamisut aulajaitsigissumik ingerdláneĸángíkaluardlune. Kristusip ĸaĸugorpiaĸ tikiuterĸingnigssâ ersserĸivigsumik nalunaerutigineĸarajúngikaluardlune píssarssûvdlunilo nâlangnangârdlune ernĩnakáneĸ tikiúnigssânik sagdlusuíssut angisôĸ ungnertûmik siaruarterneĸarpoĸ, ilagîngnilo ingmíkôrniaĸatigîngne nlagauvfiuvdlo ilagîgsortáinit tunuarsimassune pĩnarane. atungkiortoĸ tuluk, Mourant Brockimik aiilik, agdlagpoĸ ilagîngne [162] tulungne palasit 700 migssiliordlugit amerdlássusigdlit “nâlagauvfiup îvangkîliuanik” tamatumínga nalunaiaissûnerardlugit. Nâlagkap 1844-me tikiúnigssânik nalunaerut tuluit nunãnísaoĸ oĸalũssíssutigineĸarpoĸ. adventisiortut nâlagauvfingne peĸatigîngne atuagkiait angnertûmik siaruartigáuput. atuagkiat atuagagssiatdlo tuluit nunãne naĸitertitaussarput. 1842-me Robert Winther tulûssoĸ Amerikamilo adventisiortutut ugperissaĸalersimassoĸ nunagissaminut angerdlarpoĸ Nâlagkap tikiúnigssâ nalunaiautigiartordlugo. ĸavsît suleĸatigilerpât, erĸartũssutigssamigdlo nalunaerut tuluit nunâta ingmíkôrtuine ássĩgingitsune oĸalũssíssutigineĸarpoĸ.

Amerikame kujatdierme palasit sagdloĸítaivigissãne jisuítip spaniamiup Lacunzamik atigdlup agdiagkat iluartut navssâralugit Kristusip tikiuterĸiârnigssânik neriorssût pâsivâ. mianerssorĸússutaussoĸ nalunaiautigiumagaluardlugo ilagîngnit rûmaierissunit agssuarineĸarnigssane ingalagkumagamiuk isumaliutigissane “Rabbi Benlsrael”ip arĸagut sâgsimassutut jûtiussûssârdiune atuagkiarivai. Lacunza 1700-ĸarnerane inûvoĸ, kisiáne atuagkiâ Londonimut pisimassoĸ 1825-p migssâne aitsât tulugtut nugterneĸarpoĸ. naĸitertitaunermigut Kristusip tikiuterĸingnigssânik tuluit nunãne soĸutigingningneĸ eĸêriartulerêrsoĸ ilungersornerulersipâ.

Tyskiandime ajoĸersût tamána 1700-ĸarneráne sarĸúmiúneĸarsimavoĸ Bengelimit, bîbilimik misigssuissumit tusâmassaussumit ilagîngne lúteríkune palasiussumit.

Bengelip atuagkiai kristumioĸarfingne tamane siaruarterneĸarsimáput. sujuligtûtigissaĸ pivdlugo isumaliutigissai nâlagauvfingme najugarissâne Würtembergime amerdlanernit Tyskiandivdlo ingmikôrtuisa ilaine inungnit ardlaĸartunit ilagsivdluarneĸarsimáput. toĸunerata kingornagut ingerdlatsineĸartuáinarsimavoĸ, tikiuterĸingnigssamigdlo nalunaerut Tyskiandime oĸalûtigineĸardlunilo nunane avdlanísaoĸ malungnartumik uitsatigineĸarpoĸ. ugpertut ilait piârtumik Ruslandiliarput nunasiartordlutik, Kristusivdlo piârtumik tikiúnigssânik ugperissaĸ nuname tássane tyskit ilagîgsortáine sule atatíneĸarpoĸ.

ĸáumarĸut Frankrigime Svejtsimísaordlo ĸaumavoĸ. Genfime Kalvinip Farelivdlo nâggârtut ajoĸersûtãnik oĸalũssisimavfiáne Gaussenip Kristusip áipagssânik tikiúnigssânik nalunaerut oĸalũssíssutigâ.

Skandinaviamísaoĸ adventimik nalunaerut nalunaerutigineĸarpoĸ soĸutigingningnerdlo angnertôrujugssuaĸ eĸêrsíneĸarpoĸ. inugpagssuit soĸutigissaĸángínermingnit erĸasûteĸángínermingnitdlo eĸêrsíneĸardlutik ajortuliornitik taimaititdlugit Kristusip arĸagut ajortimik isumákêrneĸautigssât ĸínutigissaierpât. kisiáne nâlagauvfiup ilagîgsortaisa pissortaisa ingerdlatsineĸ akornusersorpfit, táukualo [163] sulíssutigingningnerisigut nalunaerúmik nalunaiaussut ilait parnaerússáuput. nunaĸarfingne Nâlagkap piârtumik tikiúnigssânik nalunaerutip taimatut nipangersitauvfîne ĸavsîne Gûtip isumagingningnermigut nalunaerut tupingnartumik merdlertutigut angatdláneĸartípâ. tamáko inersimassũngínamik ínugtaussut inatsisaisigut erĸugagssáungitdlat, akornusigáungitsumigdlo oĸalungnigssamut pivfigssaĸartitáuput.

eĸêrsaineĸ inuínaunerussune ingerdláneĸarneruvoĸ, inuitdlo mianerssorĸússut tusariartordlugo katerssorfigissartagait tássa sulissarlut igdiue. mêrĸat oĸalũssissartut amerdlanertigut igdluínalínguit pîtsut ĸitornarait, ilánguilo 6-8-ínarnik ukioĸarput. inûtsimikut ánáussissumut asangningnermik Gûtivdlo perĸússutainut iluartunut nâlangniarnermik takutitsigaluardlutik amerdlanertigut pigínáussutsinik mêrĸat ukioĸatigissamik pigissartagáinik takutitsĩnartarput. kisiáne inuiangnut savssarângamik inúngûseralugo pigínaussutsimik avatâtungânit súnîvigineĸartarnerat nalunartángilaĸ. nipait píssusiatdlo avdlángortarput, erĸartũssutigssamigdlo sujuligtût ilungersordiutik sarĸúmiútarpât agdlagkat iluartut oĸauserpiât oĸautigalugo: “Gûte mianerisiuk, táunaio nâlangnartísiuk, erĸartũssivigssâ nagdliungmat!” inuiait ajortait agssuarait, inûnerdlugdlutigdlo aserũsimassumik inûseĸarneĸ pĩnarnago silamiorpatdlangneĸ tunússinertaordlo issoralugit tusarnârtutdlo oĸaorĸigsârtardlugit piârtumik kamáuneĸarnigssaĸ ĸimarratigerĸuvdlugo.

inuit sajugdiutik tusarnârtarput. Gûtip anersâvata ũmatait kivdlingnartumik oĸalugfigissarpai. ĸavsît nutâmik angnerussumigdlo soĸutigissalingmik bîbilimik misigssuilersitáuput, inûnerdlugtut tmerajugtutdlo sâgput, ilaisa perĸuserdlugtuliornitik taimaitipait, suliarineĸartutdlo maiungnangârmata ilagît nâlagauvfingmut atassut palasê agdlât navsuertariaĸarput Gûte eĸêrsainerme suleĸataunerardlugo.

tumane tamâne misigssuissumik nalunaiaineĸarpoĸ ajortigdlit silmiorpalugtut ilagîngnutdlo ilaussortaussut kamáuneĸarnigssaĸ ĸimarratigerĸuvdlugo oĸaorĸigsârdlugit. sôrdlo Juánase kuississoĸ, Kristusip sujulia, iliorsimassoĸ, taimatútaoĸ oĸalũssissut ulimaut orpît túngavînut tugterêrpât tamaisalo oĸaorĸigsârdlugit sâgsimanermut nalerĸútumik inerititaĸarĸuvdlugit. ĸavsît perĸigsimivdlutik manigûtdlutigdlo Nâlagaĸ ornigpât. kajungerissât sivisûmik silamiorpalugtunut sangmisimagaluartoĸ mãna ĸilangmut sâgtlneĸarpok Gûtip anersâta ĸulangerpai, ũmatimíkutdlo augtitauvdiutigdlo seĸumítutigut tordluiaulerput: “Gûte mianerisiuk, táunalo nâlangnartísiuk, erĸartũssivigssâ nagdliungmat!” [164]

Kapitel 19—iluarsaerĸingniartoĸ amerikamio

Miller suleĸatailo suliagssíneĸarput mianerssorĸússut Amerikame oĸalũssíssutigísavdlugo adventisiortut pingârnerussumik eĸêrsaivigissãne. tássane íngilip nalunaerutigssâ sujugdleĸ pivdlugo sujuligtût piviunerpâmik erĸûtíneĸarpoĸ. naussorigsaissoĸ agssuarnaitdlunilo ilumôrtoĸ bîbilip Gûtimit pissumik maleruagagssáussuseĸarneranik ĸularissaĸalersimagaluardlune sagdlusuíssúmik ilisarssiumassoĸ Gûtimit ĸinigauvdlune Kristusip áipagssânik tikiúnigssânik nalunaiainerme pissortángortitauvoĸ. iluarsaerĸingniatut avdlatut ĸavsîtut William Millerísaoĸ ínûsugtuarautitdlune pîtsûsimavdlune sutdlerigsúngordlunilo nangminigssarsiujuitsúngorsimavoĸ.

William Miller timimigut nukigtûvoĸ, sulilo mêrautitdlune anersãkut ítumik pigínáussuseĸardluarnera malungnarserêrpoĸ, tamánalo utorĸaliartortitdlugo malungnarsiartuínarpoĸ. anersâmigut inerdluarsimavdlunilo ilatsĩnartũngilaĸ, ilisimassagssarsiornigssardlo sákortûmik kajungerâ. nauk angnertunerussumik ilíniartitaunigssamut pivfigssaĸartitáungíkaluardlune atuarumatússutsimigut, erĸarsarĸigsârnermigut perĸigsârtumigdlo issornartorsiutdlarĸíssutsimigut angutíngorpoĸ aulajangîtdlarĸigdlunilo angnertûmik pâsisimassalik. inûsia agssuarnaitdluínarpoĸ, usornartumik atarĸissauvoĸ; agssuarnáissutsimigut, aningaussarsiornermut túngassumik píkoríssutsimigut ajúngitsuliornermigutdlo tamanit atarĸineĸarpoĸ. eĸiasuitdlunilo suliníkut inũssutigssarsiorpoĸ. sákutûtut ínugtaussututdlo ássigĩngitsunik atarĸinautaussunik atorfeĸarpoĸ. pigigsârnigssamutdlo atarĸinautigssamutdlo periarfigssaĸásangatínarpoĸ.

arnâ Gûtimik mianeringnigdluartûvoĸ, táussumalo mêraunerane ugperissagssatigut súnîvigisimavâ. inersimalerĸârnermine deistit (pâsissat nâpertordlugit gûtisiortut Gûtivdle sarĸúmersitsineranik ugperissaĸángitsut) ardlagdlit atássuteĸarfigai, táukua súnînerat ingangmik malungnarpoĸ ínugtauvdluartûvdlutigdlo inugigdlutigdlo ajúngitsuliorajugtûgamik. píssutsimíkut kristumiut atorfeĸarfînit atássuteĸarfigissamingnit súnigaungâtsiarput. agssuarnáissutait atarĸinautigissatik tatigineĸautigissatigdlo bîbilimit pigiliússarait, kisiáne iluaĸutit tamáko eĸutíneĸangâramik Gûtip oĸausianut akerdliussumik súniuteĸarput. angutinut tamákunínga akuliútarnermi- [165] gut Millerip isumaliutait iluarilerpai. agdlagsimassunik navsuiautaugajugtartut ajugauvfigineĸ ajornarsorissânik ajornakusôrutigssartaĸarput, kisiáne nutânik ugperiligaisa bîbile tunuartikaluardlugo pitsaunerussumik taortigssaĸartíngilât, nãmagissaĸángítuáinarpordlo. taimáitordle isúmat tamáko ukiune 12-ine aulajangiusimáinarpai, kisiáne 34-nik ukioĸalerdlune anersâp iluartup súnîneragut ajortiliunine pâsivâ. sujornatigut isumaliutigissaisa toĸorêrnerata kingornagut pivdluautigssamik isumavdlûtigssaĸartíngilât. sujunigssaĸ târdlunilo nalorninarpoĸ.

ĸáumatine ardlalingne taima atugaĸarsimavdlune oĸarpoĸ: “tássángainaĸ ánáussissup píssusia ersserĸivigsumik pâsivara. ánáussissoĸarsínaunera ima ajúngitsigalunilo nãkigtartigissumik, ajortip pitdlautigssânit ánáukumavdluta nangminêrdlune uniorĸutitsinivtínik akilîumasínaussumik pâsivara. ernĩnaĸ taimailiorsínaussup asangnigtariaĸássusia pâsivara, takordlôrparalo táussumúnga pákutitísínaunera isumagssuinigssâ isumavdlûtigalugo. kisiáne aperĸut sarĸúmerpoĸ: taima ítumik ánáussissoĸarnera ĸanoĸ ugpernarsarneĸarsánauva? bîbile erĸarsautigingikaine taimáitumik ánáussissoĸurnera matumalo kingorna inũssuteĸarnigssaĸ ugpernarsautigssaĸartísínaunago pâsivara ...

bîbilip ánáussissoĸ amigautigissavtorpiaĸ ítoĸ sarĸúmersíkâ takuvara, pâsinerdlo saperpara atuagkap pavánga súnîvigineĸángitsup ĸanoĸ ilivdlune najorĸutagssat silamiut ordlusimassut pissariaĸagáinut nalerĸútúngorsagauvdluínartigissut pilersísínausimásagai. bîhilip Gûtimit sarĸúmersitausimanera avdlatut ajornartumik ĸularutigiungnaertariaĸarpara. bîbile tipaitsûtigilerpara Jîsusilo ikíngutigilerdlugo. ánáussissoĸ ĸulinik tusintiligpagssuit akornáne nâlangnarnerpautilerpara, bîbililo tamatuma sujorna nalorninartûvdiunilo ingminut akerdliussutut issigissaraluara mãna ingerdlavigissavne ĸâumarĸutigilerpara. mãna bîbile pingârnerussumik ilisimassagssarsiorfigilerpara, ilumôrdlungalo oĸarsínauvunga nuánârdlunga misigssorsimagiga. pâsivara agfâlũnît oĸalugtuarsiarisimanago. alutornássusia pingârtorssũssusialo matuma sujornagut takuneĸ sapersimagiga tupigusûtigâra, narrugisinausimagavkulo tupigusûtigâra. ũmativkut kigsautigisinaussáka tamákerdlugit navssârãka. atuagkiarineĸartut avdlat tamaisa soĸutigiungnaerpáka Gûtimit ilisimassumik pigssarsiumavdlunga.” (Bliss).

Millerip. ugperissamik nikagisimassaraluaminik ugperissaĸalernine tamanut tusardliutigalugo navsuerutigâ. ilagissartagaisale ugpíngitsut nangâriarnatik bîbilip Gûtimit maleruagagssarititauneranut Millerip agssuardliutigigajugtarsimassai sarĸúmiúpait. Miller taimaníkut akiniásavdlune piarêrsimángilaĸ, kisiáne pâsivâ bîbile Gûtimit sarĸúmiússaugune ingminut nalerĸútûssariaĸásassoĸ, inuitdlo [166] ajoĸersûtigssãtut túniússaugame inuit poĸíssusiánut nalerĸútúngorsagaussariaĸarsimásassoĸ. aulajangerpoĸ agdlagkat iluartut nangminêrdiune misigssorumavdlugit, ingminutdlo agssortuissûssâmera isumaĸatigîgsíneĸarsínáungínersut misigssorumavdlugo.

isúmat aulajangiuterîgkat tunuartíniarĸârdlugit inuitdlo avdlat navsuiautait atomagit bibelordboge bîbilimilo takorĸussinerit kisîsa najorĸutaralugit agdlagsimassut agdlagsimassoĸatainut nalerĸiutdlugit misigssomiaierpai. misigssuinermine ârĸigssûtdluagaussumik sulivoĸ. Môrsasip agdiagai sujugdlît autdiamiutigalugit versit atausiákârdlugit atuaierpai, verse atauseĸ pâsivdluarêrângamiuk aitsât tugdlia atuaiersardlugo. nalominartumik nalautaĸarângame ilerĸorissarpâ tamane bîbilime agdlagsimavfingnut aperĸutaussumut atássuteĸarunartunut nalerĸiútardlugo. oĸautsit atausiákât oĸalûserineĸartume erĸortumik pingârutigssaĸartitarpai, tássûnaio pâsissane agdlagsimassoĸatainut tamanut nalerĸúkângat agdlagsimassoĸ táuna nalorníssutigiungnaertarpâ. agdlagsimassumik pâsiuminaitsumik nâpitaĸarângame tamatigut bîbilime agdlagsimassut ardláine navsuiautigssamik nanissaĸartarpoĸ. Gûtimit ĸáumarsagaunigssaĸ ilungersortumik ĸínutigissardlugo misigssuinine ingerdlátuartitdlugo sujomatigut pâsisínáussutsimigut nalominartûtitaraluane ersserĸigsumik pâsiartorpai. tugsiausiortup oĸausiata ilumũssusia pâsivâ oĸarmat: “oĸautsisit pâsilerdlugit ĸáumarsaissarput, ilisimangãngitsunik ilisimaiersitsissarput.” (tugs. 119, 130).

Dânialip agdiagai Juánasimutdlo sarĸúmersitat soĸutigingârdlugit misigssorpai. agdiagkat ilaisa misigssomeĸameráne periauseĸ tássanísaoĸ atorpâ, nuánâĸalunilo pruvfîtit ássersûtigissaisa pâsineĸarsínaunerat pâsivâ. sujuligtûtit erĸûtineĸarêrsut erĸûtíneĸardluínarsimanerat pâsivâ. ássersûtit atomeĸartut tamarmik atássuteĸarfigpiamingne navsuiameĸardlutigdlũnît agdlagsimavfingne avdlane navsuiameĸartamerat, taimalo navsuiarneĸarângamik erĸordluínartumik pâsissagssaunerat pâsivâ, oĸarpordlo: “tássûna nalujungnaerpara bîbilip sagdiusuíssut ârĸigssûtdluagaussumik sarĸúmiúkâimalo ersserĸigtigissumik nalominaitsigissumigdlo navsuiarai, kinalũnît sianîtsûgaluarunilũnît támartariaĸartínago.” (Bliss). sagdiusuísaut ingmíkôrtuisigut atausiákârtutigut pâsiartorpâ, pruvfîtit pingârtorssuarmik ingerdlavê avdloriamerit atausiákârdlugit maleruartitdlugit. ĸilaup íngilîsa isumâ ilitsersordlugo agdlagsimassut pâsingnigsinauneranut angmarpait.

Millerip pâsivâ agdlagsimassut ersserĸigsumik ajoĸersûtât nâpertordlugo Kristuse nangminêrdiune piviuvdluínartumik tikiuterĸísassoĸ. Pauluse oĸarpoĸ: “Nâlagaĸ nangmineĸ ĸilangmit arĸarumârmat suaomermik íngilerssûvdlo nipânik Gôtivdlo ĸardlortáussuanik.” (1 Tás. 4, 16), ánáussissordlo oĸarpoĸ “issigiumârpâtdlo inûp [167] ernera ĸilaup nuiaisigut aggersoĸ píssarssûvdlune nâlangnartorssûvdiunilo.” “sôrdlume ingnâtdlangneĸ kangianit pissartoĸ kitânutdlo ingnâtdiagtardiune, taimátaoĸ inûp ernerata tikiuvfigssâ íkumârpoĸ,” (Mat, 24, 30, 27). “inûvdle emera tikiúkune nâlangnassutse atisimavdlugo íngilitdlo iluartut tamaisa ilagalugit.” (Mat. 25, 31). “íngilinilo nipitôrssuamik ĸardlortausissartut autdiartísavai, táukualo ĸinigai ... katerssorumârpait.” (Mat. 24, 31).

tikiúnerane iluartut toĸusimassut makíkumârput, iluartutdlo inûsaut avdlángortíneĸarumârput. Pauluse oĸarpoĸ: “tamavta sinigpãsángíkaluarpugut, kisiáne tamavta avdlángortíneĸásaugut, tássángáinaĸ, uisorĩnaĸ, ĸardlortaut kingugdligssaĸ pilerpat, ĸardlortarumârporme, toĸussut aserujuitsûvdiutik makísáput, uvagutdlo avdlángortíneĸarumârpugut, aserujassoĸ mána aserujuíssumik atitítariaĸarmat, toĸujassordlo mána toĸusuíssúmik atitítariaĸarmat.” (1 Kor, 15, 51-53). Tásalûníkamiunutdlo agdiagkamine Nâlagkap tikiúnigssâ navsuiautigerêrdlugo oĸarpoĸ: “Kristusimilo toĸussut makerĸãsáput; kingomisigutdlo uvagut inûvdiuta angumeringnigtugut táuko ilagalugit nuiatigut autdlarúneĸarumârpugut siláinarme Nâlagaĸ pâriartúsavdlugo; taimalo Nâlagaĸ najortuínalísavarput.” (1 Tás. 4,16.17).

Kristusip nangminêrdiune tikiúnigssâ sujorĸutdlugo ínugtaisa nâlagauvfik kingornúsínáungilât. ánáussissoĸ oĸarpoĸ: “inûvdle ernera tikiúkune nâlangnássutse atisimavdlugo íngilitdlo tamaisa ilagalugit, tauva igsiásavoĸ igsiavíssârssuarmine nâlangnássutsime piane; inuiaĸatigîtdlo tamarssuarmik sânut katerssúsáput, avigsârtísavailo sôrdlo savanik pârssissup gavat arnavíssat angutivíssanit avigsârtítarai. savatdlo amavíssat taierpingme tungânut pisísavai savatdla angutivíssat sâmingme tungânut. tauva kúngip taierpingme tungãnĩtut oĸarfigiumârpai: ĸaigitse atâtama pivdluarĸussai ukorsê, nâlagauvfik silarssûp túngavileĸârneranit ilivsínut piarêrsimassoĸ kingornússarisiuk.” (Mat. 25, 31-34).

agdlagsimassut mákua takutípât inûp emera tikiugpat toĸusimassut aserujuitdiutik makíkumârtut inûssutdlo avdlángortíneĸarumfirtut. avdiángortitsinerssuákut tamatumûna nâlagauvfingmik kingornússinigssamingnut piarêrsarneĸarumârput, Paulusime oĸarpok: “uvíngup augdlo Gûtip nâlagauvfia kingoenússarisínáungíkât.” (1 Kor. 15, 50). mãnákut inuk toĸujassûvdlunilo aserujassûvoĸ, kisiáne Gûtip nâlagauvfia aserujuitdiunilo nâgssáungitsumik atajumârpoĸ. taimáitumik inuk mãnákutut píssuseĸartitdlune Gûtip nâlagauvfianut isertitausínáungilaĸ. kisiáne Jîsusip tikiúkune ínugtane toĸujuíssusermik tuniumârpai, tauvalo nâlagauvfingmik tamána tikitdlugo kingornússagssarĩnagãnik kingornússiartorĸuvdlugit ĸaerĸujumârpai. [168]

sujuligtût Kistusip áipagssânik tikiúnigssâta pivfigssânik ersserĸingnerpâmik nalunaerutáunguatsiartoĸ tássa Dân. 8, 14: “únugtoĸ uvdlãngortoĸ mardlungnik tûsintilingnik pingasunigdlo huntritilingnik nagdliutserdlugo; tauva ivdlernartût iluartíneĸásavoĸ” (tulugtut: minguiarneĸásaoĸ). Millerip agdlagsimassut ingminut navsuiautautínigssât ilerĸoralugo pâsivâ sujuligtûtine uvdloĸ atauseĸ ássersûtigineĸartoĸ tássaussoĸ ukioĸ atauseĸ (4 Môrs. 14.34; Hisk. 4, 6), pâsivâlo pruvfîtip uvdlue 2300 imalũnît ukiut 2300 jûtit nâlagauvfiata ataneranit sivisunerungãsangmata. Miller inugpagssuartut avdlatut isumaĸarpoĸ kristumiut nalãne ivdlernartût tássaussoĸ nunarssuaĸ, taimáitumigdlo isumaĸarpoĸ Dân. 8, 14-me ivdlernartûtip minguiarneĸarnigssâ sujuligtûtigineĸartoĸ tássáusassoĸ nunarssûp ingnermik minguiarneĸarnigssâ Kristusip áipagssânik tikiúneragut. tauva uvdlut 2300 autdlarnerfiat erĸortumik pâsisínaugáine Kristusip tikiuterĸigfigssâ ajornángitsumik pâsineĸarsínáusasorâ. tamatumûna nãmagsinigssarssûp pivfigssâ sarĸúmiúneĸásagaluarpoĸ. mãnákut píssusiussut ilángutdlugitdlo “makitassuseĸ, pingârtorssũssutsit, perrôrutit ĸunutitsineritdlo naggaserneĸásagaluarput”; perdlorĸússut “nunamit pêrsitáusagaluarpoĸ, Gûtip kivfai, pruvfîtit. iluartut Gûtivdlo arĸanik mianeringnigtut akigssarsisíneĸásagaluarput, nunamigdlo aserorterissut aserugáusagaluarput.” (Bliss).

Millerip sujuligtûtinik misigssuinine sule ilungersornerulerdlune ingerdlaterĸigpai uvdlut únuitdlo nâvdlugit pâsiniagagssat alagagssáungitsutut pingârtitane sangmiuardlugit. Dânialip agdlagaisa kapitalit 8-áne uvdlut 2300 autdlarnerfîsa pâsíssutigssãnik nanissaĸángilaĸ. nauk íngile Gâbriale takordlûgaĸ Dânialimut navsuiarĸuvdlugo perĸuneĸarsimagaluartoĸ, taimáitordle iláinakuínaussumik navsuiauvoĸ. ilagît ánilârnangârtumik ĸinugineĸarnigssât takordlûlerdlugo Dâniale nukigdlârdlune sapilerpoĸ, íngilivdlo ĸimákatdlarpâ. Dâniale ilisimajungnaerdlune uvdlune ardlalingne náparsimavoĸ. “takordlûinivne ánilârnerssûp tugfigânga,” taima oĸarpoĸ, “pâsíngilaralo.” Gûtip autdlartitane inásimavâ: “takordlûgânik navsuiaivfigûk!” suliagssardlo tamána nãmagsissariaĸarpoĸ. taimáitumik íngilip Dâniale ornerĸigdlugo oĸarfigâ: “mãna anivunga sujunersissagssamik ajoĸersúsavdlutit;” “taimáitumik oĸauseĸ nalunaerssoruk takordlûgaĸ sujunersiniardlugo.” (Dân. 9, 22. 23, 25-27). kapitalit 8-áne atautsimik pingârtumik ingmíkôrtortaĸarpoĸ navsuiarneĸángitsumik, tássa takordlûgkame pivfigssaĸ — uvdlut 2300. taimáitumik íngilip navsuiaerĸingnermine pivfigssaĸ uníngavigineruva:

“sapâtit akúnere arfineĸ mardlungnik ĸuligdlit uniorĸúnavêrsitáuput ínugtangnut ungalûgkamutdlo ivdlernartorissangnut. ... nalujungnaerit tauva pâsiniardlugulo: oĸauseĸ oĸauserineĸarpat Jerû- [169] salât kingumut ĸarmarĸuvdlugo, tássánga Mísiarsimut sujulerssuissumut nãsáput sapâtit akúnere arfineĸ mardluk, ãmátaoĸ sapâtit akúnere arfinilingnik ĸuligdlit mardlugdlo; tauva igdlut akorne igpiliugkatdlo kingumut ĸarmarsimásáput, kisiáne angnikitdliortarfiúsassúkut. sapâtitdlo akúnerisa tamákua arfinilingnik ĸuligdlit mardlugdlo kingornatigut Mísiarse pîagáusavoĸ sugssarineĸarungnaerdlunilo ... ivssumale angerutsimik amerdlasût píssagtitsivigiumârpai sapâtip akúnera atauseĸ nâvdlugo, sapâtivdlo akúnerata ĸerĸane tuníssutit toĸutagssat tuníssutitdlo neĸigssat soraersíkumârpai.” (Dân. 9, 24-27).

íngile Dânialimut autdlartitauvoĸ aulajangersimassumik sujunerlaĸartumik, tássa kapitalit 8-áne ingmíkôrtumik takordlûgkamine pâsisimángisânik, tássa pivfigssamik oĸautigineĸartumik, navsuiáukiartordlugo — “únugtoĸ uvdlãngortoĸ mardlungnik tûsintilingnik pingasunigdlo huntritilingnik nagdliutserdlugo, tauva ivdlernartût iluartíneĸásavoĸ!” íngilip oĸauseĸ nalunaerssorĸorêrdlugo takordlûgardlo sujunersiniarĸorêrdlugo mãna sujugdlerpâmik oĸautigâ: “sapâtit akúnere arfineĸ mardlungnik ĸuligdlit uniorĸutínavêrsitáuput ínugtangnut ungalûgkamutdlo ivdlernartorissangnut.”

oĸauseĸ matumûna ima nugterneĸartoĸ: “uniorĸutínavêrsitáuput,” isumaĸavigpoĸ “avigsârtitáuput.” sapâtit akúnere 70 íngilip oĸausê nâpertordlugit ingmíkut jûtinut túngatitaussutut avigsârtitnussugssáuput. kisiáne sumit avigsârtitausápat? uvdlut kapitalit 8-áne taineĸartutuaussut tássaungmata uvdlut 2300, tauva táukûssariaĸarput sapâtit akúnere 70 avigsârtíneĸarfigssait. taimáitumik sapâtit akúnerisa 70 uvdlut táuko 2300 ilagissariaĸarpait, pivfiussutdlo táuko mardluk atautsíkut autdlarnertariaĸásáput. íngilip oĸausia nâpertordlugo sapâtit akúnere 70 táuko autdlarnersugssáuput Jerûsalâp ĸarmarĸingneĸarnigssâ perĸússutigineĸarpat. perĸússutip tamatuma perĸússutigineĸarnerata pivfia aulajangerneĸarsínaugpat uvdlut 2300 autdlarnerfigpiât pâsineĸarsínáusagaluarpoĸ.

perĸússut tamána takuneĸarsinauvoĸ Esrap agdlagaisa kapitalit 7-áne. (Esr. 7, 12. 26). inerdluarnerpaussumik pêrserit kángiánit Artilrssartamit agdlagauvoĸ Kristusip sujornagut ukiume 457-ime. kisiáne Esra 6, 14-ime agdlagsimavoĸ “igdluliordlutigdlo ... Kôrássivdlo Dâriusivdlo Artarssartavdlo pêrserit kúngiata inássutât maligdlugo.” inássutaussoĸ suliaralugo, atortugssangortitdlugo, kîsalo inerdlugo, kúngit pingasut táukua inássutaussoĸ nãmagsivât sujuligtût nâpertordlugo ukiunut 2300-nut autdlarfigssángortitdlugo. inássutip pivfia Kristusip sujornagut ukioĸ 457 aulajangiúkáine, taimanime inivigdlune sarĸumivoĸ, tauva sujuligtûtip ingmíkôrtuisa tamákerdlutik erĸûtíneĸarsimanerat pâsinarsivoĸ.

“oĸauseĸ oĸauserineĸarpat Jerûsalât kingumut ĸarmarĸuvdlugo, [170] tássánga Mísiarsimut sujulerssuissumut nãsáput” sapâtit akúnere 7 ãma 62, imáipoĸ sapâtit akúnere 69 imalũnît ukiut 483. Artarssartap inássutâ atulersitauvoĸ ukiákut Kristusip sujornagut ukiune 457-ime. taimanernit ukiut 483 nãsáput Kristusip 27-nik ukioĸalernerane. taimaníkut sujuligtût tamána erĸûtineĸarpoĸ. oĸauseĸ Mísiarse isumaĸarpoĸ “tanitaĸ.” ukiákut Kristusip inúngornerata kingornagut ukiume 27-me Kristuse Juánasimut kuisípoĸ anersâmitdlo taníneĸardlune. apustilip Pîtrusip “Jîsuse Nãsarámio” oĸalugtuarâ “ĸanoĸ Gûtip taníkâ anersâmik ivdlernartumik píssaunermigdlo.” (ap. sul. 10, 38). ánáussissordlo nangmineĸ oĸarpoĸ: “Nâlagkap anersâvata ĸulangerpânga, taimáitumik tanipânga îvangkîlio pîtsunut oĸalûtigerĸuvdlugo.” (Lúk. 4, 18). kuiserêrame Jîsuse Galilîamut pivoĸ “Gûtivdlo nâlagauvfianik îvangkîlio oĸalũssíssutigâ oĸardlune: uvdlut nagdlersîssat nagdliúput.” (Mák. 1, 14. 15).

“ivssumale angerutsimik amerdlasût píssagtitsivigiumârpai sapâtip akúnera atauseĸ nâvdlugo.” “sapâtip akúnera” tássûna taineĸartoĸ tássauvoĸ sapâtit akúnere 70 kingugdlersât imalũnît ukiut jûtiout túngatitaussut kingugdlersait 7. sapâtip akúnerane tássane, ukiumit 27-mit ukiumut 34-mut jûtit pingârnerussumik îvangkmúkut ĸaerĸuneĸarput, sujugdlermik Kristusimit kingornalo ajoĸersugainit. apustilit nâlagauvfingmik nalunaerut nuánersoĸ oĸalûtigiartormássuk ánáussissup oĸarfigai: “Gûtimik nalussut avĸutãnut pínage samâriamiultdlo igdloĸarfînut isernase, angnerussumigdle savat támarsimassut Israelip inoĸutaisa ilagissait ornigsigik!” (Mat. 10, 5. 6).

“sapâtivdlo akúnerata ĸerĸane tuníssutit toĸutagssat tuníssutitdlo neĸigssat soraersíkumârpai.” ánáussisserput 31-nik ukioĸardlune, kuisínerme ukiup sisamâ avitdlugo kingornagut sáningassulingmut kikiagtugauvoĸ. Gûlgathame tuníssuterujugssuákut toĸutagssákut ukiune 4000-ne toĸutagssanik pigdliuteĸartarneĸ Gûtip savârânit naggaserneĸarpoĸ.

sapâtit akúnere 70 imalũnît ukiut 490 ingmíkut jûtinut atugagssarititaussut matuma sujulîne takuneĸarsínauneratut ukiume 34-me naggaserneĸarput. taimanikut jûtit pissortaisa Stivfânuse toĸutagssángortipât Kristusivdlo ajoĸersugai ĸinugissagssángortitdlugit. ánáussissup nalunaerutâ inuiangnut ĸinigaussuínarnut pĩnarane silamiunut oĸalûtigineĸalerpoĸ. ajoĸersugkat ĸinugissaunertik píssutigalugo Jerûsalâmit ĸimâssariaĸartut “siámartitaussut tauva angalavdlutik oĸauseĸ îvangkîliulo oĸalûtigât. Pilípule igdloĸarfingmut Samâriamut samungnarame Kristuse táukunúnga oĸalũssissutigâ.” Gûtimit ilitsersugauvdlune Pîtrusip Kræsareame sákutût nâlagât Gûtimik mianeringnigtoĸ Korneliuse îvangkîliumik sarĸúmiússivigâ, Paulusilo îvangkîlio ilagserêrdlugo ima ináneĸarpoĸ: “autdlarit, [171] ungasigsumut Gûtimik nalussunut autdlartisagavkit.” (ap. sul. 8, 4. 5; 22, 21).

tássunga kigdlilingmik sujuligtût erĸûtíneĸardluínarsimavoĸ sapâtitdlo akúnere 70 Kristusip inúngornera sujorĸutdlugo ukiume 457-ime autdlarnerfiat Kristusivdlo inúngornerata kingornagut uk. 34-me nânerat agssortũssutigissagssáungitsumik aulajangiúneĸarput. nalorninauteĸángitsut tamáko túngavigalugit uvdlut 2300-ssut nâvfigssât navssârísavdlugo ajornángeĸaoĸ. uvdlut 490-iussut — sapâtit akúnere 70 — uvdlunit 2300-nit iláingautigalugit uvdlut 1810 síporúput. uvdlut 490 ĸângiuterêrmata uvdlut sule 1810 ingerdlassugssáuput. ukioĸ Kristusip inúngorneranit 34 autdlarnerfigigáine ukioĸ 1844 tikísavarput. pruvfîtip sujuligtûtâ nâpertordlugo “ivdlernartût iluagtítariaĸásaoĸ” imalũnît “minguiartitariaĸásaoĸ” íngilimit oĸautigineĸarneratut. taimatut ivdlernartûtip salingneĸarfigssâ — tamangajangmik Kristusip áipagssânik tikiúneragut pissugssausorineĸartoĸ — ersserĸigsumik uparuarneĸarpoĸ.

Miller suleĸatailo sujugdlermik isumaĸaraluarput uvdlut 2300 upernãkut 1844-me nãsassut, kisiáne sujuligtûtip ukiup tamatuma ukiâ uparuartorpâ. Nâlagkap pivfigssákut sujugdlermik taineĸartúkut tikiúnigssânik isumavdluarsimassut pakatsisitáuput. kisiáne tamatuma uvdlut 2300-ussut 1844-me nâsimaneránik ivdlernartûtivdlo minguiarneranik taineĸartumik pisimassup taimaníkut pisimassariaĸarsimaneranik ugpernarsaineĸ sángîtdlisíngitdluínarpâ.

Millerip bîbilimik misigssuinine autdlarnersimavâ agdlagkat Gûtimit sarĸumiússaunerat ugpernarsarumavdlugo, kisiáne taimatut inigaĸarnigssane ilimagisimangivigpâ, misigssuinermilo kingunerissâ nangmineĸ ugperineĸ sapingajagkaluarpâ. agdlagkatdle ugpernarsautigssât ersserĸigpatdlârdlunilo ĸularnauteĸángípatdlârame tunuartĩnagagssáungilaĸ.

agdlagkane ersserĸigsumik sarĸúimiússaussut inoĸatiminut nalunaerutigissariaĸavigdlugit Millerip sákortunerujartortumik misigâ, oĸarpordlo: “suliagssáka ingerdlátitdlugit siutivkut mána tusâjuarpara: “silamiut navianartorsiorneránik nalunaerfigiartukit!” agdlagsimassup matuma uterfigiuarpânga: “iluaitsumut oĸaruma: iluaitsoĸ ûmâ, toĸúsautit; ivdlitdlo oĸángíkuvit iluaitsoĸ ingerdlavingminut misigssorĸuvdlugo, iluaitsoĸ tauva toĸúsavoĸ ajortulinermine, ivdlitdle auanut pissûtikumârpavkit. kisiáne ivdlit iluaitsoĸ inerte,rugko ingerdlavingminut misigssorĸuvdlugo, tássánga sârĸuvdlugo, sãngíkunilo ingerdlavingminit, toĸúsavoĸ tauva ajortulinermine, ivdlitdle tarnit ánagtísimasavat.” (Hsk. 33, 8. 9). misigâra gûtîtsut kingunigssaĸartumik mianerssorĸusínauguvkit ĸavsêrpagssuit sângniásagaluartut, mianerssorĸuneĸángigpatalo anánut pissûtitaujumArdlunga.” (Bliss). [172]

Millerip autdlarniutigalugo isumaliutigissane inuínartut sarĸúmiútarpai pivfigssaĸartitaussarnine nâpertordlugo, ĸinussarpordlo pingâruteĸarnerat oĸalũssissartut ilãnit pâsineĸarĸugaluardlugo oĸalũssíssutigineĸarĸuvdlugulo. kisiáne nangminêrdlune mianerssorĸussissariaĸarnine puiorneĸ saperpâ. oĸautsit máko tusarĸôrtuarpai: “silamiut oĸalugtũkiartukit! ivdlitdle auánut pissûtikumârpavkit.” ukiune ĸulingiluane tarnimigut nanertugaujuardlune nangâgaluardlune 1831-me pernardlune ugperissaminut píssutigissane tamanut angmassumik tusardliutigai.

sôrdlo Elîsa narssáume ugsingnik sulisitdlune ĸaerĸuneĸartoĸ pruvfîtisut ĸâtigôrtâriartúsavdlune, taimatut William Miller ĸaerĸuneĸarpoĸ agssatdlagterúne ĸimatdlugo Gûtip nâlagauvfiata nalorninartue inuiangnut nalunaerutigiartúsavdlugit. ûligdlune suliagssarititaĸ suliarilerpâ tusarnârtinilo avdloriarnerit atausiákârdlugit pruvfîtit ukiorpagssuisigut Kristusip áipagssânik tikiúnigssânut tasiordlugit. misilêrĸigkângame tamatigut nukigtordlunilo nakimángínerulersarpoĸ, nalunaiainine ĸanoĸ eĸêrsautautigissoĸ malugigângamiuk.

Millerip isumaliutigissane tamanut angmassumik oĸalûtigísavdlugit aitsât akuerssíssutigâ ĸatángutiminit kajumigsârneĸarnermigut Gûtip ĸaerĸussinera tusâgamiuk. mãna 50-inik ukioĸalerdlune oĸalugiarnermut sungiússisimángilaĸ, suliagssariligkanilo nalorníssutiginermit nanertûtigâ. autdlarĸauterpiânitdle suliniarnera tupingnartumik pivdluarĸussauvoĸ tarnigdlit ánássutigssãnik. sujugdlermik oĸalugiarnera kinguneĸarpoĸ ilaĸutarît 13 -inoĸutaussut mardluk kisîsa ilángúnagit — tamarmiuvdlutik sângneránik. ernĩnaĸ nunaĸarfingne avdlane oĸalugiartugssatut ĸaerĸuneĸarpoĸ, nunaĸarfingnilo tamangajagdluínarne sulinera Gûtip suliagssarititâta ũmarigsarneĸarneranik kinguneĸarpoĸ. ajortigdlit sâgput, kristumiut eĸêrsagauvdlutik Gûtimik mianeringningnerulersitáuput, deistitdlo (pâsissat nâpertordlugit Gûteĸarneranik ugperingnigkaluardlutik Gûtip sarĸúmersitsineranik ugperissaĸangitsut) ugpíngitsutdlo bîbilip sagdlusuíssutânik kristumiutdlo ugperissãnik ugperissaĸalersitáuput. sulivfigissaminit ima oĸautigineĸarpoĸ: “inuit avdlanit kivdligssáungíkaluartut súnîvigissarpai.” nalunaiainera piúkúnarpoĸ ínugtaussut erĸarsautait eĸêrsásavdlugit kristumiússutsip pingãssusianut taimanikutdlo inûssut silamiorpatdlangnerat pîtáitarneratdlo kigaitdlagsásavdlugit.

igdloĸarfingne tamangajangne inuit tyvíkûtât, ilame ilãníkut huntritilíkûtât nalunaiaineragut sâgtitaussarput. nunaĸarfingne ĸavsîne ilagîgsoĸatigît nâggârtûssut tamangajangmik oĸalugfitik Millerimut angmarpait, ĸaerĸuneĸartarneralo ilagîgsoĸutigît oĸulũssissartuinit nagsiúneĸarajugtarpoĸ. nunaĸarfingmut ĸaerĸussauvfi- [173] gíngisaminut suliartúngisáinarneĸ uniorĸutitagssáungitsumik ilerĸorâ, taimáikaluartordle ĸaerĸússuterpagssuit nagsiússarsiarissartagkame agfai akuerineĸ sapertarpai.

inuit ĸavsît ánáussissup ĸaĸugorpiaĸ tikiúnigssâ pivdlugo Miller isumaĸatigíngíkaluardlugo Kristusip piârtumik tikiuterĸingnigssâ ĸulariungnaerpât, piarêrsimassariaĸarnertigdlo pâsivât. igdlorpagssuaĸarfît angnerit iláine sulinera malungnavigsumik malungnauteĸarpoĸ. imigagssanik aulakôrnartunik niorĸutigdlit tuniniaivitik atautsimitarfingortípait, aningaussanôrfît pêrútarput, deistit ugpíngitsutdlo, agdlâtdlo aserũsimanerpauvdlutigdlo inûnerdlungnerpât ukiune ardlalingne nálagiángisáinarsimassut sâgtarput. ilagîngne ássigĩngitsune nunaĸarfingne ássigĩngitsune uvdlup súkutdlũningajak ilineragut ĸinoĸatigîngnigssamut katerssũtalerput; niuverniarnermik inũssutigssarsiutigdlit uvdlup ĸerĸane katerssûtdlutik ĸinussardlutigdlo Gûte únersiutigisínaussarpât. eĸêrsimârnermik tupingnarnerussumik malungnartoĸángíkaluardlune inuiaĸatigît akornáne ilungersorpalugtumik misigíssuseĸ malungnarpoĸ. iluarsaer.ĸingniat sujuline ássigalugit Millerivtaoĸ ingmíkut itumik suleriauseĸardlune jouit poĸíssusîsigut ĸularungnaersíniardlugitdlo tarníkut nalúngíssusîsigut eĸêrsarniarneruvai misigíssutsinigdlo pilersitsiniáinarane.

1833-me Millerip Kristusip piârtumik tikiúnigssânik ugpernarsautigssanik tamanut sarĸúmiússissalerĸârneranit ukiut mardluk ĸângiungmata nalunaeĸutit ánáussissup tikiuterĸingnigssane sujorĸutdlugo tákútugssatut neriorssûtigissaisa kingugdlersât tákúpoĸ. ánáussissup oĸausia nâpertordlugo ima pissoĸartugssausimavoĸ: “uvdloríssatdlo ĸilangmit nákarumârput.” (Mat. 24, 29). Juánasilo takordlûgkamigut pissugssanik Gûtip uvdluata ĸanigdlineranik nalunaerĸutaussunik takussaĸarsimassoĸ sarĸúmersitane agdlagpoĸ: “ĸilauvdlo uvdloriai nunamut nákarput, sôrdlo fîgeĸussûp, anorerssûp aulatíkângane, fîgine ineríngitsut nákâlatítarai.” (sarĸ. 6, 13). sujuligtût tamána kivdlingnartumik alutornartumigdlo nuvimparip 13-iane 1833-me uvdloríssanik nákâlassoĸarníkut angnertôrssuákut erĸûtíneĸarpoĸ. uvdloríssanik nákâlaneĸ tamána silarssûp oĸalugtuarissaunerane alutornarnerpauvdlunilo angnertunerpauvoĸ, tássagôĸ “ĸilagssuaĸ nâlagauvfingnik peĸatigîngnik ĸulangîssoĸ tamarme nalunaeĸútap akúnerine ardlalingne ikumassorssuartut ingmat! nuna tamána nunagineĸarĸâramile ĸilangme pisimassoĸarfiúngilaĸ ilaisa taima alutorivdluínartigissãnik ilaisalo taima ánilârutigissãnik.” “tamatuma alutornássusia takoráníssusialo inuit ĸavsît sule erĸaimavât. ... sialuit akulikínerussumik nákãngisáinarput uvdloríssat nunamut nákariartorneránit; kangiane, kitâne, avangnâne kujatânilo — tamane ássigîngmik. naitsumik oĸautigalugo: ĸilag- [174] ssuaĸ tamarme aulassutut ípoĸ. ... issigissagssaĸ tamána Silimanip atuagagssiâne oĸalugtuarineĸarneratut Amerikame avangnardlerme tamarme issigineĸarpoĸ. ... únuame nalunaeĸutaĸ mardluk autdlarnerfigalugo ĸáumarîvingnera tikitdlugo sila atdlârĸigdluínartitdlugo ĸáumarĸutit íngianáinartut ĸilak tamât aorsaorfigiuarpât.” (R. M. Devens: “The Great Events of the Greatest Century”, 28 ĸap., Par. 1-5).

issigissagssap tamatuma alutornangârtup takoráníssusia ilumut inuiait kíkutdlũnît oĸausîsigut nãmagtumik oĸalugtuarineĸarsánáungilaĸ; ... nangmingneĸ issigingnâĸatausimángitsut takoráníssusia erĸortumik takordlôrneĸ sapísavât. sôrdlûna ĸilaup kigdlingane atautsimut katerssũsimariardlutik ingnâtdlagíssatut súkavdluínartigalutik autdlarartut; taimáitordle nungúngitdlat — tûsintiligpagssuit tûsintileĸatitik tuavĩnavik maligpait, pivfigssángormat píngortitaussutut.” (F. Reed atuagagssiame “Christian Advocate and Journal”, 13. December 1833). “fîgeĸússûp, anorerssûp aulatíkângane fîgine nákâlatíkai” ássigivdluínarnerussânik takussagssaĸarnaviángilaĸ.” (The Old Countryman” atuagagssiame “Portland Evening Advertiser”, 26. November 1833).

tamássa Kristusip tikiúnigssânik nalunaeĸutit kingugdlersaisa sarĸúmiúnerat, Jîsusip ajoĸersugkaminut ima oĸautigissâ: “taimátaoĸ tamáko tamaisa takuleruvsigik táuna ĸanigdlissoĸ ilisimásavarse.” (Mat. 24, 33). pisimassugssaĸ tugdlíngiltoĸ Juánasip takussâ nalunaeĸutitdlo tamákua kingornisigut pissugssaussoĸ, tássa ĸilaup nigornera sôrdlo agdlagagssaĸ imuneĸartoĸ, ĸáĸatdlo ĸeĸertatdlo inimingnit nûngneĸartut, perĸigsiumángitsutdlo inûp ernera ánilârdlutik ĸimarratigigât. (sarĸ. 6, 12-17).

uvdloríssat nákâlanerssuánik issigingnârtut ilarpagssuisa tamána erĸartũssinigssamut nalunaerĸutaussutut issigât “ássersûtigssatut ánilârnangârtutut, sujulerineĸartutut nalorninaitsutut, uvdlup angingârtup ánilârnangârtuvdlo saimassumik nalunaerutigineĸarneratut”. (“The Old Countryman”). taimailivdlutik inuit sujuligtûtip erĸûtíneĸarneranik uparuartũneĸarput, tamatumalo kingunerissânik ĸavsît Kristusip tikiuterĸingnigssânik mianerssorĸússut sianigilerpât.

angutit ilisimassaĸardluardlutigdlo pingârutilingnik atorfeĸartut Miller ilánguvfigalugo isumaliutai oĸautsitigut naĸitigkatigutdlo nalunaiautigait, 1840-mitdlo 1844-mut sulinera pilertortumik sujumukartíneĸarpoĸ.

kisiâne William Millerip suliniarnermine sukangnersumik akerdlilerneĸarneĸ misigíngitsũngilâ. sôrdlo iluarsaerĸingniat oĸalûtigissait pineĸartut, taimatútaoĸ sagdlusuíssut Millerip sarĸúmiússâ ugperissagssanik oĸalûtigingnigtunit nalingínarnit iluurineĸnngilaĸ. [175] táukua aulajangiússatik agdlagkanik túngavigssaĸartísínáungínamíkik inuit oĸausê sujuaissamingnitdlo oĸalugtuarsiat sâgtariaĸartarpait. kisiáne adventimik ajoĸersuissut nalunaiautigssaĸ atausĩnaĸ iluarisínauvât, tássa Gûtip oĸausia. “bîbile, bîbile kisime,” tássa najorĸutarissât. isumaĸatigíngisaisa bîbilimit ugpernarsautigssarsineĸ saperdlutik ilaorutigdlîneĸ mitautigingningnerdlo atortoriniarpaît. pivfigssaĸ, aningaussat pigínáussuseĸarneritdlo atortorineĸarput inuit nuánârdlutik Nâlagkamik tikiuterĸingnigssânik utarĸivdlutik iluartumigdlo inûniardlutik inoĸatigissamingnik ánáussissup tikiuterĸingnigssânut piarêrsarĸussissut ajoĸuserniardlugit.

ajortunik tamanik pilersitsissûssartup adventimik nalunaerutip súniutai akornuserniáinarnagit oĸariartortoĸ nangmineĸ aserorniaraluarpâ. Millerip bîbilip sagdlusuíssutâ issertúngivigdlugo tusarnârtine navêrtarpai ajortuliornerat ingmingnutdlo ĸujaginerat píssutigalugo, oĸausîsalo ersserĸigdlutigdlo torratdlaissut akerĸertítarpai. nalunaerutigissânut ilagîgsoĸatigîngne ilaussortaussut akerdlilînerata inuínaunerussut sapĩnerulersipait sule ingassangnerussumik iliulersitdlugit, akerailo atausiardlutik piarêrsaraluarput Miller atautsimîvfigissamit ĸimagugpat toĸúniarumavdlugo. íngilitdle iluartut inugpagssuit akornáne najorpât, tamákualo Hâta angutitut atissisimassup Nâlagkap kivfâ eĸisimíssiutdlugo ĸíngarssuissunit autdlarupâ isumangnaitsumik najugagssamut. suliagssâ sule nãmagsineĸarsimángilaĸ, Sãtanilo autdlartitailo sujunertarissamingne pakatsisitáuput.

mianerssorĸússutit Gûtip ukiorpagssuit ingerdlanerisigut kivfamigut silamiunut nagsiútarsimassai taimatut ugperiumaneĸángítarsimáput. ulerssûp sujornagut inuit gûtĩpatdlârnerssuat perĸutigalugo Gûtip ulerssuaĸ pilersítariaĸaleramiuk sujunertarissaminik nalunaerfigerĸârpai avĸutigissamingnit ajortunit sangunigssamut pivfigssaĸarsínaorĸuvdlugit. ukiune 120-ne mianerssorĸussáuput sângniarĸuneĸardlutik, Gûtip kamangnera aserûtigssãnik sarĸúmiúneĸarĸunago. kisiáne mianerssorĸússutaussoĸ asule oĸalungnerusorât, ugperíngilâtdlo. gûtĩssutsimingne igtôrnatik Gûtip autdlartitâ mitautigât, ilungersortumik oĸaorĸigsârutai soĸutiginagit, agdlâtdlo angneruniartutut pasigdlerdlugo. angutip atautsip ĸanoĸ illvdlune nunamiut pingârtortait akerdlilísavdlugit sapîserfigisínausavai? Nûap nalunaerutâ ilumôrpat, sôrme tauva silamiut tamarmik tamána pâsivdlugulo ugperisínáusángínerpât? angutip atautsip nalunaerutâ tûsintiligpagssuit ilisimássutãnut akerdliussoĸ! mianerssorĸússutigissâ ugperineĸ saperpât, umiarssuânutdlo ĸimâvfigssarsisínáungitdlat.

mitautigingnigtut píngortitat takorĸussarpait — aussauneratalo ukálneratalo nikítáunerat, atdlârĸik siagdlerfiujuitsoĸ, narssautit [176] ĸorsôrĸigsut únuaunerata kanerneranit saimassumit tumánguersartitaussartut — suaorputdlo: “ássersûtinik oĸalúngínerpa?” iluartumik oĸalũssissoĸ silaĸardluángitsutut nikagât, alĩkutagssarsiornigssardlo avĸutigissatigdlo ajortut aitsât taima kajungeritigalugit. ugpíngíssutsimíkutdle pissugssaĸ sujuligtûtigineĸartoĸ píngitsôrtíngilât. Nâlagkap gûtĩssusiat sivisûmik nãmagalugo sângnigssamut pivfigssaĸartitdluaraluarpai, kisiáne pivfigssaĸ nagdliungmat sáimáuneĸarnigssamingnik narrugingnigsimassut Nâlagkamit erĸartũneĸardlutigdlo pitdlarneĸarput.

Kristuse oĸarpoĸ tikiuterĸigfigssamine inuit taimatútaoĸ ugpíngitsigiumârtut. sôrdlo Nûap nalâne inuit “pâsinagulo, aitsâtdle ulerssuaĸ nagdliungmat tamaisa nungutitdlugit, taimátaoĸ íkumârpoĸ inûp ernerata tikiuvfigssâne”.(Mat. 24, 39). Gûtimit ínugtarineĸartutut navsuertut silamiunut ilángugpata táukunatutdlo inerterĸutaussumik tîngassardlutik; silamiut inûvdluatârpatdlârnerat ilagîngnit inûvdluatârutigineĸalerpat; katítut sujarnúneĸarpata tamarmigdlo ukiorpagssuarne timimíkut inûvdluarnigssaĸ isumavdlûtigigpássuk — tauva nuánersumik takordlûgait túngavigssaĸángitsumigdlo isumavdluarnerat ĸilangmit ingnâtdlagiarnertut tássángáinartigissumik kipitíneĸarumârput.

sôrdlo Gûtip kivfane autdlartíkâ silamiut ulerssuaĸalerneranik mianerssorĸujartordlugit, taimatútaoĸ autdlartitat ĸinigkane autdlartípai erĸartũssinigssarssûp ĸanigdlinera nalunaerutigiartorĸuvdlugo. sôrdlulo Nûap nalâne inuit ĸavsît iluartumik oĸalũssissup sujuligtûtigissainik igdlautigissaĸartut, taimatútaoĸ Millerip nalâne ĸavsîúput — agdlât Gûtip ínugtaisut navsuertut akornáne — táussuma mianerssorĸússutaussumik oĸausînik mitautigingnigtut.

sunalo píssutauvdlune Kristusip tikiúnigssânik nalunaiaineĸ ilagîgsoĸatigîngne taima ilalerneĸángitsigâ? Nâlagkap tikiúnera iluaitsunut perdlungnik aserugaunigssamigdlo nagsataĸardlune iluartunut nuánârutigssamik neriûtigssamigdlo nagsataĸartugssauvoĸ. sagdlusuíssuterujugssuaĸ tamána Gûtip ĸitornaisa ĸanordlũnît ilissúkut tugpatdlersautigiuarsimavât. sôĸ sagdlusuissut Gûtiussordlo tamatuminga píngortitsissoĸ ínugtarissãtut navsuertunit mamiatsautigineĸarpat? Nâlagkavta nangminêrdlune ajoĸersugkane ima neriorssorpai: “inigssioriartorêruvsilo kingumut tikiúkumârpunga, uvavnutdlo pisíkumârpavse naj ugkavnêrĸuvdluse. ” (Juán. 14, 3). ánáussissup nãkigtartup ajoĸersugkame kiserdliortutut misiginerat aliasungneratdlo pâsisimavdlugo íngilinik autdlartitsivigai neriorssordlugitdlo ĸilaliarnermisut piviutigissumik tikiuterĸigkumavdlune. ĸilangmut issigiuartitdlutik asangâgartik áungartínago alarnavêrsârdlugo oĸautsit máko tusâvdlugit sianigilerpait: “ukorsê angutit Galilîamiûssuse, sôĸ ĸeĸarpisr ĸilangmutdlo ârdlungavdluse? [177] Jîsuse táuna ilivsínit ĸilangmut pavungnartitaussoĸ taimaitdlune tikiúkumârpoĸ, sôrdlo ĸilangmut autdlartoĸ takugigse.” (ap. sul. 1, 11). íngilip oĸausîsigut neriulerĸigsitauput. ajoĸersugkat “Jerûsalâmut uterput tipaitsungârdlutik; nâlagfingmitainarputdlo Gûte únersiutigalugo ĸutsavigalugulo”. (Lúk. 24, 52. 53). tipaitsûtigissât tássáungilaĸ Jîsusip ĸimagsimangmatik silap matuma misiligutainik ússernartuinigdlo akiugaĸartariaĸartitdlutik; ingilitdle Jîsusip tikiuterĸingnigssânik neriorssûtât tipaitsûtigât.

Kristusip tikiúnigssânik nalunaerut, sôrdlo taimane inúngornera íngilinit Bîtdlîmime savanik pârssissunut nalunaerutigineĸarnerane, ilumut asassaĸartut táussuma tikiuterĸingnigssânik bîbilip nalunaerutâ, tikiuterĸârnermisut mitautigineĸarnanilo nikagineĸarnanilo narrugineĸartugssaunane, kisiáne píssauneĸardlunilo nâlangnardlunilo ínugtane ánáukiartordlugit. ánáussissumut-una asangníngitsut táussuma tikiúnigssânik kigsauteĸángitsut; ilagîgsoĸatigîtdlo Gûtimit nigortersimanerat nalunaerutip ĸilangmit nagsiússaussup ûmitsautigineĸarneranit akerartorneĸarnersnitdlo ersserĸingnerussumik ugpernarsautigssaĸángilaĸ.

nalunaerutigissamik ilagsingnigsimassut ánáussissimik tikiúnigssâ ĸilanârivigdlugo utarĸivât. pivfigssaĸ nâpísavdlugo isumavdluarfigissât ĸanigdlivoĸ, ilungersortunigdlo erĸarsauteĸardlutik utarĸíput. Gûte inûvdluarnartumik uníngavigât, áipâne erĸigsíssutigssap ĸularnavêrĸutigissânik. kialũnît neriũmik tamatumínga tatigingningnermigdlo tamatumínga misigissaĸarsimassup akúnerit utarĸivfît tamáko puiorsínáusángilai. pivfigssap sujornagut sapâtit akúnerine kingugdliussune silamiutut suliagssat amerdlanertigut uníngatĩnarnêrúput ilumôrdlutik ugpertut ũmatimíkut erĸarsautitik misigíssutsitigdlo tamaisa perĸigsârtumik misigssorpait, sôrdlo toĸulerdlutik ínangassut pissartut, akúneritdlo ardlaĸángitsúnguit ĸângiugpata issitik silamiorpalugtunut sunut tamanut matussugssaussutut. tamarmik pâsivât ilumíkut ánáussissoĸ nâpíniásavdlugo piarêrsartariaĸardlutik. ĸaĸortunik “atissait” tássa tarnimíkut minguíssuseĸ, píssuseĸ Kristusip sáimautaussumik auagut ajortaiarneĸarloĸ. ĸanortoĸ Gûtip navsuertumik ínugtaisa akornáne sule inoĸarniarile taimatut ũmatimingnik misigssuiumavdlutigdlo taima aulajaitsigissumik ugperumassunik! Nâlagaĸ taimatut manigûvfigiuardlugo ĸinussarnermíkut sáimáussutip igsiavíssârssua savssarfiginiarsimagaluaruníko mãnákornit misiligtagartunerungârsimásagaluarput. ĸinussoĸángípatdlârtarpoĸ ilumôrtumigdlo ajorteĸarnermik pâsisimangningneĸángípatdlârdlune, ûmássusilingmigdlo ugpernerup amigautaunerata kingunerissânik inuit ĸavsît sáimáunelenrneĸ utertitsissivta taima nãmagtigissumik pigssarsiarititâ pigíngitdluínarpfit. [178]

Gûtip ínugtane misiligkumasimavai. agssâta pruvfîtit uvdluisa nautsorssorneĸarneráne pâsinerdlugaĸ issertorsimavâ. tikiúnigssamik ugpertut kúkuneĸ malugingilât, pâsinerdlugardlo akerdlilîssuisa ilisimatunerssáinitdlũnît nanineĸángilaĸ. táuko oĸarput: “pruvfîtit uvdluinik nautsorssuinerat erĸorpoĸ. pisimassugssaĸ pingârtorujugssuaĸ ĸanigdlivoĸ, kisiáne táunáungitsoĸ Millerip sujuligtûtigissâ. pissugssaĸ tássauvoĸ silamiut sângnigssât, tássaunanilo Kristusip áipagssânik tikiúnigssâ.”

1844-me utarĸivfik ĸângiúpoĸ, Kristusilo tikiutíngilaĸ ínugtane ánáukiartordlugit. ilumôrdlutik ugperdlutigdlo asangnigdlutik ánáussissimingnik utarĸisimassut alianartumik pakatsíput. kisiáne Gûtip sujunertarissâ nãmagsineĸarpoĸ: sarĸúmernigssaminik ugperissaĸartutut navsuertut ũmatait misiligpai. tamákua ilait ĸavsît ersinerínarmik perĸuteĸardlutik sulisimáput. ugperissamik navsuernerisa ũmatait inûsiatdlũnît súnîvigisimángilât. pissugssaĸ utarĸissaĸ píngitsôrmat inuit tamáko oĸarput ugguarnatik, Kristusivme tikiúnigssâ ugperíngisáinarsimavât. ilumôrdlutik ugpertut aliasungneránik ilaorutigdlîssut tamáko sagdlersarait.

kisiáne Jîsusip katerssârssuitdlo ĸilangmiussut inuit misiligausimavdlutigdlo ilumôrtut, kisiáne pakatsisimassut, nãkigalugit alákarpait. [179]

Kapitel 20—mianerssorĸússut sûsupagissaĸ

Kistusip áipagssânik tikiúnigssâ ajoĸersũssutigititdlugo William Millerip suleĸataisalo sujunertatuarisimavât inuit súnîviginiásavdlugit erĸartũssivigssamut piarêrsarĸuvdlugit. kristumiússusermik navsuertut eĸêrsarniarsimavait ilagît erĸortumik neriûtigissât kristumiututdlo itinerussumik misiligtagaĸartariaĸarnerat pâsiniarĸuvdlugit. taimatútaoĸ suliniarsimáput sâgsimángitsut pâsitíniardlugit ajortitik perĸigsimíssutigalugit ernĩnaĸ Gûtimut sâgtariaĸarneránik. “kinalũnît ingmíkôrniaĸatigîngnut ugperissagssarsiornermilũnît peĸatigîngnut sûssunutdlũnît sâgtíniardlugo sulíssutigissaĸángitdlat. taimáitumik peĸatigît ingmíkôrniaĸatigîtdlo tamaisa sulivfigait táukua ârĸigssugaunerat nâlagarsiortitsineratdlo akuliuvfiginagit.”

“sulinivne tamatigut,” Miller oĸalugpoĸ, “ilagîgsoĸatigîorêrsunit avdlaussumik ingmíkut ítumik pingârtitagssamik atulersitsinigssamik kigsautigissaĸarsimángilanga ilagîgsoĸatigîtdlo ardlait ardlaisa akornutigssãnik iluaĸuserniángisáinarsimavdlugit. tamaisa iluaĸuserumavdlugit kigsautigâra. kristumiut tamarmik Kristusip tikiulerĸingnigssânik isumavdlûtigssaĸ nuánârutigísagât ĸularíngínavka, uvavtutdlo isumaĸángitsut ajoĸersũmik tamatumínga ilagsingnigtunik asangníngínerunigssât ilimagíngínavko, taimáitumik ĸaĸugulũnît ingmíkut atautsimĩtariaĸartalernigssaĸ erĸáingilaralũnît. kigsautigissatuáka tássa tarnigdlit Gûtimut sâgtíniarumavdlugit inoĸatíkalo súnîviginiarumavdlugit ũmatimíkut piarêrĸuvdlugit Gûtertik erĸigsivdlutik nâpísínaorĸuvdlugo. sulinivkut sâgtitaussut amerdlanerssaisa ilagîgsoĸatigîorêrsut ilánguvfigait.” (Bliss).

suliniarnerata ilagît amerdliartortingmagit tamána sivisúngíkalunrtumik iluaĸutaussutut issigineĸarpoĸ, kisiáne oĸalũssissartut ugperissagssarsiornermilo sujulerssuissut adventimik ajoĸersût akerdlilernialeramíko oĸalugtarfingnit akornusersuínarnago ilagîgsortatik inertertalerpait Kristusip tikiuterĸingnigssânik oĸalugiautinut ornigútarĸunagit agdlâtdlo oĸaloĸatigĩsavdlutik atautsimĩtarnermingne neriûtigissartik oĸaloĸatigĩssutigissarĸunago. taimáitumik ugpertut ajornartorsioĸaut. ilagîgsoĸatigît atavfigissatik asavait ĸimagkusúngíkaluardlugitdlo, kisiáne Gûtip oĸausiata nalunoprutâ issertorneĸartitdlugo sujuligtûtinigdlo misigssuerĸussáungí- [180] nertik takuvdlugo, tauva Gûtimut ilumôrumagunik nâlagarsiuínarneĸ saperdlutik misigíput. Gûtip nalunaerutânik isertitsiumángitsut Kristusip ilagîgsortaisut “sagdlusuíssutip sukâtut túngaviatutdlo issigineĸ saperpait. taimáitumik ilagît atavfigisimassatik ĸimásavdlugit píssutigssaĸarsoríput. 1844-p aussaunerane inuit 50.000 migssiliordlugit amerdlássusigdlit ilagîussunit ĸimagúput.

tamatuma migssangajâne Amerikame nâlagauvfeĸatigîngne ilagît amerdlanerit malungnartumik avdlangûteĸarput. ukiorpagssuit ingerdlaneráne timíkut píssusilersûtit ilerĸutdlo kinguariartuârsimáput, tamatumalo peĸatânik ãma anersãkut inûnerme kinguariartorneĸarsimavdlune. ukiumile taineĸartume, nuname ilagîngne tamangajangne tássángáinaĸ nákariarneĸarpoĸ. mássa tamatuma píssutâ ugpernarsarneĸarsínaugunángíkaluartoĸ, tamána malugineĸarpoĸ ardlalingne oĸalugtarfingne avîsinilo oĸatdlisigineĸardlune.

atuagagssiame “Religious Telescope”-me ima agdlagtoĸarpoĸ: “mãnákutut ugperissagssarsiorníkut aserũkiartornermik taima angnertutigissumik takussaĸángisainarpugut. ilagît ilumut eĸêrdlutik nâgdliungnartup tamatuma píssutigissâ pâsiniartariaĸarpât; Sîunimingme asangnigtut kíkutdlũnît tamána nâgdliungnartutut misigissariaĸarpât. sângniartartut ikíssusiat akugtússusiatdlo ajortigdlit-dlo ugperissagssáungingajagtumik sorráissusiat erĸaiguvtigo aperissariaĸarpugut: “Gûtip saimaniásavdlune puiorsimanerpa? imalũnît: “sáimáussutip matua matusimanerpa?”

píssusiussoĸ taimáitoĸ nagdliutíngisáinarpoĸ ilagîngne píssutigssaĸartínane. anersãkut ítumik târsiorneĸ inuiaĸatigît, ilagît inuitdlo atausiákât misiligtagât Gûtip taimungâinaĸ sáimáussiumajungnaerneranik tugpatdlersaiumajungnaerneranigdlũnît píssuteĸartángilaĸ. nagguveĸatigît jûtiussut Kristusip nalâne oĸálugtuarissaunerat ersserĸivigsumik ássersûtigssauvoĸ sagdlusuíssúmut tamatumúnga. silamiússusermut túniúnikut Gûtimigdlo oĸausianigdlo puiorníkut ũmatait nunamiorpatdlagdlutigdlo piumássusipiloĸalersimáput. taimáitumik Mísiarsip tikiúnera sianigíngilât, angneruniarnermingnilo ugpíngínermingnilo utertitsissoĸ narrugât. taimáikaluartordle Gûtip inuiaĸatigît jûtit ánássutip pivdluarĸússutainik ilisimatíniarungnáingilai; kisiáne sagdlusuíssúmik narrugingnigsimassut ĸilangmit tuníssutaussoĸ piumajungnaivigsimavât. “tâĸĸaumaníngortísimavât ĸaumanerdlo târtúngortísimavdlugo”, kîsalo ĸáumarĸut ilumiugissartik târsisísimavât, ilalume târssuaĸ tamána angeĸaoĸ!

inuit kristumiutut ilerĸoĸarnerat Sãtanip sujunertarissainut nalerĸúpoĸ, Gûtimik mianerissaĸarneĸ ûmássusilik amigautigineĸáinarpat.

íngilip nalunaerutâ sujugdleĸ sarĸúmersitat kapitalit 14-iáne er- [181] ĸartorneĸartup, Gûtip erĸartũssivigssâta tikiutilernera nalunaerutigîtigalugo inuitdlo kajumigsârniautigalugit Gûte mianererĸuvdlugo atarĸerĸuvdlugulo, sujunertarâ Gûtip ĸitornai navsuertut silamiut aserûtaussumik súnîneránit ingmíkôrtíniásavdlugit eĸêrsarumavdlugitdlo silamiorpatdlangnitik tunússinertigdlo pâserĸuvdlugit. nalunaerutíkut tamatumûna Gûtip ilagît mianerssorĸússúmik nagsísimavai ilagsineĸáinarsimagune ajoĸutinut Gûtimut avigsârutaussunut ajugáussutigssáusagaluartumik. ĸilangmit nalunaerut ilagsisimagaluaruniko ũmatimíkut Nâlagaĸ manigûvfigalugo kînânutdlo savssarnigssamingnut piarêrsardlutik, tauva Gûtip anersâ píssâuneralo akornáne sarĸúmersitausimásagaluarput. taimáisimagpat ilagît atausiussúseĸ, ugperdluarneĸ asangningnerdlo angusimásagaluarpait, sôrdlo apustilit uvdluine ugpertut “ũmatimíkut tarnimíkutdlo atausiussut”, sôrdlulo “Gûtip oĸausia sujôranatik oĸalûtigigât” ãmalo “Nâlagardlo ánagtunik uvdlut tamaisa ilagîngnut ilángússissartoĸ.” (ap. sul. 4,32.31; 2,47).

kingunerissat taima pivdluarnartigissut adventimik nalunaerúmik ilagsissaĸartut misigait. ugperissagssarsioĸatigîngnit ássigĩngitsunit pissarput, kisiáne peĸatigîusimassune avigsârutausimassut pêrsitauvdluínarput. ugperissat navsuerutigineĸartarsimassut ingmingnut akerdliussut seĸumisitauvdluínarput, ukiune tûsintilingne nunome nâlagauvfigssamik neriûtigissaĸ ĸimangneĸarpoĸ, Kristusip tikiuterĸingnigssânik isumaliutit kúkussut narĸingneĸarput, angneruniarneĸ silamiututdlo íkumássuseĸ pêrput, nâpertuivdluángitsumik iliorsimanerit iluarsineĸarput, ũmatit tipaitsungnartumik atnusioĸatigîlerput, asangningneĸ tipaitsungnerdlo kisimiulerput. ajoĸersûtip tamatuma ilagsingnigtut amerdlángitsut taima misigissaĸartísínausimagpagit, tamarmik ilagsisimagaluarpássuk, tamaisa taimatut misigissaĸartísimásagaluarpai.

kisiáne ilagîgsoĸa tigît nalingínait mianerssorĸússut ilagsíngilât. “Israilip nagguvigissainik pârssissutut” oĸalũssissartuisa sujugdliuvdlutik Jîsusip tikiúnigssânik nalunaeĸutit takussariaĸarsimagaluarpait, kisiáne sagdlusuíssut ilisaringilât, pruvfîtip nalunaerutaisigut uvdlutdlũnît nalunaeĸutaisigut nâmik.

íngilip sujugdliup mianerssorĸússutânik narrugingningnermíkut Nâlagkap nangminermingnik ánássutigitiniagâ narrugât. sáimáunermik oĸariartortoĸ ajoĸutinik Gûtimit avigsârutaussunik iluarsáisagaluartoĸ narrugât, silamiutdlo sule kajungerneruvdlutik ikíngutiginialerpait. tamássa ilagîgsoĸatigîngne ukioĸ 1844 uípatdlernartumik silamiorpatdlangnernut, tunússinermut anersãkutdlo ítumik toĸunermut píssutaussut ilât.

ínglilt sarĸúmersitat kapitalit 14-iáne erĸartorneĸartut sujugdlersât avdlamik malingneĸarpoĸ, táunalo nalunaerpoĸ: “úpí- [182] poĸ, úpípoĸ Bâpale angisôĸ, inuiaĸatigît tamaisa vĩnimik kamáumik uverssarnerme pianik ímíkamigit.” (sarĸ. 14,8). Bâpale isumaĸarpoĸ uiverneĸ. agdlagkane iluartune oĸauseĸ táuna ugperissamut sagdlussumut tunússissumutdlũnît taigûtigitíneĸarpoĸ.

sarĸúmersitat kapitalit 14-iáne íngilip nalunaerutâta áipâ aitsât 1844-me aussaunerane nalunaiautigineĸarpoĸ, taimaníkutdlo mianerssorĸússu tigineĸarfigisimassáine ilagîgsoĸatigîngnut túngatíneĸarneruvoĸ, tássanime ilagîgsoĸatigîngne tunússineĸ pilertornerpausimavoĸ. íngilivdle áipâta nalunaerutâ 1844-me nãmagdluínartumik erĸûtíneĸángilaĸ. taimaníkut ilagîgsoĸatigît anersãkut ítumik úpíput adventimik nalunaerutip ĸáumarĸutâ narrugigamíko, kisiáne úpíneĸ tamána nãmagdluínartũngilaĸ. uvdlune tamákunane ingmíkut ítumik sagdlusuíssutaussunik narrugissaĸartuarníkut itinerussumut nákariartortuarsimáput. taimáitordle oĸarsínáungilagut “úpípoĸ Bâpale . . . . inuiaĸatigît tamaisa vĩnimik kamáumik uverssarnerme pianik ímíkamigit”. tamána sule inuiaĸatigîngne tamane nãmagsineĸángíkatdlarpoĸ. silamiorpatdlagtut anersâvat sagdlusuíssutinigdlo misilingneĸarsimassunik nalivtíne atortûssunik soĸutigissaĸángíneĸ ilagîgsoĸatigîngne nâggârtune silarssuarme tamanĩtune angnertusiartuínarsimavoĸ, ilagîgsoĸatigîtdlo tamáko erĸartũssúme ánilârnartume íngilit áipâta nalunaerutigissâne ilángússáuput. kisiáne tunússineĸ sule nãmagdluínalersimángilaĸ. bîbilime agdlagsimavoĸ Nâlagkap tikiúnigssâ sujorĸutdlugo “Sãtanip súnîneragut nalingínarmik kivdlingnartulianik nalunaeĸutinigdlo tupingnartulianigdlo sagdlunernik,” ãmalo “ilumôrnermut asangningnigssaĸ ánássutigssaraluârtik ilagsíngingmássuk,” perĸujumârai “támarnartut sualugtut táukunúnga perĸúsagai sagdlunerit ugpererĸuvdlugit”. (2 Tás. 2, 9-11). píssusigssaĸ tamána anguneĸarêrpat kristumiunilo tamane ilagît silamiunut kátutivingneĸarêrpata aitsât Bapalip úpínera nãmagsivísaoĸ. avdlángoriartorneĸ ingerdlarussârpoĸ, sarĸúmersitatdlo 14, 8-ata erĸûtineĸardluínarnigssâ sujunigssame piumârpoĸ.

ilagîgsoĸatigîngne Bâpalíkúne anersãkut ítumik târsiorneĸangâraluartoĸ Gûtimitdlo avigsâruteĸaraluartut, taimáitordle ilumôrdlutik Kristusimik malingningniartorpagssuit tamákua akornánĩput sule. ilarpagssuisa sagdlusuíssut ingmíkut ítumik uvdluvtínut mákunúnga túngassoĸ takusimángisáinarpât. ikigtũngitsut mãnákut píssusertik nãmaginago ĸáumarĸutigssaĸ ĸaumanerussoĸ erinigât. Kristusip ássinga nanísanago ilagîgsoĸatigîngne atavfigissamingne ujartaraluarpât. ilagîgsoĸatigĩkûtât tamákua sagdlusuíssut ungasigdliartuínardlugo silamiut ĸanigdliartuínarmutigik ássigĩngitsut táuko mardluk ássigĩngínerujartortuásáput kîsulo avigsârnermik kinguneĸarumârdlune. pivfigssaĸ nagdliúkumârpok, tauvalo avdlanik ta- [183] manik angnerutitdlugo Gûtimik asassaĸartut máko atássuteĸarfigiuarneĸ sapilisavait “Gûte píngíneruvdlugo inûvdluautigssanik kajungerissaĸarnerussut, Gûtimik mianeringnigtûssâraluardlutik píssauneranik narrugingnigsimassut”.

sarĸúmersitane kapitalit 18-iata pivfigssaĸ uparuartorpâ nagdliúkumârtoĸ ilagît sarĸ. 14, 6. 12-ime mianerssorĸússutit pingasut narrugisimagamíkik píssuseĸ íngilit pingajuata sujuligtûtigissâ angusimalerpássuk, inuitdlo sule Bâpalimĩtut ilagîgsortainit ĸimaguterĸussauvdlutik ĸaerĸuneĸarpata. silamiut nalunaerutisiagssaisa tamána kingugdlersariumârpât, suliagssanilo nãmagsiumârpâ. “sagdlusuíssúmik ugperingníngitsut iluáinermutdle kajumigtut” támarnartunut sualugtunut perĸussauvdlutik sagdlunerit ugperilerpatigik, tauva sagdlusuíssutip ĸáumarĸutâta ilagsiumavdlugo ũmatimingnik angmatitsissut tamaisa ĸíngorfigiumârpai, Nâlagkavdlo ĸitornaisa taimailissúkut Bâpalimĩtut tamarmik ĸaerĸuneĸarneĸ sianigiumârpât: “táussumánga anigitse, ínugtáka!” (2 Tás. 2, 13; sarĸ. 18,4). [184]

Kapitel 21—sujuligtûtit erĸûtíneĸartut

Nâlagkap tikiúnigssâ pivfigssákut ilimagineĸartúkut píngitsôrmat — 1844 upernãkut — tauva ugperdlutik tikiúnigssânik utarĸisimassut ĸulaleratdlardlutigdlo nalornileraluarput. silamiunit pakatsisitaussutut sagdloĸítagaussututdlo issigineĸaraluardlutik Gûtip oĸausia sule tugpatdiersautigât. inugpagssuit agdiagkat iluartut misigssortuarpait, ugperissamingnut ugpernarsautigssat misiligdlugit sujuligtûtitdlo ilisimassagssarsiorfigalugit ĸáumarsagaunerujumavdlutik. bîbilip nalunaerutâ ugperissãnut tapersersûtaussoĸ ersserĸigsutut aulajaitsututdlo ípoĸ. nalunaeĸutit paitsûgagssáungitsut Kristusip tikiúnigssâ piârtumik pissugssatut uparuarpât. Nâlagkap pivdluarĸússutâ, ajortigdlit sângnerisigut kristumiutdlo akornáne anersãkut ítumik eĸêrsailerĸingníkut, nalunaerutip ĸilangmit pisimanera nalunaiautigisimavâ. ugpertutdlo pakatsisimaneĸ nauk navsuiarsínáungíkaluardlugo misiligtagkamíkut Gûtimit tasiorneĸarsimanertik ĸularutigíngilât.

sujuligtûtit Kristusip tikiuterĸingnigssânut túngasorisimassait ajoĸersûtinik. mãnákut nalorninermingnut písanganermingnutdlo nalerĸútunigtaoĸ ilaĸarput, tamákulo tugpatdlersautigalugit ugperdiutik mãnákut nalorninartorsiutigissamik pâsinarsiumârnigssât neriûtigât. sujuligtûtit tamáko liât agdlagsimavoĸ Hab. 2,1-4. pakatsinerup kingornagut agdlagsimassoĸ mána pingârutiligssuartut sarĸúmerpoĸ: “takordlûgaĸ atortûvoĸ, pivfigssaĸ erĸordlugo erĸûtíneĸásaoĸ, uniúsanane torâgaĸ ornigpâ; mulugpat, tauva utarĸiuk; tikiutísaorme; tikiutíngitsũsángilaĸ. ... iluartoĸ ugpernermigut inũsaoĸ.”

utarĸissut nuánârput, autdlarĸáumik naggatigssamigdlo ilisimassup pakatsinigssartik sujumut nalúngerêrdlugo sujôrángínermik tugpatdiersautigssamigdlo tunisimangmatik. agdlagsimassune taimáitunik oĸaorĸigsâruteĸángíkaluarpat Gûtip oĸausianut tatigingningnertik aulajangiutdlugo taimatut misiligauvfingmingne nãmagigtardiutik utarĸineĸ sapersimásagaluarput.

Matîusip agdlagâne kapitalit 25-áne niviarsiat ĸulit pivdlugit ássersûtivtaoĸ adventisiortut misiligtagât ĸáumarsarpâ. ássersũme tássane kangiamiutut katínigssaĸ ássersûtigineĸarpoĸ.

“tauva ĸilangmiup nâlugauvfia imáikumârpoĸ sôrdlo niviarsiat [185] ĸulit, táuko ĸutdlilissardiutik uvigssaĸ pâriartordlugo ánivigât, táukuale ilait tatdlimat sianisũput tatdlimatdlo sianîtsûvdiutik. sianîtsut ĸutdlilissaraluardlutik igínerusissángitdiat. sianisûtdle pûgutaussamingne igínilissarput ĸutdlitigdlo nagsardlugit. uvigssardlo mulungmat tamarmik uernaierput sinilerdlutigdlo. únuardle ĸiterarmat suaorpalulerput: “ata, uvigssaĸ aggerpoĸ, pâriartordlugo ánivigisiuk!”

uvigssap tikiunera Kristusip tikiúnigssâtut pâsineĸarpoĸ, sôrdlo tamána íngilip sujugdliup nalunaerutâne nalunaerutigineĸartoĸ. tikiuterĸajâlernerane angnertûmik eĸêrsaineĸ niviarsiat uvigssamik nâpigiaineránut nalerĸiúneĸarpoĸ.

uvigssap mulunera ássersûtauvoĸ Nâlagkap ilimagineĸarnerminit ĸângiútôrneranut, pakatsinermut kinguartitsinertutdlo ítumut. nalornilerfikut tamatumûna ilungersúngitsut soĸutigingningnerat katsorna aulalerpoĸ, kisiáne ugpernermingne bîbilimik ilisimassaĸarnermik nangminerissamik túngaveĸartut ĸaersoĸ tungmarfigât pakatsinerup malîsa úpitísínáungisât.

“uvigssardle mulungmat tamarmik uernalerput sinilerdiutigdlo. únuardle ĸiterarmat suaorpalulerput: “ata, uvigssaĸ aggerpoĸ, pâriartordlugo ánivigisiuk! tauva niviarsiat táuko tamarmik iterput, ĸutdlisigdlo iluarsarniaierpait.” (Mat. 25, 5. 7). aussame 1844-me uvdlut 2300 nâsorineĸalerĸârmata nalunaerut tamána bîbilip oĸauserpiainik nalunaerutigineĸarpoĸ: “ata, uvigssaĸ aggerpoĸ!”

eĸêrsainermut tamatumúnga píssutaussoĸ tássa pâsineĸarmat Artarssartap Jerusalât ĸarmarĸerĸuvdlugo inássutâ uvdlunut 2300-nut autdlarnerfiussoĸ Kristusip inúngornerata sujornagut ukiume 457-ime ukiákut, isumaliutigineĸarĸârneratutdlo ukiup autdlartilerneragut pínane, atulersitaussoĸ. ukioĸ Kr. suj. 457 ukialernera autdlarnerfigalugo ukiut 2300 nâssugssáuput ukiákut 1844-me.

taimatútaoĸ testamentitorĸame agdlagsimassut ugpernarsautáuput “ivdlernartûtip salingneĸarnigssâta” ukiákut pisimanigssânut.

ássersûtigssat Kristusip tikiuterĸingnigssânut túngassut erĸûtíneĸarput pivfigssákut ássersûtigssatut kivfartũssinerme uparuarneĸartúkut. israilíkúne ivdlernartûtip salingneĸarnera imalũnît uvdloĸ sáimáunartitsivigssuaĸ nagdliúpoĸ jûtine ĸáumatit arfineĸ áipâta uvdluisa ĸulingáne (3 Môrs. 16, 29-34). palasiunerup israilikut tamákerdlugit ivdlernartũmit sáimáunarterêrdlugit savssardlune inuiaĸatigît pivdluarĸungmagit. taimatut ilimagineĸarpoĸ Kristuse sarĸúmísassoĸ nunalo mingulásagâ ajortinik ajortilingnigdlo piunêrússiníkut, ínugtanilo utarĸissut toĸujuíssusermik pivdluarĸúsagai. ĸáumatit arfineĸ áipâta uvdluisa ĸulingat, uvdloĸ sáimáunurtitsivigssufiĸ, ivdlernartûtip minguiarneĸorfigssâ, ukiume 1844-me nagdliúpoĸ ortûpairp 22-áne táussutíneĸardlunilo Nâlagkap ti- [186] kiuvfigssâ. tamána uvdlut 2300 ukiákut nânigssãnik ugpernarsautigssanut sarĸúmiúneĸarêrsunut nalerĸúpoĸ, pâsissardlo agssortugagssáungitsutut ípoĸ.

utarĸivfik sinigfiussoĸ Matîusime kapitalit 25-áne uvigssap aggerneranik kinguleĸarpoĸ. tamána ugpernarsautigssanut sujuligtũmit ássersûtigssanitdlo sarĸúmiúneĸartunut nalerĸúpoĸ. ugpernarsautit aulajaitsumik ugperineĸarput, ugpertutdlo tûsintilíkûtât “únuap ĸiterarnerane” suaortalerput.

eĸêrsainerup tamatuma nuna maligssuartut ingerdlaorfigâ. igdloĸarfingnit igdloĸarfingnut igdloĸarfigssuarnitdlo igdloĸarfigssuarnut kîsalo nunáinarme nunaĸarfêránguanut avíngarusimassunut ingerdlaorpoĸ, kîsalo Gûtip ínugtai eĸêrdluarput. eĸêrsainerme tamatumane ingassáussineĸ kanernertut seĸernup nuilernerane nungútarneratut pêrutivigpoĸ. ugpertut ĸularungnaerdlutigdlo angnikitdliorungnaerput, ũmatimíkutdlo neriugdlutigdlo sujôrajungnaerput. eĸêrsaineĸ tamána ingassáussinermik Gûtip oĸausia anersâvatalo súnînera amigautautitdlugit tákutíngitsũsángitsumik ilaĸangitdluínarpoĸ. píssutsimigut Gûtip kivfaisa israilíkutorĸane oĸaorĸigsârinermíkut manigũtumik Nâlagkamut ilãníkut sâgtitsissarneránut erĸainarpoĸ. ĸanoĸ ilissúkutdlũnît Gûtip sulineranik ilisarnaĸuteĸarpoĸ. nipitûmik nuánârtorssuaĸángilaĸ, kisiáne ũmatimíkut misigssuerĸigsârneĸarpoĸ, ajortinik navsuerneĸarpoĸ, silamiorpalungnermigdlo asigínaineĸardlune. akiûtdlutik ĸinussut nangmagât tássa Nâlagaĸ nâpísavdlugo piarêrsarneĸ. ĸinunermingne aulajaitdlutik Gûtimut túniúsimavdluínarput.

apustilit uvdluinit ugperissagssarsiorníkut angnertûmik eĸêrsainerne tamane ukiákut 1844-me eĸêrsaineĸ inuit nãmángíssusiánik Sãtanivdlo perĸusersiorneranik ilaĸángínerpausimavoĸ.

suaorut tutsiungmat: “uvigssaĸ aggerpoĸ, pâriartorsiuk!” iterdlutik “ĸutdlitik iluarsivait”; Gûtivdlo oĸausia aitsât taima soĸutigivdluartigalugo misigssortigilerpât. íngilit ĸilangmit autdlartitáuput nikalersimassut eĸêrsariartorĸuvdlugit nalunaerutdlo ilagserĸuvdlugo. suliniarneĸ tamána inûp ilisimatússusianut pínane Gûtip píssauneranut túngavoĸ.

taimane ugperneĸarpoĸ ĸinussup akíssutisíssutigissartagânik ugpernermik kajumigsautisinigssamik isumavdluartumik. sôrdlo sialuit nunamut parĸersimassumut torartartut, taimatut Anersâp iluartup ilumôrdlutik ujardlersut aterfigai. utertitsissimik kînânik katsorna takussaĸásangassut tipaitsungnermik oĸalugtuarissagssáungitsumik misigíput. Anersâp iluartup sáimarsaissumik píssaunerata ũmatit súnerpai pivdluarĸússutine ilumôrtunut ugpertunutdlo pivdluarĸússutigigamiuk.

nalunaerúmik ilagsingnigsimassut pivfigssaĸ Nâlagaĸ nâpísavdlu- [187] go neriugfigissartik mianerssordlutik ĸanigdliartorpât. uvdlãkut iterângamik sagdliutitdlugo nalorninaitsumik pâsiniartarpât Gûtip ilagsisimagâtik. ũmatimíkut atausioĸatigîgdluarput, ĸinoĸatigîgtaĸalutigdlo ĸínússeĸatigîngârtarput. nâpeĸatigîgfigssane kiserdliornartune nâpeĸatigîgtarput Gûte oĸaloĸatigiartordlugo, narssautinitdlo orpigpalingnitdlo nipit tusarssaussarput ĸínutinik ĸilangmut pavungnartitsissut. táukúnunga ánáussissup iluaringningnera uvdlormut inũssutigssanit pissariaĸarneruvoĸ, isumamíkutdlo nikatdlorsautigssaĸalerunik pêrneĸartinago erĸigsiumaneĸ ajorput. isumákêrfigineĸarnerup sáimautânik nalunaerut pigigângamíko tarnimíkut asassartik takúsavdlugo erinigissarpât.

kisiáne sule atausiardlutik pakatserĸigtugssausimáput. uvdlut utarĸivfît ingerdláput, ánáussissordlo tikiutíngilaĸ. tikiúnigssâ aulajaitsumik tatigalugo ĸilanârisimavât, mãnalo misigíput sôrdlo Mâria misigissoĸ ánáussissup ilerfa imaĸángitsoĸ tikitdlugo oĸarame: “nâlagara autdlarúsimavât, sumutdlo ilinerât naluvara.” (Juán. 20, 13).

silamiut ugpíngitsut sivisujâmik ánilângangârneĸ kigaitdlagsautigisimavât, nalunaerut taimáikaluartoĸ ímaĸa ilumôrsínausorigamíko. píssusiussoĸ tamána pivfigssaĸ ĸângiúkaluarmat ernĩnaĸ atorungnáingilaĸ. pakatsisimassut angneruniarfigísavdlugit sule sapîserneĸ saperatdlarput, kisiáne Gûtip kamangnerata nalunaeĸutânik tákútoĸángeriarmat ánilângasimanertik ajugauvfigalugo mitautigingnigtalerdlutigdlo ilârutigdlîssalerĸigput. inugpagssuit Nâlagkap tikiuterĸingnigssânik ugperissaĸartutut navsuersimassut ugperissaraluartik narrugilerpât. ĸularutigissaĸángínermingne aulajaitdluínarsimassut ilaisa tugdlûsimâraluarnermingne pakatsingârsimagamik silarssuaĸ ĸimagsínaujumavdlugo kigsautigigaluarpât. Jûnarsisut Gûte únerdlûtigât toĸulo inûnigssamit kigsautigineruvdlugo. ugpernermingne inuit avdlat isumáinik túngaveĸarsimassut Gûtivdlo oĸausia túngaviginago, mãnákut isúmatik avdlángorterĸísavdlugit taimatut piarêrsimatigíput. ilârutigdlîssut sángîtsut ánilângatûtdlo isumaĸatigssarsiarait. tamákulo tamarmik isumaĸatigîgdlutik oĸalugput matuma kingorna ánilângassariaĸásananilo isumavdluartariaĸásángitsoĸ. pivfigssaĸ ĸângiúsimavoĸ, Nâlagaĸ tikiúsimángilaĸ, silarssuardlo ímaĸa ukiune tûsintilingne ardlalingne táunaujuásaoĸ.

ilumôrdlutik ugperdluartut Kristuse pivdlugo sût tamaisa isumákêrsimavait najuineralo sujornatigut súkutdlũnît angnerussumik malugisimavdlugo. silamiut naggámêrutaussumik mianerssorĸusimavait, ajoĸersuissertigdlo ĸilangmiussoĸ íngilîlo piârtumik ilagilísasoralugit nalunaerúmik ilagsingnigkumangitsut angnertûmik tunuarfigisimavait. erinisungârdlutik ĸinusimáput: “ĸaigina, Nâlagaĸ [188] Jîsuse-â, piârtumik ĸaigina!” tikiúsimángilardie. kingumutdlo inûnerme isumakulûtit nanertûtait erssugkiuterĸigdlugit mãna silamiut mitautigingningnerat nikagingningneratdlo nãmagigtarnermingnut ugpernermingnutdlo ánilârnartumik misiligutitut atortariaĸarpait.

taimáitordle 1844-me pakatsineĸ ajoĸersugkat Kristusip sujugdlermik tikiúnerane pakatsinerátut artornartigerĸajángilaĸ. Jîsuse ajugauvdiune Jerûsalâmut iseriartormat isumaĸatai isumaĸaraluarput Dâvip igsiavíssârssua ingivfigalugo israilíkut ĸunutitauneránit aniguisinialísagai. isumavdluaĸalutik ĸilanâĸalutigdlo kúngertik atarĸiniarpât. ĸavsît ĸâtigûtik avĸusinermut tungmagagssatut iliorĸarpait, ilaisaio palmit avaleĸutait pilutartût avĸutigssânut iliorarpait, tipaitsungnermingnilo peĸatigîgdlutik tordlulavfigât: “hosanna Dâvip ernera!” farisîaritdlo nuánângârneĸ tamána mamiatsautigalugo Jîsusip ajoĸersugkane inertísagai kigsautigingmássuk Jîsusip akivai: “uko nipangeraluarpata ujarĸat nivdlísáput.” (Lúk. 19, 40). sujuligtût erĸûtítariaĸarsimavoĸ. ajoĸersugkat Gûtip sujunertarissâ nãmagsivât; taimáikaluartoĸ uggornartumik pakatsissugssausimáput. uvdiut ardlaĸángitsuínait ĸângiúnerisigut ánáussissup ániardiune toĸunera issigalugo ilivermut ilivât. isumavdlûtigissait ingmíkôrtúkut atautsíkutdlũnît erĸûtíneĸángitdlat, neriûtaisaio Jîsuse toĸoĸatigât. Nâlagartik ajugauvdlune ilivermit makerêrmat sût tamarmik sujuligtûtikut sujuligtûtigineĸarsimanerat aitsât pâsisínãngorpât pâsivdlugulo “Kristuse ániarsimásassoĸ toĸussunitdlo makísavdlune”. (ap. sul. 17,3).

ukiut 500 tamatuma sujorna Nâlagaĸ pruvfîtíkut Saggariákut oĸarsimavoĸ: “ĸîmasungârit, Sîunip pania ûmâ, tipaitsungârit, Jerusalâp pania ûmâ; takuvat, kúngivit ornigpâtit iluartup ajugaussup ĸanilârdiunilo; siutitôĸ ĸimugserfigâ, siutitôĸ ĸimugtugssarigsoĸ ĸimugtigingnerup ernera.” (Sagg. 9, 9). ajoĸersugkat Kristusip erĸartũneĸarnigssane toĸutaunigssanilo ornigkâ pâsisimagaluaruníko sujuligtût tamána erĸûtíneĸ sapersimásagaluarpât.

taimatútaoĸ Millerip suleĸataisalo sujuligtût erĸûtípât nalunaerutdlo Gûtip anersâvata silamiunut sarĸúmiúneĸartugssatut sujuligtûtigisimassâ nalunaiautigalugo, tamánalo nalunaiautigineĸ sapersimásagaluarpât sujuligtûtit pakatsinigssamingnik uparuartuivdiutigdlo nalunaerúmik avdlamik Nâlagaĸ tikiútínago inuiaĸatigîngnut tamanut nalunaiautigineĸartugssamik sarĸúmiússaĸartut nãmagtumik pâsisimagaluaruníkik. íngilit nalunaerutât sujugdleĸ áipâtdlo pivfigsssĸ erĸordlugo nalunaerutigineĸarput, nalunaerutitdlo táukua Gûtip sujunertarissâ nãmagsivât.

silamiut issigingnârtûsimáput, pivfigssardlo ĸângiugpat Kristusilo tikiutíngigpat, tauva adventisiorneĸ taimaitíneĸavísassoĸ ilimasugsimáput. naugdle ĸavsît ússernartorsiortitaungârdlutik ugperissartik [189] ĸimákaluarât, taimáitordle aulajaitsunik ilaĸarput. adventisiornerup inerititai — manigũtumik ũmatinigdlo misigssuissumik anersâĸarneĸ suliniarnerme ingerdlaĸatausimassoĸ — Gûtimit pisimanera nalunaerutigâ. Anersâp iluartup Kristusip tikiuterĸingnigssânik nalunaiaeĸatausimanera silamiut miserratigineĸ saperpât, pruvfîtitdlo pivfigssanik sujuligtûtáinik nautsorssuisimanerme kúkunermik nanissaĸarneĸ saperput. agssortuissut píkoringnerit pruvfîtisut navsuiaineráne periausiat narrugissagssángortíneĸ sapersimavât. bîbilime najorĸutagssaĸartínatik isúmat ĸinuníkut ilungersordiutigdlo agdlagkanik iluartunik misigssuiníkut tikísimassatik narrugineĸ saperpait — isúmat sákortunerpâmik angutinit silamiorpalugtumik ilisimatûnit ugperissagssamigdlo oĸalũssissartunit agssuarineĸaraluardlutik avdlángortitagssausimángitsut ilisimatûtdlo oĸatdlorigsutdlo peĸatigîgdlutik agssuaringningneráne akimassutdlo nikanartutdlo nikagingningneráne nikisitagssáungitsumik aulajáisimassut.

pisimassugssaĸ ilimagineĸartoĸ pivdlugo paitsôrsimanerat ilumôraluarpoĸ, kisiáne tamatumalũnît Gûtip oĸausianut ugpernerat aulalersísínáungilâ. Jûnarsip Ninivip avĸusernisigut angaiaordlune igdloĸarfigssûp uvdlut 40 ĸângiunerisigut piunêrúneĸarnigssâ nalunaiautigingmago Gûtip Ninivimiut manigũnerat ilagsivâ misiligauvfigssâtdlo sivitsordlugo; kisiáne taimáikaluartoĸ Jûnarsip nalunaerutâ Gûtimit pissûvoĸ, Ninivilo misilingneĸarpoĸ Nâlagkap piumassâ nâpertordlugo. adventisiortut isumaĸarput Gûtip taimatútaoĸ sujulerssorsimagâtik erĸartũssutigssamik mianerssorĸússut nalunaiautigerĸuvdlugo.

Gûtip ínugtane ĸimángilai; anersâvata ĸáumarĸúmik pigssarsiarisimassamingnik mianerssuaitdlutik narrugingníngitsut adventisiornermigdlo agssuaringníngitsut najortuarpai. Eprîarinut agdlagkane ajornartorsiorfingme tamatumane misiligaussunut ĸĩmagsautaussumik mianerssorĸússutaussumigdlo oĸauseĸarpoĸ: “taimáitumik sujôrángíssuserse iperaĸinasiuk, akeĸangârumârmat. ilalârnerme ilivsínut atoriaĸarpoĸ, Gûtip perĸussâ nãmagsisimavdlugo únersûtigissaĸ pigilerĸuvdlusiuk; ĸilánguamingme aggersugssaĸ aggerumârpoĸ mulúsananilo. iluartordle ugperníkut inũsavoĸ; nigorpatdle tarnima nuánarísángilâ. uvagutdle nigortut támarumârtut ilagíngilavut, ugpertutdle tarnimíkut ánagkumârtut ilagâtigut.” (Epr. 10, 35-39).

oĸaorĸigsârutip tamatuma uvdlune kingugdlerne ilagîngnut túnganera oĸautsinit Nâlagkap piârtumik tikiúnigssânik uparuartuissunit ersserĸigsumik takugssauvoĸ: “ĸilánguamingme aggersugssaĸ aggerumârpoĸ mulúsananilo.” kinguartitsissûssârnerdlo Nâlagkavdlo mulussutut ínigssâ ersserĸigsumik uparuarneĸarpoĸ. ajoĸersuineĸ tamána adventisiortut taimaníkut misiligtagáinut pingârtu- [190] mik nalerĸútûvoĸ. ínugtaussut ajoĸersûtigissamut atassut ugperníkut ítumik navianartorsiorput. Gûtip piumassânik iliorsimáput, oĸautsip Anersâvdlo ajoĸersuinerátut iliorníkut, kisiáne misiligtagkatik pivdlugit Gûtip sujunertarissâ pâsineĸ sapersimavât, avĸutigssaĸ sujunimingnĩtoĸ takuneĸ sapersimavât, ilumutdlo Gûtimit tasiorneĸarsimanertik ĸularísavdlugo ússernartorsiorput. mãna oĸautsit máko atorfigssaĸalerput: “iluartordle ugperníkut inũsavoĸ.” únuap ĸiterarnerane suaorneĸ avĸutigissamingnik ĸáumarsautitdlugulusôĸ sujuligtûtitdlo naĸíssutãnik angmaineĸ issigingnârtitdlugo nalunaeĸutitdlo Kristusip tikiúnigssâta ĸanigdlineranik takutitsissut pilertortumik erĸûtíneĸartitdlugit issigissutut ingerdlasimáput. mãnale neriûtigissaraluamingnik pakatsinermit nikatdlungavdlutik Gûtimut oĸausianutdlo ugpernermingne aulajaigínarsínáuput. silamiut mítatigdlîssut oĸarput: “sagdloĸítagauvuse. ugperissarse tunúsiuk oĸardlusilo adventisiorneĸ Sãtanimit pissûsimassoĸ!” Gûtivdle oĸausia tutsiúpoĸ: “nigorpatdle tarnima nuánarísángilâ.” mãnákut ugperissaĸ nigúsavdlugo Anersâvdlo iluartup píssaunera narrugísavdlugo tássáusagaluarpoĸ aserugaunigssamut tunuarneĸ. Paulusip oĸausiata aulajáinigssamut kajumigsârpai: “taimáitumik sujôrángíssuserse iperaĸinasiuk.” ilalârneĸ ilivsínut atoriaĸarpoĸ.” “ĸilánguamingme aggersugssaĸ aggerumârpoĸ mulúsananilo.” isumangnaitsumik iliûsigssât tássa ĸáumarĸutigssaĸ Gûtimit pigssarsiarerîgartik pigĩnásavdlugo, neriorssûtigissai aulajangerfigalugit, agdlagkat iluartut misigssortuásavdlugit, utarĸivdlutigdlo nãmagigtartumik pigãsavdlutik ĸáumarĸutigssamik angnerussumik tunineĸarnigssartik utarĸivdlugo. [191]

Kapitel 22—nalorninartoĸ pâsineĸarneralo

agdlagkane iluartune oĸauseĸ adventisiornermik nalunaiainerme tamanit túngavigineĸarnerpâĸ tássa una: “únugtoĸ uvdlãngortoĸ mardlungnik tûsintilingnik pingasunigdlo huntritilingnik nagdliutserdlugo, tauva ivdlernartût iluartíneĸásavoĸ.” (Dân. 8, 14). Nâlagkap piârtumik tikiúnigssânik ugperissaĸartut tamarmik oĸautsit tamáko nalúngitdluarpait. sujuligtût tamána tûsintigdlit ĸardluinit ugpernerup nalunaeĸutâtut tutsiútarsimavoĸ. tamarmik pâsivât tipaitsungnarnerpâmik neriûtigissatik pisimassugssanik tássane oĸautigineĸartunik túngaveĸarmata. pruvfîtip uvdluisa táukua 1844-me ukiákut nâssariaĸarnerat aulajangiúneĸarsimavoĸ. taimaníkut adventisiornermik ugperissagdlit kristumiut avdlat ássigalugit isumaĸarput nunarssuaĸ ilâlũnît tássáusassoĸ ivdlernartût. isumaĸarput ivdlernartûtip minguiarneĸarnigssâ tássáusassoĸ nunarssûp uvdlut núngutãne Kristusip tikiuterĸingnerane ingnermik minguiarneĸarnigssâ. tamatuma kingunerissânik ánáussissup tikiuterĸingnigssâ 1844-me pissugssausorineĸaraluarpoĸ.

pivfigssardle ĸângiúpoĸ Nâlagaĸ tikiútínago. ugpertut nalúngilât Gûtip oĸausia erĸûtíngitsôrsínáungitsoĸ. sujuligtût kúkussumik isumaĸartísimásavât; kisiáne kúkússutaussoĸ sunausimásava? ĸavsît erĸarsardluarĸâratik uvdlut 2300 1844-me nâsimanigssât miserratigât. taima isumaĸarnermingnut píssutigssatuarissât tássa Kristusip pivfigssákut ilimagissamíkut aggersimángínera. oĸalugput pruvfîtip uvdlue 1844-me nâsimagaluarpata Kristuse aggersimásagaluartoĸ ivdlernartût minguiariartordlugo nunarssûp ingnermik minguiarneĸarneragut, aggíngingmatdligôĸ uvdlut táuko nâsimasínáungitdlat.

taima isumaĸarneĸ tássauvoĸ pruvfîtip uvdluinik nautsorssuerêrnermik narrugingningneĸ. pâsineĸarpoĸ uvdlut 2300-ussut autdlarnerfeĸarmata kúngip Artarssartap Jerusalât ĸarmarĸerĸuvdlugo inássutâta atulersitauneragut, imáipoĸ Kristusip sujornagut ukiume 457-ime ukiákut. tamána autdlarniutigalugo Dân. 9, 25-27-me pisimassugssat pivfigssamikut erĸûtíneĸardluarput. sapâtit akúnere 69, imalũnît ukiunit táukunánga 2300-nit ukiut sujugdlît 483, ingerdlanerisigut Mísiarse tanitaĸ tikíparput. Kristusip 27-nik ukioĸardlune kuisíneĸardlunilo tanitaunera sujuligtûtip ingmíkôrtuanut tamatumúnga nulerĸutdluarpoĸ. sapâtit akúnerisa 70-iáne Mísiarse [192] pîagaussugssauvoĸ. kuisínerme kingornagut ukiut 3½ kingornagut Kristuse 31-nik ukioĸardlune sáningassulingmut kikiagtugauvoĸ. sapâtit akúnere 70 imalũnît ukiut 490 inuiaĸatigîngnut jûtinut ingmíkut ítumik atatitáuput. uvdlut táukua nânerisigut inuiaĸatigît taukua Kristusimik narrugingningnertik nalunaerpât ajoĸersugainik ĸinugingningnermíkut, apustilitdlo Gûtimik nalussut sâgfigait Kristusip inúngornerata kingorna ukiume 34-me. taimáitumik ukiunit 2300-nit ukiut sujugdlît 490 ĸângiúsimalermata ukiut 1810 síporúput. Kristusip inúngornerata kingornagut ukiumit 34-mit ukiut táuko 1810 ĸângiúnerisigut ukioĸ 1844 tikísavarput “tauva,” íngile oĸarpoĸ: “ivdlernartût iluartineĸásavoĸ.” (Dân. 8, 14). sujuligtũme ingmíkôrtut tamatuma sujulê tamarmik ugpernarsarneĸarsínaussumik pivfigssat aulajangersimassut erĸordlugit erĸûtíneĸarsimaput.

nautsorssuineĸ tamána túngavigalugo sût tamarmik ersserĸigdlutigdlo ingmingnut ataĸatigîgdluarput, taimâgdlâtdle takussagssaussumik pisimassoĸángilaĸ ivdlernartûtip 1844-me salingneĸarsimaneranik takutitsissumik.

Gûtivdle ínugtane adventisiornerme angnertûme tasiorsimavai. Nâlagkap píssaunerata nâlangnássusiatalo suliniarneĸ najorsimavâ, târtumigdlo pakatsinartumigdlo naggaserneĸarnigssâ ingassáussiniutitutdlo ilumũngitsututdlo mitautigineĸarnigssâ akueriumangilâ. oĸautsine ĸularnermit nalorninermitdlo ulingneĸarĸúngilâ. nauk inugpagssuit pruvfîtip uvdluinik nautsorssuisimaneĸ nigoraluarât, eĸêrsaineruvdlo tamatumínga túngaveĸartup ilumũssusia miserratigigaluarât, taimáitordle ugperissanik misiligtagkanigdlo agdlagkanik iluartunut Gûtivdlo anersâvata nalunaerutânut túngaveĸartunik taimaititsiumángitsunik ilaĸarput. sujuligtûtinik misigssugkamingnik navsuiainermingne najorĸutagssat iluamêrsut maligsimasorait, pissugssausoríputdlo sagdlusuíssut navssârerîgartik aulajangiutísavdlugo bîbilimigdlo misigssuinermingne periauseĸ tamána atortuásavdlugo. ilungersortumik ĸinuvdlutik isumaliutertik misilerĸingnialerpât, agdlagkatdlo iluartut misigssorpait súkut kúkusimanertik pâsiniardlugo. nautsorssûtimingne kúkunermik nanissaĸarsínáungitdlat, taimáitumigdlo ivdlernartũmik aperĸutaussoĸ ilungersornerussumik misigssorpât.

taimatut misigssuinermingne pâsivât ĸavsît isumaliornerátut ivdlernartûtip nunarssûnigssânut agdlagkane iluartune ugpernarsautigssaĸángingmat; bîbilimile ivdlernartûtip, píssusiata, sumîvfialo tássanilo pigdlîssarnerme kivfartũssinerup nãmagdluínartumik navsuiarneĸarnerat nanivât. Eprîarinut agdlagkane apustile Pauluse ima oĸarpoĸ: “angerutsip sujugdliuvtaoĸ Gûtimut kivfartornermut ilerĸorerĸussaussut ivdlernartûtdlo nunamiussoĸ pigigaluarpai; tuperme sagdleĸ piarêrsagauvoĸ, tamatumulo ilunnĩput nanerûserfik [193] nerriviussardlo timiussatdlo sarĸúmersitat, tamánalo taineĸarpoĸ ivdlernartumik. umigssûvdlo áipâta tunuanĩpoĸ ivdlernarnerpâmik taineĸartoĸ, táussuma peĸutigai tipigigsáumik pujôrtitsivik kûltiussoĸ angerutsivdlo igdlerfia ilũngarme kûltimik ĸagdligaĸ, iluanĩputdlo ĸúmuagtaĸ kûltiussoĸ mánamik imalik Ârunivdlo ajáupiâ sivkersimassoĸ agdlagfigssiatdlo angerutsip agdlagsimavfê. ĸulânĩputdlo kêrupît nâlangnássutsip pê sâimauvfingmik tâlutsîssut.” (Epr. 9, 1-5).

ivdlernartût Paulusip tássûna erĸartugâ tássa ineĸarfik Môrsasip Gûtip inássutâ nâpertordlugo ĸutsingnerup nuname najugagssâtut sanasimassâ. “ivdlernartûtiliúsáputdlo uvavnut, akornáne ineĸasagama.” — tamássa Gûtip Môrsasimut inássutâ ĸáĸamîtitdlutik. israelikut puilassuitsúkut ingerdlaorput, ineĸarfigdlo sananeĸartugssauvoĸ ajornaitsumik angatdláneĸarsínaussugssatut. îgai napassũput kûltilersorĸigsâgkat sîlviussunik atdleĸutagdlit. ĸilâva ĸaleragssanit ĸalerîngnit sanauvoĸ, silardlît amiussut ilordlîtdlo ilupâgssiagssauvdlutik kêrupiussalersugkat. ineĸarfiup silardlia tuníssutinik ikivkaiviuvoĸ, tamatumalo saniatigut mardlungnik ingmíkôrtortaĸarpoĸ, tássa ivdlernartumik ivdlernarnerpâmigdlo, umigssuarmik avigsârutrĸartunik. ingmíkôrtortaĸ sujugdleĸ taimatútaoĸ umeĸarpoĸ. kujatâtungâne ivdlernartũmĩpoĸ nanerûserfik arfineĸ mardlungnik ĸutdlilik uvdloĸ únuardlo ivdlernartũme ĸáumarĸutaussoĸ. avangnâtungânĩpoĸ timiussat surĸúmersitat nerriviussât, umigssûvdlo iv- [194] dlernartup ivdlernarnerpâvdlo akornáne avigsârutaussup sâvanîtíneĸarpoĸ tipigigsumik pujôrtitsissarfik, tássángalo putsut tipigigsut uvdlut tamaisa ínugtaussut ĸínutait Gûtimut ĸutdlariartoĸatigissarpait.

ivdlernarnerpâmĩpoĸ igdlerfik, táuna ĸissungnit akisûnit sanauvdlune kûltimik ĸagdligauvoĸ, tássanilo pârineĸarput agdlagfigssiat mardluk ujaraussut, inatsisit ĸulit agdlagsimavfê. igdlerfiup ĸâvane matugissâtut ípoĸ sáimauvfik, suliaĸ pínerdluínartoĸ. sáimauvfiup ĸâvanĩput kêrupiussat mardluk kûltimit akuitsumit sanât isuine mardlungne igdlugîgdlutik. ingmíkôrtortame tássane Gûte kêrupiussat mardluk akornáne nuiákut takoránersúkut sarĸúmersarpoĸ.

inuiaĸatigit jûtit Kâname nunaserêrmata ineĸarfik Sâlumûp nâlagfianik taorserneĸarpoĸ. táuna angnerungârdlune igdlorssuavigssûgaluardlune taimatordluínaĸ ârĸigssugauvdlune sanauvoĸ. Dânialip nalâne nâlagfiup aserorsimanera píngíkáine ivdlernartût taimatut issíkoĸardlune piujuarpoĸ Kristusip inúngornerata kingornagut ukiume 70-ime aserugaunine tikitdlugo.

tamássa nuname ivdlernartût bîbilime oĸautigineĸartutuaussoĸ; Paulusivdlo táuna angerutsip sujugdliup ivdlernartûtâtut erĸartorpâ. angeruserdle nutâĸ ivdlernartûteĸángínerpa?

sagdlusuíssúmik ujardlersut Eprîarinut agdlagkat misigssorĸigkamíkik pâsivât Paulusip oĸausê íssuarneĸarêrsut: “angerutsip sujugdliuvtaoĸ Gûtimut kivfartornermut ilerĸorerĸussaussut ivdlernartûtdlo nunamiussoĸ pigigaluarpai,” nâpertordlugit avdlamik, testamentitâp pianik, ivdlernartûteĸartariaĸarmat. oĸautsivdlo sujugdliuvtaoĸ takutípâ Paulusip ivdlernartût sujusingnerussúkut taisimásangmago. kapitalip tamatuma sujuliata autdlarĸautâ uterfigigamíko máko atuarpait: “oĸautigissavtale pingârnerssât imáipoĸ: taima ítoĸ palasiunerârput, nâlagaunerssûp ĸilangmiup igsiavíssârssuata talerpiata tungânut ingísimavoĸ, ivdlernartũmut tupermutdlo (ineĸarfingmut) piviussumut kivfartûteĸartoĸ, tamána inûp pínago Nâlagkap nápartípâ.” (Epr. 8, 1, 2).

tássûna angerutsip nutâp ivdlernartûtâ nuivoĸ. angerutsime sujugdlerme ivdlernartût inungnit náparneĸarpoĸ, Môrsasimit sananeĸardlune; unale inûp pínago Nâlagkap náparpâ. ivdlernartũme sujugdlerme palasit inuínaussut kivfartũssíput: ivdlernartũmile matumane Kristuse palasiunerârput, Gûtip igsiavíssârssuata talerpiata tungâne kivfartũssivoĸ. ivdlernartût sujugdleĸ nunamiûvoĸ, áipâ ĸilangmiûvox.

ãmalo: ineĸarfik Môrsasip nápagâ ássilissagssaĸarníkut sananeĸarpoĸ. Nâlagkap oĸarfigâ: “taimardluínaĸ sôrdlo ilingnut takutíkumâriga, sôrdlo ineĸarfigssamut peĸutigssninutdlo tamanut ássilissagssaĸartíkumârivkit, taima sanásavarse. áipagssânigdlo inane- [195] ĸarpoĸ: “misigssoritdlo tamaisa sanásagagkit ássilissagssaĸ ĸáĸame ilingnut takutitaĸ ássilivdlugo.” Paulusilo ivdlernartût sujugdleĸ pivdlugo ima oĸarpoĸ: “táuna mãnákumut ássersûtaungmat, tuníssutit pigdliutitdlo toĸutagssat ãneĸartaratdlarfiánut,” tamákuale Gûtimut kivfartortoĸ tarnâta nalúngíssusia nâpertordlugo inersimatísínáungíkât, “palasitdlo inatsisit maligdlugit tuníssutinik âtsissartut ima oĸautigai: “táukua ássiliaussoĸ ĸilaup pîsa tarrât kivfartûtigât,” ãmalo oĸarpoĸ: “Kristusime ivdlernartũmut agssangnik sanasimassumut piviussup tarrânut isíngilaĸ, kisiáne ĸilangmut Gûtip kînâta sânut pivdluta savssartarumavdlune.” 2 Môrs. 25, 9, 40; Epr. 9, 9. 23; 8, 5; 9, 24).

ĸilangme ivdlernartût Jîsusip pivdluta kivfartorfigissâ tássauvoĸ ássilissagssarssuaĸ, ivdlernartûtdlo Môrsasip nápagâ táuna ássilivdlugo sanauvoĸ.

ivdlernartûtip nunamiup pingârtorssũssutai tássáuput nâlagfiup ĸilangmĩtup Kristusip sujulerissavta Gûtip igsiavíssârssuata saniane pivdluta kivfartorfigissâta pingârtorssũssutaisa ássilineĸarnerat inungnut takutitaussoĸ. igdluliarssûp súkutdlũnît inungnit sanaussut takoránernerssâta ineĸarfigssuaĸ píningârtoĸ kúngit kúngiata najugâ sákukitsuínarmik ássilisínauvâ. taimáikaluartordle ivdlernartût nunamiussoĸ inungnut sagdlusuíssutinik pingârutilingnik ilíniutigssauvoĸ ivdlernartût ĸilangmĩtoĸ tássanilo ánássutigssamingnik suliniarnermik pâsíssutigssaussunik.

ĸilangme ivdlernartûtip ingmíkôrtortai ivdlernartut mardluk pâsinarsarneĸarput nuname ivdlernartûtip ingmíkôrtortaisigut mardlugtigut. Juánasip takordlûivdlune Gûtip nâlagfiutâ ĸilangmĩtoĸ issigigamiuk ikúmatit ingnerínaussut arfineĸ mardluk igsiavíssârssûp sâvane ikumassut takuvai. takuvâ íngile “pujôrtitsivingmik kûltiussumik pilik; táuna tipigigsautinik amerdlasûnik tunineĸarpoĸ, iluartut tamarmik ĸínutáinut ilánguterĸuvdlugit. tunissivingmut kûltiussumut igsiavíssârssûp sânĩtumut ilissagssat.” (sarĸ. 4, 5; 8, 3). tássûna pruvfîte akuerineĸarpoĸ ĸilangme ivdlernartûtip ingmíkôrtortânut sujugdlermut itsuásavdlune; tássane takuvai “ikúmatit ingnerínaussut arfineĸ mardluk” ãmalo “tunissivik kûltiussoĸ,” nuname mâne nanerûserfingmik kûltiussumik pujôrtitsivingmigdlo ássilineĸartut. kingornalo takuvâ “Gûtip nâlagfiutâ matuerneĸartoĸ,” taimalo ivdlernarnerpâmut itsuarsínãngordlune tássane takuvâ “angerusiata igdlerfia.” (sarĸ. 11, 19). táuna ássilivdlugo Môrsase ivdlernartumik igdlerfiliorpoĸ Gûtivdlo inatsisai tássane pâralugit.

tássa oĸalûserissagssamik tamatumínga ilisimassagssarsiortut ĸilangme ivdlernartûteĸarnerata ugpernarsautigssáinik agssuarissagssáungitsunik navssârput. Môrsnsip nuname ivdlernartût ássilissagssaĸ nangminerminut takutíneĸartoĸ ássilivdlugo sanavâ. Ássilissag- [196] ssap tamatuma ĸilangme ivdlernartûtiviunera Paulusip ajoĸersũssutigâ; Juánasilo nalunaiaivoĸ tássane takusimavdlugo.

nâlagfingme ĸilangmĩtume Gûtip najugâne igsiavíssârssua nâpertuivdluarnerme erĸartũssúmilo aulajangersimavoĸ. ivdlernarnerpâmĩpoĸ inatsisâ, najorĸutagssaĸ inuit tamarssuarmik misilingneĸarneráne atortûssoĸ. igdlerfik inatsisit agdlagsimavfînik imalik sáimauvfingmik matussauvoĸ, tássanilo Kristusip ajortigdlit sivnerdlugit aune sarĸúmiúpâ. taimatut nâpertuivdluássuseĸ sáimáunerdlo Gûtip ánáussiniarnerane kátutáuput. táunaujuartup kisime ilisimássutsimigut kátússineĸ taimáitoĸ pilersísínausimavâ, ajugaĸángitsuvdlo kisime tamána nãmagsisínausimavâ. kátússineruvoĸ ĸilangmiut tamarmik ajasôrutigalugulo patdlorfigissât.

kêrupit ivdlernartũme nunamiussume sáimauvfingmut atarĸingnigdlutik issigissut ássersûtáuput katerssârssuit ĸilangmiut utertitsinigssamik suliniarnermik soĸutigingningneránut. tamána tássauvoĸ sáimáunerup nalorssitsârutâ íngilit itsuarfigiumassât: Gûte nâpertuivdluarsínaungmat ajortilik perĸigsimissoĸ iluartíkângamiuk inuitdlo ordlusimassut atássuteĸarfigilerĸigdlugit, Kristusivdlo katerssârssuit kisitagssáungitsut arĸarfigalugit aserũsimanerup ĸuvnerssuanit ĸaĸitdlugit iluartũssutsip atissaminik atitísínaungmagit, íngilit ordlusimángisáinartut ilagisínaorĸuvdlugit Gûtilo nâgssáungitsumik najorsínaorĸuvdlugo.

kivfartũssinera nãmagsineĸarêrpat aitsât “Gûtip Nâlagkap tuniumârpâ sujuaissâta Dâvip igsiavíssârssuanik,” “nâlagauvfialo soraerfeĸásángilaĸ.” táunaujuartup igsiavíssârssuarmine igsiaĸatigâ “ĸajangnarssutsívtinik erssugtoĸ álliautivutdlo ingminut pisitdlugit, ” “tamatigut uvavtitut ússerneĸartoĸ, ajorteĸarnanile,” “ússerneĸartut” ikiorsínaorĸuvdlugit.” “ajortuliortoĸaraluarpatdlo atâtame igdlersuissoĸarpugut.” (Lúk. 1,32, 33; sarĸ. 3, 21; Is. 53, 4; Epr. 4, 15; 2, 18; 1 Juan. 2, 1).

agssaisa ikiligkat, sanerâta kapineĸartup isigaisalo nalunaeĸutsigaussut ordlusimassut taima akisutigissumik utertitaussut igdlersorpai.

aperĸut: ivdlernartût sunauna? agdlagkane iluartune ersserĸigsumik akineĸarpoĸ. oĸauseĸ “ivdlernartût” bîbilime atorneĸartitdlune sujugdlermik taigûtigineĸarpoĸ ineĸarfingmut Môrsasip ĸilangme ássilissagssamik ássilissaĸardlune sanâvanut, áipagssânigdlo “ineĸarfingmut piviussumut” ĸilangmĩtumut nuname ivdlernartûtip uparuartugânut. Kristusip toĸuneragut ássersûtaussumik kivfartũssineĸ soraerúneĸarpoĸ. ĸilangme “ineĸarfik piviussoĸ” angerutsip nutâp ivdlernartûtigâ. Dân. 8, 14-milo sujuligtût nalivtíne erĸûtíneĸarmat ivdlernartût sujuligtûtigissamp pineĸartoĸ tássaussariaĸarpoĸ angerutsip nutâp ivdlernartûtâ. uvdlut. 2300 nânerisigut, [197] 1844-me, ukiune huntritilingne ĸavsîne nuname ivdlernartûteĸarsimángilaĸ. taimáitumik sujuligtûtip “únugtoĸ uvdlãngortoĸ mardlungnik tûsintilingnik pingasunigdlo huntritilingnik nagdliutserdlugo, tauva ivdlernartût iluartineĸásavoĸ,” ĸularnauteĸángitsumik ĸilangme ivdlernartût pisimassariaĸarpâ.

aperĸutdle pingârneĸ sule akineĸángilaĸ: iluartûtip iluartíneĸarnigssâ (bîbilime tulugtûme: minguiarneĸarnigssâ) sunauna? nuname ivdlernartûtip taimailiorneĸartarsimanera testamentitorĸap agdlagaine takuneĸarsínauvoĸ. kisiáne saligtariaĸartumik ĸilangmĩtoĸarsínaunerpa? Eprîarinut agdlagkane ivdlernartũme nunamĩtume ĸilangmilo ítume minguersainigssaĸ ersserĸigsumik oĸalûserineĸarpoĸ: “sûtdlo tamangajangmik inatsisit nâpertordlugit aungmik minguersarneĸartarput, ajortitdlo isumákêrneĸartaríngitdlat kisiáne aungmik kuissivdlune. taimáitumik ĸilaup pînut migssingiutaussut tamákunínga minguersariaĸarput, ĸilauvdle pê nangmingneĸ tuníssutinik tamákunínga ajúngínerussunik pissariaĸarput” (Epr. 9, 22. 23), tássa Kristusip akisûmik auagut.

ineĸarfingme ássiliaussume ãmalo piviussume kivfartũssinerme minguiaineĸ aungmik atuiníkut pissariaĸarpoĸ. taineĸartume sujugdlerme ûmassut auat atordlugo, kingugdlermigdlo taineĸartume Kristusip aua atordlugo. Paulusip minguiainerup tamatuma pissariaĸarnera matumínga píssutigssaĸarnerarpâ: “ajortitdlo isumákêrneĸartaríngitdlat kisiáne aungmik kuissivdlune.” isumákêrfigingningneĸ ajortaiainerdlo tássáuput suliarissariaĸartut. kisiáne ĸanoĸ ajorteĸarsínauva ivdlernartũmut nunamĩtumut ĸilangmĩtumutdlũnit atássuteĸartumik? tamatuma akíssutigssâ ássersûtaussumik kivfartũssinermik uparuainíkut nanísavarput, tássame nuname palasit “ássiliaussoĸ ĸilaup pîsa tarrât kivfartûtigât.” (Epr. 8, 5).

ivdlernartũme nunamĩtume kivfartũssineĸ mardlungnik ingmíkôrtitauvoĸ: palasit uvdlut tamaisa ivdlernartume kivfartũssissarput, palasiunerdlo ukiumut atausiardlune sáimáunartitaunigssaĸ ingmíkut ítumik ivdlernarnerpâme sulíssutigissarpâ ivdlernartûtip minguiautigssânik. uvdlut nungutdlugit ajortigdlip pigdliutigssane ineĸarfiup matuata kigdlinganut aggiútarpâ, tássane ûmassup toĸutagssap niaĸua agssangminik patítarpâ ajortine navsuiautigalugit, taimailiorníkutdlo ajortine ássersûtigssaussumik nangminerminit pigdliutigssaminut pissũssuteĸángitsumut nûtípai. tauvalo ûmassoĸ toĸutaussarpoĸ. “ajortitdlo isumákêrneĸartaríngitdlat kisiáne aungmik kuissiníkut,” apustile oĸarpoĸ. “uvinigdlup tarnâ (ûmássutâ) auanîngmat.” (3 Môrs. 17, 11). Gûtip inatsisâta uniorĸutíneĸartup uniorĸutitsissup toĸutaunigssâ pissariaĸartípâ. ûmassup pigdliutigssap uniorĸutitsisimassup uniofĸutitsíssutâ pigilerpâ, aualo inũssúmut ajortigdlip ánaissagssaraluanut ássersûtauvoĸ. palasip auk ta- [198] mána ivdlernartumut erĸútarpâ umigssûvdlo sâvane serpartautárdlugo, igdlerfiup inatsímik ajortigdlip uniorĸutísimassâta sâvane. taimailiorníkut ajorte auk avĸutigalugo ássersûtaussumik ivdlernartũmut pigiliutíneĸartarpoĸ. ilãníkut auk ivdlernartumut erĸúneĸartangilaĸ, palasivdle neĸâ nerissarpâ, sôrdlo Môrsasip Âronip ernere perĸugai oĸardlune: “Gûtip ilivsínut túniúpâ, ilagît ajortuliait erssúsagavsigik.” (3 Môrs. 10, 17). ilerĸuliat táuko mardluk tamarmik ajortuliap perĸigsimissumit ivdlernartũmut nûtineĸarnera ássersûtigât.

taimailiortuarneĸartarpoĸ uvdlut nungutdlugit ukioĸ kaujatdlagdlugo. taimailiorníkut israelíkut ajortuliait ivdlernartũmut nûtineĸarput, pîarneĸarnigssâtdlo ingmíkut ítumik sulíssutigissariaĸalerpoĸ. Gûte inatsivoĸ ingmíkôrtortat ivdlernartut tamarmik sáimáunartitsivigineĸásassut. “ivdlernartûtdlo sáimáunartitsivigísavâ israilip kinguaisa mingússusiánik pîaivfigititdlugo; ãmátaoĸ tupeĸ nâpítarfik taimailiorfigísavâ, tamána táukunane ineĸartoĸ mingússusîsa akornáne.” ãmátaoĸ tunissiviup sâvane sáimáunartitsivigísavâ “minguersardlugulo ivdlernarsardlugulo Israilip kinguaisa mingússusiánik pîaivfigititdlugo.” (3 Môrs. 16, 16. 19).

palasiunerup ukiumut atausiardlune uvdlorme sáimáunartitsivigssuarme ivdlernarnerpâĸ iserfigissarpâ ivdlernartût minguersasávdlugo. suliaĸ tássane suliarineĸartoĸ ineĸarfingme kivfartũssmerme suliaussartunut kingulerîngnut naggasiutaussarpoĸ. savaussat mardluk savssarneĸartarput tovĸup nâpítarfiup pâta sujorânut, ímerautigineĸartarputdlo “ímeraut atauseĸ Nâlagkap pigísagâ, ímefaut atauseĸ alisitaussup pigísagâ.” savaussaĸ Nâlagkamut pigititaĸ ajortaeruterĸússutitut toĸutáusaoĸ inuiait pivdlugit, aualo umigssûp iluanukautdlugo sáimauvfingmut sâvanutdlo serpartásavâ. ãmátaoĸ pujôrtitsivik umigssûp sâvanĩtoĸ aungmik serpartarneĸásaoĸ.

“Âronivdlo agssane igdlugît savaussarssûp táussuma ûmassup niaĸuanut tugtísavai, ĸulâgutdlo nalunaiásavai Israilip kinguaisa ajortuliait tamaisa pinerdlungnerilo tamaisa ajortuliornermingne tamane pinerdlûtigissait savaussarssûvdlo niaĸuanut ilísavai, táunain puilassuitsumut autdlartísavâ angut nâpitsissoĸ kivfaralugo. ajortuliait tamaisa savaussarssûp nangmagaralugit ãsagai nunamut suitsumut.” (3 Môrs. 16, 8. 21. 22). savaussarssuaĸ táuna israilíkut tangmârfiánut iserĸigtugssaussángilaĸ. angutdlo savaussarssuarmik autdlarússisimassoĸ uvfartariaĸarpoĸ atissanilo errordlugit, tangmârfingmut iserĸigtínane.

ilerĸorissartagkap tamatuma sujunertarâ israilikut Gûtip iluássusianik ajortulianigdlo maujugingningneranik pâsitíniásavdlugit, takutíniásavdlugitdlo ajortulianut atássuteĸarsínáungingmata simertitautínatik. tamarmik piumassaĸarfigineĸarput sáimáunartitsiner- [199] mik suliagssaĸ tamána sulíssutigineĸartitdlugo tarnimíkut manigûtísassut. suliagssat tamarmik uníngatíneĸartarput, israilíkutdlo uvdloĸ táuna ilumôrtumik manigûtdlutik Gûtimut ĸinuníkut, îsingíniarníkut ũmatimingnigdlo misigssuingârníkut atugagssarissarpât.

ineĸarfingme ássersûtigssaĸartumik kivfartũssinerup sáimáunartitsinermut túngassumik sagdlusuíssúmik pingârutilingmik pâsissaĸartípâtigut. sivnîssugssaĸ ajortuliorsimassup taortigssâtut ilagsineĸarpoĸ; kisiáne ajortuliaĸ ûmassup pigdliutigineĸartup auagut pîarneĸángilaĸ. ajortivdle ivdlernartũmut nûtíneĸautigssâ taimailiorníkut pigssarsiarineĸarpoĸ. aungmik pigdliuteĸarníkut uniorĸutitsisimaneĸ pissũssutigalugo navsuerutigâ utertitsissugssamutdlo ugpernikut isumákêrfigineĸarnigssamik kigsautigissaĸ nalunaerutigalugo; sulile inatsisip erĸartũssineranit aniguisitauvdluínángilaĸ. uvdlorme sáimáunartitsivingme palasiunerup pigdliutigssaĸ katerssũsimassunit tigusimavdlugo táussuma aua ivdlernarnerpâmut erĸútarpâ sáimauvfingmutdlo inatsisip ĸulerpiânĩtumut serpartartardlugo, inatsisip piumassâ nãmagsiniardlugo. akúnermiliútûssututdlo tamatuma kingornagut israilíkut ajortuliait ingminut pisitdlugit ivdlernartũmit ánítarpai. agssane savaussap pissûtitagssap niaĸuanut túngatitdlugit ajortuliat tamáko tamaisa navsuerutigissarpai ássersûtigssaussumigdlo nangminerminit savaussamut tamatumúnga pisitdlugit. tauva savaussap autdlarútarpai, kingornalo tákuterĸitagssáungitsumik inuiaĸatigîngnit pêrsitaussutut issigineĸartarput.

taimáipoĸ ivdlernartũme “ĸilangmĩtup ássingane tarrânilo.” ivdlernartũmilo nunamĩtume ássersûtigssamik kivfartũssutigineĸartut ivdlernartũme ĸilangmĩtume piviussumik kivfartũssutigineĸarput. ĸilaliarêrame ánáussissivta palasiunivtitut sulinine autdlarnerpâ. apustile oĸarpoĸ: “Kristusime ivdlernartũmut agssangnik sanasimassumut piviussup tarrânut isíngilaĸ, kisiáne ĸilangmut iserpoĸ Gûtip kînâta sânut pivdluta savssartarumavdlune.” (Epr. 9, 24).

palasip ukioĸ nâvdlugo “umigssûp” ivdlernartup silardliuvdlo akornánĩtup “iluane” kivfartũssinera Kristusip ĸilaliarnermigut kivrurtũssilerneranut ássersûtauvoĸ. uvdlormut kivfartũssinermine palasip suliagssarissarpâ pigdliutip ajortaeruterĸússutip aua pujôrutigssatdlo israilíkut ĸínutaisa ĸutdlaĸatigissartagaisa tipigigsautait Gûtimut savssáutásavdlugit. taimatútaoĸ Kristusip atâtamine aune nuisítarpâ taimatutdlo nangmineĸ iluássutsime tipigigdluínássusianut ilángutdlugo ugpertut perĸigsimissut ĸínutait sarĸúmiútardlugit. taimáipoĸ ivdlernartûtip ĸilangmĩtup ingmíkôrtortâne sujugdlerme kivfartũssineĸ.

tássunga Kristusip ajoĸersugaisa ugpernermikut maligpât ĸilaliardlune áungnrtíkamíko, tamána neriûtãnut katíngatíngorpoĸ — neriût Pauluslp ima oĸnutigissâ “tamáma tarnivtínut pigârput sôrdlo [200] kisaĸ ĸajangnaitsoĸ aulajaitsoĸ atassordlo umigssûp iluanut agdlât; tássunga Jîsuse pivdluta sujuardlune iserpoĸ. Milkisîtaup ilerĸuatut nâgssáungitsumik palasiunerulerdlune.” “savaussatdlo norraitdlo auinik pínane, nangminerdle aungminik isíssuteĸardlune ivdlernartũmut iserpoĸ atausiardlune utertitsíssúmigdlo nâgssáungitsumik pigssarsiaĸardlune.” (Epr. 6, 19. 20; 9, 12).

ukiune 1800-ne ivdlernartûtip ingmíkôrtortâne sujugdlerne taimatut kivfartũssineĸarpoĸ. Kristusip aua ugpertut perĸigsimissut pivdlugit sarĸúmiúneĸartoĸ atâtame ajortinik isumákêrneĸautigineĸarpoĸ, ajortuliaitdle ĸilaup agdlagtaivîne agdlagsimajuáinarput. sôrdlo ivdlernartũme nunamĩtume ukiup nâneragut sáimáunartitsineĸartarsimassoĸ, taimatútaoĸ Kristusip inuit utertitaunigssãnik suliniarnera inertínago sáimáunartitsineĸásaoĸ ajortip ivdlernartiũmit pîarneĸautigssânik. kivfartiũssineĸ-una tamána autdlarnerneĸartoĸ uvdlut 2300 nânerisigut. taimaníkut palasiunivta, pruvfîtip Dânialip sujuligtûtâ nâpertordlugo, ivdlernarnerpâĸ iserfigigâ suliagssame pingârtorssûp naggatâ suliariartordlugo — ivdlernartût minguersariartordlugo.

sôrdlo ínugtaussut ajortuliait ĸanga tuníssúmut ajortaeruterĸússúmut pisitaussarsimassut táussumalo auagut ássersûtaussumik ivdlernartũmut nunamĩtumut nûtíneĸartardlutik, taimatut angerutsime nutâme perĸigsimissut ajortait Kristusimut pisitaussarput piviussumigdlo ivdlernartũmut ĸilangmĩtumut nûtíneĸartardlutik. sôrdlulo ivdlernartûtip nunamĩtup ássersûtaussumik minguersarneĸarnera pissarsimassoĸ ajortit mingugsarneĸautaisa pîarneĸarnerisigut, taimatut ivdlernartûtip ĸilangmĩtup piviussumik minguersarneĸarnigssâ piumârpoĸ ajortit tássane agdlagtugaussut pîarneĸarnerisigut. kisiáne tamána pisínago agdlagtaivît misigssortariaĸásáput kíkilt ajortimit sângníkut Kristusimutdlo ugperníkut sáimáunartitsineranit iluaĸusertariaĸartut aulajangerniásavdlugo. taimáitumik ivdlernartûtip minguersarneĸarnigssâta misigssuineĸ túngavigissariaĸarpâ — erĸartũssinigssaĸ túngavigalugo. suliagssap tamatuma Kristusip tikiuterĸingnigssâ sujorĸutariaĸarpâ, tikiúkunime akiliutine nagsataralugo, kinalũnît suliai nâpertordlugit tuniumâramiuk. (sarĸ. 22, 12).

taimatut pruvfîtip oĸausiata ĸáumarĸutânik malingnaissut pâsilerpât Kristuse 1844-me uvdlut 2300 nânerisigut nunamut uternane ivdlernartûtip ĸilangmĩtup ivdlernarnerpâvanut isersimangmat, tikiuterĸingnigssaminut piarêrsautigssatut naggatigssamik sáimáunartitsinigssaĸ suliariartordlugo.

pâsigujâtdlo pigdliut ajortaeruterĸússut Kristusip pigdliutigineĸarnigssânut sujumut uparuartûtautitdlugo, palasiunerdlo Kristusip akúnermiuliúnigssânut ásserûtautitdlugo, savaussaĸ ajortuliunik [201] nangmagtitaĸ Sãtanimut ássersûtaussoĸ, ajortuliornermik autdlarnîssumut, ajortigdlit perĸigsimissut ajortulianik tamanik naggatâgut nangmagtitaujumârtumut. palasiunerup ajortuliat pigdliutip ajortaeruterĸússutip auagut ivdlernartũmit pêrângamigit savaussamut nangmagkiútarpai. Kristusip nangmineĸ aungmigut ínugtame ajortait ivdlernartũmit ĸilangmĩtumit kivfartũssinerme naggatâgut pêrunigit, tauva Sãtanimut nangmagkiúkumârpai, táunalo pitdlarneĸarumârpoĸ erĸartũssutigssaĸ nãmagsineĸalerpat. savaussaĸ autdlartitaussarsimavoĸ nunamut suitsumut israilikúnut isertitaorĸigtugssáungitsutut. taimatútaoĸ Sãtane Gûtimit ínugtainitdlo nâgssáungitsumik anisitaujumârpoĸ, naggatigssamigdlo ajortinik ajortilingnigdlo aserorterinigssame pêrsitaujumârpoĸ piunêrúneĸardlunilo. [202]

Kapitel 23—“isertarfik matuigaĸ”

agdlautigissap: ivdlernartûtip, 1844-me pakatsinerup nalorssitsârutâta pâsíssutigssâ sarĸúmersípâ. sagdlusuíssuteĸatigît nãmagdluínartut, ataĸatigîgdluartut ingmingnutdlo ârĸiagîgsut sarĸúmiúpait. tássûna nalunarungnaerpoĸ adventisiorneĸ pingârtorssuaĸ Gûtip sujulerssorsimagâ, ínugtaisalo suliagssât uparuarneĸardlune. sôrdlo ajoĸersugkat únuaĸ nâvdlugo ánilângavdlutigdlo pakatsisimavdlutik “Nâlagaĸ takugamiko tipaitsugtut”, taimatut ugperdlutik tikiúnigssânik utarĸisimassut tipaitsugput. ilimagisimavât nâlangnássutse atisimavdlugo aggísassoĸ kivfane akileriartordlugit. neriungnermingne pakatsigamik Jîsuse áungaivât. mãna palasiunertik saimassoĸ ivdlernarnerpâme issigisínaulerĸigpât, ĸilamik kúngimigtut ánáussissimigtutdlo savssartugssaĸ.

ivdlernartũmit ĸíngornerit perêrsimassut, nalerput sujunigssardlo ĸáumarsarpât. Gûtip tatiginardluínartumik isumagssuinermigut tasiorsimagâtik nalúngilât. nauk nalunaerut nalunaiautigissartik ajoĸersugkat sujugdlît ássigalugit pâserĸigsârsimángíkaluarigtik, taimáitordle tamatigordluínaĸ ilumôrsimavoĸ. nalunaiautigalugo Gûtip sujunertarissâ nãmagsisimavât, sulineratdlo Nâlagkame asulĩnarsimángilaĸ. “nerũlmut ûmássusilingmut” erniorĸigdlutik tipaitsugsínãngorput “tipaitsungnermik navsuiagagssaunanilo nâlangnarsisitaussumik”.

kisiáne Dân. 8, 14-ime sujuligtûtip: “únugtoĸ uvdlãngortoĸ mardlungnik tûsintilingnik pingasunigdlo huntritilingnik, tauva ivdlernartût iluartíneĸásavoĸ,” ãmalo íngilip nalunaerutâta sujugdliup: “Gûte mianerisiuk, táunalo nâlangnartísiuk, erĸartũssivigssâ nagdliungmat,” tamarmik Kristusip ivdlernarnerpâme kivfartũssinigssâtássanilo erĸartũssinigssamut túngassumik misigssuinigssaĸ pivât, Kristusivdlo tikiuterĸigdlune ínugtaminik aniguisitsinigssâ gûtîtsunigdlo piunêrússinigssâ pínago. paitsûgaĸ tássáungilaĸ pruvfîtip uvdluinik misigssuineĸ, kisiáne uvdlut 2300 ĸângiúnerisigut pissugssap sunáussusigssâ. paitsôrnerup tamatuma kingunerissânik ugpertut pakatsisimáput; kisiáne tamáko tamarmik sujuligtũme sujuligtûtigineĸarêrsimáput, agdlagkatdlo iluartut nâpertordlugit ilimagineĸarsínaussut tamarmik nagdliúsimáput. neriûtigissamik erĸûtíneĸángínera pakatsíssutigalugo aliasûtigerugtorât pisimussugssaĸ na- [203] lunaerutip sujuligtûtigissâ nagdliusimavoĸ, pisimassugssaĸ Nâlagkap kivfane akileriartordlugit tikiunigssâ sujorĸutdlugo nagdliutariaĸartoĸ.

Kristuse tikiúsimavoĸ, ilimagineĸarneratut nunamut pínane, ĸilangmile Gûtip nâlagfiutâta ivdlernarnerpâvanut. pruvfîtip Dânialip Kristuse erĸartorpâ taimailissúkut uvdlut utorĸaussuánut (Gûtimut atâtamut) savssartugssatut: “takungnigkama únuame takordlôrníkut, sunauvfa ĸilaup nuiaisigut aggersoĸ inûp erneralusôĸ; uvdlut utorĸaussuat tikíkâ, sânutdlo savssartitauvdlune” — nunamut pínane. (Dân. 7, 13).

tikiúnigssaĸ tamána taimatútaoĸ pruvfîtimit Malakiamit sujuligtûtigineĸarpoĸ: “tássalo ĸilamik nâlagfiutiminut tikiúkumârpoĸ Nâlagaĸ ujagarse, íngile angerfigeĸatigîgsitsissugssaĸ kajungerissarse; tamássa aggilerpoĸ, oĸarpoĸ Nâlagaĸ katerssârssuit Gûtiat.” Nâlagkap nâlagfiutiminut tikiúnera tássángáinartumik ínugtainitdlo ilimagineĸángitsumik pivoĸ. ujángíkaluarpât tíssane. ilimagisimagaluarpât nunamut tikiutisassoĸ “ingnerme ikualassorssuarme Gûtimik ilisimassaĸángitsunut Nâlagkavtalo Jîsusip îvangkîliuanut nâlagkumángitsunut akiniutigssaĸ aggiutdlugo”. (Mal. 3, 1; 2 Tás. 1,8).

Kristusip palasiunivtitut ivdlernartût minguersariartordlugo ivdlernarnerpâmut tikiúnigssâ Dân. 8, 14-ime sujuligtûtigineĸartoĸ, inûp ernerata uvdlut utorĸaussuánut savssarnigssâ Dân. 7, 13-ime erĸartorneĸartoĸ, ãmalo Nâlagkap nâlagfiutiminut tikiúnigssâ Malakiap sujuligtûtigissâ — táuko pingasûvdlutik tamarmik pisimassugssamik atausiussumik táunaussumik oĸalugtuáuput. pisimassugssaĸ tamána ãmátaoĸ uvigssap tikiúneratut Kristusimit oĸalugtuarineĸarpoĸ Mat. kapitalit 25-áne niviarsiat ĸulit pivdlugit ássersũme

ássersũme Mat. kapitalit 22-ánĩtume katínermik ássersûtaussume tamánátaoĸ sarĸúmiúneĸarpoĸ. erĸartũssinigssardlo sujorĸutdlugo misigssuinigssaĸ ersserĸigsumik katínigssaĸ sujorĸutdlugo suliarineĸartugssatut takutitauvoĸ. katínigssaĸ sujorĸutdlugo kúngip neriartorsimassut iserfigai ássûtit katítorsiutit — píssutsit agssuarnaitsut savârĸap auane errugauvdlutik ĸaugdlorigsisitat — atisimanerait takuniardlugo. (Mat. 22, 11; sarĸ. 7, 14). amigauteĸartut silatânut ajagtugáuput. katítorsiutinigdle ássûteĸartut Gûtip igsiavíssârssuata sânĩtugssautitáuput nâlagauvfiane ilagalugo. píssuserigsârnermik misigssuineĸ tamána, kíkut Gûtip nâlagauvfianut piarêrsimavdlutigdlo piúkúnarneránik misigssuineĸ, tássa erĸartũssissutut misigssuineĸ pavane ivdlernartũme naggasiutigssatut suliagssaussoĸ.

misigssuineĸ inerneĸarêrpat, ukiorpagssuitdlo ingerdlanerisigut Kristusip ajoĸersugaisut navsuertarsimassut misigssorneĸarêrpata, taimalllssukútdlo uitsât, misiligauvfik ĸângiutdlune sáimauvfiup [204] [205] matua matuneĸarumârpoĸ. nalunaerutip naitsúngûp matuma: “piarêrsimassutdlo katítorsiortugssanut ilagalugo iserput; matulo parnaerpât,” ánáussissup naggatigssamik kivfartũssinigssâgut inuit ánássutigssãnik suliarssûp inerfigssâ uparuarpâ.

sôrdlo uparuartorneĸarêrsoĸ nuname ivdlernartũme kivfartũssineĸ ivdlernartũme kivfartũssinermut ássersûtauvoĸ. palasiunerup uvdlorme sáimáunartitsivingme ivdlernartũme nunamĩtume ivdlernarnerpâĸ iserfigigângago ingmíkôrtortame sujugdlerme kivfartũssineĸ soraertarpoĸ. Gûtip inássutâ imáipoĸ: “inungmik isersimassoĸásángilaĸ tuperme nâpítarfingme, ivdlernartume sáimáunartitsísavdlune iserpat anitserdlugulo.” (3 Môrs. 16, 17). taimáitumik Kristusip ivdlernarnerpâĸ naggasiutigssamik sáimáunartitsiartúsavdlune iserfigigamiuk ingmíkôrtortame sujugdlerme kivfartũssinera soraerpoĸ. ingmíkôrtortavdle sujugdliáne kivfartũssineĸ soraermat ingmikôrtortap áipâne kivfartũssineĸ autdlarnerpoĸ. palasiunerup ássersûtigssamik kivfartũssinermine uvdlorme sáimáunartitsivingme ivdlernartoĸ ĸimákamiuk Gûtip kînâ savssariartorfigâ tuníssutip ajortaeruterĸússutip aua erĸúkiartordlugo israilíkut ilumôrdlutik perĸigsimisimassut sivnerdlugit. taimatut Kristusip sivnerdluta suliame ingmíkôrtua atauseĸ inerpâ tugdlia autdlarnerniáinardlugo, sulilo ajortigdlit aune najortigalugo atâtamine ĸínúpai.

mãna oĸautsit Kristusip pivfigssákut tássûnarpiákut sarĸúmersitat agdlagaisigut ilagîngnut oĸautigissai pâsinarsíput: “ima oĸarpoĸ iluartoĸ sagdlusuitsoĸ, Dâvip matuersautânik pilik, matuîssartoĸ avdlap matúsángisânik matussissartordlo avdlap matuísángisânik: suliatit ilisimaváka, ata, isertarfik avdlap matuneĸ ajugâ sângne matuigautípara.” (sarĸ. 3, 7-8).

jûtit ugpíngitsut píssusiat pâsíssutigssauvoĸ kristumiunik taineĸartut nangmingnerdle piumássutsimingnik palasiunivta saimassup sulineranik ilisimassaĸángitsut píssusiánik. palasiunerup ássersûtaussumik kivfartũssinermine ivdlernarnerpâĸ iserfigigângago piumassarineĸartarpoĸ israilíkut ivdlernartûtip silatâne katerssûtdlutik tarnitik ilungersortumik Gûtimut manigûtisagait, ajortuliatik isumákêrneĸarsínaorĸuvdlugit, ilagîngnitdlo ajagtugaorĸunatik. ĸanoĸ pissariaĸarnerutigingínerpa uvdlorme sáimáunartitsivingme ássersûtigineĸartume matumane uvagut palasiunivta sulinera ilisimásagigput uvavtínutdlo suliagssarititaussut ilisimásavdlugit!

mianerssorĸússutit Gûtip sáimáussutsimigut nagsiússai inuit narrugĩnarsínáungilait. Nûap nalâne nalunaerut ĸilangmit silamiunut nagsiuneĸarpoĸ, inuitdlo ánássutigssât túngatitauvoĸ nalunaerúmik tamatumínga ĸanoĸ iliorfigingningneránut. nalunaerut narrugingmássuk Gûtip anersâva nugguveĸatigîngnit ajortilingnit táukunánga ulerssuarme ajunârtunit pêrsitnuvoĸ, Âperâp nalâne Gûtip sái- [206] máunerata Sûtumame ínugtaussut gûtîtsut oĸalugfigiungnaerpai, tamarmigdlo ingnermit ĸilangmit nákâssumit aserortigáuput, Lúte nulialo panîlo nardluk kisimik pínatik. taimatútaoĸ Kristusip uvdluine, jûtit ugpíngitsut taimane inûssut Gûtip ernerata oĸarfigai: “ata, igdlorse ilivsínut ĸimagáusavoĸ inuerútoĸ!” uvdlut kingugdligssat erĸarsautigalugit Gûtip ajugaĸángitsup asangningnigssamik ánássutigssaraluamingnik ilagsingníngitsut oĸarfigai: “tamána pivdlugo Gûtip támarnartut sualugtut táukunúnga perĸúsavai sagdlunerit ugpererĸuvdlugit, tássa sagdlusuíssúmik ugperingningitsut iluáinermutdle kajumigtut tamaisa erĸartũneĸarĸuvdlugit.” (Mat. 23, 38; 2 Tás. 2, 10-12). oĸautsime ajoĸersũssutâ narrugigângássuk anersâne pêrsítarpâ, támarnartunut kajumigissamingnut perĸuvdlugit.

1844-me pissugssatut ilimagissap nagdliutíngínerata adventimik ajoĸersũmut ilumôrtuartut angnikitdliortitaungârnerat kingunerâ. tugpatdlersautigissatuât tássauvoĸ ĸáumarĸut matuma áipâne ivdlernartũmik erĸarsautigissaĸalersitsissoĸ. ilaisa pruvfîtip uvdluinik nautsorssûtigisimassamingnut ugperissaraluartik narrugât, Anersâvdlo iluartup píssauniligssuarmik súnîsimanera adventisiornermut ingiaĸatausimassoĸ Sãtanip inuitdlũnît píssauneránik pissutigissaĸartípât. ilaisale misiligtagkamingne Nâlagkamit tasiorneĸarsimanertik aulajangiutdluinarpât, utarĸinermingnilo pigârdlutigdlo Gûtip piumassâ pâsisínaujumavdlugo ĸinussarnermíkut pâsivât palasiunertik píssarssuaĸ kivfartũssinermik nutâmik autdlarnigaĸarsimangmat. ugperníkutdlo táuna maligdlugo ilagĩtaoĸ naggasiutigssamik suliagssât pâsilerpât. íngilip sujugdliup áipâtalo nalunaerutait ersserĸingnerussumik pâsilerpait íngilitdlo pingajuata sarĸ. kapitalit 14-iáne ilungersortumik mianerssorĸússutâ ilagsisinângorpât silamiunutdlo nalunaiautigisínãngordlugo. [207]

Kapitel 24—ersserĸingnerussumik pâsissaĸarneĸ

“Gûtivdlo nâlagfiutâ ĸilangme matuerneĸarpoĸ, angerusiatalo igdlerfia nâlagfiutâne takugssaulerpoĸ.” (sarĸ. 11, 19). Gûtip angerusiata igdlerfia ivdlernarnerpâmĩpoĸ, ivdlernarnerpâp ingmíkôrtuata áipâne. ivdlernartũme nunamĩtume “ássiliauvdlunilo ĸilaup pîsa tarrarissâne” (Hebr. 8, 5) ingmíkôrtortaĸ táuna angmarneĸartarpoĸ kisiáne uvdlorme sáimáunartitsivigssuarme ivdlernartût minguersarneĸásagângat. taimáitumik Gûtip nâlagfiutâta matuerneĸarneranik angerusiatalo igdlerfiata takugssaulerneranik nalunaerutip ĸilangme ivdlernartûtip ivdlernarnerpâvata 1844-me matuerneĸarnera pivâ, taimane Kristusip iserfigingmago naggasiutaussumik sáimáunartitsiartordlune. ugperníkut palasiunermingnik malingnaissut ivdlernarnerpâme kivfartũssilernerane angerusiata igdlerfia takuvât. ivdlernartũmik aperĸutaussoĸ ilisimassagssarsiorfigalugo ánáussissup kivfartũssinerata avdlángorsimanera pâsivât, mãnákutdlo Gûtip angerusiata igdlerfiata sâne kivfartũssinera tássanilo aungmigut ajortilingnik ĸínússinera pâsivât.

ivdlernartûtip nunamĩtup igdlerfiata agdlagfigssiat ujaraussut mardluk Gûtip inatsisâta perĸússutaisa agdlagsimavfê imarai. igdlerfik táuna inatsisip agdlagsimavfînik torĸorsivĩnauvoĸ, inatsisitdlo Gûtimit pissut igdlerfik ivdlernartúngortitdlugulo pingâruteĸalersípât. Gûtip nâlagfiutâ ĸilangme matuerneĸarmat angerusiata igdlerfia takugssaulerpoĸ. Gûtip inatsisâ ivdlernartũme ĸilangmĩtume ivdlernarnerpâme ivdlernartumik — torĸorsiveĸarpoĸ inatsit Gûtip nangmineĸ oĸalungnermigut Sinaime kagdlertitdlugo nalunaerutigissâ agssangminigdlo agdlagfigssianut ujaraussunut agdlagsimassâ.

Gûtip inatsisâ ĸilangme ivdlernartũmĩtoĸ tássauvoĸ agdlarĸausia pingârtorssuaĸ, táuna agdlagfigssiane ujaraussune Môrsasivdlo agdlagaine kúkuneĸángitsumik ássilissauvoĸ. tamatumínga pingâruteĸaĸissumik pâsingnigtut, taimatut tasíssersũneĸarput takusínãngorĸuvdlugo Gûtip inatsisâta ivdlernássusia avdlángortugssáungíssusialo. sujornatigúme angnerussumik ánáussissup oĸausîsa ilumũssusiat, pâsisínãngorpât: “ĸilagdlo nunalo nungutserdlugit agdlangnínguardlũnît mingneĸ titarnínguardlũnît inatsisit ilât nungúsángilaĸ,” Gûtip inatsisâ piumassâta sarĸúmerneringmago, píssusiata [208] [209] tarraralugo, nâgssáungitsumut atassugssauvoĸ, ĸutsigsume aulajaitsumik nalunaiaissutut. agdlangnínguardlũnît titarnínguardlũnît inatsisit ilât avdlángortíneĸángilaĸ, tugsiausiortoĸ oĸarpoĸ: “Nâlagaĸ, oĸautsisit ĸilangme aulajáiput nâgssáungitsumik.” perĸussai tamarmik aulagsajuíput. aulajangersagáutuínarput, nâgssaungitsumik taimáisavdlutik.” (Mat. 5, 18; tugs. 119, 89; 111,7.8).

inatsisit ĸulit ĸiterpiânĩpoĸ inatsisit sisamât (sapãmik inatsit) nalunaerutigerĸârneĸarneratut: “uvdloĸ sapât erĸainiaruk, ivdlernartísagagko. uvdlut arfinigdlit suliniásautit suliagssatit tamaisa suliaralugit; uvdlutdle arfineĸ áipât tássa sapât Nâlagkap Gûtivit pia, tauva sumik suliagssamik sulísángilatit, ivdlitdlũnît erneritdũnît panîtdlũnît kivfatdlũnît angut kivfatdlũnît arnaĸ nerssutautitdlũnît takornartatdlũnît isâvfingnĩtoĸ nâme. uvdlut arfinigdlit uvdlûtitdlugit Nâlagkap piliarigamigit ĸilagdlo nunalo imardlo táukunanĩtutdlo tamaisa, uníngavdlunilo uvdlut arfineĸ áipãne; tamána pivdlugo Nâlagkap pivdluarĸuvâ uvdloĸ sapât ivdlernartitdlugulo.” (2 Môrs. 20, 8-11).

Gûtip anersâvata Nâlagkap oĸausianik misigssuissut táukua ũmatait súnîvigait. ĸulariungnailerpât inatsit tamána ilisimángisamingnik uniorĸutísimagigtik Nâlagkap uvdluanik ĸasuersârfigssamik ivdlernartitsíngíníkut. suna píssutigalugo sapâtip akúnerata uvdluisa sujugdliat uvdlormut Gûtip ivdlernartitânut taorsiutdlugo ivdlernartitaulersimanera pâsinialerpât. agdlagsimassune inatsisit sisamâta atorungnaersitausimaneranut ugpernarsautigssamik navssârneĸ saperput sapâtivdlo avdlángortitausimaneranik takussaĸarsínaunatik. ivdlernartitauneĸ sujugdlermik uvdlut arfineĸ áipânut túniússaussoĸ avdlángortitausimángisáinarsimavoĸ. Gûtip piumassâ ilurnôrdlutik pâsiniarsimavât. mãnalo inatsisâ uniorĸutísimavdlugo pûsigamíko ũmatimíkut aliasugput, Gûtimutdlo nâlangnertik takutípût sapâtânik ivdlernartitsiníkut.

ugperissât úpitíkumavdlugo ilungersûtigingningnerit ĸavsîoĸalutigdlo tamaviârúneĸartaraluarput. kíkutdlũnît pâsíngitsôrsínáungilât ivdlernartûtip ĸilangmĩtup ivdlernartût nunamĩtoĸ ássiliartaralugulo tarrarigpago, tauva inatsit igdlerfingme nunamĩtume pârineĸartoĸ inatsímit igdlerfingme ivdlernartũme ĸilangmĩtume ítumit ássilerĸigsâgáusaoĸ; tamarmik takusínauvât ivdlernartũmik ĸilangmĩtûmik sagdlusuíssut ilagsiumagáine Gûtip inatsisâta piumassâ sapâtivdlo atortũssusia akuerissariaĸarmata inatsisit sisamãne inassutigineĸarneratut. tamána pâsíssutigssauvoĸ agdlagkat iluartut lugdlerîgdluartumik navsuiarneĸarnerisigut Kristusip ivdlernartũme ĸilungmĩtume kivfartũssinerata sarĸúmiúneĸarneranut sákortûmik akerdlilîssoĸarneranut. inuit mato Gûtip matuigâ matuniaraluarpât matulo Gûtip matussâ matuerniaraluardlugo, kisiáne “ma- [210] tuîssartup avdlap matúsángisânik, matussissartordlo avdlap matuísángisânik” oĸarsimavoĸ: “ata, isertarfik avdlap matuneĸ sapigâ sângne matuigautípara.” (sarĸ. 3, 7. 8). Kristusip isertarfik, imalũnît kivfartũssineĸ, ivdlernarnerpâme matuersimavâ, ivdlernartũmilo ĸilangmĩtume isertarfíkut angmassúkut ĸáumarĸut ĸaumavoĸ, inatsisitdlo sisamâta inatsisinut tássane pârineĸartunut ilaunera takugssaulerpoĸ; Gûtip kátutai inûp kialũnît atorungnaertitagssaringilai.

Kristusip sulíssússineranik Gûtivdlo inatsisâta nâgssáungitsumik ataneranik sagdlusuíssúmik ilagsingnigsimassut sagdlusuíssut tamána sarĸúmersitat kapitalit 14-iáne sarĸúmiúneĸarnera pâsivât. kapitalime tamatumane nalunaerut pingasunik mianerssorĸússuteĸarpoĸ nunamiut piarêrsimarĸuvdlugit Nâlagkap tikiuterĸingnigssânut. nalunaerutip “erĸartũssivigssâ nagdliúpoĸ” Kristusip inuit ánássutigssãnik naggasiutigssamik kivfartũssinera pivâ. sagdlusuíssut uparuarpâ nalunaiautigissariaĸartoĸ ánáussissup sulissússinera inersîvdlugo ínugtanilo aivdlugit nunamut uternigssâ utarĸîsigalugo. erĸartũssineĸ 1844-me autdlarnigaussoĸ ingerdlátuartariaĸásaoĸ tamarmik ĸanoĸ pineĸarnigssât aulajangerneĸarêrsîvdlugo, taimáitumik inuit sáimáuneĸarfigssâta ĸângiúnigssâ tikitdlugo ingerdlatsissariaĸásaoĸ. inuit erĸartũssivigssame atasínaorĸuvdlugit nalunaerfigineĸarput: “Gûte mianerisiuk, táunalo nâlangnartísiuk ... patdlorfigisiugdlo ĸilangmigdlo nunamigdlo ermitdlo puilassarfînik píngortitsissoĸ.” nalunaerutinik tamákunínga ilagsingningnerup kingunere oĸautsinit mákunánga ersserput: táukũput “Gûtip inatsisainik nãmagsingnigtut Jîsusilo ugperalugo”. inuit erĸartũssivigssamut piarêrsimásagunik Gûtip inatsisâ maleruartariaĸásavât. inatsit tamána erĸartũssinerme najorĸutarineĸartugssauvoĸ. apustile Pauluge agdlagpoĸ: “inatsiseĸardlutigdlo ajortuliorsimassut tamarmik inatsisitigut erĸartũneĸarumârput . . . uvdlugssame ivssumane inungne issertugkat Gûtip erĸartûgpagit Jîsuse Kristusíkut îvangkîliulo oĸalûtigissara migssiliordlugo.” oĸarpordlo “inatsisinik nãmagsingnigtut iluartûtíneĸarumârtut.” ugpernigssaĸ angnertûmik pissariaĸarpoĸ Gûtip inatsisâ nãmagsísagáine, tássame “ugperssuseĸarnane Gûtimut iluaritíneĸ ajornaĸaoĸ.” “ugpernermitdlo píngitsut nungutdlutik ajortuliáuput”. (Rûm. 2, 12-16; Epr. 11, 6; Rûm. 14, 23).

íngilip sujugdliup inuit kajumigsârpai Gûte mianererĸuvdlugo nâlangnarterĸuvdlugulo táuna, patdlorfigerĸuvdlugulo ĸilangmigdlo nunamigdlo ímamigdlo ermitdlo puilassarfînik píngortitsissoĸ. akugdlîssoĸ oĸarpoĸ: “Gûte mianerûk inássutailo maleruardlugit, inuit tamarmik taimailiortariaĸarmata.” inatsisiminut nâlangneĸartínago patdlorfigingningneĸ sunalũnit Gûtip ilunrisínáungilâ. “Gûtimingme asangningneĸ tássauvoĸ inássutai maleruaruvtigik.” “siu- [211] timinik alisitsissoĸ inatsisit tusarumanagit, táussuma ĸínutâlilnît maujungnarpoĸ.” (akugdl. 12, 13; Juán. 5, 3;; úss. 28, 9).

Gûtimut patdlortariaĸarnermut píssutauvoĸ táuna píngortitsissûngmat. bîbilime Gûtip atarĸinartitaunigssâ patdlorfigineĸarnigssâlo piumassarineĸartitdlugo píngortitsissûnera tamatigut uparuarneĸartarpoĸ. “mássa inuiaĸatigît gûtigissait tamarmik gûtipilũput, Nâlagkavdle ĸilak píngortípâ.” “kimúme ássigissagssavnut ássersũkumavisinga? oĸarpoĸ ivdlernartoĸ. issise ârdlortísigik ĸúmut takuniardlusilo; kia máko píngortípai?” “ima oĸarmat Nâlagaĸ ĸilangmik píngortitsissoĸ, Gûte ivna nunamik piliorpoĸ inerdlugulo aulajangersardlugulo, mássalo píngortingikâ soĸángitsoĸ, kisiáne piliarigâ inoĸartugssaĸ: uvanga tássa Nâlagaĸ, avdlamigdlo nâme.” tugsiausiortoĸ oĸarpoĸ: “misiginiaritse, Nâlagaĸ Gûtiungmat, táussuma píngortípâtigut, uvagut tássa ínugtai.” “katerssoritse, Nâlagaĸ píngortitsisserput patdlorfigisigo.” ĸilangmiutdlo pavkua Gûtimik nâlangnartitsinertik imáitumik píssutigssaĸartípât: “Nâlagarput Gûterput, ilingnut pigititagssáuput nâlangnaut atarĸinautdlo píssaunerdlo, ivdlit sût tamaisa píngortikagkit, ivdlitdlo perĸussagkut íput píngortitauvdlutigdlo.” (tugs. 96, 5; Is. 40, 25. 26; 45, 18; tugs. 100, 3; 95, 6; sarĸ. 4, 11).

sarĸúmersitat kapitalit 14-iáne nalunaerutip inuit kajumigsârpai píngortitsissoĸ patdlorfigerĸuvdlugo, nalunaerutivdlo pingasunik ingmíkôrtortagdlip tamatuma kingunerissânik sujuligtûtip inuit Gûtip inatsisainik maleruaissut takutípai. inatsisit tamákua ilâta ersserĸigsumik Gûte píngortitsissutut erĸartorpâ. inatsisit sisamãne (sapãmik inatsíme) agdlagsimavoĸ: “uvdlut affineĸ áipât tássa sapât Nâlagkap Gûtivit pia ... uvdlut arfinigdlit uvdlûtitdlugit Nâlagkap piliarigamigit ĸilagdlo nunalo imardlo táukunanĩtutdlo tamaisa, uníngavdlunilo uvdlut affineĸ áipãne; tamána pivdlugo Nâlagkap pivdluarĸuvâ uvdloĸ sapât ivdlernartitdlugulo.” sapâtdlo pivdlugo Nâlagaĸ oĸarpoĸ “nalunaeĸutausassoĸ ... ilisimarĸuvdluse uvanga tássaussunga Nâlagaĸ Gûterse”. píssutigssardlo taineĸartoĸ tássauvoĸ: “uvdlut arfinigdlit uvdlûtitdlugit Nâlagkap ĸilagdlo nunalo piliaringmagit, uvdlutdle affineĸ áipãne sulísaermat ĸîtdlagsardlune.” (2 Môrs. 20, 10, 11; Hisk. 20, 20; 2 Môrs. 31, 17).

“sapâtip píngortitsinermik erĸáissutigssatut pingârutâ tássauvoĸ Gûtimut patdlornigssap píssutigssavia uparuartuarmago,” tássa píngortitsissûngmat, uvagutdlo píngortitauvdluta. gûtisiornerup túngavigpiâ sapâtip ilagâ, sagdlusuíssutip angisûp ajoĸersũssutigissânik kivdlingnangârtumik imarissaĸarame, atulersitat avdlat tamarmik imaríngisãnik. gûtisiornerup túngavigpiâ, uvdlut affineĸ áipãne sulíssutigineĸarturtoĸ pĩnarane gûtisiornermutdle ilũngarmut túngaviussoĸ, tássauvoĸ píngortitsissup píngortitaisalo ássigĩngíssu- [212] tât. sagdlusuíssut pingârtorssuaĸ tamána pisoĸalisínáungilaĸ puiúngisáinartariaĸardlunilo.” (Andrews). inuit sagdlusuíssúmik tamatumínga erĸaisíneĸartuarĸuvdlugit Gûtip sapât Edenime atulersípâ; Gûtivdlo uvavtínik píngortitsissûnera táussumúnga patdlornigssavtínut píssutigssaujuartitdlugo sapât tamatumúnga nalunaeĸutaujuásaoĸ tamatumíngalo erĸáissutigssaujuásavdlune. sapât tamane ivdlernartitaussarsimagaluarpat inuit erĸarsautitik asangningnertigdlo Gûtimut sangmitítarsimásagaluarpait nâlangnartitamigtut patdlorfigissamigtutdlo, tauvalo gûtipilugsiortoĸángisáinarsimásagaluarpoĸ, Gûtimik tunússissoĸarane ugpíngitsoĸásángíkaluardlunilo. sapâtip ivdlernartitaunera nalunaeĸutauvoĸ ilumut Gûtiussumut ilumôrnermut “ĸilangmigdlo nunamigdlo ímamigdlo ermitdlo puilassarfînik” píngortitsissumut. tamatuma kingunerissânik nalunaerut inatsisai maleruarĸuvdlugit kajumigsârutaussoĸ pingârtumik inungnut kajumigsârutáusaoĸ sapât pivdlugo inatsit maleruarĸuvdlugo.

inuit Gûtip inatsisânik maleruaissut akerdlerissãtut íngilip pingajuata inuit avdlat uparuarpai támarnartuilo ánilârnangârtut ima mianerssorĸússutigalugit: “kialũnît nerssut ássingalo patdlorfigigunigit ĸaumigutdlo agssangmigutdlũnît ilisarnaĸutsersíkune, táunátaoĸ vĩnimik kamáumik Gûtip pianik akoĸartínago ermutsimut kamangnerata pianut imiúsimassumik imísavoĸ.” (sarĸ. 14, 9. 10). nalunaerut tamána pâsíságaine ássersûtit atorneĸartut erĸortumik navsuiartariaĸarput. nerssut, ássinga ilisarnaĸutdlo sunut ássersûtigineĸarpat?

sujuligtûtit ataĸatigît ássersûtit tamákua erĸartorneĸarfê autdlarnerput sarĸumersitat kapitalîsa 12-iáne kũkôriaussarssûp Kristusimik (inúngornerane) aseruiniaraluartup taineĸarfiane. kũkôriaussarssuaĸ Sãtanimik taineĸarpoĸ. (sarĸ. 12, 9). táussuma Herûtase súnîvigâ Kristuse toĸuterĸuvdlugo. kisiáne ajortup Kristusimut ínugtainutdlo akũinermine kristumioĸalerĸârneranît ukiune huntritilingne sujugdlerne pingârnerussumik sákugissâ tássa rûmamiut nâlagfiat Gûtimik nalussûvfiussoĸ. tássa kũkôriaussarssuaĸ sujugdlermik Sãtanimut ássersûtigineĸardlune áipagssânik rûmamiunut Gûtimik nalussunútaoĸ ássersûtigineĸarpoĸ.

sarĸúmersitat kapitalîsa 13-iáne (versit 1.-10-ánut) nerssut avdla” tîgeriussap ássigissâ” oĸalugtuarineĸarpoĸ, “kũkôriaussarssûvdlo píssaunine igsiavíssârssuanilo táussumúnga túniúpai”. sôrdlo nâggârtut amerdlanerit isumaĸarsimassut. tamána ássersûtauvoĸ pâveĸássutsimut rûmamiut nâlagauvfitoĸâta píssaunerisimassânik nâlagáussusianigdlo kingornússissumut.

“pigínaunermigdlo tunineĸarpoĸ ĸáumatit sisamanik ĸuligdlit mardlugdlo sulisínaorĸuvdlugo.” sôrdlo matuma sujulîne taineĸa- [213] rêrsoĸ uvdlut tamáko autdlarnerput pâvikut nâlagaulernerisigut ukiume 538-me Kristusip inúngornerata kingornagut nâvdlutigdlo 1798-ime. ukiume kingugdlermik taineĸartume pâve franskit sákutûinit tigussauvoĸ pâveĸássuserdlo toĸússutigssamik ikiligauvdlunilusôĸ, sujuligtûtdlo erĸûtíneĸarpoĸ: “parnaerússivingmut pisitsissoĸarpat, táuna parnaerússivingmut pisíneĸasavoĸ.”

pivfigssákut tássûna ássersũmik avdlamik sarĸúmersoĸarpoĸ. tamána pivdlugo pruvfîte oĸarpoĸ: “nerssutdlo avdla takulerpara nunamit ĸaĸissoĸ. savârĸatutdlo mardlungnik nagssoĸarpoĸ, kũkôriaussarssuartutdlo oĸalugpoĸ.” nerssutip táussuma issíkuata ĸanordlo sarĸúmernerata takutípâ inuiaĸatigît tássûna ássersũneĸartut ássersûtigineĸartunit sujulînit avdláussuteĸarmata. nâlagauvfigssuit nuname nâlagausimassut Dânialimut sarĸúmiúneĸarput nerssússuartut ĸâsugtutut “ĸilaup anorai táuko sisamat imarssuarmut pitorarmata” ĸaĸissutut. íngilip Juánase navsuiáupâ ima: “ermit takussatit ... tássa ingmíkut inuiaussut inugpagssuitdlo inuiaĸatigîtdlo ingmíkutdlo oĸausigdlit”. (sarĸ. 13, 11; Dân. 7, 2; sarĸ. 17, 15). tiguainiardlune mumisitsiniardlunilũnît sorssungnernut nâlagauvfît silardluit anorerssuitdlo akũinermut ássersûtigineĸarput. ĸilaup anorerssue sisamat imarssuarmut pitorartut ássersûtigineĸarput píssauneĸalerumavdlutik akiûvfigisimassáinut.

nerssutdle mardlungnik nagssulik “nunamit ĸaĸissoĸ” savârĸatutítoĸ. inuiaĸatigît ássersûtigissamik taimáitumik ássersûtigssaĸartitaussut túngavilerneĸarumavdlutik nâlagauvfingnik avdlanik úpititaĸarniángitsut nunap ingmíkôrtuane nunasiarineĸarĩngitsumĩtariaĸarput erĸigsinarnerussumigdlo ineriartortariaĸardlutik. taimáitumik Europame silarssuatorĸame nâlagauvfitoĸarpagssuit inugtuvdlutigdlo sorssugtut akornáne sarĸúmersínausimángitdlat.

inuiaĸatigît sordlît-uko 1798-ip migssâne “silarssûp ingmíkôrtuane nutâme” píssagtíkiartulerdlutik silamiut malugiligait? ássersûtip tamatuma sũssusia ĸularutigineĸarsínáungilaĸ. pruvfîtip ássersûtigissânut tamatumúnga inuiaĸatigît atausĩnavît nalerĸúput. Tássûna Amerikame nâlagauvfeĸatigît nalunángitdluínartumik pineĸarput. atuagkiortup nuimassup nâlagauvfît peĸatigît ĸaĸinerat agdlautigiutdlugo ima oĸautigai: “nautsîagssatut nipaitsutut agdliartordluta nâlagauvfíngorpugut.” (Townsend).

kisiáne savâraĸ nagssoĸaraluardlune kũkôriaussarssuartut oĸalugpoĸ. “nerssutivdlo sujugdliup pigínáussusia támakerdlugo táussuma tákuane pissarpoĸ, nunamutdlo tássanilo ineĸartunut patdlorfigitípâ nerssut sujugdleĸ, ikiminik toĸússutigssaugaluartumik mamítôrtoĸ.” (sarĸ. 13, 11-14).

ássersûtigissup tamatuma suvûrĸatut nugssue kũkôriaussarssuartutdlo nipeĸarnerata inuiaĸatigît taimatut ássersũneĸartut oĸalung- [214] nermikut ilerĸumíkutdlo malungnavigsumik ássigĩngíssuteĸarnigssât takutipâ. inuiaĸatigît “oĸalugtarput” inatsissarnerme erĸartũssissoĸarnermilo pissortaussut suliaisigut. suliamíkut tamákunatigut kivfáungíssuseĸángitsumik erĸigsinartumigdio ilerĸugssat nâlagsuinermingnut túngaviliússatik nigorterumârpait. “kũkôriaussarssuartut oĸalungnigssânik” ãmalo “nerssutip sujugdliup pigínáussusia tamákísagâ”, ersserĸigsumik sujuligtûtauvoĸ inuiaĸatigîgtut kũkôriaussarssuarmut ássersũneĸartutut saĸitsautilerumârnigssãnik ĸinugingnigkumârnigssãnigdlo. nerssutivdlo mardlungnik nagssugdlip “nunamut tássanilo ineĸartunut patdlorfigitíkâ nerssut sujugdleĸ,” oĸautigineĸartup tamatuma takutípâ inuiaĸatigît táukua nâlagáussusertik atorumârmássuk gûtisiornerme ilerĸugssaĸ pâveĸássutsimut únersiutigssaussoĸ píngitsailîníkut atulersísavdlugo.

inuiaĸatigîngnik túngavilîssut silatusârdlutik ilagît ínugtaussutut nâlagkersuinigssât tamatumalo kinguneríngitsûgagssaríngisainik saĸitsáunermik ĸinugingningnermigdlo pilersitsinigssât pitsailiorniarpât. nâlagauvfeĸatigît túngaviussumik inatsisâta mána aulajangerpâ: “inatsissartut inatsisiliúngisáinásáput ugperissagssamik atortitsiniutaussumik piumassamigdlũnît ugperissagssarsiornigssamik inerterĸutaussumik.” ãmalo: “nâlagauvfingne peĸatigîngne nâlagkersuinerme atorfiligtut atorfinigtitaunigssame ugperissamut túngassumik misilîneĸángisáinasaoĸ.” ugperissarsiornerme ilerĸugssaĸ sunaugaluartordlánît nâlagauvfiup atorfiligtai ikiortigalugit maleruartíniagausínáungilaĸ ĸularnavêrĸutit tamáko ersserĸivigsumik atorungnaersínagit.

sunaunale “nerssutip ássinga?” ĸanordlo pilersitaujumârpa? ásseĸ pilersitauvoĸ nerssúmit mardlungnik nagssulingmit, nerssutivdlo sujugdliup ássigâ. nerssutivdlo ássinganigtaoĸ taineĸartarpoĸ. taimáitumik ássip ĸanoĸ íssusia ĸanordlo pilersitaunera pâsiumavdlugo nerssutip nangmineĸ, imáipoĸ pâveĸássutsip, píssusê misigssortariaĸarpavut.

ilagît sujugdlît îvangkîliup perĸusersuíssusia nigordlugo Gûtimigdlo nalussut ilerĸuinik atuilerníkut aserũkamik Gûtip anersâva píssauneralo ánaivait. inuitdlo tarnimíkut nalúngíssusiat nâlagkersorsínaujumavdlugo silamiut pissortait ikiortigssarsiarait. tamatumale pâveĸâssuseĸ kingunerâ, ilagît nâlagauvfingmut nâlagkersuissut nangmingneĸ sujunertarissatik nãmagsiniardlugit, pingârtumigdlo “ajoĸersuinerdlungneĸ” pitdlarumavdlugo. nâlagauvfeĸatigît nerssut ássigilísaguniko ilagîngne pissortaussut nâlagauvfingme pissortaussut nâlagtigilertariaĸalísavait nâlagauvfingme pissortaussut oĸartugssáussusiat sujunertarissamingnut atortorilerdlugo.

itsaĸ ilagît kristumiut píssaunigdlit silamiut ikiortigssarsiaringmatigik píssutauvoĸ tássa tunússinrĸ. Pauluse agdlngpoĸ “nagdliú- [215] sángingmat kisiáne tunússinerssuaĸ nagdliuterêrpat.” (2 Tás. 2, 3). taimatútaoĸ ilagîngne tunússinerup nerssutip ássinga avĸutigssarsiũkumârpâ.

bîbilip ajoĸersũpâtigut Nâlagkap tikiúnigssâ sujorĸutdlugo ukiune huntritilingne sujugdlernisut ugperissagssarsiornerme tunússineĸarumârneranik. “uvdlugssane kingugdlerne ajornartunik nagdliútoĸásangmat. inuit inûjumârmata ingmingnik asassut ... ajúngitsunik ûmigssuissut,kigdlũssissut, isumaitsut, ilisimatûniartut, Gûte kajumiginago nuánârutinut kajumigtut, Gûtimut mianeringningneĸ ileĸorissûssârdlugo píssauneĸarfigiumanagule.” Sãtane súnîumârpoĸ “nalingínarnik kivdlingnartulianik nalunaeĸutinigdlo tupingnartulianigdlo sagdlunernik,” ãmalo “ilumôrnermut asangningnigssamik ilagsissaĸángitsut,” perĸuneĸarumârtut “támarnartunut sualugtunut sagdlunerit ugpererĸuvdlugit.” (2 Tim. 3, 1-5; 2 Tás. 2, 9-11). gûtĩssuseĸ taimáitoĸ nagdliúkune ukiune huntritilingne sujugdlernisut kinguneĸarumârpoĸ.

nâlagauvfingne peĸatigîngne ilagîgsoĸatigît ugperissagssat atausiákât isumaĸatigĩssutigissatik maleruartíniardlugit atulersitatigdlo atatíkumavdlugit nâlagauvfiup pissortai ikiortigssarsiarigpatigik, tauva Amerikap nâggârtûvfiup katûgdlit rûmalerissut nâlagauniássusiat ássilisimásavât, tamatumalo kingunerissânik avdlatut ugperissagdlit nâlagauvfingmit pitdlagaussarnigssât píngitsûgagssaujungnaerumârpoĸ. nerssutivdlo mardlungnik nagssugdlip “tamflisa mikissutdlo angisûtdlo pisûtdlo pîtsutdlo kivfáungitsut kivfaussutdlo agssaisigutdlũnît talerpigdlîsigut ĸauisigutdlũnît ilisarnaĸúmik pilersorneĸartípai, kimutdlũnît ilisarnaĸúmik tamatumínga nerssutivdlũnît arĸanik arĸatalũnît kisitsisânik pigingníngitsumut pisinerdlũnît tuniniainerdlũnît ajornarsisitdlugo.” (sarĸ. 13, 16. 17). íngilit pingajuata mianerssorĸússutâ imáipoĸ: “kialũnît nerssut ássingalo patdlorfigigunigit ĸaumigut agssangmigutdlũnît ilisarnaĸusersíkune, táunátaoĸ vĩnimik kamáumik Gûtip pianik akoĸartínago ermutsimut kamangnerata pianut ímiúsimassumik imísavoĸ.” nerssut tássûna erĸartorneĸartoĸ nerssutivdlo mardlungnik nagssugdlip inungnit patdlorfigitíniagâ, tássa nerssut sujugdleĸ sarĸúmersitat kapitalîsa 13-iáne taineĸartoĸ, tîgeriussaĸ, imáipoĸ pâveĸássuseĸ. “nerssutip ássinga” tássa tunússisimassumik nâggârtũssuseĸ ineríkumârtoĸ nâggârtut peĸatigikûtât ajoĸersûtigissatik píngitsailîníkut maleruartíniardlugit nâlagauvfiup pissortai sâgfigissalerpatigik. “nerssutip ilisarnaĸutâta” sũssusia matuma kingulîsigut takujumârparput.

nerssut ássingalo patdlorfigerĸunago mianerssorĸússutip kingornagut sujuligtût nangigpoĸ: âjuko “Gûtip inatsisainik Jîsusimutdlo ugpernermik atatitsissut,” Gûtip inatsisainik maleruagaĸartut tai- [216] [217] matut nerssúmut patdlortut akerdlerissãtut erĸartorneĸarmata Gûtimut patdlortut nerssúmutdlo patdlortut avigsârutât tássáusavoĸ ilaisa Gûtip inatsisainut nâlangnerat ardlaisalo nerssutip inatsisainut nâlangnerat.

nerssutip taimalo ãma ássingata ingmíkut ilisarnaĸutâ tússa Gûtip inatsisainik uniorĸutitsineĸ. nagssuaraĸ pivdlugo Dâniale oĸarpoĸ: “isumaliorumârpoĸ uvdlut nâperiagagssat inatsisitdlo avdlángortíkumavdlugit.” (Dân. 7, 25). Paulusip píssauneĸ tamána “ajortip inuatut” Gûtimit angneruniartutut issigâ. sujuligtûtit táuko ingmingnut nalerĸúput. pâvikut Gûtip inatsisânik avdlángortitsiníkut aitsât Gûtimit angneruniarsínáuput, kíkutdlo inatsímik taimatut avdlángortitamik maleruaissut tamarmik pissortaussoĸ avdlángortitsisimassoĸ nâlagarsiorfigât. taimatut pâvikut inatsisainut nâlagarsiorneĸ Gûtimut pínane pâvimut nâlagarsiornerúsaoĸ.

ilagît pâvíkut Gûtip inatsisâ avdlángortíniarsimavât. inatsisit áipât ássinut patdlornigssamik inerterĸutaussoĸ ilángúneĸángilaĸ, inatsisitdlo sisamât avdlángortitauvoĸ uvdlut sujugdliat ivdlernartitagssatut uvdlut arfineĸ áipãnut taorsiutdlugo. katûgdlitdle inatsisit áipâta ilángúneĸángíneranut píssutaunerarpât tamána pissariaĸángingmat, inatsisit sujugdliáne ilaungmat, inatsitdlugôĸ sarĸúmiúsimavât Gûtip piumassâ erĸordluínardlugo pâsineĸartugssatut. tamánausínáungilaĸ avdlángortitsineĸ sujuligtûtigineĸartoĸ, pruvfîtime oĸarpoĸ píssaunerup pineĸartup “uvdlut inatsisitdlo avdlángortikumavdlugit isumaliutigísagai.” inatsisit sisamâta sujuligtût erĸûtitdluínarpâ. avdlángortitsinerup tamatuma túngavigssatuarisínaussâ tássa ilagît oĸartugssáussusiat. tássûna pâvíkut ersserĸigsumik Gûtimit angneruniarput.

Gûtimut patdlortut inatsisit sisamãnut nâlangnertik pingârtumik ilisarnaĸutigigât — inatsisip tamatuma Gûtip píngortitsissûnera taimáitumigdlo inungnit nâlangnartitaussariaĸarnera imaringmago — nerssúmut patdlortut ilisarnaĸutiginerúsavât píngortitsissup ilisarnaĸutigssatut nalunaeĸutânik aserorteriniarneĸ ilagîngnigdlo rûmalerissunik akitsisitsiniarneĸ. pâvíkut angneruniarnerat sujugdleĸ tássauvoĸ uvdlut sujugdliat “Nâlagkap uvdluatut” ivdlernarterĸugamíko nâlagauvfiuvdlo pissortaisigut tamána píngitsailĩssutigalugo. bîbilivdle uvdlut sujugdliat pínago uvdlut arfineĸ áipât Nâlagkap uvdluatut oĸautigâ. Kristuse oĸarpoĸ: “taimáitumik inûp ernera sapãmut agdlât nâlagauvoĸ.” pruvfîtíkutdlo Isaiákut Nâlagkap sapât ima oĸautigâ: “uvdluvne ivdlernartume.” (Mák. 2, 28; Is. 58, 13).

sapâtip Kristusimit avdlángortitaunera nangmineĸ oĸausiagut akardlilerneĸarpoĸ. ĸáĸump oĸalũssinermine oĸarpoĸ: “isumaĸásángilase inatsisitdlũnit pruvrîtitdlũnît atorungnaersísavdlugit tikiútuga, atorungnaersitsiartúngilanga, nãmagsisitsiartorpunga. Ilumut [218] oĸarfigâvse: ĸilagdlo nunalo nungutserdlũgit agdlangnínguardlũnît mingneĸ titarnínguardlũnît inatsisit ilât nungúsángilaĸ, kisiáne tamarmik taimailigpata. taimáitumik inássutit tamákua mingnerit ilãnik atorungnaersitsissoĸ inungnigdlo taima ajoĸersuissoĸ ĸilangmiup nâlagauvfiane mingnermik taineĸásavoĸ; nâlagtordle taimalo ajoĸersuissoĸ ĸilangmiup nâlagauvfiane angisûmik taineĸásavoĸ.” (Mat. 5, 17-19).

sapâtip avdlángortitaunerata agdlagkane iluartune túngavigssaĸángínera nâggârtunit ĸavsînit miserratigineĸángilaĸ. tamána ersserĸigsumik oĸautigineĸarpoĸ Amerikame bîbilimit atuagagssîniaĸatigîngnit sapãmilo mêrĸanik ajoĸersuiniaĸatigîngnit. atuagagssiat tamákua ilâta “testamentitâp uvdlut sujugdliata ivdlernartitaunigssânik” perĸússutitaĸángivingnera miserratigíngilâ.

avdlalo ima agdlagpoĸ: “Kristusip toĸunera tikitdlugo uvdloĸ avdlángortitsivigineĸángilaĸ.” ãmalo “oĸalugtuarineĸarneranitdlo (apustilit) uvdlut arfineĸ áipâta sapâtitut ivdlernartitagssatut uvdlut sujugdliánik taorserneĸarnigssânik perĸússutãnik takugssaussoĸángilaĸ.”

katûgdlit miserratigíngilât sapât avdlángortitausimangmat ilagîgsoĸatimingnit, oĸartarputdlo nâggârtut uvdlut sujugdliáne sapâtisiortarníkut ilagîgsoĸatigîngnut táukunúnga nâlagarsiornerardlugit.

ilagît rûmalerissut oĸartugssáussusiánut nalunaeĸutitut imalũnît ugpernarsautitut atuagkiortut katûgdlit “uvdlut sujugdliata uvdlut arfineĸ áipãnut taorsiutdlugo atulersitaunera nâggârtunit iluarineĸartoĸ” taissarpât ... “tássame uvdlut sujugdliáne sapâtisiorníkut ilagît uvdlunik nagdliútunik atulersitsisínautitaunerat” akuerât. tauvame sapâtip avdlángortitaunera sûva ilagît rûmalerissut nâlagáussusiánut nalunaeĸutáungíkune — “nerssutip nalunaeĸutânik” taissariaĸángíkune?

ilagît rûmalerissut nâlagaujumássusertik taimaitísimángilât, silamiutdlo ilagîgsoĸatigîtdlo nâggârtûssut sapât táukua pilersitât iluariguníko bîbilivdlo sapâtâ atorungnaersitdlugo, tauva táukua piumassarissâta pissariaĸássusia miserratigíngilât. ilerĸûssut ilagîngnilo pissortaussut avdlángortitsisimanermut nâlangniagagssatut takorĸusínauvait; kisiáne taimailiorníkorpiaĸ najorĸutagssaĸ ilagîngnut rûmalerissunut avigsârutertik ĸângĩnarpât, tássa bîbilip bîbilivdlo kisime nâggârtune ugperissagssaunera.

uvdlut sujugdliata ilagîgsoĸatigît nâggârtut tungãnit ivdlernartitaorĸussaunera tássauvoĸ pâveĸássutsip — nerssutip — patdlorfigitíneĸarnera. sapãmik inatsisip piumassai ilisimavdlugit sapâtiussame sapâtisiortarumassut sapâtivingme pínatik, táukua pissortaussut kisimîtdlutik tamatumínga inatsissûssut nâlngarsiorfigait. kisiáne inuit ugperissagssamut túngassumlk ilerĸugssaĸartitaunerisigut ta- [219] matumalo nâlagauvfiup pissortaisa ikiortigineĸarnerisigut nâlagarsiortitsiníkut ilagîgsoĸatigît nangmingneĸ nerssut ássilísavât. taimáitumik uvdlup sujugdliup nâlagauvfeĸatigîngne píngitsailîníkut ivdlernartitaunera tássáusagaluarpoĸ píngitsailîníkut nerssúmut ássinganutdlo nâlagarsiortitsineĸ.

ukiunile sujugdliunerussune kristumiut uvdlut sujugdliat sapâtisiorfigissarsimavât tássausoralugo bîbilip sapâtâ, sulilo ilagîgsoĸatigîngne tamane, katûgdline rûmalerissunísaoĸ, kristumioĸarpoĸ isumaĸartunik uvdlut sujugdliat tássaussoĸ Gûtip ĸasuersârfigssatut aulajangiússâ. táukua ilumôrtumik sujunertaĸarnerat nangminerminutdlo ilumôrniarnerat Nâlagkap akuerâ. kisiáne uvdlup sujugdliup ivdlernartitaunigssâ inatsisíkut aulajangerneĸarpat silamiutdlo sapâtiviussume sapâtisiortariaĸarnermik nalunaerfigineĸarpata, tauva kialũnît Gûtip inatsisânik uniorĸutitsissup ilagît rûmalerissut perĸússutigissât maleruarumavdlugo taimailiornermigut pâve Gûtimit angnerutísavâ. ilagît rûmalerissut pissortaussordlo ilagît rûmalerissut ilerĸorerĸussânik nâlagtitsiniartoĸ nâlagarsiorfigísavai. nerssut ássingalo patdlorfigísavai. inuit ilerĸorerĸussaĸ Gûtip nâlagáussutsiminut nalunaeĸutaussutut oĸautigissâ atorungnaersitdlugo ilerĸorerĸussaĸ ilagît rûmalerissut nâlagáussutsimingnut nalunaeĸutagssatut ĸinigât taorsiutdlugo atuleruníko, tauva taimailiornermíkut rûmalerissut píssauneránut nâlangnerup nalunaeĸutâ, tássa “nerssutip nalunaeĸutâ” pigiliutísavât. tamánalo inungnut ersserĸigsumik navsuiautigineĸarêrpat, Gûtivdlũnît inuitdlũnît ilerĸorerĸussât ĸinigagssarilerpatigik, tauva aitsât uniorĸutitsiuáinartut “nerssutip nalunaeĸutânik” nalunaeĸutserneĸarumârput.

íngilit pingajuata nalunaerutâ (sarĸ. 14, 9-11) inungnut sujôrasârutaussut súkutdlũnît tusagagssiarineĸarsimassut ánilârnarnerssãnik imaĸarpoĸ. ajortuliaĸ ánilârnangârtûsimásaoĸ Gûtip kamangneranik sáimáunermik akuitsumik pilersitsissugssaĸ. inuit erĸarsautigissagssamik taima pingârtigissumik issertũneĸásángitdlat. ajortuliornigssamut mianerssorĸússut silamiunut nalunaiautigineĸásaoĸ Gûtip pitdláissutigssamik erĸartũssinigssâ sujorĸutdlugo, tamarmik píssutaussut pâsisínáusangmatigik aniguinigssamutdlo pivfigssaĸásangmata. sujuligtûtip oĸautigâ íngilip sujugdliup nalunaertitille oĸalûtigísagâ “nunamiunut tamanutdlo inuiaĸatigîgsunut ingmíkutdlo oĸausilingnut ingmíkutdlo inuiaissunut.” íngilit pingajuata mianerssorĸússutâ nalunaerutip pingasunik ingmíkôrtortaĸartup tamatuma ilagissâ angnikínerúngitsumik nalunaerutigineĸartugssauvoĸ. sujuligtûtaussoĸ nâpertordlugo íngilimit ĸilaup migssâgut tingmissumit nipitûmik oĸalûtigineĸásaoĸ” tamánalo silamiut arajutsissagssarísángilât.

Agssortũssutigussaĸ píssutigalugo kristumiut tamarssuarmik mar- [220] dluvíngordlugit avigsârumârput: Gûtip inatsisânik maleruaissut Jîsusimutdlo ugperdlutik, ãmalo nerssúmut patdlortut. nauk ilagît nâlagauvfigdlo iligîgdlutik tamaisa píngitsailiniaraluarpatigik “mikissutdlo angisûtdlo pisûtdlo pîtsutdlo kivfáungitsutdlo kivfaussutdlo” “nerssutip nalunaeĸutânik” ilisarnaĸutserniardlugit, taimáitordle Gûtip ínugtai ilisarnaĸutsigaujumanaviángitdlat. Patmosime pruvfîtip takuvai “nerssúmik ássinganigdlo arĸatalo kisitsisânik ajugauvfigingnigtut Gûtip pînik kúkilagtariauteĸardlutik ímap igalâgssiaussap sinâne ĸeĸartut,” eríniugardlo Môrsasip pia eríniugardlo savârĸap pia atorpait. (sarĸ. 13, 16; 15, 2. 3). [221]

Kapitel 25—iluarsaerĸingnerup ingerdlarĸingnera

pruvfîtip Isaiap uvdlune kingugdlerne sapãmik iluarsainigssaĸ sujuligtûtigâ: “ima oĸarpoĸ Nâlagaĸ: “erĸartũssissigssat maleruarsigik iluartuliordlusilo, ánáussutiga ĸanigdlingmat nagdliûsavdlune, iluarssuseralo sarĸúmísavdlune. pivdluarpoĸ inuk taimailiortoĸ, inûp ĸitornâ tamatumínga aulajangiússissoĸ, sapãmut misigssortoĸ nalingínautíkumanago, agssangminut misigssortoĸ súnguamik ajortuliorĸunago.” “avdlanertatdlo Nâlagkamut ilángútut kivfartũkumavdlugo Nâlagkavdlo arĸa asajumavdlugo táussumúnga kivfagssaujumavdlutik, tamaisa sapãmut misigssortut nalingínautíkumanago angerutsivnigdlo aulajangiússissut, táuko apûtíkumârpáka ĸáĸavnut ivdlernartumut tipaitsugtitdlugitdlo igdluvne tugsiartarfingme.” (Is. 56, 1. 2. 6. 7).

oĸautsit táuko kristumiut ukiuine atorfigssaĸarput, sôrdlo ataĸatigîngneránit takuneĸarsínaussoĸ: “Nâlagaĸ nâlagaussoĸ Israilip pigissainik ĸimâtitanik katerssuissoĸ oĸarpoĸ: ãmalo katerssuiumârpunga taussumûnga pigissainutdlo katerssugkanut.” (Is. 56, 8). tássûna Gûtimik nalussut îvangkîliúkut katerssugaunigssât oĸalûtigineĸarpoĸ, sapãmigdlo misigssuissut pivdluarĸuneĸarput. taimáitumik sapãmik inatsisip atortũssusia Kristusip sáningassulingmut kikiagtugauneragut soraersitáunane ãmátaoĸ atortûvoĸ makíneranit ĸilaliarneranitdlo uvdlunilo nalunaerutip tipaitsungnartup inuiaĸatigîngnut tamanut nalunaiautigineĸarfîne.

pruvfîtíkut táussumûnákútaoĸ Nâlagaĸ inatsivoĸ: “nalunaiaut atautsimut ĸilerssoruk, inatsisit naĸíssusikit ajoĸersugkavne!” Gûtip inatsisaisa naĸíssutât inatsisit sisamãnĩpoĸ. inatsisinit tamanit táussuma kisime inatsissup arĸa kináussusialo takutípâ. inatsisip táussuma inatsissoĸ táunaunerarpâ ĸilangmik nunamigdlo píngortitsissoĸ taimáitumigdlo avdlanit tamanit sagdliutitaussumik nâlangnartitagssautitauvdlunilo patdlorfigissagssautitauvoĸ inatsit tamána píngíkáine inatsisine ĸuline inatsisit táukua kia nâlagáussusia túngavigalugo inatsisíngortitausimaneránik pâsíssutigssaĸángilaĸ. pâvíkut sapât avdlángortingmássuk naĸíssut inatsisinit pêrneĸarpoĸ. Jîsustp ajoĸersugai kajumigsârneĸarput iverterĸerĸuvdlugo sapâtip inatsisit sisamâta inássutigissâta píssusigssâtut píngortitsi- [222] ssup erĸáissutigssâtut nâlagáussusianigdlo nalunaeĸutitut akitsisitauneragut.

“inatsisinigtoĸ; nalunaiáumigtoĸ!” ajoĸersûtit erĸarsauterssûtitdlo ingmingnut agssortũtut amerdlagaluaĸissut, Gûtip inatsisâ najorĸutagssatuauvoĸ isumaliutit, ajoĸersûtit erĸarsauterssûtitdlo misilingneĸautigssât. pruvfîte oĸarpoĸ: “oĸauseĸ tamána nâpertordlugo oĸalúngíkunik, ĸáumarĸúmik ilumiugissaĸángínerat píssutáusaoĸ.” (Is. 8, 16. 20. tuluit bîbiliánit íssuagaĸ).

inássut tutsiuterĸigpoĸ: “nipitûmik tordlulagit ĸajagssũssaĸarnatit, nipigtorit suvdluartáussuartut, ínugtákalo nalunaerfigíkit pinerdiungnerinik, Jãkúkutdlo ajortuliausiánik!” uniorĸutitsissutut navîgagssat tássáungitdiat silamiut gûtîtsut Nâlagkavdle “ínugtamisut” oĸautigissai. nangigpordlo: “uvangame ujaraluarpãnga uvdlut tamaisa, avĸutigerĸussákalo ilisimajumavdlugit kajumigput; inuiagtut iluartuliortutut Gûtimik erĸartũssissigerĸussainik taimaititsíngitsutut ilivdiutik piumavfigãnga erĸartũssissinik iluarnerup pianik.” (Is. 58, 1.2). tássûna inuiait oĸalugtuarineĸarput iluartûniardiutigdlo Gûtimut kivfartũssinigssamik soĸutigissaĸartutut íkaluartut; kisiáne ũmatinik misigssuiníkut sukangassumik ilungersortumigdlo navêrsitsinerup Gûtip inatsisânik tugdlârissaĸarnerat takutípâ.

inatsit ĸimatausimassoĸ pruvfîtip oĸautsitigut mákunatigut uparuarpâ: “iligkut ĸarmarneĸásáput piunêrúnerit itsarnitsat, kinguâ-rîgsoĸartitdlugo ũkarnerínausimassut náparterĸísavatit, taineĸásautitdlo ĸupinernik ĸarmaissumik avĸusinernigdlo iluarsaissumik inoĸarsínãngorsardlugit. isigkat sapãmit alisíkugko, uvdluvne ivdlernartume kajumigissat suliariumanago, sapât taigugko nuánersumik, Nâlagkavdlo ivdiernartûtâ nâlangnartumik, nâlangnartíkugkulo avĸutigiumassatit atornagit, kajumigissatitdlo piniarnagit, asule oĸalungnatit, tauva Nâlagaĸ nuánârutigísavat.” (Is. 58, 12-14). sujuligtût tamánátaoĸ uvdluvtínut túngavoĸ. Gûtip inatsisânik uniorĸutitsineĸ pivoĸ ilagît rûmaierissut sapât avdlángortingmássuk. pivfigssardle nagdliúpoĸ Gûtimit ilerĸorerĸussaussup tamatuma atulerĸigfigssâ. ĸupinerdlusôĸ ĸarmarneĸásaoĸ. ĸarmatdlo túngaviussut kinguârît nikítáuneráne ũkarsimassut piorsarĸingneĸásáput.

sapât píngortitsissup ĸasuersârneragut pivdluarĸussineragutdlo ivdlernartúngortitaĸ Adamip Edenime ajorteĸángíkatdlarame ivdlernartípâ, najugkaminitdlo pivdluarfiussumit ordiusimassutut taimáitordle perĸigsimissutut anisitausimavdlunísaoĸ ivdiernartípâ. atâtaunerit Âpitdlimit Nûamitdlo iluartumit Âperâmut Jâkumutdlo sapâtisiortarput. inuiait ĸinigaussut Egivtinime kivfartortitdlugit tássane gûtipilugsiorfiussume Gûtip inatsisânik ilisimassaerútut ĸavsîúput; kisiáne Nâlagknp israilíkut uniguisíkamigit inatsisine [223] inugpagssuarnut katerssũsimassunut nalunaerutigâ, piumassane ilisimasínáusangmassuk, ukiutdlo tamaisa mianeraiunilo nâlagsínáusangmáne.

uvdlormit tamatumánga Gûtip inatsisâ nuname ilisimaneĸartuarsimavoĸ, sapâtdlo inatsisit sisamãne inássutigineĸartoĸ sapâtisiorfigineĸarsimavdlune. nauk “ajortip inuata” ivssuma Gûtip uvdlua ivdlernartoĸ tugdlârisimagaluarâ, taimáitordle pâvíkut píssauneĸarugtorfiáne agdlât nunaĸarfingne avíngarusimassune ilumôrtunik tarnileĸarpoĸ sapãmik ivdiernartitsissunik. iluarsaerĸingnerup nalânitdle kinguârîngne tamane sapãmik ivdlernartitsissoĸarsimavoĸ. ĸinugissaunerup mitautigineĸarneruvdlo nalâne agdlât Gûtip inatsisâta nâgssáungitsumik atortũssusia píngortitsissuvdlo sapâta ivdlernartoĸ sarĸumiuarsimáput. sagdiusuíssutit tamáko sarĸúmersitat kapitalit 14-iáne takugssaunerátut “îvangkîliumutdlo ítuínartumut” atassut Kristusip ilagîgsortaisa ilisarnaĸutigiumârpait ánáussissup tikiuterĸingnerane; nalunaerutivme pingasunik ingmíkôrtortagdlip kingunera oĸautsinit mákunánga ersserpoĸ: táukũput “iluartut nikatdlujuitsut Gûtip inássutainik Jîsusimutdlo ugpernermik aulajangiússissut.” nalunaerutdlo táuna Nâlagkap tikiúnigssâ tutsiútugssat kingugdiersarât. nalunaerutigineĸarnerata kingunínguagut pruvfîtip inûp ernera takuvâ nâlangnássutse atisimavdlugo nunamit katerssuiartortoĸ.

ivdiernartũmik Gûtivdlo inatsisâta avdlángujuíssusianik ĸáumarsarneĸartut sagdiusuíssut ataĸatigîgtut pâsiligartik píníssusia tipaitsûtigeĸalugulo tupigusûtigeĸât. kristumiut tamarmik ĸáumarĸúmik iluatingnangârtutut isumaĸarfigissamingnik pigingneĸataulernigssât kigsautigât, nuánârutigalugulo ilagsineĸarnigssâ ĸularutigineĸ saperpât. ĸavsîtdle Kristusimik malitaĸarnerartut sagdlusuíssut silamiut tungãnut isumaĸatigĩngínigssamik kinguneĸartugssaĸ iluaríngilât. inatsisit sisamãnut nâlangnigssaĸ ánaissaĸautaussugssauvoĸ inuit amerdlanerssaisa nangãssutigissãnik.

sapâtip ivdlernartitaussariaĸarnigssâ sarĸúmiúneĸarmat inuit ĸavsît silamiorpatdlagtumik isumaliorput. oĸarput: “uvdiut sujugdliat ivdiernartítáinarsimavarput, sujuaissavta ivdiernartitarsimavât, anguterpagssuitdlo Gûtimik mianeringnigtut ivdlernartítarsimavât nuánârdiutigdlo pivdluardlutigdlo toĸussarsimavdlutik. táuko erĸortumik iliorsimagpata uvagútaoĸ erĸortumik iliorpugut. sapât nutâĸ ivdiernartilísaguvtigo inoĸativut isumaĸatigiungnáisavavut, súnîviginerdlo sapísagaluarpavut. inugpánguíme uvdiut arfineĸ áipãnik ivdiernartitsissut silamiorpagssuit uvdiut sujugdliánik ivdlernartitsissut susínáusanerpait?” jûtit Kristusimik narrugissaĸarnertik oĸnutsit tamákua ássingajainik igdlersorpât. Gûtivme sujuaissatik pigdliutimingnik aggiússissut iluarissnrsimavai, suname piv- [224] dlugo kinguâvisa ánássutigssaĸ avĸutigssákut tássûnákútaoĸ angusínáusángínerpât? taimatútaoĸ Lutherip nalâne: katûgdlit oĸarput kristumiuvît katûgdlisut ugpernermingne toĸussarsimanerardlugit, taimáitumigdlugôĸ ugperissaĸ tamána ánássutigssatut nãmagpoĸ. kisiáne isumaliut taimáitoĸ kristumiutut ugperníkut ilerĸoĸarníkutdlũnît sujumukarnigssamut akornutaussugssauvoĸ.

ĸavsît uvdlut sujugdliat ilagîngne ukiune huntritiligpagssuarne ivdlernartitausimanerarpât. kisiáne sapât ivdlernartitauneralo sule pisoĸauneruvdlunilo siaruarnerusimavoĸ, nunarssuartúme pisoĸautigalune Gûtimit íngilianitdlo atulersitauvoĸ. nunarssuaĸ túngaviligaungmat ĸausiutitdlo ĸĩmagtaĸatigîngmata sapât atulersitauvoĸ. (Jûp. 38, 6. 7; 1 Môrs. 2, 1-3). atulersitaĸ tamána túngavigssaĸartumik atarĸissagssarârput: nâlagkamit inûssumit atulersitáunane inuit ilerĸorissãnik túngaveĸángilaĸ; atulersitauvoĸ uvdlut utorĸaussuanit táussumalo oĸausiane ítuínartume inássutigineĸardlune.

inuiait sapâtip avdlángortitaunigssânik aperĸúmik uparuartũneĸarângata ilagîgsoĸatigîorêrsune palasiussut Gûtip oĸausia eĸutilerarât, navsuiartardlugulo nalornissut tugpatdlersautigssãtut; nangminêrdlutigdlo agdlagkanik iluartunik misigssuíngitsut isumaliutit kigsautigissamingnut nalerĸútut nãmagĩnartarpait. kivdlingnartunik erĸúngitsunigdle navsuiaissarníkut ilagîngnilo pissortaussarsimassut oĸalugtuaisigut sagdlusuíssut narrugissagssángortíniarpât. ilungersûtigingnigtuisa bîbile sâgtariaĸarpât sapãmik inatsisip atortũssusia igdlersorniardlugo. angutit nikanartut Gûtip oĸausia kisiat sákugalugo angutit ilisimatût saperssisítarpait, ilisimatûtdlo tupigusugdlutik pâsissarpât angutit ilisimaniutinik pâsisimassaĸarpiángíkaluardlutik agdlagkanik iluartunik ilisimassaĸarnerussut oĸausê artordlugit.

isumaliutertik bîbilimik túngavigssaĸartíneĸ saperdlugo ĸavsît — oĸautsit tamákua Kristusimut apustilînutdlo túngatitdlugit agssuardliutigineĸarsimanerat puigordlugo — ĸasúkásanatik oĸartarput: “suna píssutigalugo angutit pingârtortavta ilisimatôrtavtalo sapãmik aperĸutaussoĸ pâsíngilât? ilivsisut ugperissagdlit ikigtuínáuput. ajornaĸaoĸ, ilivse ilumôrnaviángilase silarssuarmilo angutit ilisimatût tamarmik kúkunaviángitdlat.”

oĸautsit taimáitut akíssutigssãtut agdlagkat iluartut ajoĸersûtât Nâlagkavdlo ínugtaminik sujulerssuiuarsimanera takorĸuneĸáinarsínáuput. Gûte sulissarpoĸ nipiminut nâlagtutigut, sagdlusuíssúmik inuit iluaríngisãnik pissariaĸarângat nalunaiaiumassartutigut ajortulianigdlo iluarineĸartunik uparuartuísavdlutik ĸunúngitsutigut. Gûtip angutit inuitdlo ilisimatût angisûnigdlo atorfigdlit iluarsainiarnerme pissoriaussugssatut ĸinerajungnerúngingmagit píssuiauvoĸ [225] inuit taimaitut ugpererĸussat, isumaliutáinait palasitdlo navsuiautigissait ugperinerussarmatigik Gûtimitdlo ajoĸersugaunigssartik kajumigíngínerussardlugo. angutit angnikitsuínarmik ilíniartitausimassut sagdlusuíssutinik sarĸúmiússissugssatut ilãníkut ĸaerĸussaussarput, ilisimassakínertik píssutiginago, kisiáne Gûtimit ajoĸersugaunigssamut ilisirnavatdlârsoríngínamik. Kristusip ilíniarfiutâne ilíniartarput, manigũnertigdlo nâlangnertigdlo pingârtúngûtigissarpait. Gûtip sagdlusuíssutiminik ilisimatitdlugit atarĸinarsangârtarpai, silamiut atarĸinautait inuitdlo pingãssusiat tamatumúnga sanigdliutdlugit soĸutaujungnaersitdlugit.

ukiune sujugdlernisut sagdlusuíssúmik nalivtíne ajortulianik támarnartunigdlo nalunarungnaersitsissoĸ mãnákútaoĸ akerdlilerneĸarumârpoĸ: “ajortuliortup ĸaumassoĸ ûmigissarpâ, ĸaumassumutdlo piumassaráungilaĸ suliane nalunarungnaersíneĸarĸunagit.” (Juán. 3, 20). inuit isumartik agdlagkatigut iluartutigut igdlersorneĸ saperdlugo pâsiguníko ilarpagssuisa soĸutigissaerutdluínardlutik igdlersorumatdlísavât, ajússutsimíkutdlo sagdlusuíssúmik iluarineĸángitsumik ilungersûtigingnigtut píssusê sujunertarissailo sãssukúmârpait. tássauvoĸ periauseĸ kinguârîngnit tamanit atugaussarsimassoĸ. Eliarse israilíkúnik akornusîssutut pasigdligauvoĸ, Jeremia kigdlũssissûvorôĸ Paulusivdlugôĸ nâlagfik mingugtípâ. taimanernit uvdloĸ mána tikitdlugo sagdlusuíssúmut ilumôrtut pikigtitsissutut, ajoĸersuinerdlugtutut akerdliuniartututdlo pasigdligaussarsimáput.

píssutsit taimáititdlugit sagdlusuíssúmik oĸariartortoĸ ĸanoĸ iliortariaĸásava? sagdlusuíssutip sarĸúmiútariaĸángínera aulajangiútariaĸásanerpâ, inuit sagdlusuíssúmut akerdlilînialernerat tamatuma kingunerĩnarajugtarmago? nâgga, ĸanga iluarsaerĸingniartut Gûtip oĸausiata nalunaerutâ nipangiutĩnartariaĸángilât. ugpernermik nalunaerut martêrit angutitdlo iluartut nalunaerutât agdlagtugausimavoĸ kinguârît tugdliussut iluaĸutigssãnik. iluássusermik sagdlusuitsumigdlo ilumôrnermik nalunaerutit ûmássusigdlit tamáko atatíneĸarsimáput mãnákut Gûtip nalunaiaissuisut ĸaerĸuneĸartut ĸunusuísínaorĸuvdlugit. sáimáunermik sagdlusuíssúmigdlo tunineĸarput nangmingneĸ iluaĸutigssartik kisiat sujunertarinago, Gûtivdle ilisimássutâ táukunatigut nuname ĸáumarsautausínaorĸuvdlugo. Gûtip kinguârîngne mákunane kivfane ĸáumarsarsimanerpai? taimaigpat ĸaumaneĸ silamiunut ingerdlaterĸigtariaĸásavât.

ĸanga sivnerdlune oĸalugtut Nâlagkap oĸarfigai: “israilíkut tusarumásángilãtit, uvangalũnit tusarumángingmánga.” taimáikaluartordle. inatsivoĸ: “oĸautsíkalo táukunúnga oĸauserísavatit, súsassoĸ nâlagpata nâlángigpatalũnît.” (Hisk. 3, 7; 2, 7). nalivtíne Gûtip kivfai- [226] ima perĸuneĸarpuit: “nipigtorit suvdluartaussuartut, ínugtákalo nalunaerfigíkit pinerdlungnerinik Jãkúkutdlo ajortuliausiánik!”

tamavta pisínautitdluta sagdlusuíssutip ĸáumarĸutâ pigssarsiarisimaguvtigo israilíkut pruvfîtiátut pissugssautitauvugut, táussumatut Nâlagkap ima oĸarfigissâtut: “ivdlitdle, inûp ĸitornâ ûmâ, israilíkúnut alapernaerssuissûtípavkit; ĸanivnit oĸausigssarsivdlutit inertertásavatit uvavnit. iluaitsumut oĸaruma: “iluaitsoĸ ûmâ, toĸúsautit; ivdlitdlo oĸángíkuvit iluaitsoĸ ingerdiavingminut misigssorĸuvdlugo, iluaitsoĸ tauva toĸúsavoĸ ajortulinermine, ivdlitdle auanut pissûtíkumârpavkit. kisiáne ivdlit iluaitsoĸ inerterugko ingerdlavingminut misigssorĸuvdlugo, tássánga sârĸuvdlugo, sãngíkunilo ingerdlavingminit, toĸúsavoĸ tauva ajortulinermine, ivdlitdle tarnit ánagtísimásavat.” (Hisk. 33, 7-9).

sagdlusuísssutip ilagsineĸarnigssânut nalunaiautigineĸarnigssânutdlo akornússuaĸ tássa nanertûtinik nikanarsautinigdlo ilaĸarnera. tamássa agssuardliutausínaussutuaĸ ilungersûtigingnigtuisa ilumũngínerarsínáungisât. tamánale Kristusip ajoĸersugavîsa nikatdlûtigiumángilât. sagdiusuíssutip atarĸineĸalernigssâ utarĸíngilât. suliagssarititaussup sũssusia nalorníssutiginago nangânatik sáningassulik kivípât apustilisut Paulusitut mána ĸularutiginago, “nâgdliússuserpúme sivikitsoĸ artornángitsoĸ nâlangnássusermik nâgssáungitsumik tamaviârnartumik ûgtugagssáungitdluínartumik uvavtínut kinguneĸásavoĸ”, “Kristusivdlo mitangneĸarnera Egivtinip peĸuterpagssuinit pisũssutaunerutípâ akigssaĸ isumagigamiuk.” (2 Kor. 4, 17; Epr. 11, 26).

navsuerutigissartik sunaugaluartitdlugulũnît ũmatimíkut silamiunik kivfartũssissut kisimik táukũngitdiat ugperissamut túngassutigut najorĸutagssanik maleruagaĸarnatik nangminigssarsiortumik iliortut. iluartoĸ ĸinertariaĸarparput iluarmat, kingunerilo Gûtimut isumagissagssángordlugit. silamiut pingârutiligssuarnik iluarsaivigineĸartarsimagamik angutit aulajaitsunik najorĸutagssaĸardlutigdlo ĸunusuitsûssut ĸutsavigissagssarait. nalivtíne iluarsainigssaĸ angutinit taimáitunit suliarineĸartariaĸásaoĸ.

ima oĸarpoĸ Nâlagaĸ: “tusarnârsinga, iluarnermik ilisimassuse inuiait ukorsê inatsisivnik ũmámioĸartuse; erseĸinase, inuit oĸauserdlugfigigpase, mítatigdlînere ánilârutigeĸinasigik. oĸúnguit neriumârpait atissatut. merĸutortutdlo neriumârpait merĸulualigtut; iluarssuserale isuanut ísavoĸ, ánássutigalo kinguârît kingugdligssainut atavoĸ.” (Is. 51, 7. 8). [227]

Kapitel 26—pingârtorssuarmik erĸartũssineĸ

“takordlûigama,” pruvfîte Dâniale oĸalugpoĸ, “kîsa igsiavfît ĸilâgdlit ilissáuput, uvdlutdlo utorĸaussuat ingípoĸ; ánorai aputitut ĸaĸortigaut, nujailo sôrdlo savat merĸue ĸaugdlorigsut; igsiavfia ĸilâlik ikualassuínarssûvoĸ, agssakâssuilo ingnerínáuput ikumassut. sânit autdiardlune kûk ingnerínaussoĸ kûgpoĸ; tûsintigdlit tûsintileriarsimassut kivfartorfigât, ĸulinigdlo tûsintigdlit ĸulinik tûsintileriarsimassut sâne ĸeĸarput. erĸartũssilísassut, magpersagkat magperput.” (Dân. 7, 9. 10).

tássa pruvfîtip takordlûivdiune uvdlormik pingârtorssuarmik nunarssûp tamarmiussup erĸartũssissuata inuit inûneránik píssusînigdlo misigssuivfigssânik takordlûgâ, tamarmik “suliamingnut nâpertũtumik” pineĸarfigssât. ítuínarpoĸ Gûte Atâtaĸ. tugsiausiortoĸ oĸarpoĸ: “ĸáĸat nuíngíkatdiarmata, nunalo inuitdlo najugât píngortíngíkatdiaragkit, ivdlit Gûtiuvutit nâgssáungitdluínartumik”. (tugs. 90, 2.). táuna inûnermut tamarmut puilavfiussoĸ, inatsisitdlo tamarmik nagguvigissât, pingârtorssuarmik erĸartũssinermik sujulerssuissugssauvoĸ; íngililo ivdiernartut “tûsintigdlit tûsintileriarsimassut ĸulinigdlo tûsintigdlit ĸulinik tûsintileriarsimassut” erĸartũssivigssûp táussuma sâne ĸeĸarput.

“takungnigkama únuame takordlôrníkut, sunauvfa ĸilaup nuiaisigut aggersoĸ inûp erneralusôĸ; uvdlut utorĸaussuat tikíkâ, sâvanutdlo savssartitauvdlune. tunineĸarpordlo nâlagáussusermik nâlangnarssusermigdlo nâlagauvfingmigdlo, inuiaĸatigît tamarmik akimángitsutdlo ingmíkutdlo oĸausigdlit kivfartũsagât táuna; nâlngáussusia soraernaviángilaĸ aserfatdlásananilo, nâlagauvfialo aserujuípoĸ”. (Dân 7, 13. 14). Kristusip tikiúnigssâ mauna erĸartorneĸarpoĸ áipagssânik nunarssuarmut tikiúnigssâ pínane. ĸilangme uvdlut utorĸaussuánut tikiútugssauvoĸ, nâlagáussusermik, nâlangnarssusermik nâlagauvfingmigdlo tunineĸásavdlune, suligatdiarnine nũmngsiguniuk. tássauna tikiúnigssaĸ tamána, nunarssuarmut tikiuterĸingnigssâ pínane, pruvfîtit sujuligtûtait maligdlugit, uvdlut 2300 nâneráne 1844-me pissugssaussoĸ. ĸilaup íngilînit ilagineĸardlune palusíssârssunrput ivdlernarnprpâmut iserpoĸ, Gûtip kînânut savssarddlune, inungnik sulíssússinerne naggatâ nãmagsiartordlugo — [228] misigssuinertalingmik erĸartũssísavdiune tamatumíngalo iluaĸuteĸarsínaussut tamaisa sáimáunartísavdlugit.

ássersûtitut pigdlînerup takutípâ, perĸigsimivdiutik ajortimingnigdlo perĸigsimivdiutik Gûtimut savssartut kisimik, pigdliutivdlo auanik ajortaiagaussut ivdlernartũmut erĸúneĸarsimassut kisimik, uvdlorme sáimáunartitsivigssarssuarme pigdlînerme peĸataussugssaussut. taimaingmat uvdlorme sáimáunartitsivigssarssuarme misigssuinertalingmigdlo erĸartũssinerme Gûtimut ĸitornaujumavdlutik navsuertut kisimik suliarineĸartugssáuput. gûtîtsut avdlakut kingunerilerpat erĸartũneĸartugssáuput. “erĸartũssinigssarme Gûtip inoĸutainit autdiarnerfigssaĸaierpoĸ; uvavtínitdle autdlarnísagpat, Gûtip îvangkîliuanut nâlagserîtsut ĸanoĸ-ítumik naggateĸásanerpat?” (1 Pîtr. 4, 17.)

ĸilangme agdlagtuivfît, inuit arĸinik suliáinigdlo agdlagtuivfiussut, ĸanoĸ erĸartũssinigssamik aulajangĩsáput. pruvfîte Dâniale oĸarpoĸ: “erĸartũssilísassut magpersagkat magperput”. Juánasip ãma tamána oĸalugpalârâ oĸautsinilo ilavdlugit: “magpersagkatdlo avdlat atautsit magperneĸarput, tássa magpersagkat inûnerup pè; toĸussutdlo erĸartũneĸarput magpersagkane agdlagsimassut maligdlugit, suliatik nâpertordlugit”. (sarĸ. 20, 12.)

Gûtimik kivfartũssilersimassut arĸe tamarmik inûnerup magpersagâne agdlagsimáput. Jîsusip ajoĸersugkane oĸarfigai: “tipaitsugitse atise ĸilangme agdlagsimangmata”. Paulusip suleĸatine ilumôrtut erĸartorpai “táukua arĸe magpersagkane inûnerup pîne agdlagsimassut”. Dânialip takordlôramigit “uvdlut angnikitdliornartut, inoĸalerĸârneranit uvdlutdlo táuko tikitdlugit ásseĸarsimángitsut” oĸarpoĸ: “taimailissúkut ínugtatit aniguiumârput, tamarmik magpersagkane agdlagsimassut”. Juánasilo oĸarpoĸ: “savârĸap magpersagautaine inûnerup pîne agdlagsimassut kisimik” Gûtip igdlorpagssuaĸarfianut isísassut. (Lúk. 10, 20; Fil. 4, 3; Dân. 12, 1; sarĸ. 21, 27.)

Gûtip kînâta savane agdiangneĸarput “magpersagkat puiornavêrĸutit” imarissaĸartut mákua suliaisa oĸalugtuarineĸarneránik, “Nâlagkamik mianeringnigtut arĸanigdlo erĸaimassut”. táukua ugperdlutik oĸausê asangnigtuliornerilo ĸilangme agdlagsimáput. Nĩmiap tamána erĸartorpâ oĸarame: “erĸaiginga, Gûtiga ... isumagingningníka Gûtima igdluane pârerĸussainilo ilerĸorissáka pîaĸinagit.” Gûtip puiornavêrĸutinik magpersagautaine iluartumik iliornerit tamarmik agdiagtorneĸarput. ússernartut ajugauvfigineĸartut tamarmik, ajortuliat ajugauvfigineĸartut tamarmik oĸausínguitdlo inugsiarnersut misigingneĸataussutdlo tamarmik tássunga perĸigsârtumik agdiagtorneĸarput, ingminigdlo túniuldlune suliat tamarmik Kristusilo píssutigalugo nâgdliungnerit aliasûtitdlo tamarmik ag- [229] dlagtorileĸarput. tugsiallsiôrtoĸ ôĸarpoĸ: “uvdlut ĸimâtitauvfíka kisípatit, ĸuvdlíka pûtingnut torĸorigit; agdlagautingnĩnginerpat?” (Mal. 3, 16; Nĩm. 13, 14; tugs. 56, 9).

inuit ajortuliait ãma agdiagtorneĸarput. “ĸanoĸ-iliornerit tamaisa Gûtip erĸartũssivingmut pisíkumârmagit, issertugaussutdlo tamaisa ilángutdlugit, ajúngitsûnersutdlũnît ajortûnersutdlũnît.” erĸartûtivfigssame inuit “navsuerĸuneĸásáput oĸauserissatik piúngitsut tamaisa pivdlugit.” ánáussissoĸ oĸarpoĸ: “oĸautsingnit iluartûtíneĸásaillit, ãma oĸautsingnit pitdiagagssautíneĸásautit.” sujunertarissat perĸutigissatdlo magpersagkame amigauteĸángitsume agdlagtugáuput, Gûtivme “târtume issertugkat ĸaumassumut pisíkumârpai ũmatitdlo pilerssârutait erssersitdlugit”. “takuvarse kĩnama sâne agdlagsimassoĸ: ... ajortuliase sujuaissavsilo ajortuliait atautsíkôrdlugit akilerumârpáka, oĸarpoĸ Nâlagaĸ.” (akugdl. 12, 14; Mat. 12, 36. 37; 1 Kor. 4, 5; Is. 65, 6. 7).

kíkut tamarmik suliait Gûtime perĸigsârtumik misigssorneĸardlutik ilumôrtutut ilumũngitsututdlũnît taineĸartarput. ĸilaup magpersigautaine atit tamarmik nalãne agdlagtugáuput oĸautsit erĸúngitsut tamarmik, suliagssarititat sumigínagkat tamarmik, issertortumik ajortuliornerit tamarmik perĸusersiortumigdlo pissûssârnerit tamarmik. mianerssorĸússutit, sianigiumaneĸarsimángitsut ĸilangmit oĸaorĸigsârutit soĸutigineĸarsimángitsut, pivfigssat iluatigmeĸarnatik asiutitat, ajúngitsumik ajortumigdlo súnîsimanerit kingunerilo angnertussaĸissut: tamardluínaisa íngilip agdlagtûssup ugdlagtorpai.

Gûtip inatsisâ najorĸutagssauvoĸ inuit tamarmik inûnerisa píssusisalo erĸartũneĸarneráne najorĸutarineĸartoĸ. angut ilisimassoĸ oĸarpoĸ: “Gûte mianerûk inássutailo maleruardlugit; tássaungmat inuk tamarme. ĸanoĸ-iliornerit tamaisa Gûtip erĸartũssivingmut pisikumârmagit.” apustilip Jâkup ĸatángutine oĸaorĸigsârpai: “ima oĸalugitse imalo ilioritse inatsisitigut kivfáungíssutsip pîsigut erĸartũneĸartugssatut.” (akugdl. 12, 13. 14; Jâk. 2, 12).

erĸartũssinerme “pissagssaĸartugssautitaussut” iluartut makeĸatigiumârpait. Jîsuse oĸarpoĸ: “silavdle áipânik toĸussutdlo makinigssãnik pissagssaĸartitaussut ... íngilit ássigísagamíkik, Gûtivdlo ĸitorllaringmatik. tássa makivfiup ĸitornaringmatik.” ãmalo oĸarpoĸ “ajúngitsuliorsimassut” inûnermut pissugssáusassut. (Lúk. 20, 35.36; Juán. 5, 29). iluartut toĸusimassut aitsât makíkumârput erĸartũssiníkut “inûnermut makítugssautitaorêrunik”. taimáitumik erĸartũssivingme inûnermik nautsorssûtâta misigssorneĸarfiane ĸanordlo pineĸarnigssamik aulajangerneĸarfiane najũtugssáusángitdlat.

Jîsuse savssarumârpok Gûtime igdlersúsavdlugit. “ajortuliortoĸa- [230] raluarpatdlo atâtame igdlersuissoĸarpugut, Jîsuse Kristusime iluartûssumik.” “Kristusime ivdlernartũmut agssangnik sanasimassumut piviussup tarrânut isíngilaĸ, kisiáne ĸilangmut iserpoĸ Gûtip kînâta sânut pivdluta savssartarumavdlune.” “tamánalo pivdlugo avĸutigalune Gûtimut pissut nâvdluínarsimassumik ánáusínauvai, inũtuínarame ĸínútasavdlugit.” (1 Juán. 2, 1; Epr. 9, 24; 7, 25).

erĸartũssivingme magpersagkat angmarneĸarpata Jîsusimut ugpersimassut tamarmik inûnere Gûtip sâvane misigssorneĸarumârput. nuname inôrĸârsimassut autdlarniutigalugit torĸámavigissavta kinguârîngne tamane inûsimassut sulíssutigissagssatut sarĸúmiúkumârpai inûssutdlo naggasiutigalugit. atit tamardluínarmik taigorneĸarumârput sulíssutigissagssatdlo tamarmik perĸigsârtumik sulíssutigineĸarumârdlutik. atit ilángutagssángortitaussarumârput ilaitdlo pîagagssángortitauvdlutik. magpersagkane ajortulianik perĸigsimíssutigineĸarnatigdlo isumákîgáungitsunik agdlautigineĸartoĸarpat, táukua arĸe magpersagkamit inûnerup pianit pîagaujumârput. Nâlagaĸ Môrsasimut nalunaerpoĸ: “nalingínaĸ uvavnut ajortulissoĸ magpersagautivnit pîarumârpara.” pruvfîtilo Hisĩkiale oĸarpoĸ: “iluartordle iluarssutse tunutdlugo iluaitsuliorune ... iluar- [231] ssusia tamarme ilerĸorigalua puiugáusavoĸ.” (2 Môrs. 32; 33; Hisk. 18, 24).

ajortuliornermit ilumut sâgsimavdlutik Kristusip auanik tuníssutisiagssamigtut ajortaeruterĸússutitut pigssamingnik ilagsingnigsimassut tamarmik ĸilaup magpersagautaine isumákêrfigineĸartutut agdlagtugáuput. Kristusip iluássusianut peĸatauleramik píssusîlo Gûtip inatsisânut nalerĸútûtíneĸalermata ajortuliait pîagaujumârput nangmingnerdlo inûnermik nâgssáungitsumik pissagssaĸartitaujumârdlutik. pruvfîtíkut Isaiákut Nâlagaĸ oĸarpoĸ: “uvanga, uvanga pinerdlungnitit pîarpáka uvanga pivdlunga, ajortuliautsitdlo isumákêrpáka.” Jîsuse oĸarpoĸ: “ajugaussoĸ taimatut atissanik atitíneĸásavoĸ, arĸalo magpersagkanit inûnerup pînit pîásángilara, arĸalo atâtama sâne ingilîsalo sãne navsuerutigiumârpara.” “taimáitumik uvavnik inungnut navsuerutigingnigtoĸ uvangátaoĸ navsuerutigiumârpara atâtavnut ĸilangmiussumut. uvavnigdle inungnut miserratigingnigtoĸ uvangátaoĸ miserratigiumarpara atâtavnut ĸilangmiussumut.” (Is. 43, 25; sarĸ. 3, 5; Mat. 10, 32. 33).

nuname erĸartũssivingne erĸartũssissoĸartitdlugo inuit ilãníkut alutoringnigtarnerat arĸit agdlagtaivingme inûnerup piane agdlagsimassut ĸilangme nunamiut tamarmik erĸartũssissuánit misigssorneĸalerpata soĸutigingningnigssap sákukitsuinarmik tarrariumârpâ. ĸínússissup Gûtiussup aungminut ugperníkut ajugausimassut ĸínúkumârpai ajortuliait isumákêrfigineĸarĸuvdlugit, najugagssamut pivdluarfingmut iserĸigsínaorĸuvdlugit “nâlagáussusermigdlo sujugdlermik” (Mik. 4, 8.) kingornússeĸatausínaorĸuvdlugit. silamiunik támartitsiniarnermigut ússîniarnermigutdlo Sãtanip neriûtigisimavâ Gûtip inungnik píngortitsinermigut sujunertarissâ aserorsináusavdlugo, mãnale Kristuse ĸinuvoĸ sujunertarissaĸ tamána erĸûtíneĸarsínaorĸuvdlugo, sôrdlo inuit ajortuliorsimángisáinarsimagaluarpata erĸûtíneĸarsimásagaluartoĸ. ínugtane ĸínúpai nãmagdluínartumik isumákêrfigineĸarnigssãnik, tamánalo pĩnarnago nâlangnássutsimine peĸatausínaorĸuvdlugit igsiavíssârssuarmilo inigssaĸ artitaorĸuvdlugit.

Jîsusip sáimáussane ĸínúkai Sãtanip pinerdlugtutut pasigdlerumârpai, támartitsissorssûp ugperungnaersiniarsimavai, Gûtimut tatigingnigkungnaersíniarsimavdlugit, Gûtip asangningnera nigorĸuvdingo inatsisâlo uniorĸuterĸuvdlugo. mãna inûnerisa nautsorssûtât uparuarpâ, kristumiússutsíkut amigarnermíkut utertitsissimingnik kángunarsaisimanerat, ússînermigut ajortuliait uparuartordlugit, tamákulo píssutlgalugit ínugtagssamisut piumásavai.

ajortuliait Jîsuslp miserratigísángilai, kisiáne perĸigsiminerat ugperneratdlo uparuardlugit isumákêrfigineĸarnigssât ĸínutigiumâr- [232] pâ agssane ikiligkat atâtaminut ingilinutdlo isautdlugit oĸardlunilo: “arĸisigut ilisimaváka. agssavne titartarsimaváka.”

misigssuissutut erĸartũssineĸ ajortinigdlo pîaineĸ piumârput Nâlagkap tikiuterĸingnigssâ sujorĸutdlugo. toĸusimassut erĸartũneĸartugssaungmata magpersagkane agdlagsimassut najorĸutaralugit taimáitumik inuit ajortuliait pîarneĸarsínáusángitdlat erĸartũneĸarêrtinagit. misigssuissumik erĸartũssineĸ tamána inerpat Kristuse tikiutísaoĸ akigssanilo nagsarumârpâ, tamarmigdlo tuniumârpai suliait nâpertordlugit.

palasiuneĸ ássersûtaussumik ineĸarfingme kivfartũssinermine israilíkut sáimáunarterêramigit anivdlune katerssũsimassut pivdluarĸussarpai. taimatut Kristuse sáimáunartitsinermine inerdlune “ajorteĸarnane ... ánássutigssatut” savssarumârpoĸ inugtane inûnermik nâgssáungitsumik pivdluarĸujartordlugit. sôrdlo palasip inuiaĸatigît ajortuliait ivdlernartũmit pîásavdlugit savaussap niaĸua ĸulangerdlugo navsuerutigissarsimagai, taimatut Kristusip ajortuliat tamáko tamaisa Sãtanimut ajortulianik tamanik autdlarnîssumut iliumârpai. savaussaĸ israilíkut ajortáinik nangmagtitaĸ “sutaitsumut” autdlartitauvoĸ; taimatut Sãtane Gûtip ĸitornaisa ajortuliáinut pissûtitauvdlune nunarssuarmut matumúngainaĸ taimaníkugssaĸ sutaitdlune inoĸásángitsumut pisíneĸarumârpoĸ, naggatâgutdlo ingnerssuarmit gûtîtsunik tamanik nungutitsissugssamit piunêrúneĸardlune ajortuliat pitdlautigssât nãmagtoĸ piumârpâ. taimatut utertitsinigssamik sujunertarissarssuaĸ nãmagsineĸarumârpoĸ ajortuliat pîarneĸavingnerisigut ajortumitdlo nigorumasimassut aniguisitaunerisigut.

pivfigssaĸ erĸartũssivigssatut aulajangerneĸartoĸ, 1844-me uvdlut 2300-nânerisigut, erĸordlugo ajortulianik misigssuineĸ pîainerdlo autdlarnerneĸarpoĸ. Kristusip arĸanut ugpertutut súkutdlũnît navsuersimassut tamarmik taimatut perĸigsârtigissumik misigssugaussariaĸásáput. inûssut toĸusimassutdlo erĸartũneĸartugssáuput “magpersagkane agdlagsimassut, suliatik nâpertordlugit.”

ajortuliat inuata nigornagitdlo taimaitísimángisai isumákêrneĸaratigdlo magpersigkanit pîarneĸásángitdlat, Gûtivdle uvdluane ajortuliorsimassumut nalunaiautigssatut agdlagsimáinásáput. ajortuliane uvdlup ĸaumanerane únuavdlũnît târnerane suliarisínausimavai; erĸartũssissugssamutdle takugssauvdlutigdlo ersserĸigput. Gûtip íngilîsa ajortuliat tamaisa arajutsinagit agdlagtaivingnut amigauteĸángitsunut agdlagtorsimavait. ajortuliaĸ issertorneĸardlunilo miserratigineĸarsinauvoĸ atâtagissamut, anânagissamut, nuliaussumut ĸitornanut ilisarisimassanutdlo. erĸúngitsumik iliorsimaneĸ ajortuliorsimassũngitsumit kimitdlũnît ímaĸn pâsineĸángíkaluarpoĸ, kisiáne ĸilangmiunut ersserĸigsumik sarĸumivoĸ. únuap târ- [233] ssuata ilungersuaneritdlo sûssutdlũnît erĸarsaut atauserdlũnît Nâlagkamut issertorneĸ saperpât. Gûte ilumũngitsumik nalunaerutit erĸúngitsumigdlo iliorsimanerit tamardluínaisa agdlautigineĸarneránik pigissaĸarpoĸ. mianeringnigtûssârdlune sagdloĸltagagssáungilaĸ. inûp píssusia misigssorângamiuk kúkusuitsûvoĸ. inuit aserũsimassunik ũmatilingnit sagdloĸítagausínáuput; Gûtivdle issertugkat tamavîsa pâsissarpai.

erĸarsautip ilungersornássusia! uvdlut tugdlerîât tamaisa nânerisigut oĸalugtuat ĸilaup magpersagautáinut ilángússugáuput. oĸautsit atausiardlutik oĸauserineĸarsimassut ĸanordlo iliornerit atausiardlutik suliarineĸarsimassut ilât atauserdlũnît utertitausínaunanilo pisimassûjungnaersitausínáungilaĸ. íngilit ajúngitsuliat ajortuliatdlo agdlagtorsimavait. silarssuarme ajugaunerpausimassup uvdloĸ atausĩnardlũnît pisimassut avdlángortísínáungilai. suliavut, oĸautsivut agdlâtdlo issertornerpaussavtínik tamardluínarmik ajortumik ajúngitsumigdlũnît pineĸarnigssavta aulajangerneĸarnigssâne pingâruteĸarumârput. uvagutdlũnît puigoraluaruvtigik igdlersûtigssavtínik erĸartũneĸautigssavtínigdlũnît nalunaiautigiumârpâtigut.

sôrdlo inûp kînâ ássilîviup erĸordluínarĸigsârtumik ássilissarâ, taimatut píssusia pavane magpersagkat erĸordluínarĸigsârtumik nalunaerutigât. inuitdle ĸavsît nalunaiautinik ĸilangmiunut issigissagssatut sarĸúmiúneĸartugssanik ernumagissaĸángíssusiat! silap takugssaussup takugssáungitsuvdlo akornáne sâgoĸ pêrneĸarsínaugaluarpat, inuitdle íngile oĸautsinik sulianigdlo erĸartũssinigssame sarĸúmiúneĸarumârtunik agdlagtuissoĸ takusínaugaluarpássuk, oĸautsit uvdlut tamaisa oĸauserineĸartartut ĸavsíme tauva oĸauserineĸángitsũsagaluarnerpat, ĸanordlo iliornerit ĸavsíme tauva suliarineĸángitsũsagaluarnerpat!

“pinerdlungnerminik issertuiniartoĸ pivdluásángilaĸ, kisiáne pinerdlungnerminik ángîautigingnigtoĸ iperardlugitdlo, táuna nagdligtorneĸásavoĸ.” ajortuliamingnik issertuiniartut Sãtanip ĸanoĸ tugdlũtiginera takusínaugaluaruníko taimailiornermíkutdlo Kristusimik íngilinigdlo mitautigingningnertik pâsisínaugaluaruníko, tuaviordlutik ajortuliatik ángîautigalugitdlo iperásagaluarpait. inûp píssusîsa amigautaisigut ajortup inuk nâlagkersorniarpâ, nalúngilâlo iluagtitsísavdlune amigautit tamáko atatíneĸarpata. taimáitumik Kristusip ajoĸersugai sagdloĸítarniartuarpai ugpererĸajânartumik ajugausínáungínerardlugit. Kristusivdle ĸínutdlugit agssane ikiligkat timinilo nâgdliugtitaĸ takorĸuvâ malingnigkumassutdlo tamaisa oĸarfigalugit: “sáimáunera nãmagísavat.” “nangmautara ilivsínut pisísiuk ilíniarfigalungalo, ĸanilârama ũmativkutdlo makitajuíkama; tauva tarnivsínut ĸasuerfigssarsiumârpuse. nangmautarame ilua- [234] ĸaoĸ, nangmagkiússaraio oĸeĸalune.” (úss. 28, 13; 2 Kor. 12, 9; Mat. 11, 29. 30). taimáitumik kialũnît ajoĸutigissane iluarsineĸarsínáungitsutut isumaĸarfigíngíkiligit. Gûtip ajugauvfigerĸuvdlugit ugpernermik sáimáunermigdlo tuniumásavâtigut.

uvdloĸ sáimáunartitsivigssuaĸ inûvfigârput. ássersûtaussumik pigdliuteĸarnerme palasiuneĸ israilíkut pivdlugit sáimáunartitsiniartitdlugo tamarmik. piumavfigineĸarput ajortuliat iperardlugit Nâlagaĸ manigûvfigísagât, inuiaĸatigîngnit pîagaorĸunatik. taimatútaoĸ atimik magpersagkanit inûnerup pînit pîagáungínigssãnik kigsautigissaĸartut tamarmik uvdlut misiligauvfigissamik núngutaine amerdlángitsune Gûte manigûvfigissariaĸarpât perĸigsiminíkut ajortuliatigdlo ilumôrdlutik iperardlugit. ũmatinik itisûmik perĸigsârtumigdlo misigssuissariaĸarpoĸ. kristumiunik taissartune ĸavsîne isumaitsumik ĸarssupigtumigdlo anersâĸarneĸ pîartariaĸarpoĸ. kajumíssusipiluit nâlagángorniartut ajugauvfiginiásavdlugit ilungersortumik akiũtariaĸarpoĸ. piarêrsarneĸ inuit atausiákât suliagssarísavât. peĸatigĩkûtârdluta ánagtugssáungilagut. inûp atautsip minguíssutse Gûtimutdlo mianeringníssutse inûp avdlap amigautigissâ ánássutigiumârpâ. nauk inuiaĸatigît tamarmik Gûtip erĸartũssivianut savssartitaugaluartut inuit atausiákât nuname inutuaussutut perĸigsârútigalugit misigssorumârpai. tamarmik misiligtariaĸásáput simerneĸángitsutut eĸisalungneĸángitsututdlo pâsineĸartariaĸásavdlutik.

pisimassugssat sáimáinartitsinerup naggaserneĸarnigssânut túngassut pingâĸaut soĸutigissagssatdlo tamatumúnga atassut ilungersornaĸalutik. erĸartũssinermik suliagssaĸ ivdlernartũme pavane ineriartorpoĸ. sulineĸ tamána ukiorpagssuarne ingerdláneĸarsimavoĸ. ĸilánguamik — kialũnît ĸanoĸ piârtiginigssâ ilisimángilâ — erĸartũssinerme inûssut pineĸalísáput. Gûte nâlangnangârtoĸ najortigalugo inûnerput misilingneĸásaoĸ. mãna ánáussissup oĸaorĸigsârutâ sianigísavdlugo aitsât taima pissariaĸartigilerpoĸ: “erĸumaniardlusilo ĸinugitse, taimaivfigssâ ĸaĸugo nagdliúsassoĸ nalugavsiuk.” “erĸumaniángíkuvit tauva tigdligtutut tikitdlarumârpavkit, nalúsautitdlo ĸanoĸ ilissúkut tikitdlarumârivkit.” (Mák. 13, 33; sarĸ. 3,3).

misigssuissumik erĸartũssineĸ inerpat tamarmik inũssutigssamik toĸússutigssamigdlũnît pineĸarnigssât aulajangerneĸarsimásaoĸ. misigssuivfik naggaserneĸásaoĸ Nâlagkap nuiatigut erssernigssâta sujunínguagut. taimailinigssâ pivdlugo Jîsuse sarĸúmersitanik agdlagkane oĸarpoĸ: “iluaitsuliortoĸ kingornátaoĸ iluaitsuliordle, mingugtôrdlo kingornátaoĸ mingugtûgínardle; nâpertuivdluartordlo kingornátaoĸ nâpertuivdluardle, ilunrtordlo kingornátaoĸ iluarsar- [235] neĸardle. ata, akiliutiga nagsataralugo ĸilamik aggerumârpunga, kinalũnît suliai nâpertordlugit tuniumârdluga.” (sarĸ. 22, 11. 12).

iluartut gûtîtsutdlo sule toĸussugssauvdlutik nunamĩkatdlarumârput — inuit íkússuivdlutik, igdluliordlutik nerissardlutigdlo imertarumârput ivdlernartũme ĸutsigsumĩtume utertitagssáungitsumik erĸartũneĸarêrnertik ilisimassaĸarfigíngivigdlugo. ulerssuaĸ sujorĸutdlugo Nûap umiarssuaĸ iserfigingmago Gûtip anissugssaujungnaersípâ perĸigsimiumángitsutdlo isertugssautínagit. uvdlune únuanilo arfineĸ mardlungne inuiait erĸartũneĸarêrnertik pâsisimanago inûvdluatârdlutigdlo erĸartũneĸarnigssamik mianerssorĸússut mitautigât. ánáussissoĸ oĸarpoĸ: “taimátaoĸ íkumârpoĸ inûp ernerata tikiuvfigssâne.” (Mat. 24, 39). sagdlaitsumik, malugineĸángitsumik pivfigssaĸ aulajangîvfigssaĸ nagdliutilerpoĸ kíkut tamarmik ĸanoĸ pineĸarnigssaisa aulajangerneĸarfigssâ, inuit ajortigdlit sáimáukumaneĸarnigssât naggámik kigdlilerneĸásavdlune.

“taimáitumik erĸumagitse ... tássángáinaĸ tikiutdlune sinigtuse nâpeĸinavâse!” erĸumanermingne ĸasulerdlutik silamiússutsimik kajumigissaĸalersut navianartorsiorput. niuvertup iluanârniarnine uláputigilerugtorâ, alĩkusersorumatôĸ nuánârsarniarugtortitdlugo, perrôrtuvdlo pínersautine sangmilerugtorai — taimailerugtortoĸ ímaĸa nunamiut erĸartũssissuata erĸartũssut imáitoĸ nalunaerutigiumârpâ: “ûgtûtinik ûgtorneĸaravit oĸípatdlârputit.” (Mák 13, 35. 36; Dân. 5, 27). [236]

Kapitel 27—ajortuliap autdlarnerfia

ajortuliautsip autdlarniutâ piuneranutdlo perĸutaussoĸ inungnut ĸavsînut nalorninartûvoĸ pâsiuminaitsorujugssuaĸ. ajortuliornerup ingerdlanera issigât, kingunipiluilo ajunârutitut perdlugssuartutdlo ánilânganangârtutut takussarpait, aperissarputdlo: “tamáko tamarmik ĸanoĸ pisínáupat Nâlagaĸ ilisimássutsimigut asangníssutsimigutdlo naleĸángitsoĸ ajugaĸángitsûssordlo nâlagautitdlugo? tamána nalorninartûvoĸ navsuiarsínáungisât, nalorninermíkutdlo ĸularnermíkutdlo sagdlusuíssut Gûtip oĸausiata ersserĸigsumik pâsinarsagâ ánássutigssavtínut pingârutiligssuaĸ tagpîtdliorfigât. Inoĸarpoĸ ajortuliortoĸarneranik misigssuinermingne Gûtip sarĸúmiúsimángisáinagainik pâsiniaissunik, taimáitumigdlo ajornartorsiutigissamik pâsíssutigssânik navssârneĸ sapertarput, ĸularĸajâvdlutigdlo agssuardlîgajugtut tamána patsisigalugo agdlagkane iluartune oĸauseĸ narrugissarpât. ãmátaordle inoĸarpoĸ ajortuliautsip nalorninartorssuanik nãmagtumik pâsissaĸalíngitsunik, bîbilip Gûtip píssusianik, nâlagkersuissausianik ajortuliatdlo pivdlugit periausînik ajoĸersûtigissai erĸúngitsumik navsuiarneĸartarsimangmata, pâsinerdlugkatdlo taimáitut kinguligssamut ingerdlaterĸigtarsimangmata.

ajortuliornerup autdlarniutâ ima navsuiarneĸarsínáungilaĸ suna ajortuliortoĸarneranut píssutaussoĸ erssersitdlugo. taimáikaluartordle autdlarniutâ soraerfigssâlo ima angnertutigissumik navsuiarneĸarsínáuput Gûtip nâpertuivdluássusia sulinermigutdlo tamatigut avâgingníssusia ersserĸigdluínartumik sarĸumilersitdlugit. agdlagkane iluartune matumínga ersserĸingnerussoĸángilaĸ: Gûte ajortuliortoĸalerneranut pissũngilaĸ, Gûtivdlo nâlagkersuinerane amigautaussup sûssuvdlũnît pikigtitsissoĸalerneĸ píssutigssaĸalersíngilâ. ajortuliorneĸ pulârtûvoĸ ĸaerĸuneĸángitsoĸ, najũneranutdlo suna perĸutaunersoĸ oĸautigineĸarsínáungilaĸ. piuneranut perĸutaussoĸ takutíneĸarsínaugaluarpat patsisigssarsiorneĸarsínaugaluarpatdlũnît ajortuliornêrutísagaluarpoĸ. ajortimik pâsíssutigssatuarput Gûtip oĸausînĩpoĸ: “ajorte tássa inatsisáineĸ”. tássauvoĸ asangningnigssamik inatsisip Gûtip nâlagkersuineranut túngaviussumik akerdlilîneĸ.

ajortuliorneĸ erĸúneĸángíkatdlarmat silarssuaĸ tamarme tipaitsugfiuvdlunilo erĸigsisimavfiugaluarpoĸ. sût tamarmik píngortitsissup piumassânut nalerĸutdluínaraluarput. Gûtimut asangningneĸ ĸutsingnerpauvoĸ sanilerissamigdlo asangningneĸ ĸúpaĸarane. Kristuse, oĸauseĸ, ernituaĸ atâtardlo ítuinartok píssutsimíkut piu- [237] mássutsimíkutdlo atausiuvdluínarput. Kristusíkut atâtaĸ sulivoĸ ĸilangmiut tamarmik píngortitaunerisigut. “táussumûname sût tamarmik píngortitáuput ĸilangmĩtutdlo, erssitsutdlo erssíngitsutdlo, igsiavíssârssuagdlit nâlagaussutdlo sujulerssuissutdlo nâlagkersuissutdlo”. (Kul. 1, 16). ĸilangmiutdlo tamarmik Kristuse ilumôrfigalugulo nâlagpât, sôrdlo atâtaĸ pineĸartoĸ.

asangningnigssamik inatsit Gûtip nâlagkersuineranut túngaviungmat píngortitat tamarmik pivdluarnigssât inatsisip tamatuma aulajangersagainut túngassariaĸarpoĸ. Gûtip piumassarâ píngortitame tamarmik asangningnermit kivfartûtisagane. píngitsailîníkut ilumôrfigineĸarnigssane iluaríngilâ, tamaisalo piumassamingnik iliorsínautípai, píngitsailissaunatik kivfartũsínáusangmáne.

atautsivdle kivfáungíssutse atornerdlugkumatdlerpâ. ajortuliorneĸ autdlarnerpoĸ Gûtip Kristusimut tugdliutdlugo atarĸinarsarnerpaussâne, ĸilangmiune Nâlagkamut tugdliuvdlune píssauneĸartitaunerpauvdlunilo nâlangnartitaunerpaussume. ordlunine sujorĸutdlugo Lucifer kêrupît igdlersuissut pingârnerssarât, iluardlunilo issornaitsoĸ. “ima oĸarpoĸ nâlagaĸ nâlagaussoĸ: issornaitsut nãmagtíssutât ûmâ, tamatigut ilisimássusilik pínerdluínartoĸ, nuánersuffie Gûtip nautsîviane íkaluartutit ujarĸat erdlingnartut tamaisa ássûtigalugit ... kêrupîugaluarputit siârtoĸ uligsuissoĸ, Gûtivdlo ĸáĸâne ivdlernartume itíkaluarivkit; ujarĸat ingnerínaussut akornáne angalagaluartutit. inûtsit tamarmiugaluartoĸ píngortitaulerĸârfingnit, iluaitsulinermik navssârfigineĸarserdlutit.” (Hsk. 28, 12-15).

Lucifer Gûtimit iluarineĸartuarsínausimásagaluarpoĸ íngilitdlo katerssârssuit asaneĸardlunilo atarĸineĸarsínaujuásagaluardlune, píssaunine tamât tamanut pivdluarĸússutigssatut píngortitsissimilo nâlangnartitaunigssânut, kisiáne prufîte oĸarpoĸ: “ũmatit angneruniarpoĸ pínerssutsit pivdlugo, ilisimássutsit aserorpat usornarssutsit pivdlugo.” angneruniarnigssane kigsautiginerujartuínarpâ. “ũmatigkut oĸaraluarputit: … pavungnásaunga nuiat ĸutsingnerit ĸulãnut ĸutsingneruvsârtoĸ ássigalugo.” (Hisk. 28, 17. 6; Is. 14, 13. 14). Gûtip píngortitaminit ungagineĸarnigssâ ilumôrfigilleĸarnigssâlo sujunertarissugssaugaluardlugit Luciferip táukunánga ilumôrfigine ĸarnigssane kivfartũneĸarnigssanilo anguniarssarilerpâ. nâlangnássuseĸ atâtap ítuínartup ernerminut túniússâ pileritsautdlugo íngiliunerup táussuma píssauneĸ Kristusip kisime atugagssarissâ pigssarsiarinialerpâ.

ĸilangmiut tamarmik nuánârutigisimagaluarpât píngortitsissup nâlnngnássusia sarĸúmiutísavdlugo únersiutigísavdlugulo, Gûtilo taimatut únersiutigineĸartitdlugo tamane erĸigsisimaneĸardlunilo nuánârneĸarsimagaluarpoĸ. mãnale ĸilangmiut erĸigsisimanerat akornuserneĸarpoĸ. ingminik akitsisíniarnerup píngortitsissup suju- [238] nertarissânut akerdliussup Gûtip nâlangnartitaunigssânik pingârtitsissut ilimasupilulersípai. sujúnersuissut ĸilangmiussut Lucifer oĸaorĸigsârpât. Gûtip ernerata píngortitsissup nâlangnássusianik, ajúngíssusianik nâpertuivdluássusianigdlo oĸalugfigâ, inatsisâtaio iluartumik avdlángujuitsumigdlo píssusianik oĸarfigalugo. ĸilangme ârĸigssũssineĸ Gûtip nangmineĸ atulersísimavâ, tamatumíngalo avdlángortitsiníkut Luciferip píngortitsissine kángunarsásavâ nangminerdlo tamána ajunârutigísavdlugo. mianerssorĸússutdle tamána asangnigdluínardlunilo avâgingnigdluínartoĸ Luciferip kigdlormut sukáneranik kinguneĸáinarpoĸ. Luciferip Kristusimut sínganine angnerutitdlugo sujunertarissane sule aulajangiutdluarneruvâ.

Gûtip erĸarpiâ ĸimatdlugo íngilit akornáne angaiaordiune nãmagigtaitdliortúngortínialerpai. issertortumik suliniarníkut sujunertarpiarissanilo Gûtimut atarĸingnigtûssârnikut issertordlugit ĸilangmiunut inatsisinik nãmagigtaitdliortitsiniarpoĸ, oĸartardlune inatsisitigut táukunatigut kigdlilîvfigineĸarpatdlârnerardlugit. íngilit iluartûngmata oĸarfigissarpai maleruagagssat nangmingneĸ iluarissatik maleruartariaĸásagait. iluarineĸalerumavdlune Gûte nâpertuivdluángitsumik iliorsimanerarpâ Kristuse angnermik nâlangnartitautingmago. oĸartarpoĸ angnerussumik píssauneĸalernigssaĸ nâlangnartitaunigssardlo norĸáissutigigamiuk tássûna ingminut akitsisitaunigsse sujunertaríngíkine, ĸilangmiutdligôĸ tamarmik kivfáungínigssât sujunertarigine.

isumagssuingârnermigut Gûtip Lucifer sivisûmik ĸajagssũkaluarpâ. nãmagigtaitdliulerĸârnerane atorfianit pingârtumit soraersíngilâ, agdlâtdlo íngilit ilumôrtut sagdloĸítartaleraluarmagit soraersíngilâ. sivisûmik ĸilangmîtitaugínarpoĸ. sâgkumagune manigũkumagunilo sáimáukumaneĸartaraluarpoĸ ĸavsêriardlune. pâsisíkumavdlugo asangnigtuínartumik sulíssutigineĸaraluarpoĸ. nãmagigtaitdliorneĸ tamána tikitdlugo ĸilangme tákúsimángisáinarsimagaluarpoĸ. autdlarĸautâne Luciferip nangmineĸ ingerdlavigissane pâsíngíkaluarpâ; misigíssutsime píssuserpiai pâsíngíkaluarpai. nãmagigtaitdliornerminutdle píssutigssaĸángínera takutíneĸarêrmat támalernine Gûtivdlo piumassaisa nâpertuivdluássusiat ĸilangmiunutdlo taimáitûssutut nalunaerutigissariaĸarine pâsivâ. taimailiorsimagaluarune ánagsimásagaluarpoĸ íngilerpagssuitdlo ánáusimásagaluardlugit. taimaníkut Gûtimut ilumôrungnaivigsimángilaĸ. tássame kêrupisut igdlersuissutut suliagssane erĸúngitsuliorfigisimagaluarpâ, kisiáne Gûtimut uterumasimassûgune atorfingminut iverterĸigsínausimásagaluarpoĸ. kisiáne angneruniarnermine uteriarumajungnaerpoĸ. ĸanoĸ iliorsimanine ilungersordlune igdlersorpâ, oĸarpoĸ sângnigssane pissariaĸarnago, píngortitsissiminutdlo akiũnerminut túniutdluínarpoĸ. [239]

anersâp silatôrssûp táussuma píssaunine tamât atulerpâ ingilit kivfarisimassane támartíniardlugit isumaĸatigssarsiariniardiugitdlo. agdlât Kristusip nangminerminik mianerssorĸussisimanera eĸutípâ kigdlũssissutut sujunertarissamine iluaĸutiginiardlugo. íngilinut ikíngutiginerussaminut Sãtane oĸarsimavoĸ nâpertuivdluángitsumik erĸartũssaunerardlune, atorfingmine atarĸineĸángínerardlune kivfáungíssutsimigutdlo kigdlilîviginiarneĸardlune. Kristusip oĸausê eĸuterêrdlugit sagdluvdluínartalerpoĸ oĸartalerdlune Kristusip sujunertarigâ ĸilangmiut tamaisa sâvine manigũtíkumavdlune. ãmalo íngilit ilumôrtut tungãnut perĸusersiortumik iliorpoĸ. isumaĸatigssarsiarivigsínáungisane tamaisa pasigdierpai ĸilangmiut iluaĸutigssãnik soĸutigissaĸángínerardlugit. Gûtimut ilumôrtuínartut nangminerpiaĸ pinerdlûtigissaminik pasigdlerpai. Gûtivdlo nangminerminut nâpertuivdluángínera oĸautigisimassane ugpernarsarumavdlugo píngortitsissup oĸausê suliailo eĸutítarpai. periautsimigut íngilit Gûtip sujunertarissainut túngassutigut paitsôrtíniarpai. sût ersserĸivigdlutigdlo nalorninángitsut tamaisa nalorninartúngortíniartarpai, silatûmigdlo eĸutitsissarnikut Nâlagkap oĸausê ersserĸivigsut nalorníssutigissagssángortítarpai. pingârtorssuarmik atorfeĸardlunilo Gûtip nâlagkersuineranut atássuteĸardluarame oĸausê angnerussumik ugperineĸartarput, ĸavsîtdlo kimigîserfigineĸardlutik akuerât Gûtip nâlagáussusianut pikigtitseĸatigiumavdlugo

ilisimássutsimigut Gûtip Sãtane akuerâ ingerdláinarsínaorĸuvdlugo nãmagigtaitdliorneĸ ersserĸivigsumik pikigtitsiníngorsîvdlugo. sujunertarissaisa inerivingnigssât pissariaĸarpoĸ tamarmik sũssusiat ĸanordlo kinguneĸartariaĸarnerat takusínauniásangmatigik. kêrupisut tanitaussutut Lucifer akitsisitaungârsimavoĸ; ĸilaup íngilîsa asangârpât, súnîsínáussusialo angnertoĸaoĸ. Gûte ĸilangmiunut nâlagaugínarane silarssuarme píngortísimassamine tamane nâlagauvoĸ, Sãtanilo isumaliorpoĸ íngilit ĸilangmiussut pikigtitsinermine iligssarsiarisínaugunigit silarssuit ilait ilángúsínaujumârdlugitaoĸ. isumaĸatigssarsiornermine sujunertarissane angujumavdlugo sagdlussarsimavoĸ. támartitsissutut píssauniligssûvoĸ, sagdlunermigutdlo angisûmik iluagtitsisimavoĸ. íngilit ilumôrtut agdlât píssuserissâ pâsivingneĸ saperpât suliniarneratalo kingunigssai takuvdluarsínaunagit.

ajortuliortautsip ajússusia aitsât nãmagtumik takugssaulersarpoĸ inerivigkângame. tamána tikitdlugo Gûtip nâlagauvfiane tákúsimángilaĸ píssusialo ajordluínássusialo iluartunit pâsineĸangivigpoĸ. Gûtip inatsisânik uniorĸutitsinerup kingunigssai ánilârnangârtut takuneĸ saperpait. autdlarniutaussumik Sãtanip sujunertarissane Gûtimut ilumôrtûssârníkut issertorsimavâ. oĸartarsimavoĸ Gûtip nâlangnartitaunigssâ, nâlagáussusiata aulajaitdlineĸarnigssâ ĸilang- [240] miutdlo tamarmik iluaĸutigssât sujunertatuarigine. íngilit kivfarissane nãmagigtaitdliortúngortíniardlugit nãmagigtaitdliornermik pîaissûssârsimavoĸ. Gûtip nâlagauvfiane ârĸigssũssinerup tássanilo inatsisinik avdlángortitsinigssaĸ pissariaĸarnerarângamiuk tamána ĸilangme erĸigsisimanerup atatíneĸarnigssânut pissariaĸarnerartarsimavâ.

ajortuliat sulíssutigititdlugit Gûtip nâpertuivdluássuseĸ sagdlusuíssutdlo kisîsa sákugisínauvai. Sãtanip sákugisínauvai Gûtip atorneĸ sapigai: ĸujanarniarneĸ sagdlunerdlo. Gûtip oĸausia eĸutíniarsimavâ nâlagkersuineralo íngilinut erĸúngitsumik navsuiarsimavdlugo, oĸarsimavdlunilo Gûte ĸilangmiunut inatsisiliortitdlugo nâpertuivdluángínerardlugo, Gûtigôĸ píngortitame nâlangnigssât piumassarigângamiuk angneruniáinartarpoĸ. taimáitumik Gûtip nâlagkersuinerata nâpertuivdluássusia inatsisâtalo nãmagdluínássusia ĸilangmiunut nunamiunutdlo takutítariaĸarput.

agdlât Sãtanip ĸilangmĩtuáinarsínáungínera aulajangiúneĸarmat Gûtip ilisimássutsimigut piunêrúkumángilâ. asangnigtumik kivfartũssineĸ kisiat Gûtip iluarisínauvâ, taimáitumik píngortitaisa tamarmik ilumôrnerat Gûtip nâpertuivdluássusianik asangníssusianigdlo ĸularissaĸángínermik túngaveĸartariaĸarpoĸ. ĸilangmiut silamiutdlo ajortuliap píssusianik kingunerissainigdlo pâsissaĸarsínáungitsut taimailissúkut Gûtip nâpertuivdluássusia isumagssuíssusialo pâsineĸ sapersimagaluarpait, taimailissúkut Sãtane piunêrúsimagaluarpago. Sãtane ernĩnaĸ piunêrúneĸarsimagaluarpat Gûte kivfartũsimásagaluarpât ĸununermit, asangningnermitdlo pínatik. taimailiorníkut támartitsissup súnînera pîagauvdluínarsimásángíkaluarpoĸ pikigtitsiumanerdlo pêrutivigsimásángíkaluardlune. ajortuliorneĸ akuerissariaĸarsimavoĸ ineritdluarsínaorĸuvdlugo. silarssûp tamarmiussup iluaĸutigssâ píssutigalugo Sãtanip najorĸutagssane inerdluarnerussariaĸarsimavai, píngortitat tamarmik Gûtimut pasigdliutait erĸortumik pâsisínauniásangmatigik Gûtivdlo sáimáunera inatsisâtalo avdlángujuíssusia nâgssáungitsumik ĸularutigissagssaujungnaerniásangmata.

Sãtanip pikigtitsinera kinguârîngne tamane silamiunut ilíniutigssauniásaoĸ ajortuliap píssusînik kingunipiluinigdlo. Sãtanip nâlagkersuinerata ínungnut ingilinutdlo kingunerissaisa Gûtip nâlagáussusianik atorungnaersitsinerup ĸanoĸ kinguneĸartariaĸarnera takutítariaĸarpâ. tamatumûna Gûtip píngortitaisa tamarmik pivdluarnigssât Gûtip nâlagkersuineranut inatsisânutdlo túngassariaĸarnera takutíneĸásaoĸ. taimáitumik misiligúmik ánilârnangârtumik tamatumínga oĸalugtuaĸ iluartunut tamanut igdlersûtigssáusaoĸ támartitáunavêrsautigssaussumik ajortuliornavllrĸuágssamigdlo tamatumalo kingunerissânik pitdlarneĸarnavêrsautigssamik. [241]

Sãtanip katerssârssuisalo isumaĸatigîgdlutik Kristuse pikigtitsinermingnut pissûtipât, navêrneĸángíkaluaruníngôĸ pikigtitsinaviángíkaluaramik. pikigtitsissut nâlagât isumaĸatailo taima malartitagssáungitsigigamik nâlánginermingnilo Gûtip nâlagáussusia úpitíniartuaral uarmássuk, taimailiortitdlutigdlo pissũssuteĸângíkaluardlutik ĸunutíniagaunerartuaramik kîsame ĸilangmit ajagtugáuput.

anersâĸ ĸilangme pikigtitsisimassoĸ táunarpiaussoĸ nunamísaoĸ pikigtitsiniarpoĸ. Sãtanip íngilit akornáne autdlarnigkane inuit akornáne nangipâ. anersâva ugpíngitsut ĸitornaine nâlagkersuivoĸ. táussumatut táukuátaoĸ Gûtip kigdligerĸussai aserorterniarpait, inuitdlo neriorssorpait inatsisinik uniorĸutitsiníkut kivfaujungnáisassut. ajortulianik navêrsitsissarneĸ sule ûmigssuinermik kigdlormôrnermigdlo kinguneĸartarpoĸ. Gûtip inuit tarníkut nalúngíssusîsigut mianerssorĸugângagit Sãtanip inuit kajumigsârtarpai patsisigssarsiorĸuvdlugit ajortuliornermingnilo inoĸatimingnik ikiortigssarsiorĸuvdlugit. ajortuliait iluarsiniarnagit ajortuliortunut oĸaorĸigsârissut artornartorsiutaussumut pissûssuituaunerardlugit narragtitsiniartarput. Âpitdlip iluartup nalânit uvdlut máĸo tikitdlugit anersâĸ taimáitoĸ ajortuliornermik ajorissaĸartut tunganut atũtíneĸartarsimavoĸ.

ítuínartuvdle nangminêrdlune píssutse nalunaerutigâ: “Nâlagaĸ, Nâlagaĸ Gûte nagdligtuissoĸ sáimaissoĸ, kamajuitsoĸ isumagssuingârtoĸ ilumûngârtordlo, isumagssuinermik aulajangîssoĸ tûsintilingnut, ajortulianigdlo pinerdlungnernigdlo ajortuliautsinigdlo isumákîssoĸ, píngitsûtitsinanile,” (2 Môrs. 34, 6. 7).

Sãtanip ĸilangmit anisitauneragut Gûtip nâpertuivdluússutse takutípâ igsiavíssârssuanilo atarĸinarungnaersínago. inuitdle akerĸap ordlusimassup támartitsineragut ajortuliorsimangmata Gûtip asangníssutse ugpernarsarpâ ernituane toĸúkut túniúkamiuk kinguârît ordlusimassut utertíneĸautigssãnik. sáimáunartitsiníkut Gûtip píssusia ersserpoĸ. sáningassugdlip ugpernarsauterujugssuata silamiunut tamanut avĸutigssaĸ Luciferip ĸinersimassâ píssutigalugo Gûtip nâlagkersuinera pissûtíneĸarsináungitdluínarmat.

silamiunik -kajumigsârissoĸ Kristuse narrugerĸuvdlugo, tássa Sãtane. ajortup nâlagâta píssaunine perĸusersusârsínauninilo tamât atordlugo Jîsuse piunêrúniaraluarpâ, takuvâme ánáussissup asangníssusiata saimaneratalo, nagdligtuíssusiata misigingneĸatauneratalo Gûtip píssusia silamiunut sarĸúmiúkâ. ánáussissup oĸausê tamaisa akerdlilerpai, inuitdlo ikiortigalugit ánáussissoĸ inûtitdlugo nâgdliugtítuardlugulo aliasugtítuarpâ. sagdluníkut Jîsusip suliniarneranik akornusersuinera, ugpíngitsut ĸitornaisigut ûmigssuineĸ, inûnine nâvdlugo naligssĸángitsumik ajúngitsuliorsimassumut pasigdliutâ — tamá tamarmik akiniaumanermik itsûmik itisûmik sordlanigsima- [242] ssumik autdlaiveĸarput, sínganerup, ûmigssuinerup akiniáissutsivdlo ingnere mátússausimagaluartut Gûlgathame Gûtip erneranut ikualáput, pissoĸ tamána ĸilangmiut nipaitsumik issigigât.

pigdliuterujugssuaĸ nãmagserêrmat Kristuse ĸilaliarpoĸ, íngilitdlo únersiutigingningnerat tusarumángíkatdlarpâ ima ĸinorêrnignigssame tungânut: “atâtaĸ, uvavnut túniússatit uvavnêrĸuváka najugkavne.” akíssutigssâ atâtâta igsiavíssârssuanit asangningârtumik píssauneĸangârtumigdlo tutsiúpoĸ: “Gûtip íngilîsa tamarmik patdlorfigísavât.” (Juán. 17, 24; Epr. 1, 6). Jîsuse simerniminínguamik mingnerpâmigdlũnît simerneĸángilaĸ. manigũtitaunera ĸângiúpoĸ, mãnalo atermik avdlanit tamanit ĸutsingnerussumik tunineĸarpoĸ.

mãna Sãtanip ajortuliânut utorĸatsíssutigssaerúpoĸ. sagdlussutut inuartututdlo píssusivine sarĸúmersísimavâ. inuit taimatut anersâlingmik iliorfigisimangmagit periarfigssaĸartitausimagaluarune ĸilangmiútaoĸ taimailiorfigisimásagaluarai nalunaerungnaerpoĸ. oĸarsimavoĸ Gûtip inatsisânik uniorĸutitsineĸ kivfáungíssusermik akitsisitaunermigdlo kinguneĸartugssaunerardlugo; sunauvfale inugsiauneĸ nikanarsagaunerdle kinguneriumârâ.

Sãtanip Gûtip píssusianut nâlagkersuineranutdlo pasigdliutai ersserĸivigsumik pâsinarsarneĸarput. Gûte pasigdlersimavâ ingminut akitsisíniáinartutut, píngortitame nâlangnigssât manigũnigssâtdlo piumagângago, oĸarsimavordlo Gûtip avdlat nangminigssarsiujuínigssât piumassarigaluardlugo nangmineĸ ingminut tunutdliutíngisáinarnerardlugulo ingminik túniutíngisáinarnerardlugo. mãnale pâsinarsivoĸ inuiait ordlusimavdlutigdlo ajortuliorsimassut ánáukumavdlugit silarssûp Nâlagâta asangningârnermigut tuníssutigineĸarsínaussoĸ angnerpâĸ pigdliutigisimangmago, “Gûtivme Kristuaime silamiut ingminut sáimáunartípai.” (2 Kor. 5, 19). pâsinarsivordlo Luciferip nâlangnartitaujumavdlune isâvfingnik matuîsimatitdlugo ajortuliornermigdlo isertitsisimatitdlugo Kristusip ajortuliorneĸ piunêrúkumavdlugo ingminut nikanarsarsimangmat toĸumutdlo agdlât nâlagsimavdlune.

Kristusivdle toĸunera agssortugagssáungitsumik inungnut iluaĸutauvoĸ. erĸartũssutip pitdlautigerĸussâ Gûtip naligissânut tugpoĸ, inuitdlo Kristusip iluássusia perĸigsimivdlutik manigûtdlutigdlo inûníkut pigssarsiarisínãngorpât Sãtanivdlo píssaunera ajugauvfigalugo, sôrdlo Gûtip ernerata ajugauvfigisimagâ. taimáikame Gûte nâpertuivdluarpoĸ Jîsusimutdlo ugpertut tamaisa iluarsarpai.

Kristusivdle inuit utertitaunigssât kisiat sujunertaringilâ nunamut autdlardlune nâgdliugkiartordlunilo toĸujartorame. tikiúpoĸ “inatsit angisũngortísavdlugo nâlangnartúngortísavdlugulo;” tássûnalo nunamiut píssusigssâtut inatsímut nâlangnigssât pĩnarnago Gûtip inatsisâta avdlángujuíssusia silarssuarme tamane silamiunut ta- [243] kutísavdlugo sujunertarâ. inatsisip piumassai tunuartíneĸarsínausimagaluarpata Gûtip ernerata inûnine akigissariaĸarsimásángíkaluarpâ uniorĸutíneĸarsimaneranut akiliutigssatut. inatsisip avdlángortíneĸarsínáungínera Kristusip toĸunerata ugpernarsarpâ, tuníssutivdlo atâtap erneratalo asangningârnermíkut pigdliutigissâta silamiunut tamanut ugpernarsarpâ iluarneĸ sáimáunerdlo Gûtip inatsisânut nâlagkersuineranutdlo túngaviunera sáimáunartitsiniarneruvdlo angnikínerussup tamána ugpernarsarsínáusángíkaluarpâ.

erĸartũssutsip nãmagsivingneĸarneragut pâsinarsiumârpoĸ ajortuliornermut píssutigssaĸángingmat. nunamiut erĸartũssissuata Sãtane ĸaĸugo aperiumârpago: “sôĸ uvavnut pikigtitsivit nâlagauvfingmalo ínugtainik arsârdlunga?” tauva ajortuliortitsissoĸ patsisigssaerúkumârpoĸ. ĸarnit tamarmik matuneĸarumârput pikigtitsissutdlo katerssârssue oĸausigssaerutdlutik.

Gûlgathap sáningassuliata inatsisip avdlángujuíssusianik oĸalugtuartup silamiut tamaisa nalunaerfigai ajortuliap akigssarsiagssâ tássaungmat toĸo. ánáussissoĸ toĸulerdlune tordlulangmat: “nãmagsivoĸ.” Sãtane toĸulersutut sujarnúneĸarpoĸ. akiũnerssuaĸ taima sivisutigissumik ingerdláneĸarsimassoĸ aulajangîvfigineĸarpoĸ, ajortuliautsivdlo piunêrutivingnigssâ ĸularnarungnaersitauvoĸ. Gûtip ernera ilerrup isâvfîsigut ingerdlasimavoĸ “toĸumigut toĸumik píssautilik saperssisísagamiuk, tamássa Diâvulo.” Lucifer angneruniurnermine oĸarsimavoĸ ĸaĸiumavdlune “igsiavfiga ĸilâlik ĸutdlardlugo Gûtip uvdloriaisa ĸulãnut, ... ĸutsingneruvsârtoĸ ássigalugo.” Gûte oĸarpoĸ: “arssángortíkumârpavkitdlo nuname ... tatáinarsivdlutit sûjungnaeravit isuanut agdlât.” uvdloĸ nagdliugpat “ûtsivigtut ikumásassoĸ,” ... “tauva sorĸusaitsut tamarmik iluaitsuliortorssuitdlo tamarmik karrîarnikutut ísáput, uvdluvdlo nagdliúkumârtup ikivkásavai, oĸarpoĸ Nâlagaĸ katerssârssuit Gûtiat, túngavingmigdlũnît avaleĸúmigdlũnît amiákuerutdlugit.” (Epr. 2, 14; Is. 14, 13. 14; Hisk. 28, 18. 19; Mal. 4, 1).

silamiut tamardluínarmik ajortuliautsip píssusia, kingunerissailo pâsisimalísavait, piunêrúneĸavingneralo sujusingnerussúkut íngiline sujôragineĸarsimásagaluartoĸ Gûtimutdlo kángunarsautáusagaluartoĸ mãnákut asangníssusianik ugpernarsautáusaoĸ silamiunilo nuánârdlutik piumassânik iliortune inatsisânigdlo ũmámiugissaĸartune nâlangnássusia aulajangiutdlugo. ajortuliauseĸ kingorna tákuterĸíngisáinasaoĸ. Gûtip oĸausia imáipoĸ: “erĸanârnartoĸ mardloriardlune nagdliúsángilaĸ.” (Nâg. 1,9). Gûtip inatsisâ Sãtanip inugsiap nangmautâtut narrugissâ kivfáungíssutsip inatsisâtut únersiutigineĸásaoĸ. píngortitat misilingneĸarsimassut kingorna Gûtimut asangnigdluínardlunilo ilisimavdluínartumut kingorna ilumôrungnaersitaorĸísángitdlatt. [244]

Kapitel 28—kinguârît neriûtât

“akerarîgsíkumârpavsilo ivdlitdlo arnardlo, ivdlit kinguâgssat táussumalo kinguâgssâ; táussuma niarĸut aserortísavâ, ivdlitdle kingmia aserorterumârpat.” (1 Môrs. 3, 15) Sãtanimik erĸartũssut Gûtip inuit ordlorêrnerisigut erĸartũssutigissâ sujuligtûtauvortaoĸ kinguârît tamaisa pivdlugit, tássûnalo akiũnigssarssuaĸ kinguârît nunamiut tamarmik ilauvfigissagssât erĸartutsiarneĸarpoĸ.

Gûte oĸarpoĸ: “akerarîgsíkumârpavse.” akerarîngneĸ tamána isumaminik pilersugssáungíkaluarpoĸ. inuit Gûtip inatsisâ uniorĸutíkamíko píssusiat ajortúngorpoĸ, Sãtanilo akerarilernago isumaĸatigilerpât. ajortuliortoĸ ajortuliortitsissordlo píssutsimíkut akerarĩngitdlat; ordluníkut tamarmik ajortúngorput. tunússissoĸ erĸigsinaviángilaĸ maligagssiuinermigut inoĸatine tunússilersíngíkunigit. tamána píssutigalugo íngilit ordlusimassut inuitdlo gûtîtsut tamaviârdlutik iligîlersarput. Gûte ingmíkut ítumik akúnermiuliúsimángíkaluarpat Sãtane inuitdlo ĸilangmiunut akerĸatut iligîlersimásagaluarput, taimalo pissoĸarsimagaluarpat inuiait Sãtane akerarinago Gûtimut pikigtitsisimasagaluarput.

ajortup inuit ajortuliornigssamut ússerpai, sôrdlo íngilit pikigtitsinigssamut ússersimagine, taimailiornermigut Gûtimut akiũnermine iligssarsiorumavdlune. Sãtane íngilitdlo ordlusimassut kristumiunik ûmigssuinermingne akerarĩssuteĸángitdlat; avdlatigut tamatigut isumaĸatigĩngíssuteĸaraluardlutik ajugaĸángitsup nâlagáussusianut agssortuinermingne aulajaitdlutik iligîgput. kisiáne Sãtanip tusaramiuk Gûtip arnardlo akerarîgsikumagâtik. kinguâgssanilo táussumalo kinguâgssai akerarîgsíkumagai, tauva pâsivâ inuit aserorsarniardlugit akornutigssarsiumârdlune, pâsivâlo inuit ingminut agssortuisínãngortitaujumârtut.

Sãtanip inuit ûmigai Kristusíkut Gûtimit asaneĸardlutigdlo sáimáuneĸarmata. Gûtip sujunertarissâ akornusersorumavâ inuit utertitaorĸunagit. ĸilangmiut aliasugtikumavai nunamiutdlo nâgdliugtíkumavdlugit aserorterumavdlugitdlo. ajortutdlo tamíko tamaisa tássaunerarpai Gûtip inungnik píngortitsinerata kingunerissai.

inungme Sãtanimut akerarîlersitsissoĸ tássa sáimáuneĸ Kristusip tarníkut íkutâ. píssauneĸ nutãngortitsissoĸ sáimáuneĸarnerdlo tamána sângniarnermik kinguneĸartoĸ piginngo inuit Sãtanimit inug- [245] siautigineĸartuásagaluarput táussumúngalo kivfartũssinigssamut piarêrsimajuásagaluardlutik. tarníkutdle najorĸutagssap tamatuma erĸigsisimavfiugaluartoĸ agssortuivfíngortípâ. píssaunerup Jîsusip túniússâta inuk angutausersumut píssaunermigdlo tigdlingniartumut akiũsínãngortípâ. kialũnît ajortuliornermik nuánarissaĸarnane narrugingnigtup, ilumigut pileritsassutsinut nâlagarissaraluaminut ajugauvfigissaĸartup, táussuma najorĸutagssap ĸutsigsumit pissup kingunere sarĸúmersítarpai.

Kristusip anersâvata Sãtanivdlo anersâvata akerarĩssusiat ersserĸivigsumik takutíneĸarpoĸ Jîsusip silamiunit ilagsineĸarneragut. Jûtit narrugigamiko píssutigissât tássaunerúngilaĸ Jîsusip nunamiutut nâlangnauteĸarnane pigigsârnanilo tákúnera. píssaunermik tamákunanit tamanit pingârnerungârtumik ilumiugissaĸarnera takuvât. kisiáne minguíssusiata iluássusiatalo gûtîtsut Kristusimik ûmigssuilersípai. nangminigssarsiujuíssusia Gûtimutdlo túniutdluínarsimanera inuiangnut tugdlûsimârdlutigdlo pileríssuseĸangârtunut navêrsitsíssutauvoĸ. tamána tássauvoĸ Gûtip erneranut akerartuilersitsissoĸ. Sãtanip íngilipiluitdlo inuit iligssarsiarait. tunússinerssûp píssaunerisa tamarmik peĸatigîgdlutik sagdlusuíssúmik oĸariartortoĸ akerartorpât.

ajoĸersuissup akerartorneĸarneratut taimatútaoĸ kivfai akerartorneĸarput. kinalũnît ajortuliap narrunartumik píssusianik pâsingnigtoĸ ilumut Sãtanip ínugtaisalo kamáukumârpât. sagdlusuíssutip minguitsumik najorĸutagssainut ûmigssuineĸ ilungersûtigingnigtuinigdlo narrugingningneĸ ĸinugingningnerdlo ajorteĸartitdlugo ajortuliortoĸartitdlugulo atajuásáput. Kristusip isumaĸatai Sãtanivdlo kivfai isumaĸatigîgsínáungitdlat. sáningassugdlip mamianautâ sule ĸângiutingilaĸ. “Kristuse Jîsusime Gûte mianeralugo inûjumassut tamarmik ĸinugineĸásáput.” (2 Tim. 3, 12).

Diâvulup akiũtugssane tamaisa katerssorpai píssauninilo tamât akiûtdlune. sôĸ sákortunerussumik akiorneĸángila? sôĸ Kristusip sákutûe taima eĸêrsimángrtsigalutigdlo ilatsĩnartigaut? tássa Kristusimut piviussumik atássuteĸángípatdlâĸigamik táussumalo anersâvanik peĸángípatdlâĸigamik. táukua ajortuliorneĸ ajoĸersuissirnigtut narrugitiginagulo maujugitigíngilât. Kristusitut aulajaitsigíngitdlat akiũnermingne. ajortuliornerup ajordluínássusia pâsíngiltât, píssauneritdlo târmiussut píssusê píssauneĸássusiatdlo tagpîtdliorfigait. Sãtane suliailo angnikitsuínarmik akerarineĸarput píssauneĸarnera sujunertarissapiluilo Kristusimutdlo ilagîgsortainutdlo akiũnerata angnertússusia ilisimaneĸángípatdlâĸingmata. inugparujugssuit tássûna támartitaussarput. naluvât akerartik sákutûnut nâlagarssûngmat íngilipiluit nâlagarissât, naluvâtdlo pilerssârutit isumaliutigerĸigsâgkat nâpertordlugit Kristuse sorssugfigingmago tar- [246] nigdlit ánáuneĸarnigssât akornusersorniardlugo. kristumiunik taissartune, agdlâtdlo îvangkîliumik oĸalũssissartune Sãtanip erĸartorneĸarnera tusarssáungingajagpoĸ, oĸalugtarfingmit nalautsortumik erĸartorneĸatsiartarnera píngíkáine. suliuarneranik sujumukarneranigdlo ugpernarsautaussut ĸarssupigpait; perĸusersusârnerata mianerssorĸússutigineĸarnera sianigíngilât, agdlâtdlo Diâvuloĸarnera sianigingitsutut ípât.

ajortup Gûtip ĸitornai ajugauvfiginiartuarpai silamiunut avigsârutainik aserorterinikut. Israilikut ússerneĸardlutik ajortuliortitáuput Gûtimik nalussut uniorĸutitsiníkut akuliuvfigigamíkik. taimatútaoĸ nalivtíne Israilíkûssut támartíniagáuput. “táukunane ugpíngitsut isumait silap matuma Gûtiata tagpîtdlisípai, Kristusip tássa Gûtip ássingata nâlangnássusianik îvangkîliup ĸaumangârnera táukunúnga ĸaumarĸunago.” (2 Kor. 4, 4).

silamiut ilerĸuinik íssuainíkut ilagît silamiunut sâgtitaussarput, kisiáne silamiut Kristusimut sâgtíngisáinarpait. ajortuliornermut ĸanigdlugo atássuteĸaráine píngitsôrane maujungnángínerussutut issíkoĸalísaoĸ. Sãtanip kivfainut akuliútartut katsorna nâlagât sujôragiungnaerumârpât. suliagssarititaussunik suliniartitdluta angnikitdliortitauguvta, sôrdlo Dâniale kúngip igdlorssuane misiligaussoĸ, tauva Gûtip sernigísagâtigut ĸularísángilarput; kisiáne nangminêrdluta ússernartorsiorniaruvta sujusingnerussúkut kingusingnerussúkutdlũnît ordlujumârpugut.

ússîssoĸ suligajugtarpoĸ kivfamisut pasinángínerussut avĸutigalugit. pigínauneĸardlutigdlo ilisimatûssut atarĸineĸartarput, uvfa píssutsit taimáitut Gûtimik mianeringningnermut taortausínáungíkaluartut inûvdlo tamáko Nâlagkamit iluarineĸautigisínáungíkaluarai. perorsagauvdluarneĸ pigínauneĸarnerdlo Gûtimit tuníssutisiáuput, kisiáne tamáko Gûtimik mianeringningnermut taorsiúneĸarângamik, tarneĸ Gûtimut ĸanigdliartortínago Gûtimit ungasigdliartortitsigângamik, tauva támartitsissúngordlutigdlo perdlorĸússutíngortarput. ĸavsît isumaĸartarput sût perorsagauvdluarnermut inugsiarnernermutdlo atássuteĸartut tamarmik Kristusimut atássuteĸarsoralugit. angnertunerussumik kukussoĸarsimángisáinarpoĸ. tássame kristumiûvdluartup kialũnît tamáko ilisarnaĸutigissariaĸaraluarpai, kristumiûvdluássutsimut iluaĸutaungãsangmata, kisiáne Gûtip atarĸinautigssâtut atortariaĸarput, taimailiúngíkáinime ajortuliortautsip sákugilersínauvai.

Sãtanip kristumiut píssusiviussunut tagpîtdlisiniartuarpai, taimáitumigdlo puigúngisáinartariaĸarpât “auk uvinigdlo” pâniagagssaríngínamíkik, “sujulerssuissutdle nâlagkersuissutdlo târssûvdlo matuma píssauniligssue anersâtdlo ajortut ĸilaup atâne.” kajumigsautaussumik mianerssorĸússut ukiut huntritiligpogssuit ingerdlanerá- [247] ne nalerput tikitdlugo tutsiútarpoĸ: “putumatsailivdlusilo erĸumagitse, akerartorterse Diâvulo lîuvertut uiánissârtutut angalassarmat îssagssarsiordlune.” “sákutũssutit tamaisa Gûtip pê atiniarsigik Diâvulup ĸoĸagssiniarângase aulajáisínaorĸuvdluse.” (Evf. 6, 12; 1 Pîtr. 5, 8; Evf. 6, 11).

Adamip nalânit mána tikitdlugo akerarssuarput píssaunine taillât atordlugo ĸunutitsiniardlunilo aserorteriniarsimavoĸ. mãna ilagît naggámik sorssugfigerujugssuarumavdlugit piarêrsarpoĸ. Jîsusimik malingnigkumassut tamarmik akerarssuaĸ táuna sorssugfigiumârpât. kristumioĸ píssutsimigut Gûtimut ĸanigdliartortitdlugo Sãtanimit sãssúneĸarnigssâ ĸularissagssaujungnaeriartortugssauvoĸ. kíkut Gûtip suliagssarititainik suleĸataujumavdlutik ajortup sagdloĸítaineranik nalujungnaersitsiumassut Kristusilo inungnut sarĸúmersíkumavdlugo tamarmik Paulusip navsuerutâ isumaĸatigiumásavât, oĸarmat Nâlagaĸ kivfartorfigiumavdlugo nikanartitdlune ĸuvdlilissardlunilo ĸinugineĸartitdlunilo. (ap. sul. 20. 19).

Sãtanip Kristuse tamaviâvigdlune ĸoĸagssiniaraluarpâ, tamatigordluínaĸ saperssisitauvdlune. akiũnerit tamáko uvagut sivnerdluta akiũssutigineĸarput, ajugaussarneritdlo tamáko túngavigalugit ajugausínautitauvugut. píssaunermik ujardlersut tamaisa Kristusip tuniumásavai. kinalũnît nangmineĸ akuerssitínane ajortumit ajugauvfigineĸarsínáungilaĸ. ússîssoĸ píssauneĸartitáungilaĸ piumássuseĸ nâlagkersúsavdlugo tarniligdlũnît ajortuliornigssamut píngitsailísavdlugo. nâgdliugtitsisínauvoĸ, kisiáne narrunarsaisínáungilaĸ, tarníkut aliatsagtitsisínauvoĸ, kisiáne mingugtũngortitsisínáungilaĸ Kristuse ajugausimangmat ajoĸersugai ĸunusuitdlutik ajortuliornermut Diâvulumutdlo sapîtdlutik akiũtariaĸarput. [248]

Kapitel 29—anersânik pâsissagssamernit

silap takugssaussup takugssáungitsuvdlo ataĸatigîngnerat, Gûtip íngilîsa kivfartũssinerat anersâpiluitdlo suliniarnerat agdiagkane iluartune ersserĸivigsumik erĸartorneĸarput inuitdlo inûneránut avigsârtitagssáungitsumik atássuteĸardlutik. anersâpiloĸarnera ugperinêrúkiartorpoĸ, íngilitdlo iluartut “ánássúmik kingornússissugssat pivdlugit kivfartorĸuvdlugit autdiartitaussut ” (Epr. 1, 14) inungnit ĸavsînit tâssauneragáuput toĸusimassut anersâve. bîbilivdle íngileĸarnera ajoĸersũssutigĩnarnago táukua inungnit toĸusimassunit timitaĸángitsumik anersârineĸángínerat agssortũssutigissagssáungitsumik ugpernarsarpâ.

inûp píngortitaunera sujorĸutdlugo íngileĸarpoĸ, nuname túngavilerneĸarmat “ĸausiutit ĸĩmagtaĸatigîgput, Gûtivdlo ernere tamarmik tipaitsungârdiutik.” inûp ordiunerata kingornagut íngilit autdlartitáuput orpik inûnartulik pâriartordlugo, tamánaio pivoĸ inungmik toĸussoĸarnera sujorĸutdlugo. íngilit píssutsimíkut inuit akimorpait; tugsiausiortorme oĸarpoĸ inuit íngilimit ingmánguaĸ nikanarnerunerardlugit. (Jûp. 38, 7; tugs. 8, 6).

ĸilangmiut tâukua amerdlâssusiat, píssauneĸássusiat, nâlangnássusiat, Gûtip nâlagáussusianut atássuteĸarnerat utertitsiniarnermilo suleĸataunerat agdlagkat iluartut erĸartorpât. “Nâlagkap igsiavfine ĸilâlik aulajangersarpâ ĸilangme, nâlagfialo tamanik nâlagkersuivfiuvoĸ.” pruvfîtilo oĸarpoĸ: “tusarpara íngilerpagssuit nipât igsiavíssârssûp ... avatâtigut.” kúngit kungiata sâvanĩput íngilê “píssaussut ajorssajuitsut, oĸausianik nãmagsisitsissut oĸausiata nipâ tusardlugo. ĸilangmit autdiartitat tûsintit tûsintileriarsimassut ĸulinigdlo tûsintigdlit ĸulinik tûsintileriarsimassut pruvfîtip Dânialip takuvai. apustilip Paulusip erĸartorpai “íngilit ĸulinik tûsintiligpait.” Gûtip autdiartitai táuko angaláput “sôrdlo ingnâtdlagiartoĸ issigigáine.” nâlangnássusiat taima íngianartigaoĸ ingerdianeratdlo taima súkatigalune. íngilip ánáussissup ilerrane tákútup táutua “ingnâtdiagíssatut ípoĸ, atissailo aputitut ĸaĸortigalutik.” taimáitumik “alapernaerssuissut táuna ersiginermit ûlilerput toĸussututdlo ilivdiutik.” Sanarrerip asôriamiut kúngiata Gûte mitautigingmago israilíkutdlo nungutitaunigssamik sujôrasârmagit “tauva Nâlagkap íngilia anivoĸ asôriamiut tangmârfiáne toĸardlugit huntritiling- [249] nik arfineĸ-pingasunigdlo ĸulilingnik tatdlimanigdlo tûsintigdlit” ãmalo “sorssutdlarĸigsut tamaisa sujuierssuissutdlo tamaisa nâlagaussutdlo Asôriap kúngiata tangmârfianĩtut” pîardlugit. “pakatsivdiune táuna nunaminut uterpoĸ.” (tugs. 103, 19-21; sarĸ. 5, 11; Dan. 7, 10; Epr. 12, 22; Hisk. 1, 14; Mat. 28, 3, 4; 2 kúng. 19, 35; 2 nal. 32,21).

íngilit sáimáunermik oĸariartortitaussarput Gûtip ĸitornainut. Âperât pivdluarĸussaunigssânik neriorssũmik oĸariartorfigât; Sûtumamut autdlartitáuput igdloĸarfik ingnermit nungutaungmat Lúte iluartoĸ aniguisíkiartordlugo; Eliarse puilassuitsume ĸasutangnermit ĸilalernermitdlo ajunâleraluarmat ornigpât; Elîsa aniguisíkiartorpât hîstinik ĸamutinigdlo aumârtunik, akerĸanit igdloĸarfinguame ilussaugaluarmat; Dâniale ornigpât kúnge Gûtimik nalussoĸ najordlugo Gûtimit ilisimássutigssamik ĸinungmat; Pîtruse Herûtasimit parnaerússauvdiune toĸutagssángortitaungmat aniguisíkiartorpât; Filípime parnaerússanik pârssissoĸ ornigpât; Pauluse ilailo ímame anorerssualiúneĸarmata ornigpait; Korneliuse ornigpât îvangkîlio ilagsisínãngorĸuvdlugo ĸáumarsariartoramíko; Pîtruse oĸariartorfigât Gûtimik nalussoĸ ánássúmik nalunaerfigiartorĸuvdlugo — taimailiortarníkutdlo íngilit iluartut ukiut ingerdlanerisigut Gûtip ĸitornai ikiortuartarsimavait.

Kristusip ajoĸersugai tamarmik íngilimik atautsimik sernigssuissigssaĸartíneĸarput. pigârtut ĸilangmiussut táukua iluartut ajortup píssauneranut sernigissarpait. Sãtanip nangmineĸ tamána misigâ oĸarame: “Jûpip Gûte asule mianerinerpâ? tamagingnit ungalôrsimángínerpiuk táuna igdlualo pigissailo tamaisa?” Gûtip ínugtane serniginiardlugit periausia tugsiausiortumit ima oĸautigineĸarpoĸ: “mianeringnigtai Nâlagkap íngiliata tangmârfigissarpai avataisigut kaujatdlagdlugit ánautdlugitdlo.” ánáussissoĸ ugpertigissane pivdlugit ima oĸarpoĸ: “mianerssoritse ukua mingnínguit ilât asigínarĸunasiuk; oĸarfigâvsime: táukua íngilîsa ĸilangme atâtama kînâ issigítuinarpât.” (Jûp. 1, 9, 10; tugs. 34, 8; Mat. 18, 10). íngilit Gûtip ĸitornainik pârssissûtitaussut sûkutdũnît Gûtimut ornigúsínautitáuput.

Nâlagkap ĸitornai târssûp nâlagânit támartitsiniutaussumik sãssúneĸarnigssamik navianartorsiortuartut ajortuvdlo píssaunerinut tamanut akiũtuartut neriorssugáuput íngilinit ĸilangmiussunit pârineĸartuarnigssamik. neriorssûtdlo taimáitoĸ pissariaĸángitsũngilaĸ. Gûtip ĸitornane neriorssorsimagamigit sáimáuneĸarnigssamik sernigineĸarnigssamigdlo, tauva píssutauvoĸ píssaunernik ajortunik akiugagssaĸarmat — píssaunerit ĸavsîussut ĸasusuitsûssutdlo táukua ajússusiat píssauneĸurneratdlo kialũnît navianartorsiortitaujumángíkune nalussariaĸarnagitdlo ilagínartariaĸángilai.

anersâpiluit autdlarĸautâne ajorteĸarnatik píngortitaussut píssut- [250] simikut, píssauneĸarnermíkut nâlangnássutsimíkutdlo Gûtip mãnákut autdlartitainut naligîgsitausimagaluarput. ordlusimanermingnile kátutdlutik Gûte kángunarsarnialerdlugulo inuit aserorsamialerpaît. Sãtane pikigtitsinerane iligilersimavât táunalo ilagalugo ĸilangmit anisitausimavdlutik, tamatumalo kingomagut táuna Gûtip nâlagáussusianut akiũnerane suleĸatigiuarsimavât. agdlagkane iluartune iligîngnerat, nâlagáussusiat, ássigĩngitsunik peĸatigîngnerat, silatuvdlutigdlo perĸusersusâmerat inuitdlo tungãnut sujunertarissapilue oĸalugtuarineĸarput.

testamentitorĸame agdlagkat anersâpiluit piuneránik suliniameránigdlo nalunaerutigissariaĸatsiartarput, kisiáne uvdlune Kristusip nunamîvfîne píssaunerat sákortunerpâmik malungniúpoĸ. Kristuse tikiúpoĸ inuit utertitaunigssãnik pilerssârutaussoĸ piviussúngortíkiartordlugo, Sãtanilo aulajangerpoĸ silamiunut nâlagáussutse pigiuarumavdlugo. iluagtitsivdlune gûtipilugsiorneĸ nunane tamane atulersípâ Palœstina kisiat ilángúnago. nuna ússîssumut túniúsimángitsutuaussoĸ Kristusip tikípâ ĸilangmit ĸáumarĸutiminik inue ĸáumarsariartordlugit. tássûna píssaunerit mardluk nâlagauniúput. Jîsusip asangnigtumik taline siârdlugit piumassut tamaisa ĸaerĸuvai nangminermine erĸigserĸuvdlugit ajortaeruterĸuvdlugitdlo. târtup píssaunerisa pâsivât kisimik nâlagkersuinatik, pâsivâtdlo Kristusip sujunertarissâ nãmagsineĸarpat katsoma nâlagaujungnáisavdlutik. Sãtane lîuvisut kalungniligkatut ĸiningavoĸ, uterîserdlunilo píssaunine atorpâ inuit timaisigut tarnaisigutdlo nâlagkersorniardlugit.

inuit anersâpilunigtarsimanerat testamentitâme ersserĸigsumik oĸalugtuarineĸarpoĸ. taimatut nâgdliûtigdlit nápautáinarnik nápauteĸartángitdlat. Kristusip píssusiussut nâpítagkane nãmagdluínartumik pâsissarpai anersâpiluitdlo piunerat suliniarneratdlo nalunagît.

amerdlássusiánik, píssauneĸarneránik ajússusiánigdlo oĸalugtuaĸ Kristusivtaoĸ píssauneĸarneranik saimaneranigdlo oĸalugtuaĸ ersserĸivigsoĸ Gerâsamiut anersâpilugdlit ajorungnaersitauneránik oĸalugtuame oĸalugtuarineĸarpoĸ. anersâpilugdlit nãkinangârtut táuko ĸavsînik ĸilerssorneĸaraluarângamik ĸunutitagssáungitsut nivdliassardlutigdlo ingminut nâgdliugtítarput erĸamingnutdlo pissunut tamanut navianartardlutik. timait aunârdlutik nâgdliugtitaussut issigalugit târssûp nâlagâta nuánârutigissarpai. anersâpiluit nâgdliugtitsissut ilât oĸarpoĸ: “lîgiûnilingmik ateĸarpunga, amerdlaĸigavta.” (Mák. 5, 9). lîgiûnime atautsime rûmamiut sákutûe 3.000- 5.000-ussarput. Sãtanivtaoĸ sákutûe lîgiûníkûtârdlutik ârĸigssugáuput, anersâpiluitdlo inungmik táussumínga nâgdliugtitsissut lîgiûnimit ikingnerusimángitdlat. [251]

Jîsusip perĸungmatik anersâpiluit ernĩnaĸ nâgdliugtitartik ĸimápât, táunalo ánáussissup isigaisa saniane erĸigsivdlune inugsiarnersúngordlunilo unigpoĸ. anersâpiluitdle akuerineĸarput pûlukerpagssuarnut pularĸussauvdlutik, táukulo taserssuarmut tingíput, Gerâsamiut pûlukerpagssuarnik ánaissaĸaramik Kristusip pivdluarĸussinera iluatiginago inápât erĸamingnit autdlarĸuvdlugo. tamássa Sãtanip sujunertarisimassâ. ánaissaĸarneránut Jîsuse pissûtíkamiuk inuit nangminigssarsiortûssut súnerpai Jîsusip oĸausînik tusâjumajungnaersitdlugit. ajortup, kristumiut angnikitdliornermut, ánaissaĸarnermut nâgdliungnermutdlo pissûtítuartarpai, uvfa nangmineĸ ikiortinilo pissûvdlutik.

Kristusivdle sujunertarissâ sûjungnaersitáungilaĸ, anersâpiluit akuerai pûlukerpagssuit aserorĸuvdlugit, jûtit iluanârniardlutik ûmassunik mingugtûnik tamákunínga kinguâgssiortitsissut pitdlarumavdlugit. Kristusip anersâpiluit inásimángíkaluarpagit pûlukit pĩnarnagit inue ilángutdlugit taserssuarmut tingitísimásagaluarpait. mãnale pârssissue pigingnigtuilo sernigineĸarmata saimanermigut ánáussisimassoĸ kisime ĸutsavigissagssauvoĸ. pisimassúkutdlo tamatumûna ajoĸersugkat Sãtanip inungnut ûmassunuldlo sujôranartumik píssauneĸarnerssuanik takussaĸartitáuput. ánáussissup kigsautigisimavâ akeraĸ nâpitagssartik ilisimassaĸarfigísagât, perĸusersusârneragut támartitaorĸunagit. piumassarisimavâlo nunaĸarfiup tamatuma inuisa píssauneĸarnine takuvdlugo Sãtanip ĸilerutainik kigtoraisínaunine tiguagainigdlo aniguisitsisínaunine pâsísagât. naugdlo Jîsuse tássánga autdlaraluartoĸ angutit taima tupingnartigissumik aniguisitausimassut uníngavdlutik sáimáunera oĸalugtuarât.

agdlagkane iluartune pisimassut avdlátaoĸ tamatuma ássinge oĸalugtuarineĸarput. anersâpilugdlit nâgdliungârtutut erĸarsautigineĸarajugput. tamatigut taimáingíkaluarpoĸ. ilaisa erssíngitsumit píssagtitaujumavdlutik Sãtanimit súnigauneĸ ĸujarútarpât. taimáitut sôruname anersât akiûvfigineĸ ajorpait. taimáitunut iláuput sujuligtuisínaussumik anersâgdlit — angákoĸ Sîmût Elymasilo ãmalo niviarsiaĸ Filípime Paulusimik Sîlarsimigdlo malingnaissoĸ.

agdlagkat iluartut ersserĸigsumik nalunaerutigissait miserratigalugit diâvuloĸarneranik, táussumalo íngileĸarneranik ugperissaĸángitsunit navianartorsiornerussoĸángilaĸ. perĸusersusârneránik ilisimassaĸartínata pâsigssáungingajagtumik iluagteriarfigssaĸarput, ĸuvsîtdlo anersâpiluit tamákua isumagssarsiarissait maleruartarpait, isumaĸardlutik nangmingneĸ silatússusertik maleruardlugo. tamána píssutigalugo pivrigssaĸ ĸângiúkiartortitdlugo tamaviârĸajâlerdlune Sãtanip piúngínerminik ugperissaĸ tamanut siaruarterpâ. issertormavoĸ perinutsinilo issertorumavdlugo. [252]

Sãtanip katerssârssuisalo píssauneĸarnerat ajússusiatdlo píssutigssaĸartumik sujôragisínáusagaluarpavut ánáussissivta angnerussumik píssauneĸarnera ĸimâvfigalugulo ikiortiginiarsínáungíkaluaruvtigo. igdluvut parnaersautinik perĸigsârtumik isumangnaitdlisartarpavut pigissavut inûnerputdlo inupilungnut igdlersorumavdlugit; kisiáne íngilipiluit uvavtínut iserniartartut nangminerissavtínigdlo igdlersûtigssaĸartíngisavut erĸarsautigigajúngilavut. periarfigssaĸartitaugunik anersãkut nalornilersísínauvâtigut timíkutdlo ítumik náparsimalersísínauvdlutalo ániartísínauvdlutalo, pigissavutdlo inûnerputdlo aserorsínauvdlugit. nuánarissatuât tássa aserorterineĸ ajunârtitsinerdlo. inuit Gûtip piumassânut pitserîtdlutik Sãtanip ússîniarneranut túniútut nãkinardluínarput taimailiortuardlutik Gûtip anersâpilungnut perĸugpatik. Kristusimutdle malingnaussut táussuma isumangnaitsumik pâriuartarpai. íngilit píssarssuit pâriartordlugit ĸilangmit autdlartitaussarput. Gûtip ínugtaminik pârssissûtitai ajortup pitarneĸ saperpai. [253]

Kapitel 30—kúkussumik navsuiautit

Kristusip Sãtanivdlo akiũnerssuat ukiune 6000-ngajangne ingerdláneĸarsimassoĸ ĸanigtúkut naggaserneĸartugssauvoĸ, ajortordlo mardloriáumik tamaviâlerpoĸ Kristusip inungnik sulissússinera sûjungnaersíkumavdlugo tarnigdlitdlo ĸagssutiminut napitíkumavdlugit. anguniagâ tássa inuit târmiutíkumavdlugit perĸigsimerĸunagitdlo ánáussissup sulissússinera nãmagsitsîvdlugo, taimailigpáme ajortuliat pivdlugit tuníssutigssaerúsimásaoĸ.

tamaviârtumik akiorneĸartínane, ilagîngne silamiunilo ilatsĩnarneĸartitdlugo Sátane erĸasugtángilaĸ; taimáitoĸartitdlugume piumassaminik inugsiautigissane ánaissarísavdlugit ernumagissángilai. kisiáne nâgssáungitsoĸ erĸarsautigineĸalersitdlugo tarnigdlitdlo ima aperititdlugit: “ĸanoĸ iliúsaunga ánagkumavdlunga?” tauva ernĩnardluínaĸ tamaviâvigdlune Kristusip píssauneĸarnera akiulersarpâ Anersâvdlo iluartup súnînera akerdlilersordlugo.

agdlagkane iluartune Gûtip íngilîsa ilãníkut Nâlagkamut savssariartornerat erĸartorneĸarpoĸ. tauva Sãtanísaoĸ ilagalugit aggerpoĸ (Jûp. 1, 6), imáingilaĸ kúngiujuartoĸ patdlorfigiartordlugo, kisiáne iluartoĸ akerdlilerdlugo nangmineĸ sujunertarissane sujuarsariartordlugo. tamánátaoĸ sujunertaralugo inuit Gûtimut ĸinujumavdlutik katerssorângata aggertarpoĸ. nauk issivtínut issertoraluardlune ĸinuniartut tamaviârdlune súnîviginiartarpai. sákutût nâlagarssuátut píkorigsutut pilerssârutigissane sujumut ârĸigssorêrtarpai. Nâlagkap autdlartitaisa agdlagkat iluartut misigssorait takugângamigit oĸalûserissagssaĸ ínugtaussunut sarĸúmiúneĸartugssaĸ maluginiarlarpâ. silatússutse perĸusersusâtdlarĸíssutsilo tamât atordlugo píssutsit ima ârĸigssorniartarpai inuit tássûnarpiaĸ támartitane nalunaerúmik tamatumíngarpiaĸ tusagaĸángitsôrtitdlugit. mianerssorĸússúmik tusagaĸásavdlune pissariaĸarnerussoĸ autdlartitaujumârpoĸ sulíssutigissariaĸagkaminut, imalũnît avdlatut iliorfigineĸarumârpoĸ oĸautsimik “inũssutigssaraluaminik” tusagaĸarĸunago.

takúsavâlũnît Nâlagkap kivfaisa ínugtaussut târsiornerat aliasûtigigât. tusásavâlo ilungersortumik ĸinussut sáimáuneĸarnigssamingnik, soĸutigissaĸángíneĸ, eĸêrsimángíneĸ ilatsĩnarnerdlo ajugauvfigisínaorĸuvdlugit, tamaviâvigdlunilo akornusersuilisaoĸ. inuit ússertarpni kajumigissamingnik nererssuarĸuvdlugit avdlatut- [254] dlũnît nangminigssarsiorníkut sianiutait sinikatâlersíniardlugit pâsissariaĸarnerpaussamingnik tusagaĸarĸunagit.

Sãtanip nalúngilâ kíkut ĸinussarungnaernigssamut agdlagkanigdlo iluartunik atuartarungnaernigssamut ússersínaussane ajugauvfigiumâramigit. taimáitumik sujunertarissagssarpagssuit isumagssarsiarissarpai inuit erĸarsautigissagssaĸartuarĸuvdlugit. inoĸartuáinartarpoĸ Gûtimik mianeringnigtûssârdlutik kúkússutainik agssuarissagssarsiortuartunik. inuit taimáitut Sãtanip ikiortigivdluarnerpaussarpai. ĸátangutaussut pasigdliutait ikigtũngitdlat, pasigdlîssutdlo ulapítuartarput Gûte sulisitdlugo kivfaminitdlo únersiutigineĸartitdlugo. sagdlusuíssúmut asangnigtut sagdlusuíssúmigdlo tusarumassut oĸausê suliaitdlo erĸúngitsumik isumaĸartítarpait. Kristusip kivfai ilungersornerit nangminigssarsiujuíneritdlo támartitaussutut támartitsiniartututdlũnît oĸautigissarpait. táukunúnga suliagssarititaussoĸ tássa ajúngitsumik nangminigssarsiujuitsumigdlũnît suliat tamaisa eĸutíniásavdlugit misiligtagakitsutdlo pasigdliuteĸalersísavdlugit. periausigssat erĸarsautigineĸarsínaussut sût tamaisa atordlugit sût minguitdlutigdlo iluartûssut mingugtûtut sagdloĸítainiutitutdlo issigissagssángortíniásavait.

kisiáne kíkutdlũnît ugperissariaĸángilait, takuneĸ ajornángeĸaoĸ kíkut ĸitornarigait, kia maligagssiuinera maleruagarigât kialo suliarerĸussai suliarigait. “inerititainit ilisarísavase.” suleriausiat Sãtanip sagdlutûp periausianut erĸainarpoĸ “ĸatángutivta únerdlûtigingnigtât”. (Mat. 7, 16; sarĸ. 12, 10).

ússîssorssuaĸ ikiorterpagssuaĸarpoĸ, táukulo piarêrsimassarput támartitsiniut ĸanordlũnît ítoĸ sarĸúmiutísavdlugo — ajoĸersûtit sagdlússutaussut támartíkumassap kajumigissânut pigínáussuseĸarneranutdlo nalerĸútúngorsagkat. sujunertarissarpâ ilagît inungnik ilumũngitsunik sângniarsimángitsunigdlo ĸulalersitsivdlutigdlo ugperungnaersitsissugssanik Gûtivdlo suliagssarititainik tamanik sujumukaĸataujumassunigdlo tamanik akornusersuissunik ilagssaĸartísavdlugit. ĸavsît Gûtimut oĸausianutdlũnît ugperdluángitsut sagdlusuíssutip najorĸutagssaisa ilainik akuerissaĸardlutik kristumiûssutut isumaĸarfigineĸartarput, tamánalo túngavigalugo támartitsiniutigissatik bîbilimit ajoĸersûtigissatut sarĸúmiúsínaussarpait.

isuma imáitoĸ: inûp ĸanoĸ ítumik ugperissaĸarnera soĸutáungilaĸ, tássa ajortup kinguneĸarnerpaussumik sagdloĸítainiutigissaisa ilât. nalúngilâ kia sagdlusuíssut ilagsigângago asagamiuk, tauva sagdlusuíssutip tarnâ minguiartarâ, taimáitumigdlo isumaliutigissat oĸalugtualiatdlo avdlat, îvangkîlio avdla atulersíniartuardlugo. autdlarĸautânit Gûtip kivfaisa ajoĸersuissupiluit inupilûgínaratik ajoĸersûtinik eĸutitaussunik ajoĸersûtigissaĸartut akiortariaĸarsimavait. Eliap, Jerimiap Paulusivdlo aulajaitdlutik ĸunusuitdlutigdlo [255] inungnik Gûtip oĸausianit tunússititsiniartut akornusersorpait. kristumiutut erĸorĸigsârtumik ugperissaĸarnigssap soĸutiginángitsutut isumaĸarfigineĸarnera sagdlusuíssutip ilungersûtigingnigtuinit táukunánga ilalerneĸángilaĸ.

agdlagkat iluartut erssernerdlugtumik timitaĸángitsumigdlo navsuiautait ingmingnut akerdliussorpagssuit kristumiunit pigineĸartut akerarssuavta suliarai tarnigdlit nalornilerĸuvdlugit, sagdlusuíssut takusínaorĸunago. kristumiut ilagîgsortaine ássigĩngitsune isumaĸatigĩngíneĸ agssortueĸatigîngnerdlo mikíngitsumik píssuteĸarput agdlagkat iluartut isumaliutigissaĸ iluarissaĸ ugpernarsarumavdlugo eĸutitaussarneránik ilerĸûgajugtumik. Gûtip oĸausia ũmatíkut manigûtdlune piumassâ pâsiniarnago ĸavsît ujardlerfigĩnartarpât tupingnartumik erĸumîtsumigdlũnît navssârfiginiardlugo.

kúkussumik ajoĸersûtigissat ilerĸutdlũnît kristumiunut nalerĸutíngitsut igdlersorumavdlugit ilaisa bîbilime agdlagsimavfît atássuteĸarfigissamingnit pîagkat unigfigivigsínaussarpait, imalũnît versip atausíngûp agfâ íssuarsínaussarpât, nauk versip nânerata isuma akerdliuvdluínartoĸ sarĸúmersísagaluarâ. pulateriârssugtut perĸusersusârtigalutik iláinakunik íssuagkat patdligtailissaliarissarpait uviningmutdlo túngassumik kigsautigissamingnut nalerĸútúngordlugit navsuiartardlugit. taimatut ĸavsît piâralunêrdlutik Gûtip oĸausia eĸutítarpât. ilaisalo ássersûtit agdlagkane iluartune atorneĸartut akôrdlugit nangmingneĸ isumaliortautsimingnut nalerĸútumik navsuiartarpait bîbilip oĸausiata ingminut navsuiautaunigssâ soĸutigingârnago, tauvalo nangminêrdlutik isumagssarsiarissartik bîbilip ajoĸersûtigissâtut sarĸúmiútarpât.

inûp agdlagkat iluartut misigssortarângagit ĸinuniarnane manigũnane pâsiniaiumananilo, tauva bîbilip oĸausia pâsinarnerpâĸ pâsiumináinerpârdlo erĸortumik pâsinaviangilâ. ilagît pâvikûssut pissortaisa agdlagkat iluartut ilamerne sujunertarissamingnut nalerĸútut ĸinertarpait, piumassamingnik navsuiardlugit taimatutdlo inungnut sarĸúmiútardlugit. inuínait bîbilimik atuarĸúngilait sagdlusuíssutinik iluartunik nangminêrdlutik pâsiniaerĸunagit. bîbile tamarmiussoĸ avdlángortíngitdluínardlugo inungnut túniútariaĸarpoĸ. agdlagkat iluartut taima eĸutitautigissumik pigssarsiarísagáine inungnut ajúngínerúsagaluarpoĸ bîbilimik ajoĸersorneĸángivigkunik.

ima suaortarníkut: “kivfáungíssuseĸ!” inuit akerĸap támartitsinlnrneranut tagpîtdlisitaussarput, táuna sujunertarissaminik angussaĸarniardlune tamaviârtuartitdlugo. bîbile tunuartíniardlugo inuit isumaliutait taorsiúniardlugit iluagtitsiartortitdlugo Gûtip inatsisâ tununrtitaussnrpoĸ, ilagîtdlo kivfáungíssuseĸángíneraraluardlutik ajortimut inugsinulersarput.

ilisimatûtut ilisimatût ilisimassagssarneĸ ĸavsînut perĸuserdlûtíngorsi- [256] mavoĸ. Gûtip silamiut akuerisimavai angnertôrujugssuarmik ĸáumarsagaorĸuvdlugit ilisimatusautitigut, navssâtigut erĸumîtsuliorníkutdlo, kisiáne ilisimatusautit sarĸúmersitatdlo ingmingnut nalerĸiúniartitdlugit silatunerpânut agdlât pâtsivêrútarput, ilisimassagssarsiornermingne Gûtip oĸausianit tasiorneĸángíkângamik.

inuit erssitsunik anersãkutdlo ítunik ilisimassaĸarnerat nãmagdluartûnane amigauteĸarpoĸ, tamánalo píssutigalugo ĸavsît ilisimatusautinut túngassumik isúmatik agdlagkat iluartut oĸalugtuarissaínut nalerĸiúneĸ sapertarpait. isumaliutáinauvdlutigdlo erĸarsautáinaussut inungnit ĸavsînit ilisimatusautitut piviussutut ilagsineĸartarput, táukulo isumaĸarput Gûtip oĸausia misiligtariaĸartoĸ “ilisarssissunik tainerdlugaussut” (1 Tim. 6, 20). ajoĸersûtigissât nâpertordlugo. píngortitsissoĸ suliailo pâsineĸ saperpait, silamik ilisimatusautitigut navsuiarneĸ saperamíkik bîbilip oĸalugtuai ugpernángitsutut isumaĸarfigait. testamentitorĸap testamentitâvdlo ugpernássusiánik ĸularissagdlit Gûteĸarnera ilángutdlugo ĸularigajugtarpât píngortitatdlo kisimik píssaunerutitdlugit. kisartik ĸimáinardlugo ugpíngíssutsip íkardluisa akornáne sarfarsiatâlersarput.

taimailivdlutik ĸavsît ugperissamit támartitauvdlutik Diâvulumit támartitaussarput. inuit píngortitsissumit ilisimanerulerniarsimáput; inuit erĸarsariartautsimíkut nalunartut ĸaĸugulũnît pâsineĸarnaviángitsut navsuiarniarsimavait. inuit Gûtip nangmineĸ pivdlune sujunertarissanilo pivdlugit nalunaerutigisimassai pâsĩnarsínaugaluaruníkik Nâlagkap nâlangnássusia píssauneĸássusialo ima pâsitigilísagaluarpait nangmingneĸ sũngíssusertik pâsivdlugo nangminermingnutdlo ĸitornamingnutdlo nalunaerutigineĸarsimassut nãmagilersínáusavdlugit. kíkut Gûtip oĸausianik ilagínaivdlutik inûvdluatârutigssáinarnik erĸarsautigissaĸarniartut silamiut ajuatdlagtínavêrsârniardlugit, táuko ilagínarneĸarumârput, támartitsiniutitdlo narrunartut kristumiut sagdlusuíssutaisut ilagsiumârpait. sagdloĸítáumik atautsimik narrugissaĸartup sagdloĸitaut avdla ilagsiniarumârpâ. apustilip inuit “ilumôrnermut asangningnigssamik ánássutigssaraluamingnik” ilagsissaĸángitsut erĸartordlugit ima oĸautigai: “tamána pivdlugo Gûtip támarnartut sualugtut táukunúnga perĸúgavai ugpererĸuvdlugit, tássa sagdlusuíssúmik ugperingníngitsut iluáinermutdle kajumigtut tamaisa erĸartũneĸarĸuvdlugit.” (2 Tás. 2, 10-12). taimatut mianerssorĸuneĸardluta ajoĸersûtinik ĸanoĸ ítunik ilagsissaĸarnigssavtíne mianerssortariaĸarpugut.

támartitsiniartorssûp iluaĸutiginerpaussaisa ilagait ajoĸersûtit támartitsíssutit tupingnartumigdlo sagdluliornerit anersârsiornermut (spiritismimut) túngassut. ĸaumanerup íngiliatut ilisarnaĸutserdlune ilimanángínerpâtigut ĸagssutine siârtarpai. inuit Gûtip atuagautâ pâsisínaujumavdlugo ilungersortumik ĸinuvdlulik atuarumáinara- [257] luaruníko târsiornatigdlo ajoĸersûtinik támarnartunik ilagsissaĸásángíkaluarput; kisiáne sagdlusuíssut narrugigângamíko támartitsiniutinit pissarineĸartarput.

támarnartoĸ avdla tássauvoĸ ajoĸersût Kristusip Gûtiússusianik miserratigingnigtoĸ nunamutdlo tikiúnine sujorĸutdlugo piusimángíneranik ajoĸersûtigingnigtoĸ. ajoĸersût tamána inugpagssuarnit bîbilimik ugperissaĸarnerartunit iluaringnigtumik ilagsineĸartarpoĸ; kisiáne ánáussissup atâtaminut atássuteĸarnine, píssutse táunaorêrsimaninilo pivdlugit ersserĸingnerpâmik oĸauserissainut tamána akerdliuvdluínarpoĸ. ajoĸersût taimáitoĸ kialũnît agdlagkat iluartut píssutigssaĸángivigsumik eĸutíkumangíkunigit iluariniarsínáungilâ. inuit utertitauniarnigssamingnik pâsissât nikanarsáinarnago tamatuma bîbilip Gûtimit sarĸúmiússatut ugperineĸarnera aserortísavâ. píssutsip tamatuma ajoĸersût tamána navianartúngortipâ akerdlileruminaitsúngortitdlugulo. inuit Kristusip Gûtiussusianik nalunaerutaussut agdlagkane iluartunĩtut narrugigpatigik, tauva oĸalûserissagssamik tamatumínga oĸaloĸatigísavdlugit iluaĸutáunaviángilaĸ, kivdligssaunaviángingmata. “inûvdle tarnimut atassup Gûtip anersâta pê ilagsissaríngilai; sianîtsorpatdlagsorai ilisarinerdlo saperdlugit anersãkut ítumik misigssortariaĸarmata.” (1 Kor. 2, 14). kinalũnît tássûna támartitaussoĸ Kristusip píssusianik suliariumassânigdlũnît erĸortumik pâsissaĸarsínaungilaĸ, taimatútaordlo Gûtip inuit utertitaunigssãnik sujunertarujugssuanik erĸortumik pâsissaĸarsinaunane.

támarnartut pingajoĸarput, tássa inuit amerdliartortut inugtut ítumik Sãtaneĸarsoríngínerat, isumaĸaramik ateĸ táuna agdlagkane iluartune inuit erĸarsautipiluinut pileríssusipiluinutdlo ássersûtáinartut atorneĸartarsoralugo.

ajoĸersût oĸalugtarfingnit tutsiúkajugtartoĸ Kristusip tikiuterĸingnigssâ tássaunerardlugo inungnut atausiákânut toĸulerneráne tikiútarnera, tamána sagdloĸítauniutauvoĸ Kristusip ĸilaup nuiaisigut nangminêrdlune tikiuterĸingnigssâ inungnit erĸarsautigineĸarĸunago. ukiorpagssuarne Sãtane oĸalugsimavoĸ: “ata, inínguanĩpoĸ” (Mat. 24, 23-26), tarnigdlitdlo ĸavsît támartitausimáput sagdluliaĸ tamána ugperisimagamíko.

ãmalo silamiut ilisimatusautait nâpertordlugo ĸinussarneĸ malungnartumik pingâruteĸángilaĸ. ilisimatût oĸartarput ĸínutit pivlussumik akineĸarsínáungínerardlugit, akíssutisineĸ taimáitoĸ tupingnartuliáusangmat tupingnartuliaĸangisáinarmatdlo. silarssuaroĸ inatsisit aulajangersimassut nâpertordlugit ingerdlatitauvoĸ, Gutilugôĸ inatsisinut tamákunúnga akerdliussumik iliúngisáinarpoĸ. taimatut Gûte navsuiarneĸartarpoĸ nangmineĸ inatsisiutiminit ĸilerssugaussutut — sôrdlule Gûtip inalsisaisa kingunerisa Gûte piu- [258] massaminik iliorsínaujungnaersísagaluarât. ajoĸersût taimáitoĸ agdlagkat iluartut nalunaerutigissáinut akerdliuvoĸ. Kristuse apustilîlo tupingnartuliortángíneramik? ánáussissoĸ nãkigtartoĸ táunaussoĸ uvdlumísaoĸ ûmavoĸ, sôrdlulo takugssauvdlune inuit akornáne angalagatdlarame pissarnermisut mãnákútaoĸ ugpertup ĸínutâ tusarumatigâ. Gûtip sujunertarissâta ilagissâtut ugperdlune ĸinussoĸ tunissarpâ ĸinúngíkaluaruvta tuníssutigissagssaríngisaraluaminik.

kristumiut ilagîgsortáine ajoĸersûtit támarnartut isumaliutitdlo erĸumîtsut kisigssáungitdlat. Gûtip oĸausiagut kigdligerĸussap atautsivdlũnît pêrĸârneragut kingunipilugssai nautsorssoriarneĸ ajornarput. sapîserdlutik taimailiortartut ikigtuínait sagdlusuíssutip atausĩnaup narrugineĸarnigssâ nãmagissarpât; amerdlanerit ingerdlarĸigdlutik sagdlusuíssutip najorĸutagssai tugdlerîârdlugit tunútarpait kîsalo ugperungnaivigtardlutik.

nalivtíne ugperissagssarsiornerme isumaliutaussut tarnigdlit ĸavsît ĸulalersísimavait, taimailiorfigineĸángíkaluarunik ímaĸa agdlagkanik iluartunik ugperissaĸarsimásagaluartut. inûp taimáitup ajoĸersûtit nâpertuivdluarnertut nãkigtarnertut asangningnertutdlo isumaĸarfigissaminut nalerĸútûtíngisane ilagsineĸ sapertarpai; ajoĸersûtitdlo tamáko Gûtip oĸausiatut ilagsineĸ sapertarpai.

tamánarpiauvorme ajortup angujumassâ. Gûtimut oĸausianutdlo tatigingningneĸ nungutísínauguniuk angnerussumik kigsautigissaĸángilaĸ. Sãtane ĸulartorpagssuit sákutûisa nâlagarât píssauneĸarninilo tamákerdlugo tamaviârpoĸ tarnigdlit siagtitaminut ilángúnigssamut ússerniardlugit. ĸularneĸ nalivtínut nalerĸútúngulersimavoĸ. inugparujugssuit Gûtip oĸausia tatigingníngitsumik issigât pilersitsissuanut tatigingníngitsut perĸutigissâta ássinganik píssutigissaĸardlutik: ajortuliorneĸ pitdlardlugulo erĸartũtarmago. piumassarissainut nâlagkumángitsut nâlagáussusia nungutíniartarpât. ajoĸersûtigissâ oĸalugtarfingmit iluartumit nalunaerutigineĸartitdlugo tusarnârângamik agdlagkane iluartune oĸalũssíssúmilũnît agssuarissagssamik navssârniarneĸ kisiat sujunertaralugo tusarnârtarput. ikigtũngitsut ugpíngitsúngortarput patsisigssarsiorsínaujumavdlutik imalũnît pissugssaunermigtut sulisimángínertik patsisigssaĸartísínaujumavdlugo. ilaisalo ugpíngínerup najorĸutagssai ilagsissarpait angneruniarnermit eĸiasungnermitdlũnît. atarĸinautigssausínaussumik suliaĸarnigssaĸ ilungersornigssamik nangminigssarsiúngínermigdlũnît pissariaĸartitsissoĸ eĸiasugfigivatdlâĸigamíko bîbilimik agssuarissagssarsiorníkut ilisimatûtut tusâmassángorniartarput.

oĸautsimigut Gûtip oĸautsip Gûtisut píssuseĸarnera nãmagtumik ugpernarsarsimavâ. utertitaunigssavtínik sagdlusuíssut angisôĸ er- [259] sserĸigsumik sarĸúmiúneĸarpoĸ. Anersâp iluartup ikiuineragut, ilumôrdlutik ĸinussunut tamanut neriorssûtigineĸartúkut, kialũnit nangminêrdlune sagdlusuíssut táuna pâsisinauvâ. Gûtip inuit ugperniarnigssamingnut túngavigssamik aulajaitsumik tunisimavai.

Gûtip ugpernigssaĸ sivnilingmik ugpernarsarsimagaluardlugo ugpíngínermut patsisigssat tamákerdlugit pîarumángilai. ugpíngíssutsimik nâtivfigssainik ujardlersut tamarmik navssâriumârpait, agssuardliutigssatdlo tamavîsa pêrsitaunigssãnik ĸularnigssamutdlo patsisigssaerutivingnigssânik utarĸĩnardlutik Gûtip oĸausianut nâlagkumángitsut oĸausialo ilagsiumanago, táuko ĸaumanermut isernaviángitdlat.

ĸularungnaernigssamingnik ilumôrdlutik kigsautigissaĸartut atausĩnarmik avĸutigissagssaĸarput. pâsisínáungisatik ĸularĩnarnagitdlo agssuarĩnarnagit ingerdlavingmingne ĸáumarĸutaorêrsoĸ sianiginiartariaĸarpât, tauva angnerussumik ĸáumarsarneĸarumârput. suliagssarititaussut ersserĸigsumik pâsissatik tamaisa suliarissariaĸarpait, tauva suliagssarititaussut avdlat mãnákut pâsineĸ sapigkatik suliarisinaulerumârpait.

ajortoĸ sagdlusuíssutip taortânik pilersitaĸarsínauvoĸ, sagdlusuíssúmutdlo ássingungârmat sagdloĸítagaujumassoĸ sagdlusuissutivdlo piumassarissâtut nangminigssarsiujuitsigiumángitsoĸ sagdloĸítagausínauvoĸ, kisiáne tarnilik atauserdlũnît ilumôrdlune sagdlusuíssúmik ilisarssiumassoĸ tamána ĸanordlũnît akeĸásagaluarpat, táuna nâlagauvfigiuarsínáungilâ. Kristuse sagdlusuíssutauvoĸ tássauvdlunilo “ĸáumarĸut piviussoĸ inungnik tamanik ĸáumarsaissoĸ silarssuarmut pissoĸ.” sagdlusuíssutip anersâ autdlartitauvoĸ inuit tamaisa sagdlusuíssúmut tamarmiussumut tasiúsavdlugit, Gûtivdlo ernera nangmineĸ ima aulajangîvoĸ: “ujardleritse, nanissísause tauva.” “kinalũnît táussuma perĸussânik ilioruniâssoĸ misigísavoĸ ajoĸersût tamána Gûtimit pisimassûnersoĸ.” (Juán. 1, 9; Mat. 7, 7; .Juán. 7,17).

inupiluit diâvulutdlũnît Gûtip suliarerĸussâ unigtísínáungilât Gûtivdlũnît ínugtai najuineranik arsârsínaunagit, ũmatíkut manigûtdlutik ajortuliatik taimaititdlugit neriorssûtigissai pigiliugpatigik. ússrtneĸarneĸ sunalũnît, akornusersûtaussumik súnîviginiarneĸarneĸ ersserĸigsoĸ issertugaussordũnît sunalũnît akerdlilerneĸarsínauvoĸ “katerssatigut pínane píssauníkutdlo pínane kisiáne uvanga unersâvkut, oĸarpoĸ Nâlagaĸ katerssârssuit Gûtiat.” (Sagg. 4, 6).

“serratigssaĸángingmat Jâkume angákuautigssaĸaranilo Israilime; nagdliútugssákut oĸarumârput Jâko pivdlugo Israililo pivdlugo, Gûte ĸanoĸ iliormat.” (4 Mos. 23,23) Sãtanip nalúngitdluínarpât tarnilik nakunínerpâĸ Kristusimĩtuarumussoĸ târtup katerssârssuinit nukigtunerungmat, nalúngilâlo issertorane savsserune akerdilerne- [260] ĸásavdlune. taimáitumik sáningassugdlip sákutûe patdligtailissamingnit isumangnaitsunit anerĸuvdlugit kajumigsârtarpai, sákutûne ilagalugit ĸoĸagssiniagssamârdlugit. manigûtdluta Gûte tatigiguvtigo perĸússutailo tamaisa nâlagdlugit aitsât isumangnaitsumik inûsínauvugut.

kinalũnît ĸinussángíkune uvdloĸ atauseĸ akúnerdlũnît atauseĸ navianaitsorsiorsínáungilaĸ. pingârtumik Nâlagaĸ ĸínuvigissariaĸarparput oĸausia pâsisínaujumavdlugo ilisimássutigssamik. tássûna ússîssup perĸusersusãssusia ĸanordlo iluagtítugssamik akerdlilerneĸarsínaunera nalunaerutigineĸarpoĸ.

Sãtane agdlagkanit iluartunit íssuaitdlarĸigsupilugssûvoĸ, agdlagsimassutdlo piumassaminik íssuartarpai ordlutitaunigssarput neriûtigalugo. bîbile ũmativtigut manigûtdluta atuartariaĸarparput puiúngisáinardlugulo Gûte ilaginago ĸanoĸ sapertigissugut. ajortup ússîniutainut mianerssortuardluta ĸinujuartariaĸarpugut: “ússernartumut pisínata!” [261]

Kapitel 31—támartitsináissúaĸ sujugdleĸ

píngortitsinerup kingunínguagut Sãtanip inuit támartínialerêrpai. najugagssaĸ alianaitsoĸ áiparîngnut pissũssuteĸángitsunut iluarsáuneĸarsimassoĸ takuvdlugo Sãtanip síngagilerpai. aulajangerpoĸ ordlutíkumavdlugit, Gûtimit avigsârterêrunigit nangminerdlo nâlagauvfigilerêrunigit nuna pigssarsiariumavdlugo tássanilo ĸutsingneruvsârtup akerâtut nâlagauvfine pilersíkumavdlugo.

Sãtane kináussutse issertornago savssarsimagaluarune itigarsimásagaluarpoĸ; Adamime Evalo akeraĸ sujâranartoĸ pivdlugo mianerssorĸuneĸarêrsimáput; kisiáne târtume sulivoĸ sujunertarissanilo issertorpâ anguniagkane kinguneĸarnerussumik anggsínaujumavdlugo. ikiortigssamisut pulateriârssuk atorpâ, taimanikut ûmassûssoĸ pínerdluínartoĸ, Evalo sâgfigalugo oĸarfigâ: “ilumut Gûte oĸaraluarnersoĸ: nautsîviup orpê nalingínait nerivfigísángilase?” (1 Môrs. 3, 1). Evap ússîssoĸ oĸaloĸatigilersimángíkaluaruniuk navianartorsiortitausimásángíkaluarpoĸ; kisiáne sapîserdlune oĸalugfigâ perĸusersusârneragutdlo ordlutitauvdlune. taimailiorníkut ajugauvfigineĸartut sule amerdlassaĸaut. ĸularneĸ túniuvfigalugo Gûtip perĸussai oĸaloĸatigĩssutigilersarpait, Gûtivdlo inássutai nâlásagaluardlugit inuit isumaliûtait tássaugínartut akerĸap ússîniutai ilagsissarpait.

“arnap tauva pulateriârssuk oĸarfigâ: nautsîviup orpîsa paormainik nerissarpugut, kisiáne orpiup nautsîviup ĸerĸanĩtup paormai pivdlugit Gûte oĸarpoĸ: nerivfigísángilarse, agtornagulũnît agdlât toĸoĸinavuse. tauva pulateriârssuk arnamut oĸarpoĸ: nâme toĸúsángilase; kisiáne Gûte nalúngilaĸ nerivfigigaluaruvsiuk issise uisitaujumârtut, Gûtisutdlo ilerumârtuse, ajúngitsordlo ajortordlo sianigalugo.” (1 Môrs. 3, 2-5). oĸarpoĸ Gûte ássigilerumârât, ilisimatunerulerumârtut akimanerussumigdlo inûseĸalerumârdlutik. Eva ússerneĸarame ordluvoĸ, táussumalo súnîneragut Adame ajortuliortitauvoĸ. pulateriârssûp oĸausia ugperât oĸarmat Gûtip oĸauserissane ilumôrutíngfkâ. píngortitsissoĸ tatigalugo kivfáungíssutsimingnik kigdlilînasugât, isumaliorputdlo inássutâ uniorĸutíkuniko ilisimanerulersínáusavdlutigdlo akimanerulersínáusavdlutik.

Adamivdle ordlorêrame oĸautsit uko ĸanoĸ isumaĸartínerpai: nerivfigigaluarugko toĸumik toĸúsautit”? pâsinerpâ Sãtanip oĸar- [262] neratut akimanerussumik inûseĸalersimavdlune? taimáisimagaluarpat uniorĸutitsinermigut ilumut iluanârsimásagaluaĸaoĸ, Sãtanilo inungnut iluaĸusersuissutut takutísimásagaluarpoĸ. Adamivdle Gûtir erĸartũssutâta kingunera taimatut misígingilâ. Gûte oĸarpoĸ inuk ajortuliorsimanerminut pitdlautigssatut kingumut ivssúngúsassoĸ: “mássa ivssûvutit, ivssúngúsavdlutitdlo kingumut.” (1 Môrs. 3, 19). Sãtanip oĸausia: issise uisitáusáput, uvgûnáinaĸ erĸûtíneĸarput: Adame Evalo nâlángerêramik issait uisitáuput, taimalo sianîtdliorsimanertik takusinãngorpât. mãna ajortoĸ ilumut ilisarât, uniorĸutitsineruvdlo paormâ sungarnitsoĸ tamússerfigât.

Gûtip nautsîviata ĸerĸanĩpoĸ orpik inûnartumik paormalik. Adame nâlagtuarsimagaluarune orpik táuna piumassaminik ornigtarsínausimásagaluarpâ nâgssáungitsumigdlo inûsínausimásagaluardlune. kisiáne ajortuliarêrame orpingmit inûnartumit nererĸussaujungnaerpoĸ toĸussugssángortitauvdlunilo. oĸautsip “ivssûvutit, ivssúngúsavdlutitdlo kingumut” inũssutip ĸamititauvdluínarnigssâpivâ.

toĸujuíssusigssaĸ inungnut neriorssûtigineĸarpoĸ nâlagkumagpata, kisiáne uniorĸutitsiníkut ánaivât. Adamip kinguâne nangmineĸ pigíngisaminik pigssaĸartíneĸ saperpai, inuitdlo neriûtigssaĸarsimásángíkaluarput Gûtip ernine túniutdlugo toĸusuíssusermik pigssarsinigssât ajornarungnaersísimángíkaluarpago. “sôrdlo inúkut atausiussúkut ajorte silarssuarmut tikiútoĸ ajortíkutdlo toĸo tikiutdlune, tamarmik ajortuliormata,” taimatut Kristusip “inũssut aserujuissutdlo îvangkîliúkut ĸaumassumut pisípai.” toĸujuíssuserdlo Kristusikuínaĸ anguneĸarsínauvoĸ. Jîsuse oĸarpoĸ: “ernermut ugpertoĸ nâgssáungitsumik inãssuteĸarpoĸ; ernermutdle nâlagserîtsup inũssut takúsángilâ.” kialũnît pivdluarĸussut nãligssaĸangítsoĸ tamána pigssarsiarisínauvâ, piumassarineĸartut nãmagsiumagunigítaoĸ. imáitut “ajúngitsuliornermíkut nikatdlujuitdlutik nâlangnáumik atarĸináumigdlo aserujuíssúmigdlo piniartut” táukua “inûneĸ nâgssáungitsoĸ piumârpât”. (Rûm. 5, 12; 2 Tim. 1, 10; Juán. 3, 36; Rûm. 2, 7).

Adamip nâlángitsumik inûnigssamik isumavdlûtigssatuâ tássa ússîssorssuaĸ; pulateriârssûvdlo Gûtip nautsîviane Evamut oĸausia: “nâme toĸúsángilase,” tássauvoĸ tarnip toĸusuíssusianik oĸalũssíssutit sujugdlersât. kisiáne neriorssût Sãtanip aulajangîsínaunerínavianik túngaveĸartoĸ tamána kristumiut oĸalugtarfînit akisuavoĸ, sôrdlulo autdlarĸautâne Adamip Evavdlo ilagsivdluarât, taimatútaoĸ inuit amerdlanerssaisa ilagsivdluartarpât. Gûtip aulajangigkamisut oĸautigissâ: “tarnilik nalingínaĸ ajortuliartoĸ toĸúsavoĸ” (Hisk. 18, 20). ima navsuiarneĸartarpoĸ: “tarnilik ajortuliortoĸ toĸúsángilaĸ, nâgssáungitsumigdle inũsavoĸ. serraneĸ tupingnartoĸ [263] inungnik Sãtanip oĸausianut ugpiassúngortitsissoĸ Gûtivdlo oĸausianut ugpíngitsúngortitsissoĸ tupigusûtigíngitsôrsínáungilarput.

inuit ordlorêrsimavdlutik inûnartup orpianut akornutigssaĸaratik ornigútuarsínaujuarsimagaluarunik nâgssáungitsumik inûsimásagaluarput, taimatutdlo ajorte toĸusuitsúngorsimásagaluarpoĸ. kisiáne “orpingmut inûnartumut avĸut” (1 Môrs. 3, 24). kêrupinit panalingnit pârititauvoĸ, Adamivdlo kinguâvinit atauserdlũnît akuerineĸarsimángilaĸ kigdligerĸussaĸ tamána ĸângerdlugo inûnartumik paormartorĸussaunigssamut. taimáitumik toĸusuitsumik atautsimigdlũnît ajortuliortoĸángilaĸ.

ordlorêrsimaneruvdle kingornagut Sãtanip íngiline perĸuvai inuit toĸusuíssúmik inúngûserissaĸarneránik ugperissaĸ ajoĸersûtigerĸuvdlugo, inuitdlo támarnartoĸ tamána ilagserêrpássuk isumaĸalersíniásavait ajortuliortoĸ nâgdliugtitaujuardlune nâgssaungitsumik inũsasoralugo. mãna ajortoĸ ikiortine avĸutigalugit sulivoĸ Gûte Nâlagkatut kisermáussiniartutut akiniaiumatûtutdlo takutíniartardlugo, Sãtane ajoĸersuigame Gûtip piumassânik iliorumangitsut tamarmik Nâlagkamit ániartitsivingmut igitaussarnerardlugit, tássanilugôĸ kamangnera misigiuásagât; ingnernilugôĸ ĸamiuitsune ániartitdlugit Nâlagkap tugdlûsimavdlune issigai.

taimatut akerarssûp inungnik píngortitsissoĸ ajúngitsuliortordlo nungmineĸ píssuserissaminik píssuseĸarnerarpâ. nãkigtáissuseĸ Sãtunip pigâ. Gûte asangningneruvoĸ, táussumalo píngortitai tamarmik minguíput, iluarput asanardlutigdlo ajortip pikigtitsissorssuákut tikiúnera tikitdlugo. Sãtane nangmineĸ akerauvoĸ inuit ússerdlugit ajortuliortitsiniartoĸ, kingornalo pisínaugune aserordlugit; piniagkanilo pissarigângamiuk aseruisimanine ajugausimârutigissarpâ. akurineĸaraluarune inuit tamákivigdlugit ĸagssutiminut pulatísagaluarpai. Gûtip píssaunera tássáungíkaluarpat Adamip ernerisa panîsalũnît ilât atauserdlũnît aniguinaviángíkaluarpoĸ.

Sãtanip uvdlumíkut inuit ajugauvfiginiarpai, sôrdlo sujuaissavut Gûtip nautsîviane ajugauvfigigine píngortitsissumut tatigingningnerat aulalersikamiuk Gûtivdlo silatûmik nâlagkersuineranik inatsisâtalo nâpertuivdluássusianik ĸulalersíkamigit. nangmingneĸ ajússusertik pikigtitsinertigdlo igdlersorniardlugo Sãtanip autdlartitaisalo Gûte nangminermingnit sule ajornerussutut oĸautigissarpât. sagdlutôrssûp nangmineĸ nãkigtáissutse atâtavtínut ĸilangmiussumut pigiliúkumassarpâ, ĸilangmit anisitaunermigut nâpertuivdluángivigsumik pineĸarnine ugpernarsarniardlugo, Nâlagaĸ taima nâpertuiv dluángitsigissoĸ nâlagkumasimángínamiuk. inungnut nangmineĸ saimassumik nâlagkersuilerune kivfáungíssusigssãnik oĸalũtarpai Nâlagkavdlo sukangasûmik perĸússutaisigut inugsiaunerat tamatu- [264] múnga nalerĸiútardlugo. taimailiordlune tarnigdlit Gûtimut ilu-môrungnaersíniardlugit ússînermine iluagtitsissarpoĸ.

ajoĸersûtip taimáitup asangnigtumik, nãkigtartumik agdlâtdlo nâpertuivdluartumik misigingningnivtínut akerdliússusia: perĸigsiminatik toĸusimassut ániartitsivingme ikumajuartume nâgdliugtitaujuartugssaunerardlugit, sivikitsumigdlo nuname inûsimanermingne ajortuliatik píssutigalugit Gûte gûtiutitdlugo nâgdliugtitaujuartugssaunerardlugit! ajoĸersûtdle tamána angnertûmik ajoĸersũssutigineĸarsimavoĸ, sulilo kristumiune ássigĩngitsunik navsuerutilingne ĸavsîne ugpererĸussanut tamána ilautitauvoĸ.

ajoĸersûtigissaĸ taimáitoĸ Gûtip oĸausiane sume takuneĸarsínauva? Gûtip nâgdliugtuartunik issigissaĸarnigssamik nuánarissaĸarneranik navsueruteĸásagaluaruvta tamána Gûtip súkut iluaĸutigísagaluarnerpâ? ániartitsivingme ikumassume nâgdliugtut nimârdlutigdlo nivdlianerat asangningârtorssûp tusarnersutut tusarnârsínáusaneramiuk? gûtîtsut kipísángitsumik nâgdliugtitaunigssât Gûtip ajortimik silarssûp erĸigsisimanigssânik aserorterutaussutut ûmigissaĸarneranik takutitsissugssatut oĸautigineĸartarpoĸ. mítatigdlînerup tamatuma ínilârníssusia! Gûtip ajorte ûmigingmago ajorte nâgssáungitsúngortítariaĸarnerame! ugperissagssarsiortúme tamáko nâpertordlugit nâgdliugtitaussut sáimáuneĸarnigssamik neriûtigssaĸaratik nâgdliugtuartugssáuput ajorte píssutigalugo, kamangârnermingnilugôĸ perdlorĸussiuardlutigdlo mítatigdlîuarníkut ajortuliartik agdliartortítuásavât. taimatut ajortuliamik agdliartortitaujuartumik nâvfigssaĸángitsumigdlo oĸalugtuarissaĸarneĸ Gûtimik nâlangnartitsinerúngilaĸ.

nâgssáungitsumik nâgdliungnigssamik ajoĸersûtip támarnartup kingunipiluisa angnertússusiat inuit nautsorssorneĸ saperpât. bîbilip kristumiússusia asangningnermik avâgingningnermigdlo ulivkârtok ugperissapalânit tâgdlerneĸarpoĸ ánilârnermitdlo ulingneĸardlune. tupigusûtigisínaunerparput iouit píngortitsisserput saimassoĸ sujôragingmássuk agdlâtdlo ûmigalugo, Gûtip píssusia Sãtanimit ĸanoĸ sagdlutigissumik oĸalugtuarineĸarnera erĸarsautigiguvtigo? Gûtimik ersigissaĸarnerup oĸalugtarfingnit oĸalũssiníkut silarssuarmut siaruarterneĸartup inuit tûsintigdlit, ilame miliûnigdlit, ĸulalersitdlugitdlo ugpingitsúngortísimavait.

nâgdliugtuarnigssamik isumaliutaussoĸ tássauvoĸ ajoĸersuinerdlûtit Bâpalip kamáumik vĩniliaralugo nuname ineĸartunut putumatitsiniutaisa ilât. (sarĸ, 14, 8; 17, 2). ilumôraluarpoĸ ajoĸersût tamána angutinit pitsauvdlutigdlo pingârtûssunit ilungersûtigineĸarsimangmat, kisiáne oĸalûserissagssamik tamatumínga uvavtitut ĸáumarsagausimangitdlat. táuko naligissamingne ĸáumarĸutaussuínarmut akissugssáussuseĸarput; uvagut ĸáumarĸúmut nalivtíne [265] ĸaumassumut akissugssáussuseĸarpugut, Gûtip oĸausia tunúkuvtigo ajoĸersuinerdlûtinigdlo ilagsissaĸaruvta sujuaissavtínit ilungersûtigineĸarsimangmata, tauva Bâpalitut erĸartũneĸarumârpugut “vĩnilo uverssarnerata pia” imerfigissariaĸásavdlugo”.

inuit ĸavsêrpagssuit nâgssáungitsumik ániarnigssamik ajoĸersût mamianartutut issigalugo tamatuma akerdlianit támartitaussarput. Gûtip agdlagkane iluartune asangnigtutut nãkigtartututdlo oĸalugtuarineĸarnera takussarpât, píngortitaminigdlo ániartitsivingmut ikumajuartumut igitsiumanigssâ ugperineĸ saperpât. tarnerdle inúngûseralugo toĸujuíssuseĸarsorigamíko avdlatut isumaliorneĸ saperdlutik inuit tamarmik naggatâgut ánagkumârsorait. ĸavsît bîbilip sujôrasârutai inuit nâlagtíniásavdlugit sujunertaĸáinartutut isumaĸarfigait, tássa sujôrasârutit tamáko piviussumik erĸûtíneĸásasoríngilait. taima isumaĸarneĸ túngavigalugo ajortilik pilerigissaminik nangminigssarsiordlune inûsínaugaluarpoĸ Gûtip perĸussai soĸutiginagit, taimáikaluartordlo naggatâgut sáimáuneĸarnigssane isumavdlûtigalugo. ajoĸersût taimáitoĸ túngavigssaĸángitsumik Gûtip avâgingningneranut tatigingnilersitsissoĸ, kisiáne Nâlagkap nâpertuivdluássusianik nautsorssûtigissaĸángitsoĸ uviningmik ũmatilingmut ilalernarpoĸ gûtîtsutdlo gûtĩssutsimingne sorráinefulersitdlugit.

inuit tamarmik tarnaisa toĸúkut ingerdláinavigdlutik ĸilangmut isrriartortarnerat ilumôraluarpat túngavigssaĸartumik inûnigssarput pínago toĸunigssarput kigsautigisínáusagaluarparput. taima isumuliorneĸ túngavigalugo ĸavsît nuname inûnertik naggasertarsimavát. angnikitdliûtit, ajornartorsiutit pakatsíssutitdlo artulerdlugit inûneĸ ĸajangnartoĸ kipivdlugo silap matuma áipânut tipaitsugfigssamut ĸutdlarniarnigssaĸ nangãssutigssáungitsutut isumaĸarfigilersínaussarpât.

Gûtip inatsisiminik uniorĸutitsissunik pitdlaiumârnine oĸautsimigut ersserĸigsumik ugpernarsarsimavâ. isumaliortoĸarune ajortuliortoĸ nâpertuivdluartumik pitdlásavdlugo Gûte saimavatdlârtoĸ, tauva táussuma Gûlgathap sáningassulia ĸiviáinariaĸarpâ. Gûtip ernerata minguitsup toĸunerata nalunaerutigâ “ajortip akigssarsiagssarititâ tássaungmat toĸo”, Gûtivdlo inatsisânik uniorĸutitsinerit tamatigut nâpertuivdluartumik pitdlautisíssutigissariaĸarmata. Kristusip ajorteĸángitsup inuit sivnersimavai. uniorĸutitsinerup pissũssutâ táussumúnga pisíneĸarpoĸ, atâtavdlo alarpâ ũmatâ seĸumitserdlugo, nangmagkavdlo oĸimaitsup atâne toĸutserdlugo. sivnîssutut túniúneĸ tamána tamarme suliarineĸarpoĸ ajortigdlit utertitausinaorĸuvdlugit. avdlatut iliorníkut ajortiligtut pitdlagaunigssaĸ anigorsínáungilât, kinalo taimatut utertitaunermut ilaujumángitsoĸ uniorĸutitsinerminut nangmineĸ pissûssariaĸarpoĸ pitdlautigssâlo ingminut pisíturiaĸardlugo. [266]

avâgingningnerup, nagdligtuinerup asangningneruvdlo najorĸutagssai ánáussissivta ajoĸersuinermigut maligagssiuinermigutdlo sarĸúmiússai Gûtip piumassânik píssusianigdlo nalunaerutáuput. Kristuse oĸarpoĸ atâtaminit pisimángisaminik ajoĸersûtigissaĸarnune. Gûtip nâlagkersuinermine najorĸutarissai ánáussissup inássutânut nalerĸutdluínarput: “akerĸase asaniarsigik.” Gûtip nâpertuivdluássuseĸ erĸûtítarpâ silarssûp iluaĸutigssâ ãmalo erĸartũssinermigut erĸugaussut iluaĸutigssât sujunertaralugo. pivdluarĸunerúsagaluarpai nâlagauvfigissame inatsisainut nangminerdlo nâpertuivdluassutsiminut nâpertũtumik taimailiorsínaugaluarune. asangningnerme nalunaerutainik ungalussarpai, inatsisiminik ajoĸersortarpai sáimáunerminigdlo tuniumassardlugit; kisiáne asangningnera narrugissarpât, inatsisâ uniorĸutítarpât sáimáuneralo piumanago. tuníssutai ilagsiuartardlugit tunississoĸ kángunarsartarpât. Gûte ûmigât ajortuliatik narrugigai nalúngínamíko. Nâlagkap nâlagserĩneráne sivisûmik ĸajagssũtarpai; naggatâgutdle akúneĸ nagdliúkumârpoĸ ĸanoĸ pineĸarnigssaisa aulajangerneĸarfigssât. taimailigpat pikigtitsissut tamáko saniminut kalungnilerumásanerpai? píngitsailiumásanerpai perĸussamisut iliorĸuvdlugit?

Sãtanimik nâlagagssarsiorsimassut táussumángalo nâlagkersugauvdlutik, táuko Gûtip kînâta sânut savssarniásavdlutik piarêrsimángitdlat. angneruniarneĸ, sagdlutússuseĸ, nâlagserĩssuseĸ nãkigtáissuserdlo táukua píssusiáne sordlanigsimáput. ĸilak iserfigisínaunerpât tássane nunamĩkatdlaramik nikagalugitdlo ûmigisimassatik nâgssáungitsumik ilagiartordlugit? sagdlusuíssut sagdlutûp iluarinaviángilâ; manigũssuseĸ angneruniartup nãmaginaviángilâ; minguíssuseĸ ilerĸordlugtup ilagsisínaunaviángilâ; nangminigssarsiujuitsumik asangningneĸ nangminigssarsiortup nuánarinaviángilâ. timíkut ítuínarnik soĸutigissagdlit ĸilangme suna tipaitsûtigisínáusagaluarnerpât?

Gûtimut pikigtitsiuardlutik inûsimassut tássángáinaĸ ĸilangmut isertitausínaunerpat tássane nãmagdluínássuseĸ tássane píssusiujuartoĸ misigísavdlugo — tarnigdlit tamarmik asangnivigsut, kĩnat tipaitsugpalugtuínait, nipilerssûtit tusarningârtut Gûtimik savârĸamigdlo únersiutigssaussut utertitaussutdlo igsiavíssârssuarme igsiassumit ĸáumarsagaujuartut ilagalugit — ũmatimíkut Gûtimik ûmigssuissut sagdlusuíssúmigdlo iluássusermigdlo ûmigissaĸartut katerssârssuit ĸilangmiussut akuliuvfigalugit únersiutigingnigtumik tugsiaĸatigisínaunerpait? nâggale; ukiorpagssuarne misiligauvfigssaĸartitausimáput ĸilangme inûnigssamut naletĸútumik píssuseĸaleriartorniarĸuvdlugit; kisiáne minguíssuseĸ asaniásavdlugo ilíkángisáinarsimavât, ĸilangmiutut oĸalungneĸ ilíkángisáinarsimavât; mãnalo pivfigssaĸ ĸângiúpoĸ. Gûtimut pikigtitsissutut inûsimanerup [267] ĸilangmĩnigssamut piúkúnarungnaersísimavait. minguíssusia, iluássusia erĸigsinássusialo nâgdliûtigisagaluarpait, Gûtivdlo nâlangnássusia taukunúnga ikualanerúsagaluarpoĸ nungutitsissoĸ. najugaĸ iluartoĸ tamána ĸimâvdlutik ĸimagsínaujumavdlugo erinigísagaluarpât. nungutitaunigssaĸ tikitdluarĸúsagaluarpât utertíkumavdlutik toĸussup kînânut issertorsínaujumavdlutik. gûtîtsut ĸanoĸ pineĸarnigssât nangmingneĸ ĸinigât nâpertordlugo aulajangerneĸartugssauvoĸ. ĸilangmut iserĸussáungínerat tássa nangmingneĸ ĸinigât, Gûtivdlo tungânit tamána nâpertuivdluartumik nãkigtartumigdlo iliorneruvoĸ.

sôrdlo taimane ulerssuaĸ tamatumínga nalunaerutausimassoĸ taimatut uvdlorme pingârtorssuarme ikualanerup gûtîtsut iluarsivfigssaĸángíneránik Gûtip aulajangînera nalunaerutigiumârpâ. Gûtip nâlagáussusia nâlagarsiorfigisavdlugo kajumissuseĸangitdlat. piumássusiat pikigtitsinermut atorneĸarsimavoĸ, inûneruvdlo naggaserneĸarnerane erĸarsautit uniorĸutitsinermit nâlangnigssamut ûmigssuinermitdlo asangningnigssamut sangutíniásavdluJit kingusigpatdlârpoĸ.

inuartup Kainip inûnera Gûtip ĸajagssũkamiuk silamiut takussaĸartípai ajortuliortup gûtissutsimine akornuserneĸarane inûtitaugínarnerata ĸanoĸ kinguneĸarnigssânik. Kainip ajoĸersuineragut maligagssiuineragutdlo kinguâvisa amerdlanerssait ajortuliornigssamut ússerneĸarput, kîsalo “ajorssusiat angingârpoĸ nuname”, nunalo “aserorsimavoĸ Gûtip tákuane, iluaitsuliornernik ulivkârdlune.” (1 Môrs. 6, 5. 11).

Nûap nalâne Gûtip silarssuaĸ sáimautdlugo silamiut ajortut pîarpui. saimanermigut Sûtumap inue ilerĸordlugtut nungutípai. Sãtanip támartitsissutut píssauneĸarneragut gûtîtsumik iliortut nuánarissángordlutigdlo nersorneĸartarput, tamatumûnalo inoĸutitik támartítuardlugit pikigtitsilersítarpait. taimáipoĸ Kainip Nûavdlo uvdluine Âperâvdlo Lútivdlo uvdluine, taimáipordlo uvagut uvdluvtíne. Gûtip naggatâgut sáimáunerminik ilagsissaĸarumángitsut pîarunigit. silarssuaĸ tamarmiussoĸ ĸajagssûtdlugo taimailiorumârpoĸ.

“ajortivme akigssarsiarititâ tássa toĸo, Gûtivdle sáimáunermit tuníssutâ tássa inûneĸ nâgssáungitsoĸ Kristuse-Jîsusime Nâlagkavtíne.” iluartut inũssut kingornutagssarigât gûtîtsut toĸo pissagssarât. Môrsasip israilíkut oĸarfigai: “uvdlume ilingnut sarĸangiúpáka inũssut ajúngitsordlo, toĸússut ajortordlo.” (Rûm. 6, 23; 5 Môrs. 30, 15). toĸússut agdlagsimavfingne táukunane oĸautigineĸartoĸ tássáungilaĸ táuna Adamimut oĸautigineĸartoĸ; táussumame iluaitsuliornera pivdlugo inuit tamurmik pitdlagáuput. tássauvordle “toĸup áipâ”, nâgssáungitsumik inũssutip akerdliatut, oĸautigineĸartoĸ.

Adamip ajortuliâta kingunerissânik toĸup inuiaĸatigît tamaisa ti- [268] kípai. tamardluínarmik ássigĩngíssuteĸángitsumik iliveĸ ornigpât; ánáussinigssamigdlo pilerssârutaussoĸ nâpertordlugo tamardluínarmik ilivermingnit savssartitaussugssauput. “toĸussut makíkumârmata, iluartutdlo iluaitsutdlo;” “sôrdlume Âtamime tamarmik toĸussut, taima Kristusime tamarmik ũmartitáusáput.” makítutdle ássigĩngitsúkûtât mardlûssut ássigĩngitsuliorfigineĸarumârput. “ilivernĩtut tamarmik táussuma nipâ tusarumârpât, anivdlutigdlo makísáput, ajúngitsuliorsimassut inûnermut pissugssauvdlutik, ajortuliorsimassutdle erĸartũssivingmut pissugssauvdlutik. makivfingme pigssaĸartut pivdluardlutigdlo iluarput, táukunúngalo “toĸup áipâ pigínáussuseĸángilaĸ;” kisiáne sângníkut ugperníkutdlo isumákêrfigineĸángitsut iluaitsuliornermik akigssarsiarititâ “ajortip akigssarsiarititâ” pitdlautisiagssarísavât. pitdlautisiumârput “suliatik nâpertordlugit” sivisússuseĸardlunilo sukangássuseĸarumârtumik; inerneĸarnerale tássaujumârpoĸ “toĸup áipâ.” Gûtip nâpertuivdluartûvdlunilo nãkigtartûgame ajortuliortoĸ ajorteĸarnerane ánáusínáungivigkamiuk inũssutânik iluaitsuliornermigut ánaissariaĸagânik arsârumârpâ. súnîvigineĸardlutik agdlagtut ilât oĸarpoĸ: “iluaitsoĸ ĸilamik peĸarungnáisavoĸ, inâ nalunaerssoraluarugko peĸarungnáisavoĸ; ilâtdlo nalunaerpoĸ: “imailerumârput ... peĸángitsutut ilersitdlutik.” (ap. sul. 24, 15; 1 Kor. 15, 22; Juán. 5, 28. 29; sarĸ. 20, 6; tugs. 37, 10; Opât. 16).

taimatut ajorte, ániarnerdlo aserugaunerdlo kingunerisimassai tamarmik pîagaujumârput. tugsiausiortoĸ oĸarpoĸ: “iluaitsut nungutípatit; arĸe pîarpatit nâgssáungitsumik pîagáutuinartitdlugit. ĸíngarssuissup piunêrússinere nãput nangingnavêrdlutik.” Juánasivdlo nâgssáungitsugssaĸ sujunigssamĩtoĸ takordlôrdlugo silarssuaĸ tamákerdlugo únersiutigingningneĸ nipilungnermik mingnerpâmigdlũnît ilataĸángitsoĸ tusâvâ, píngortitat tamarmik ĸilangmilo nunamilo nunavdlo avatâne ítut nâlangnaut Gûtimut pigitípât. (tugs. 9, 6. 7; sarĸ. 5, 13). taimailigpat támartitaussunik tarneĸásángilaĸ Gûtimik mítatigingnigtunik nâgssaungitsumik nâgdliugtitdlutik, ániarfingmilo perdlorĸussaussoĸásángilaĸ utertitaussut tugsiarneráne nivdliavdlutik ingiatdlortunik.

inúngûseralugo toĸujuíssuseĸarnermik támarnartuvingmut túngavoĸ toĸusimanerme ilisimássuseĸarnermik ajoĸersût — ajoĸersût nâgssáungitsumik nâgdliungnigssamik isumaliutaussutut agdlagkat iluartut oĸausiánut, silaĸardluarnermut inugtutdlo misigíssuseĸarnivtínut akerdliussoĸ.

agdlagkat iluartut tamáko pivdlugit ĸanoĸ oĸausigssaĸarpat? Dâvip inuk toĸume ilisimángínerarpâ. “anerningerune ivssortaminut utísassoĸ, tauvalo isumaliornerssue támarsimásáput.” Sâlumût tamatuma ássinganik nalunaerutigissaĸarpoĸ “mássa inûssut ilisimá- [269] put toĸúsagamik, toĸungassutdle súnguamigdlũnît ilisimángitdlat ... asangningnerdlũnît ûmigssuinerdlũnît sínganerdlũnît táukua atugait ĸangale áungarêrput; avgûtisivfigssaerutdluínarputdlo sunik seĸernup atâne ĸanoĸ pissaraluartunik.” “unerivfingme ornigkangne suliagssaĸarnanilo sianigtorsautigssaĸarnanilo ilisarssíssutigssaĸarnanilo ilisimássutigssaĸángilaĸ.” (tugs. 146, 4; akugdl. oĸ. 9, 5. 6. 10).

Hiskiap ĸínutigissame akíssutigssâtut inûvfigssane ukiunik 15-inik sivitsortíkamiuk kúngip táussuma ĸujamasungnermine Gûte únersiutigingârpâ avâgingníssusia pivdlugo. únersiutigissamine nuánârnerminut píssutigissane oĸautigâ: “mássa unerivfiup únersiutigíngilâtit, ániveĸángitsumut samungnartut neriugíngilât ilumôrssutsit. kisiáne inûssut, táukua únersiutigisavãtit, sôrdlo uvanga uvdlume iliortunga.” ugperissagssarsiornerme isumaliutaugajugtut nâpertorrllugit iluartut toĸusimassut ĸilangmĩput tipaitsugfik iserfigisimavdlugo tássanilo Gûte únersiutigítuínardlugo; kisiáne Hiskiap toĸo taimatut isumavdluarfigisínausimángilâ. táussuma oĸausianut tugsiausiortup oĸausia nâpertũpoĸ: “mássa toĸussune erĸaineĸángilalit, kiame ĸutsavigísangmatit unerivfingme?” “toĸussut Nâlagaĸ únersiutigísángilât, nipangersitat inãnut samungnarsimassut.” (Is. 38, 18. 19; tugs. 6, 6; 115, 17). Pîtrusip pînsip uvdlorsiutigineĸarnerane Dâve atâtaunerpaussoĸ ima oĸautigâ: “toĸuvoĸ ilissauvdlunilo, ilerfalo sule uvavtínĩpoĸ sule tamássa uvdlume.” “Dâvime ĸilaliángilaĸ.” (ap. sul. 2, 29. 34). Dâvip makínigssaĸ utarĸivdlugo iliverme utarĸĩnarnerata iluartut toĸugângamik ĸilaliartángínerat takutípâ. makíneĸ Kristusivdlo makísimanera kisîsa túngavigalugit Dâvip naggatâne Gûtip talerpiata tungâ ingivfigisínaujumârpâ.

Paulusilo oĸarpoĸ: “toĸussúme makísángigpata Kristusísaoĸ makísimásángilaĸ. Kristusile makísimángigpat ugpernerse piúngitsũsavoĸ, sule ajortivsínĩsause tauva; ãma Kristusime sinigpârtut tauva támarsimásáput.” (1 Kor. 15, 16-18). iluartut ukiune tûsintilingne sisamane ingerdláinardlutik ĸilaliartarsimagaluarpata toĸoriarângamik, ĸanorme tauva Pauluse oĸarsínausimásagaluarpa makíneĸángigpat “ãma Kristusime sinigpârtut tauva támarsimásassut?” taimáitoĸarsimagaluarpáme makínigssaĸ pissariaĸarsimásángíkaluarpoĸ.

toĸussut píssusiat pivdlugo martêre Tyndale oĸarpoĸ: “ersserĸigsumik navsuerutigâra nâlangnássuseĸ Kristusip pia Gûtivdlũnît íngilîsa ĸinigkat najugât toĸussut najorĩsagât ugperivíngínavko; taimáikaluarpáme uvíngup makínigssânik nalunaiaineĸ suliatut piúngitsutut issigissariuĸásagaluarpara.”

agssortûtigissagssáungilaĸ toĸúkut nâgssáungitsumik tipaitsungnigssamik neriûtip bîbilip makínigssamik ajoĸersûtânik angnertû- [270] mik sumigínaineĸ kingunerisimangmago. píssusiussoĸ tamána dr. Adam Clarkip sianigisimavâ agdlagkame: “kristumiune sujugdlerne makínigssamik ajoĸersût mãnákumit pingârtitaunerujugssûsimassutut ípoĸ! tamatumúnga suna píssutaunerpa? apustilit ajoĸersût tamána ersserĸigsartuarpât Gûtip ĸitornai eĸiasuínigssamut, nâlangnigssamut nuanárnigssamutdlo kajumigsârdlugit. nalivtínilo kingulîsa akugtusûmik erĸartortarpât! apustilit taima oĸalũssissarput, kristumiutdlo sujugdlît taima ugperissaĸarput; taimatut uvagut oĸalũssissarpugut, tusarnârtivutdlo taima ugperissaĸarput. îvangkîliume ajoĸersûteĸángilaĸ pingârtitaunerussumik; nalivtínilo oĸalũssissarnerme ajoĸersûteĸángilaĸ sumigínagaunerussumik.”

sumigínaineĸ tamána ingerdláneĸartuardlune kîsa makínigssamik sagdlusuíssut tipaitsungnartoĸ kristumiune tâgdlerneĸangajalivigsimavoĸ. taimatut atuagkiortoĸ kristumioĸ Tásalûníkamiunut agdlagkat sujugdlît kap. 4-me versit 13-18 pivdlugit ima oĸarpoĸ: “tugpatdlersautigssatut uvagut iluartut toĸusimassut toĸujuíssusiánik ajoĸersût Nâlagkap tikiuterĸingnigssânik ajoĸersũmut ĸularnartumut taorsiutivigsimavarput. toĸunivtigut Nâlagkap aiumârpâtigut. tamánauvoĸ pigârutigalugulo utarĸissagssarput. toĸussut nâlangnássusermut iserêrsimaput. erĸartũssivingmut pivdluarfigssamutdlo savssarnigssamingne ĸardlortáussuaĸ utarĸíngilât.”

Jîsusivdle ajoĸersugkane ĸimákamigit oĸarfigíngilai katsorna ornísagât. “inigssarsioriartorpavse,” taima oĸarpoĸ. “inigssioriartorêruvsilo kingumut tikiukúmârpunga, uvavnutdlo pisíkumârpavse najugkavnêrĸuvdluse.” Paulusivdlo nalunaerfigerĸigpâtigut: “Nâlagaĸ nangmineĸ ĸilangmit arĸarumârmat suaornermik íngilerssûvdlo nipânik Gûtivdlo ĸardlortáussuanik, Kristusimilo toĸussut makerĸãsáput; kingornisigutdlo uvagut inûvdluta angumeringnigtugut táuko ilagalugit nuiatigut autdlarúneĸarumârpugut siláinarme Nâlagaĸ pâriartúsavdlugo; taimalo Nâlagaĸ najortuínalísavarput. taimáitumik oĸautsinik tamákunínga tugpatdlersaĸatigîgitse.” (Juán. 14, 2. 3; 1 Tás. 4, 16-18). oĸautsit tugpatdlernartut tamákua palasivdlo silamiorpalugtup oĸausê matuma sujulîne íssuarneĸartut ássigĩngíssusiat! kingugdlermik taineĸartup ikíngutit aliasugtut tugpatdlersarpai toĸussoĸ tamâne anerningerune íngilit akornáne ilagsineĸartugssaunerardlugo, ĸanordlũnît ajorteĸarsimatigigaluarune. Paulusivdle ugpeĸatigissane uparuartũpai Kristusip tikiúnigssânik, taimailissúkut ilerfit ĸilerssûtait kigtorarneĸásangmata “Kristusimilo toĸusimassut” nâgssáungitsumik inûneĸarnigssamut makísangmata.

kíkutdlũnît pivdluartut najugáinut isertínagit píssusê ĸanordlo iliorsimanere Gûtimit misigssorneĸartariaĸarput. sût tamarmik magpersagkane agdlagsimassut nâpertordlugit erĸartũssíssutigine- [271] ĸásáput kíkutdlo tamarmik suliamingnut nâpertũtumik akilerneĸásavdlutik. erĸartũssineĸ tamána toĸúkut suliarineĸángilaĸ. apustilip oĸausia sianigisiuk: Gûtip “uvdlorme aulajangersagkamine inuit najugât nâpertuivdluardlune angut taimaerĸussane kivfaralugo erĸartũkumâramiuk, táunalo tamanut ugpernarsarpâ toĸussunit makitíkamiuk.” (ap. sul. 17,31). tássûna Paulusip ersserĸigsumik pivfigssaĸ erĸartũssivigssatut aulajangerneĸarsimassoĸ oĸautigâ. Jûtarsivtaoĸ pivfigssaĸ tamána erĸartorpâ: “íngilitdlo píssuserĸâgartik aulajangerfiginago inigissartik ĸimangmássuk, tarrup atâne ĸilerssorsimátuínartitdlugit uvdlugssarssuaĸ erĸartûtivfigssaĸ nagdliutserdlugo torĸugarai.” Enûvdlo oĸausia íssuarpâ: “ata, Nâlagaĸ iluartortane tûsintiligpagssuit ilagalugit aggersoĸ (aggísassoĸ), tamaisa erĸartũkiartordlugit.” Juánase oĸarpoĸ: “toĸussutdlo mikissut angisûtdlo igsiavíssârssûp sâne ĸeĸartut takuváka, magpersagkatdlo ĸavsît magperneĸarput . . . toĸussutdlo erĸartũneĸarput magpersagkane agdlagsimassut maligdlugit.” (Jût. 6. 14. 15; sarĸ. 20, 12).

toĸussutdle ĸilangme pivdlualerêrdlutigdlũnît ániarfiup ikualanefane ánialerêrpata, sujunigssame erĸartũssinigssaĸ sumúme tauva iluaĸutáusava? Gûtip oĸausiata ingmíkôrtut tamáko pivdlugit ajoĸersûtigissâ nalorninarnanilũnît ingminut agssortuíngilaĸ; inuínarnut pâsinarpoĸ. amerdlaneritdle isumaliutâta ilisimássutâ nâpertuivdluássusialũnît kia takusínáusavâ? iluartut erĸartũssivingme misigssorneĸarêrdlutik oĸautsit únersiutigingnigtut tusásanerpait: “ĸujanaĸ kivfaussutit ajúngitsoĸ ilumôrtordlo ... Nâlagkavit tipaitsugfianut iserit!” uvfa ímaĸa ukiune tûsintiligpâlungne najorêrsimavdlugo? gûtîtsut ániarfingmit ĸaerĸuneĸardlutik savssartitáusanerpat nunamiut erĸartũssissuánit ima erĸartũneĸásavdlutik: “uvavnit autdlaritse perdlorĸussaussuse ukorsê, ingneĸ nâgssáungitsumik ikumassoĸ Diâvulumut íngilînutdlo piarêrsimassoĸ ornigsiuk?” (Mat. 25, 21. 41). mítatigdlînerup sualússusia! Gûtip ilisimássusianut nâpertuivdluássusianutdlo únerdlûtigingningnerup kángunássusia!

tarnip toĸusuitsûsorineĸarnera tássauvoĸ ajoĸersuinerdlûtit ilagît rûmalerissut Gûtimik nalussunit tigussaralugo kristumiut ugperissãnut ilángutaisa ilât. Martin Lutherip tamána rûmamiut nalunerutaisa agtakuinit oĸalugtualiáinartut píssuseĸartutut issigâ. Sâlumûp akugdlîssup oĸausîne oĸautigissâ: “toĸungassutdle súnguamik ilisimangitdlat” pivdlugit iluarsaerĸingniartoĸ ima oĸarpoĸ: “tássanísaoĸ toĸusimassut ilisimássuseĸángínerat agdlagsimavoĸ. toĸusimassune pissugssáussuseĸángilaĸ, ilisimassuseĸángilaĸ pâsisimassaĸartoĸarunilo, Sâlumût isumaĸarpoĸ toĸussut sinigdlutik malugissaĸángitut. toĸussut tássane ínanguvdlutik uvdlunik ukiunig- [272] dlũnît kisitaĸángitdlat; itertíneĸarunigdle minúte atauserdlũnît sinigsimasorísangitdlat.”

agdlagkane iluartune toĸúkut iluartut akigssarsiartornerat gûtîtsutdlũnît erĸartũneĸarnerat súkutdlũnît oĸautigineĸángilaĸ. atâtaunerit pruvfîtitdlo oĸauserissamik taimáitumik ĸimataĸarsimángitdlat. Kristusip apustilîsalo taimáitoĸarnera mingnerpâmigdlũnit oĸautigisimángilât. Bîbilip ersserĸigsumik ajoĸersûtigâ toĸussut ernĩnaĸ ĸilaliartángínerat. makivfiup tungânut sinigtutut oĸautigineĸartarput (1 Tás. 4, 14; Jûp. 14, 10-12). uvdlorme pitũtap sîlviussup kigtorarfigssâne ímersagkavdlo kûltiussup seĸumivfigssâne (akugdl. 12, 6), inûp erĸarsautai pêrúkumârput. ilivermut arĸartut nipaitsumiput, seĸernup atâne pissartut peĸatauvfigiungnaerpait (Jûp. 14, 21). ĸasuersârnigssap iluartunut ĸasussunut ĸujanássusigssâ! uvdlut sinigfigissat amerdlagpata ikigpatalũnît uisorernerínartut misigísavait. sinigput; Gûtip ĸardlortáussuanit toĸusuíssusermut pivdluarnartumut itersarneĸarumârput. “ĸardlortarumârporme, toĸussutdlo aserujuitsûvdlutik makísáput. ‘” aserujassoĸ mána aserujuíssúmik atitítariaĸarmat toĸujassordlo mána toĸusuíssúmik atitítariaĸarmat. aserujassuvdle matuma aserujuíssut atigpago, toĸujassuvdlo matuma toĸusuíssut atigpago, tauva erĸũkumârpoĸ oĸauseĸ agdlagsimassoĸ: toĸo ajugaunermut nungutitauvoĸ.” itisûmik siningnermingnit itertitaugunik kingugdlermik erĸarsautigissatik nangíkumârpait. malugissât kingugdleĸ tássa toĸup nâgdliungnartua, kingugdlermigdlo erĸarsautigisimassât tássa ilivermukaleramik. ilivermit makíkunik erĸarsautigerĸâgartik ima oĸausertalerumârpât: “toĸo-â, igûtit nauk?” (1 Kor. 15, 52-55). [273]

Kapitel 32—anersâlerineĸ (spiritismen)

íngilit iluartut kivfartũssinerat agdlagkane iluartune oĸautigineĸartoĸ Kristusip ajoĸersugainut tamanut sagdlusuíssutauvoĸ erdlingnangârdlunilo tugpatdlernangârtoĸ. kisiáne bîbilip tamatumínga ajoĸersûtigissâ támarnartunit ugperissagssarsiortune angnertûmik siaruartersimassunit tâgdlerneĸardlunilo eĸutíneĸarsimavoĸ. inúngûseralugo toĸujuíssuseĸarnermik ajoĸersûtip Gûtimik nalussunit pigssarsiarineĸarĸârdlune tunússinerssûp târsiornarnerata nalâne kristumiut ajoĸersûtigissũnut ilánguneĸarsimassup sagdlusuíssut bîbilip ersserĸigsumik nalunaerutigissâ igdluartísimavâ imáitoĸ: “toĸussut ilisimassaĸángitdlat.” ĸavsît isumaĸarput “anersât autdlartitaussut ánássúmik kingornússissugssat ikioriartordluit” tássaussut toĸusimassut anersâve. uvfale agdlagkat iluartut nâpertordlugit íngilit ĸilangmiussut sule inungmik atautsimigdlũnît toĸussoĸángikatdlarmatdle ĸilangmiôrêrsut.

inûp toĸume ilisimassaĸarneranik ajoĸersûtip pingârtumigdlo toĸussut anersâvisa inûssut ikioriartordlugit utertarneranik ugperissaĸarnerup nalivtine anersâlerineĸ avĸutigssarsiorsimavâ. tássane katíngássuteĸarpoĸ iluartûsorineĸartumut, tássûnale Sãtane sulissarpoĸ sujunertarissane nãmagsiniardlugit. íngilit ordlusimassut táussuma perĸussainik iliortut anersât silãnit oĸariartortûssârtarput. inûssut toĸusimassunut atássuteĸalersitûssârdlugit ajússutsip nâlagâta sulivfigissane angákuarfigalugo súnîvigissarpâ.

pigínauneĸartitauvoĸ inuit ikíngutigissamingnut toĸusimassunut ássingussunik takutisináusavdlugit. ássingunerat nãmagdluínartarpoĸ; ĸiviarneĸ ilisarnartoĸ, oĸautsit nipâtdlo tupingnartumik ersserĸissusilingmik íssuarneĸartarput. ĸavsît asassamik ĸilangme pivdluarneránik ugperissaĸartitaunertik tugpatdlersautigissarpât, navianartugssamigdlo pasissaĸarnatik “anersât támartitsissut” anersâpiluitdlo ajoĸersuinere tusâjumassarpait.” (1 Tim. 4, 1).

toĸussunit uterfigineĸartarnertik táukunángalo oĸalugfigineĸartnrnertik ilumut ugperilerângatigik, tauva Sãtanip piarêrsimanatik ilissaussut tákútítarpai. ĸilangme pivdluarnerartarput, agdlâtdlo tássane akimassutut atorfeĸarnerartarput, taimailiorníkutdlo iluartut gûtîtssutdlo ássigĩngíssuteĸángíneránik ugperissaĸarnerup támarnartua angnertûmik siaruarterneĸartapoĸ, anersât najugánit tike- [274] rârtûnerartut ilãníkut erĸûtineĸartunik oĸaorĸigsâruteĸardlutigdlo mianerssorĸussissarput. taimailiorníkut ugperineĸalerângamik ajoĸersuiniaiersarput bîbilimik ugperissaĸarnerup aserorsautigssãnik. ikíngutimik nunamiûssut iluanârnigssât sujunertarissûssârdlugo támarnartunik navianarnerpânik ímertarpait. ilâtigut ilumôrtumik oĸalugtarmata, ilãníkutdlo pissugssanik sujuligtuisínaussarmata oĸautigissait ugpernartutut ilisarnaĸuteĸartarput, inugpagssuitdlo ajoĸersuinerdlûtait bîbilime agdlagsimassutut ugperivdluinartarpait. Gûtip inatsisâ tunuartitauvoĸ, sáimáunerup anersâva mitautigineĸarpoĸ angerutsivdlo aua nikagineĸarpoĸ. Kristusip Gûtiússusia anersât miserratigât agdlâtdlo píngortitsissoĸ nangminermingnut naligĩgsitdlugo. taimatut pikigtitsissorssûp ilisarnarungnaersaut nutâĸ ativdlugo Gûtimut akiũnine ĸilangme autdlarnerneĸartoĸ ukiunilo tûsintilingne arfinilingajangne nuname ingerdlaterĸitausimassoĸ sule ingerdlátuarpâ.

ĸavsît anersâlerinerme pissartut navsuiarniartarpait sagdloĸítainiutáinartut inûvdlo anersânut atássuteĸartitsisínausorissap aulagsaringnerínâtut. pututitsiniutit taimáitut piviussumik tâkútoĸarnertut sagdloĸítautaugajugtarsimagaluarput, taimáitordle erssíngitsut píssaunere takugssaussumik sarĸúmersitaĸartarsimápútaoĸ. anersât erĸumîtsumik kasugtuissarnerat anersâlerissut nalivtíne autdlarnigât inuit erĸumîtsuliorneránik perĸusersusârneránigdlũnît píssuteĸángilaĸ, tássauvordle íngilipiluit suliarpiât tarninik aserorterissumik támartitsiniutit kinguneĸarnerpât ilât. ĸavsît támartitaujumârput isumaĸaramik anersâlerineĸ inungnit sagdloĸítautaugínartoĸ. inuit taimáitut píngortitat píssusigssãnik nâpertûtingitsunik takussaĸartitaugunik támartitáusáput, isumaĸarumârputdlo takussatik Gûtip píssauneĸarnerssuanit tákutitaussut.

inuit táukua agdiagkat iluartut ajortup ikiortaisalo tupingnartuliáinik nalunaerutigissait ĸarssupigpait. tamánauna iluaĸutigalugo Fâraup sukumiaissuisa Gûtip suliâ ássilisínausimagât. Pauluse nalunaiaivoĸ Kristusip tikiuterĸingnigssâ sujorĸutdlugo Sãtanip píssauneĸarnerata nalunaeĸutainik tákútoĸarnigssânik. Nâlagkap tikiúnigssâ sujorĸutdlugo mákunínga takussagssaĸarumârpoĸ “Sãtanip súnîneragut nalingínarnik kivdlingnartulianik nalunaeĸutinigdlo tupingnartulianigdlo sagdlunernik.” apustile Juánase uvdlune kingugdligssane píssauneĸ tupingnartuliortoĸ tákútugssaĸ oĸalûserititdlugo ima oĸarpoĸ: “angisûnigdlo nalunaeĸutiliortarpoĸ ingnermigdlo ĸilangmit nunamut agdlât inuit tákuáne nákartitsivdiune; nunamilo ineĸartut nalunaeĸutitigut nerssutip tákuane ingminut nãmagsisínautitaussutigut támartítarpai.” (2 Tás. 2, 9. 10; sarĸ. 13, 13. 14). tamatumûna sujuligtûtigineĸartoĸ sagdloĸítainiutáináungi- [275] laĸ. inuit támartitaussarput Sãtanip ikiortaisa tupingnartuliarisínaussaisigut, tupingnartuliarissûssâgáinaisigut pinatik.

tarrup nâlagâta sivisûmik tamaviârdiune támartitsiniarsimassup ússîniutine inungnut ássigĩngitsúkûtânut tamanut píssusiussunutdlo tamanut nalerĸútúngorsarpai. inungnut ĸáumarsagauvdluardlutigdlo perorsagauvdluartunut anersârsiorneĸ akimarpalungnerussumik nuimarpaiungnerussumigdlo píssusiligtut sarĸúmiútarpâ, taimailiornermigutdlo ĸavsît napitítarpai.

kinalũnît anersârsiortut sagdiuliornerinit támartitaussariaĸángilaĸ. Gûtip silamiut nãmagtumik ĸáumarsarsimavai napiarniut takusínaorĸuvdlugo. isumaliut anersâlerinerup túngavigpiarissâ takutíneĸarêrneratut agdiagkat ivdiernartut ersserĸingnerpâmik nalunaerutigissáinut akerdliuvoĸ. bîbilip ima nalunaerfigâtigut: toĸussut súnguamigdlũnît ilisimângitdlat, erĸarsautaerúput, seĸernup atâne pissartut peĸatauvfigiungnaerpait. ikíngutimik nunamiussut nuánârutigssanik aliasûtigssanigdlũnît nâpítagainik ilisimassaĸángivigput.

Gûtivdlo toĸussut anersâvinut atássuteĸarnigssaĸ sûssordlũnît ersserĸigsumik inerterĸutigisimavâ. Israilip nalâne inoĸarsimavoĸ nalivtíne anersâlerissutut toĸusimassunut atássuteĸarnerartunik. kisiáne anersât anersâlerissut silamit avdlamit ĸaerĸussartagait bîbile nâpertordlugo tássáuput “anersâpiluit anersârtait” (tak. 4 Môrs. 25, 1-3; tugs. 106, 28; 1 Kor. 10, 20; sarĸ. 16, 14). timaiagarsiorneĸ Nâlagkamut maujungnartûvoĸ toĸumigdlo pitdiagagssauvdlune. (3 Môrs. 19, 31; 20, 27).

anersâlerinerup píssusivianut avdlamik ugpernarsautigssaĸángikaluarpatdlũnît kristumiumut nãmásagaluarpoĸ ilisimásavdlugo anersât táukua iluarneĸ ajortuliornerdlo imalũnît Kristusip apustilîsa minguínerssât Sãtanivdlo kivfaisa aserũsimanerpârtât ássigîgsivingmatigik.

apustilit ima íssuarneĸartarput nunamĩkatdlaramik Anersâmit iluartumit súnigauvdlutik agdlagsimassatik agssortulersardlugit. bîbilip Gûtimit pilersitaunera miserratigât, taimalo kristumiut neriûtigssâta túngavia pîarpât ĸáumarĸutdlo ĸilangmut avĸutigssamik ĸáumarsaissoĸ ĸamitdlugo. Sãtanip silamiut támartípai isumaĸalersitdlugit bîbile tássaugínartoĸ oĸalugtualiaĸ imalũnît inoĸalerĸârnerane nalerĸúkaluardlune mãnákut pisoĸalissutut igítariaĸartoĸ. anersâlerinermilo pissartut tássaunerarpai Gûtip oĸausiata taortigssai. tássanĩpoĸ nalunaerniautigssaĸ nâlagauvfigivdluínagâ, tamánalo sákugalugo silamiut piumassaminik ugperissaĸalersísínauvai. atungaĸ nangminerminik erĸartũssutigssaĸ alángumut pisípâ piumassarpiaminut, silamiutdlo ánáussissât nalingínartut inuínánguákulûnerarpâ. [276] ilumôrpoĸ anersâlerinerup mãnákut píssutse avdlángortilermago kristumiorpalungnerussumigdlo kînarpalerdlune, tássûnákúme ilisarnaĸutine maujungnarnerussut ilait issertorpai. kisiáne oĸauserissartagai ukiorpagssuarne avîsitigut oĸalugtarfigtigutdlo tamanut sarĸumíput, tamákunatigutdlo píssusivia sarĸumivoĸ. ajoĸersûtigissat tamáko miserratigineĸarsínaunatigdlo issertorneĸarsínáungitdlat.

mãnákutut píssuseĸarnermine sujornatigornit nãmagĩnarnerussariaĸarĸajarane ilumut navianarneruvordlũnît, perĸusersusârtumik sagdloĸítautaugame. matuma sujornagut Kristuse bîbililo atorfigssaĸángíneraraluardlugit mãnákut táuko mardluk tamaisa ilagsinerardlugit.navsueraluarpoĸ. kisiáne bîbile ũmatip erniorĸigsimángitsup iluarissâtut navsuiarneĸarpoĸ, oĸautsivdlo ilungersûtigssamik túngavigssaussumigdlo sagdlusuíssutâ kinguneĸartugssaujungnaersitauvoĸ. asangningneĸ Gûtip pingârtumik píssuserissâtut sarĸúmiúneĸarpoĸ, kisiáne kivdligtiássusĩnángortitauvdlune ajúngitsumik ajortumigdlo ingmíkôrtitsingãngitsutut. Gûtip nâpertuivdluássusia, ajorte ajoralugo oĸauserissai, inatsisâ iluartoĸ tamatumalo inássutigissai: tamáko tamarmik issertorneĸarput. inuit perorsarneĸartarput inatsisit ĸulit agdlagkatut toĸungassuínartut issigerĸuvdlugit. oĸalugtualiat nuánerdlutigdlo alutornartut atorneĸarput bîbilip ugpernerme túngavigssatut inungnit támartitaussunit narrugineĸarnigssâ anguniardlugo. Kristuse sujornatigutut piviutigissumik tunúneĸarpoĸ, ajortuvdlo inuit issait tagpîtdlisingârsimangmagit sagdloĸítagaunertik takuneĸ saperpât.

anersâlerinerup támartitsissutut píssauneĸarneranik tamatumángalo súnîvigineĸarnerup navianássusianik pâsisimassaĸardluartut ikigtuínáuput. ĸavsît misiligtarpât alapernáinerínarmit. isumavdluarfigivíngíkaluarpât anersâtdlo píssauneránut túniúnigssamik erĸarsaut ánilârutigísagaluarpât. inerterĸutaussumutdle avalagtarput, aseruiniartorssûvdlo piumángisãnik píssauneĸarfigilersarpait. táuna anersãkut tasiortigiumatdlerdlugo támartitaoriarângata táussuma tigussarivigtarpai. piumangâraluarângamigdlũnît nangmingneĸ píssauneĸarnermíkut, angákuarnigtumik támartitsissumik píssauneĸ anigorneĸ saperdluínalersarpât. avdlap tarnigdlit tiguagaussut tamáko aniguisísínáungilai, Gûtip píssauneĸarnerata ugperdlune ilungersortumik ĸínutigineĸartup kisime ánáusínauvai.

ajortilingmik píssuseĸarnermut túniútut imalũnît piâralunêrdlutik ajortiviussumik ûmatitsissut tamarmik Sãtane kajumigsârpât ússerĸuvdlutik. Gûtip íngilîsalo igdlersuinerat nigorterpât ajortuvdlo ornigdlutik támartínialerângatik igdlersûtigssaĸaratik ajornaitsumik pissaritítarput. taimatut táussuma píssauneranut túniútut [277] ingerdlavingmingne sumut kigdligkumârnerdlutik naluvdluínartarpât akerĸap ordluterêrunigit ikiortigssamisut kivfariumârpai inuit avdlat aserũnigssamut támartíniarneĸarnigssãne.

pruvfîte Isaia oĸarpoĸ: “oĸarfigingmasilo: timaiagarsiortut sujunersiúsavase, nalunaeĸutinigdlo sukuiaissut, ĸituítut isuvssugtut; (tauva oĸaritse:) inuit Gûtertik sujunersiúsángínerpât? toĸussut sujunersiuísanerpât inûssut pivdlugit. inatsisinigtoĸ; nalunaiáumigtoĸ. taima oĸángíkunik ĸaulersup nuivfigíngisai.” inuit sagdlusuíssut agdlagkane iluartune taima ersserĸigtigissumik inûp toĸusimassuvdlo píssusia pivdlugo sarĸúmersitaussoĸ ilagsísavdlugo piumasimagaluarunik, tauva anersâlerissut oĸauserissaine ĸanordlo iliornerine Sãtanip sagdlunerup píssauneĸarneragut nalunaeĸutitigutdlo tupingnartuliatigutdlo tamaviârtumik suliniarnera takusínausimásagaluarpât. kisiáne inugparujugssuit kivfáungíssuseĸ uvíngup ũmatânut taima pilerinartigissoĸ nigorumanago ajortilo asigínarumanago issitik ĸáumarĸúmut seĸúngersitdlugit ingerdláinartarput mianerssorĸússutit soĸutiginagit, taimailiortitdlugitdlo Sãtanip ĸagssuserfigissarpai pissarissardlugitdlo. “ilumôrnermut asangningnigssaĸ ánássutigssaraluartik ilagsíngingmassuk . . . Gûtip támarnartut sualugtut táukunúnga perĸúsavai sagdlunerit ugpererĸuvdlugit.” (Is. 8, 19. 20; 2 Tás. 2, 10. 11).

anersâlerissut ajoĸersûtáinik akornusersuissut inuit pĩnarnagit Sãtane ingilîlo sãssútarpait. ĸutsingnerme píssaunerit nâlagkersuissutdlo akiulersimavait. ajortoĸ tunuauminaviángilaĸ ĸilangmit oĸariartortut píssauneĸarnerisigut ĸimâtitáungíkune. Gûtip ínugtaisa nâpísínaussariaĸarpât oĸautsit ánáussissup atugai oĸauseralugit: “agdlagsimavoĸ.” Diâvulup agdlagsimassut iluartut mãnákut íssuarsínauvai sôrdlo Kristusip nalâne taimailiorsimavdlune, ajoĸersûtigissâtdlo eĸutíkumârpâ támarnartûtiminut tapersersûtigssaussumik. nalivtíne navianartuligssuarme atajumassut nangmingneĸ agdlagkat iluartut nalunaiautigissât pâsissariaĸarpât.

ĸavsît anersâpiluit anersârtáinit erĸardlerissamik ikíngutigissamigdlũnît timáinik atissisimassunit ajoĸersuinerdlûtinigdlo navianarnerpaussunik sarĸúmersitaĸartunit savssarfigineĸarumârput. tikerârtigissavta táukua kivdligtiavfiginerpaussavtigut súnîviginiarumârpâtigut, oĸauserissatigdlo ugpernarsarumavdlugit tupingnartullurumârput. bîbilip sagdlusuíssutâgut akerdlilísavdlugit piarêrsimassariaĸarpugut: toĸussut ilisimassaĸángitdlat, taimatutdlo savssartut Diâvulup anersârtarai.

“ússerneĸarfik inuit najugãnut tamarssuarmut nagdliútugssaĸ nunamiussut ússerneĸarfigssât” nagdliutilivigpoĸ. Gûtip oĸausianut túngassumik aulajaitdluínartumik ugperissaĸángitsut tamarmik tá- [278] martitauvdlutik ajugauvfigineĸarumârput. Sãtane sulivoĸ “iluáissutsip tamarmiussup sagdloĸítaineragut” inuit nâlagauvfigilerumavdlugit; támartitsinerilo angnertusiartuínásáput. inuit ússerneĸarnermingne nangmingneĸ kajumíssutsimingnit akuerssigângata aitsât sujunertarissane angusínaussarpâ, ilungersordlutik sagdlusuíssúmik ujardlerdlutik nâlangníkutdlo tarnitik salingniardlugit, taimalo sapíngisamingnik akiũnigssamut piarêrsartut, táuko Gûtip sagdiusuíssutâgut isumangnaitsumik igdlersûtigssarsiumârput. ánáussissivta neriorssûtâ imáipoĸ: “nikatdlujuíssusermik oĸausera ivdlit torĸoragko uvangátaoĸ ... torĸorumârpavkit.” (sarĸ. 3, 10). tarnigdlip atautsip nangminerminut tatigingnigtup Sãtanimit ajugauvfigineĸarnigssâ takujumángingâramiuk íngilit ĸilangmiussut tamaisa autdlartíkumanerúsavai ínugtane igdlersoriartorĸuvdlugit.

pruvfîtip Isaiap gûtîtsut ánilârnangârtumik sagdloĸítagaunigssât uparuartorpâ, isumaĸartitaujumârmata Gûtip erĸartũssinerata pigdliutigssâta angunaviángíkâtik: “toĸo angerfigeĸatigârput, unerivfigdlo sujornagut isumaĸatigârput, supinerssûp nalautsorune patdlísángíkâtigut, sagdluneĸ ĸimarratigísagavtigo perĸuserdlungnermutdlo issertordluta.” (Is. 28, 15). inuit tamatumûna navsuiautigineĸartut ilaĸarput perĸigsimiumángitdluínarnermingne imáitumik tugpatdiersartut, ajortuliortoĸ pitdlarneĸarnaviángingmat inuitdlo ĸanordlũnît aserũsimatigigaluarunik tamarmik ĸilaliarumârmata Gûtip íngilê ássigilerdlugit. sulile malungnarnerussumik toĸo angerfigeĸatigât unerivfigdlo isumalioĸatigalugo, unerivfik sagdlusuíssúmik Gûtip angnikitdáorfingme iluartunut igdlersûtigssaussumik túniússânik piumassaĸángitsoĸ tamatumalo taortigssânik máko túniúkumavdlugit — anersâlerissut sagdluliait.

silamiut támartíniardlugit ajortup naggámik tamaviârnigssane sivisûmik piarêrsautigisimavâ. suliniarnera Gûtip nautsîviane túngavilerneĸarpoĸ arnaĸ oĸarfigingmago: “nâme toĸúsángilase.” “nerivfigigaluaruvsiuk issise uisitaujumârput, Gûtisutdlo ilerumârtuse, ajúngitsoĸ ajortordlo sianigalugo.” kigaitsumik píkoringârtumik sagdiuliornigssane anersâlerinerup ineriartortitauneragut piarêrsarsimavâ. sujunertarissane tamákerdlugo sule nãmagsivdluínángilâ, uvdiunile kingugdlerne angujumârpâ, pruvfîte oĸarpoĸ: .takuvákale anersât mingugtût pingasut naratsisut ásseĸartut kũkôriaussarssûp ĸarnanit nerssutivdlo ĸarnanit pruvfîtiorĸusersuvdlo ĸarnanit anissut. táukunane anersâpiluit nalunaeĸutiliortut anersârtarai, autdlarputdlo inuit najugâta tamarme kúngînut sorssungnigssamut Gûtip ajugaĸángitsup uvdlugssarssuane piumârtut katerssorumavdlugit.” (1 Môrs. 3, 4. 5; sarĸ. 16, 13. 14). Gûtip píssauneĸarneragut oĸausianut ugperníkut atatitaussut píngíkáine silamiut tamarmik tama- [279] [280] tumûna támartitaujumârput. inuit navianartumik sinilersíkuminartarput, itertugssáusavdlutik aitsât Gûtip narrangnera kuineĸarpat.

Nâlagaĸ Gûte oĸarpoĸ: “ínardluíssutdlo sorĸârutigiumârpara nâpertuivdluarnerdlo makítarigsautigalugo; tauvalo natarĸornat saggarumârpât ĸimarravik sagdluneĸ, issertorfigdlo ermit súpúsavât. kivísavordlo toĸumut angerfigeĸatigîngnerse, unerivfingmutdlo sujornagut isumalioĸatigîngnerse atásángilaĸ; supinerssûp nalautsorune súpúsavâse.” (Is. 28, 17. 18). [281]

Kapitel 33—pâvíkut anguniagât sujunertarissaitdlo

nâggârtut nalivtíne katûliússuseĸ sujornatigornit iluaringningnerungârtumik issigât. nunane ilagît rûmalerissut nâlagauneruvfigíngisáine, katûgdlitdlo saimanerussumik píssuseĸarfigissáine ajoĸersûtigissat ilagît iluarsarĸitat katûgdlitdlo pissortaisa avigsârutigissait soĸutiginêrúkiartorput. isuma imáitoĸ erĸúneĸariartorpoĸ: isumaĸarsimagaluarnivtitut ingmíkôrtut pingârutigdlit pivdlugit ássigĩngíssuseĸartigíngilagut, katûgdlitdlo akuerilâruvtigik isumaĸatiginerulísavavut. nâggârtut nalúngeĸatigingníssutip kivfáungíssuseĸarnera taima akisutigisimassoĸ ĸanga erdligingârsimavât. taimane ĸitornatik ajoĸersorpait pâveĸássuseĸ asigínarĸuvdlugo, oĸartardlutigdlo Rûma erĸigsivigssioĸatigigáine tamána Gûtimut-ilumũngitsumik iliornerunerardlugo. isumaliutit mãnákut sarĸúmiúneĸarlartut avdlauvdluínássusiat!

pâveĸássutsip igdlersuissuisa ilagît mamardligausimanerarpait, nâggârtûssutdlo taima oĸarneĸ akuererĸajâssarpât. ĸavsît oĸartarput uvdlumíkut ilagîussut ĸanga nalussûvfiup târsiorfiuvdlo nalâne narrunartumik nâpertuivdluángitsumigdlo iliorsimanerat nâpertordlugo erĸartûtísavdlugit nâpertuivdluángitsumik iliornerúsassoĸ. ánilârnangârtumik nãkigtaitsuliorsimanerat patsisigssarsiũtarpât tássaunerardlugo taimaníkut ĸáumarsagáungínerup kingunerissâ, oĸartarputdlo ilagît nalivtíne sujumukarsimanermit avdlatut píssuseĸalersitaunerardiugit.

inuit táukua píssaunerup tamatuma ukiune huntritilingne arfineĸ pingasune kúkusínáungínerarneĸarnerat puiorsimaneramiko? aulajangiússaĸ tamána taimaiterĸajarnago 1900-ĸarneráne sujornatigornit ersserĸingnerussumik nalunaerutigerĸigpâ. ilagît rûmalerissut ĸanoĸ ilivdlutik ukiune ĸângiuterêrsune sulinermingne najorĸutarlsimassatik taimaitísínáusavait nangmingnerdlo nalunaerdlutik “kúkúngisáinarsimavdlutik agdlagkatdlo iluartut nâpertordlugit ĸaĸugulũnît kúkunaviaratik”?

ilagit pâvíkut kúkujuíssúmik pigissaĸarumanertik ĸaĸugulũnît taimaitínaviángilât. ajoĸersûtigissamingnik ilagsingnigkumángitsunik ĸinugingnigdlutik ĸanoĸ iliorsimanitik erĸortumik píssutigssaĸarnerarpait; periarfigssarserĸigkaluarunigdlo taimailiorĸísángíkaluarnerdlulik? akornutigssat mãnákut nâlagkersuissunit atatitaussut [282] pîarneĸartûgaluarpata ilagîtdlo rûmalerissut kingumut nâlagángortitaugaluarpata nâlagauniapilungnerat ĸinugingnigtarneratdlo katsorna ũmarsagaorĸísagaluarput.

pâvip palasertaisa nalúngeĸatigingníssutip kivfáungíssuseĸarneranut túngassumik píssusiat navianautitdlo pingârtumik nâlagauvfingne peĸatigîngne (Amerikame) ilagît iluagtitdluartumik nâlagkersuissausiata kingunerissânik navianartorsiutaussut pivdlugit atuagkiortoĸ tusâmassaĸ ima agdlagpoĸ:

“ĸavsît isumaĸarĸajãput Amerikame nâlagauvfît peĸatigîngne ilagît katûgdlit rûmalerissut ersigineĸarnerat mêragssineruvdlunilũnît ugperissagssarsiornerme tagpîtdlisitaunermik píssuteĸartûssoĸ. inuit taimáitut katûliússutsip píssusia aulajangiússâlũnît atorfeĸarfigissavtínut kivfáussuseĸángitsunut ĸinugingnigtumik takussaĸarfigisínáungilât ineriartorneralo sujôranartumik navssârfigisinaunago. taimáitumik uvagut (nâlagauvfît peĸatigît) túngaviussumik najorĸutarissavta ilait ilagît katûgdlit najorĸutarissáinut nalerĸiúkatdlartigik.

nâlagauvfivta peĸatigît túngaviussumik inatsisâta nalúngeĸatigingníssutsip kivfáungíssuseĸarnera ĸularnavêrĸuteĸartípâ. sunalũnit tamatumanit erdlingnarnerunanilo túngavigssaussumik pingâruteĸarnerúngilaĸ. augustusip 15-iáne 1854-ime agdlagkanik kaujatdlaisitamine pâve Pius IX ima agdlagpoĸ: “nalúngeĸatigingníssutip kivfáungíssuseĸarnigssânik igdlersûtaussumik ajoĸersûtit erĸúngitsûvdlutigdlo támarnartûssut ajoĸersuinerdlûtáuput aserũnangârtut — nápautipilũput nâlagauvfingme avdlanit tamanit sujôraginerussariaĸartut.” dísimparip 8-áne 1864-ime pâvip táussumavtaoĸ agdlagkamigut kaujatdlaisitamigut máko perdlorĸuvai “nalúngeĸatigingníssutsíkut gûtisiorníkutdlo kivfáungíssuseĸarnigssamik ilungersûtigingnigtut”, ãmalo “ilagît píngitsailêrĸussáungíneránik oĸauseĸartartut tamaisa”.

ilagît rûmalerissut nâlagauvfingne peĸatigîngne saimarpalugtumik nipeĸalernerat ũmatíkut avdlángûtaussutut isumaĸartitagssáungilaĸ. píssauneĸarfigíngisamingne akâringnigtarput. sôrdlo biskorpe O’Conner oĸartoĸ: “nalúngeĸatigingnissutip kivfáungíssuseĸartitaunera taimâgdlât nãmagĩnartariaĸarpoĸ tamatuma akerdlianik iliornigssaĸ silamiunut katûliussunut navianautáungitsumik nãmagsineĸarsínaunigssâta tungânut.” ... St. Louisime biskorpiuneĸ ilãne oĸarsimavoĸ: “ajoĸersuinerdlungneĸ ugpíngíssuserdlo pinerdlûtáuput; nunamilo kristumiûssune sôrdlo Itâliame Spâniamilo katûlĩnarnik inoĸartune, katûgdlitdlo ugperissâta malungnautaussumik nunap inatsisainut ilánguvfigissaine tamáko pinerdlûtitut avdlatut pitdlautisiarineĸartarput.” ...

ilagîngne katûgdline kardinâlit, biskorpiunerit biskorpitdlo tamar- [283] mik pâve ilumôrfigiumavdlugo ugpernarsaisitaussarput imáitunik oĸausertalingmik: “ajoĸersuinerdlugtut, ilagîngnit avigsârumassut, nâlagkavtínutdlũnît taineĸarêrsumut (pâvimut) kingorârtigssainutdlũnît sujulîne taineĸarêrsunut pikigtitsissut tamaviâvigdlunga ĸinuginiásavdlugitdlo akiorumasaváka.” (Dr. Josiah Strong: “Our Country”, kap. 5., ingm. 1-3).

ilagîngne katûgdline rûmalerissune kristumiûvdluartoĸarnera ilumôrpoĸ. ilagîngne táukunane tûsintiligpâluit Gûte kivfartũpât ĸáumarsagaunertik nâpertordlugo ilungersordluardlutik. Gûtip tarnigdlit ugperissame támarnardlunilo nãmaginángitsume ajoĸersugaussut tamáko nagdligingnigtumik issigai. târsiorneráne ĸáumarsarumásavai. sagdlusuíssut Jîsusimĩneratut sarĸúmersísavâ, ĸavsîtdlo Gûtip ínugtai ilánguvfigiumârpait.

kisiáne ugperissagssarsiûtigssatut katûliússuseĸ sujornatigutordluínaĸ Kristusip îvangkîliuanut nâpertûtíngítuáinartigaoĸ. ilagĩkûtât nâggârtûssut târsiungârput; taimáingíkaluarpat nalivtíne nalunaeĸutaussut migssiliúsagaluarpait. ilagît rûmalerissut suleriausîlo angnertôrujugssũput. sákûtigssat sût tamaisa atordlugit súnîsináussusertik agdliartortíniardlugulo píssauneĸarnertik nukigtorsarpât silamiunut nâlagáussusertik pigssarsiarerĸigkumavdlugo akiũnigssamingnut piarêrsardlutik. katûliússuseĸ tamatigut sujumukarpoĸ. nunane nâggârtûvfiussune oĸalugfîsa oĸalugfêraisalo amerdliartússusiat takusiuk. ilíniarfigssue universitetîlo Amerikame iluarineĸaĸalutik nâggârtorpagssuarnit ilíniarfigineĸartut sianiginiarsigik. tuluit nunãne nâlagiarnerme maligtarissagssaĸarnerup ingerdlanera katûgdlinutdlo ilángútartut ĸavsîussut sianigisigik. píssutsit tamáko tamarmik îvangkîliup minguitsunik najorĸutagssarissáinik erdligingnigtunik ernumalersitsissariaĸaraluarput.

ĸavsît pâveĸássuseĸ issertortumik akuerissardlugulo iluarissarsimavât. isumaĸatigĩssutiliortarsimavdlutigdlo akuerssíssuteĸartarsimáput katûgdlit tupigusûtigalugitdlo pâsineĸ sapigainik. inuit ilagît rûmalerissut píssusiánut nâlagaunerússusigssaisalo navianautigssáinut tagpîtdliortarput. ínugtaussutut ugperissagssarsiornermilo kivfáungíssutsip akerâta taima navianartigissumik sãssússissarnere akornusersúsavdlugit inuit itersagaunigssât pissariaĸarpoĸ.

nâggârtut ĸavsît isumaĸartarput katûgdlit ugperissagssarsiornerat avãngunartûvdlune isumaĸángitsumik píssusilersornerínaussoĸ. taimáingilaĸ. ilagit rûmalerissut nâlagiartarnerat kivdlingnartorujugssûvoĸ. takoránersunik takussagssaĸartitsinerata nâlagiarnermilo nagdliútorsiorpalugtumik ilerĸuisa inuit misigíssusê súnîvigingârdlugit silaĸássutsip nalúngeĸatigingníssutsivdlo nipât nipangersítarpât. issigissagssat takoránitdlâraut. oĸalugfît píningârtut, ingerdlaoĸatigît takoránersut, altarit kûltitigkat, ilunrtûtitat igdlerfê erdling- [284] nartunik ujaralersugkat, ĸalipagkatdlo ĸiperugkatdlo ĸinigkat píníssusermik misigisínáussuseĸ súnîvigissarpât. siutíkútaoĸ kivdlingnartugssaĸarpoĸ. pátagiarssuit nipigigsut nipât oĸalugfíssârssuarne portusûnik ĸilâlingne nâlagiarpagssuit nipáinut ingiatdlortoĸ tarnigdlip nâlangnartoríngitsôrsinaunagulo kivdlíssutigíngitsôrsínaungilâ.

ĸagdlíkut takoráníssuseĸ, pingârtũssuseĸ ilerĸorissatdlo tarnigdlip ajortiliussup kipisaneranut pakatsíssutáinaussut ĸamûna aserũsimanermut ugpernarsautáuput. Kristusip ugpererĸussâta iluarineĸarĸuvdlune kajungernartut taimáitut pissariaĸartíngilai. sáningassugdlip ĸáumarĸutâne kristumiússuseĸ ima minguitsigissumik kajungernartigissumigdlo sarĸúmersitaugame ĸagdlíkut ítumik pínersartariaĸángilaĸ erdlingnássuserpiane agdlisíniardlugo. Gûtip issaine erdlingnartûssoĸ tássa Anersâp iluartup pínersautâ anersârdlo piuaitdlunilo nipaitsoĸ.

ĸagdlíkut takoránersut tamatigut erĸarsautinit minguitsunit kingunerineĸartángitdlat. pínersuliorsínáussuseĸ erĸumîtsuliutdlarĸíssuserdlo silamiorpalugtumik isumalingnit pigineĸarajugtarput. ajortup inuit taimáitut ikiortigigajugtarpai inuit tarnip pissariaĸagainik puiortíniardlugit, matuma áipâne inũssut aserujuitsoĸ áungarĸuvdlugo, ikiortertik Gûtiussoĸ tunúniarĸuvdlugo silamiorpalugtuínarnigdlo sujunertaĸartumik inûniarĸuvdlugit.

ĸagdlíkut ítumik kristumiússuseĸ ũmatip sâgsimángitsup kajungerissarpâ. katûgdlit nâlagiartarneráne takoránersumik píssusilersûtit píssauneĸarput inungnik ĸavsînik támartitsissumik, táukualo ilagît rûmalerissut ĸilaup isâvfigpiâtut issigilersarpât. sagdlusuíssutip túngavianut tungmissaĸartut Gûtivdlo anersâvanit nutartigaussunik ũmateĸartut kisimik tamatuma súnîvigingningneranut igdlersûtigssaĸarput. tûsintilikûtât nangmingneĸ misiligtagkamíkut Kristusimik ilisarssíngitsut Gûtimik mianeringníssutsip ilisarnaĸutainik ilagsingnigtitaujumârput píssauneĸarnera ilángunago. kristumiússuseĸ taimatorpiaĸ ítoĸ tássauvoĸ inugparujugssuit kigsautigissât.

ilagît pissortaisa ajortuliat isumákêrsínaujumavdlugit pigínauneĸartitaujumanerisa katûliussoĸ piumassaminik ajortuliorsínaussutut isumaĸalersítarpât, ajortulianigdlo ángîartarneĸ isumákêrfigineĸarumagáine piumassarineĸartortaoĸ ajortunik kinguneĸartarpoĸ. inungmik ajortilingmik sêrĸúmerfigissaĸardlune ũmatime erĸarsautainik issertugaunerpaussunik ángîaissup inugtut atarĸinássutse nikanarsarpâ tarnimigutdlo kajumíssutsit atarĸinartut tamaisa aserorsardlugit. inûp taimailiortup erĸarsautaine Gûte inungnut ordlusimassunut ássigitíneĸarpoĸ; palasime Gûtip sivnîssigâ. inungmutdle nangmineĸ sángĩssutigissaminik makruaiumassumut ũmatine Gûtimut angmarnago toĸujassoĸ ángîarfigísavdlugo atoruminarne- [285] ruvoĸ. inugtut píssusilingne akilîsitaunigssaĸ ajortuliorungnaernigssamit piuminarnerussarpoĸ. nangmagaĸ pileríssusipilulingmik ũmatigdlip Kristusip nangmagânik nangmagaĸarnermit nangmagkumanerussartagâ oĸimaeĸaoĸ.

Gûtip píssusia, ajortuliornerup ilisarnaĸutâ, akiũnerssuarmilo ilumut sujunertarineĸartut eĸungassumik ajortup sarĸúmersíniartuarpai. perĸusersusârnerata Gûtip inatsisâta atortũssusia sákukitdlisarpâ inuitdlo ajortuliorsínautitdlugit. taimailiornerminilo inuit Gûte pivdlugo sagdlussumik píssusilingmik isumaĸalersítarpai, tássa sujôragingnigtumik ûmigingnigtumigdlo issigilersitdlugo, asangnigtumik issigineĸarnigssâta taortigssânik. nãkigtáissuseĸ nangmineĸ píssuserissane píngortitsissumit pigineĸarnerarpâ; tamána gûtisiortautsinut ilangússugauvdlune inuit nâlagiartarneráne erssersíneĸartarpoĸ.

isumaĸatigissane pâveĸássutsip iperartortitsiníkut kâgtitsiníkut nakuitdlisainíkutdlo erĸarsautigineĸarsínaussutigut tamatigut nâlagarsiortítarsimavai. Nâlagkamit iluarineĸarumavdlutik perĸigsiminiartut Gûtip inássutai uniorĸutítarpait píngortitaussut píssusigssamigtut iliornigssãnik uniorĸutitsissarníkut. perorsagáuput Gûtip inungnut atoruminarsautigssatut pivdluautigssatutdlo túniússainik nigorterĸuvdlugit. iliveĸarfingne ilissausimassut miliûniligpagssuit inûnermingne píssusigssamigtut misigíssutsimingnik ĸunutitsiuardlutigdlo inoĸatimingnut misigingneĸatauneĸ Gûtimut maujungnartutut pîarniartuartarsimavât.

ajortup aulajaitdluínartumik nãkigtáissusia pâsiumaguvtigo, ukiune huntritilíkûtâne Gûtimik tusagaĸángisáinartut akornáne pínane kristumiutdle akúnerpiáine takutíneĸarnera tamákerdlugo, tauva katûliússutsip oĸalugtuarissaunera misigssuínartariaĸarparput. sagdloĸítainiutipilorujugssuákut tamatumûna ajússutsip nâlagâta Gûte kángunarsarumavdlugo inuitdlo ajunârtíkumavdlugit sujunertarissane nãmagsivâ. ilagîtdlo pissortaisa issertortumik ikiortigineĸarnerisigut ĸanoĸ suliarissane nãmagsisimagâ takuguvtigo bîbilimik ûmigissaĸarriera pâsivdluarnerusínáusavarput. atuagaĸ tamána atuarneĸarpat Gûtip avâgingníssusia asangníssusialo sarĸúmersitáusáput; táussuma inuit artornartunik tamákunínga nangmagaĸartikumángíkai pâsineĸásaoĸ. ũmat seĸumítoĸ anersârdlo manigûtdlunilo nâlagtoĸ taimâgdlât piumassarai.

Kristuse maligagssiuisimángisáinarpoĸ angutit arnatdlo ĸilangmut isertitaunigssamut piúkúnarsardlutik mátuvfingnut mátútarĸuvdlugit. ajoĸersuíngisáinarsimavoĸ asangningneĸ nãkigtarnerdlo ĸunussiarerĸuvdlugit. ánáussissup ũmatâ asangningnermik puilavfiuvoĸ. ilerĸoríssutsíkut ilunrsiartortitdlune inûp misigíssusê ũma- [286] riartortarput, ajortimik pâsisimassaĸarnera ersserĸigsiartortarpoĸ nâgdliugtitaussutdlo misigingneĸatiginerujartortarpai.

nunane nâggârtûvfiussune katûliússutsip ĸangatut nâggârtũssutsimit ássigĩngíssuteĸartigiungnaerneranik oĸautigineĸarnera píssutigssaĸangitsũngilaĸ. avdlángorneĸarsimavoĸ, kisiáne avdlángûtaussoĸ katûliússutsimĩngilaĸ. katûliússuseĸ ilumut mãnákut nâggârtũssusiussumut ássigĩssuteĸaĸaoĸ, nâggârtũssuseĸ iluarsaerĸingnerup nalânit eĸutíneĸarsimaĸingmat.

ilagît nâggârtûssut silamiunit iluarerĸusârtitdlutik saimanermit piviúngitsumit tagpîtdlisitausimáput. ajortûssut tamaisa ajúngitsumik isumaĸarfigísavdlugit erĸúngitsumik iliornerunera pâsíngilât. tamatumalo kingunerissagssâ píngitsûgagssáungitsoĸ tássa sût ajúngitsûssut tamaisa ajortumik isumaĸarfigiumârmatigik. ugperissaĸ iluartunut túniússaorêrsoĸ igdlersorniásagaluardlugo ilagît rûmalerissut utorĸatserfigissutut ípait iluaringníngitsumik isumaĸarsimanertik pivdlugo, ugperissagssarsiorníkutdlo tagpîtdlisitausimanertik pivdlugo, isumákêrfigerĸuvdlutik.

agdlât katûliússusermik iluarissaĸángitsut ilarpagssuisa píssauneĸarnerata súnîsínauneratalo navianautâ angnikitsuínartut issigât. ĸavsît oĸartarput ukiune akugdlerne anersãkut ilerĸoríssutsíkutdlo ítumik târsiornerup katûliússutsip navsuerutai, ugperissapalâve ĸunutitsineralo iluaĸusersimagait, nalivtínilugôĸ ĸáumarsagauneĸ ugperissagssarsiornermilo angnertunerussumik ârĸiagîngneĸ atũtitdlugit akerartuissoĸalerĸingnanilo kisermáussissumik nâlagauniartoĸalerĸingnaviángitsoĸ. nalivtíne taima ĸáumarsagauvdluarfiutigissume taima píssuseĸalerĸigsínaunigssânik erĸarsaut tivsináinartutut isumaĸarfigineĸarpoĸ, kinguârît mãnákut inûssut anersãkut ilerĸoríssutsíkut ugperissagssatigutdlo angnertûmik ĸáumarsaivigineĸarnerat ilumôraluarpoĸ. Gûtip oĸausiata magpigaussup iluartûssuvdlo ĸilangmit silamiut ĸáumarsaraluarpai; kisiáne erĸaimassariaĸarparput ĸáumarĸut agdliartortitdlugo ĸáumarĸúmik eĸutitsivdlutigdlũnît ilagsissaĸarumángitsut târsiornerujartúsangmata.

Gûtimut ĸinunikut bîbilimit ilisimassagssarsiornerup katûliússutsip píssusivia nâggârtunut sarĸúmersísavâ maujugilersitdlugulo nigortitdlugulo; ĸavsîtdle ilisimasoringâramik manigûtdlutik Gûte ĸínuviginaviángilât sagdlusuíssúmut tamarmiussumut tasiorneĸarumavdlutik. ihsimássusertik perrôrutigigaluardlugo agdlagkat iluartut Gûtivdlo píssauneĸarnera naluvait. tarnimik nalúngíssusiata tugpatdlersautigssânik pigssarsissariaĸarput, tamánalo anguniarpût anersâmut atássuteĸángínerpauvdlunilo manigũnángínerpãkut. ujagât tássauvoĸ Gûtimik erĸainiutigssatut issíkoĸartoĸ. katûliûssuseĸ piúkúnardluarpoĸ kigsautigissat taimáitut túniutísavdlugit. inungnut ássigĩngitsúkûtânut mardlungnut piúkúnarpoĸ: nangming- [287] neĸ ajúngitsuliornermíkut ánagkumassunut ãmalo ajorteĸarnermingne ánagkumassunut. tamássa katûliússutsip píssauneĸautâ.

uvdlut anersãkut ítutigut târsiorfiussut pâveĸássutsimut sujumukarnarnerat takuneĸarêrpoĸ, taimatútaoĸ uvdlut anersakut ítumik angnertûmik ĸáumarsaiviussut tamatumúnga ingerdlavdluarfiunigssât takujumârparput. ĸanga inuit Gûtip oĸausia pigíngikatdlaramíko sagdlusuíssutdlo ilisaríngíkatdlaramíko issait matussáuput, tûsintilíkûtâtdlo támartitaussarput ĸagssusersorfigineĸarnertik takúngínamíko. mãnákut inûssut ĸavsît inugtut isumaliutigissanit tagpîtdlisitáuput “pâsissaĸarnermik tainerdlugkamit” sagdloĸítagauvdlutik; ĸagssutit takunagit issimíkut nimersimassutut napitivfigissarpait.

Gûtip sujunertarisimagaluarpâ inuit poĸíssusermik pigínauneĸarnertik píngortitsissimingnit tuníssutisiatut issigísagât sagdlusuíssutivdlo nâpertuivdluarneruvdlo kivfartũneĸarnigssãne atúsagât; kisiáne angneruniartoĸardlunilo ĸaĸiniartoĸartitdlugo, inuitdlo erĸarsautigissatik Gûtip oĸausianit angnerutikângatigik ilisimássut nalússutsimit ajoĸutaunerusínaussarpoĸ. taimaingmat nalivtíne kúkussumik ilisimatusautip bîbilimut ugpernermik aserorterissup katûliússutsip ilagsineĸarnigssâ avĸutigssarsiorumârpâ ukiune akugeiterne târsiorfiussune ilisimássuteĸángínertut piúkúnartigalune.

Amerikame nâlagauvfingne peĸatigîngne ilagît atorfeĸarfîsa ilerĸuisalo nâlagauvfiup tungânit ikiorserneĸarnigssãnik tapersersorneĸarnigssãnigdlo norĸáissúneĸarneráne nâggârtut pâvíkûssut periarfigssaĸartínialerpait Amerikame nâggârtûvfiussume Europame ánaissamingnik pigssarserĸingnigssãnik. taimailiornerup pingârutiginerussâ tássauvoĸ pingârnerussumik anguniagaĸ sujunertarineĸartoĸ tássaungmat sapâtigiligkap ilagîngnit rûmalerissunit autdlarnigaussup táukualo nâlagáussutsimingnut ilisarnaĸutiginiagâta píngitsailîníkut nagdliútorsiutigineĸarnigssâ. anersâĸ ilagît nâggârtut anersâriligât ilagît pâvíkûssut ĸanga iliornerátut sapâtigiligkamik atarĸinarsisitsiniartoĸ tássauvoĸ pâveĸássutsip anersâva — Gûtip inássutâ soĸutigíngíneruvdlugo silamiut ilerĸorissáinik maleruagaĸarumaneruneĸ.

akiũnigssame autdlarnilersume periautsit atorniarneĸarumârtut ĸanoĸ ítûjumârnigssât atuartup pâsiumaguniuk, tauva ilagît rûmalerissut anguniagaĸ táunaussoĸ ĸanga anguniaramíko ĸanoĸ ítunik periauseĸarsimaneránik oĸalugtuaĸ misigssuínardliuk. pâvikûssut nâggârtutdlo peĸatigîgdlutik ajoĸersûtigissamingnik narrugingnigtut ĸanoĸ iliorfigiumârait pâsiumaguniuk, tauva anersâĸ ilagît rûmalerissut sapâtip ilungersûtigingnigtuisalo tungãnut sarĸúmiúsimassât sianigĩnariliuk.

kúngip perĸússutai, ilagît atautsimîtitait ilagîtdlo perĸûssutait nâ- [288] lagauvfiup píssauneĸarneragut atortitaussut tássáuput uvdlup Gûtimik nalussut nagdliútuata kristumiune nagdliútorsiorfigssatut atulersitsíssutausimassut. sapâtigiligkap ivdlernartitaunigssâ píngitsailĩssutigineĸarĸârpoĸ Konstantinip ukiume 321-me inatsisiliâgut. inatsisíkut tamatumûna igdloĸarfingmiut perĸuneĸarput “seĸernup uvdluane atarĸinartume” ĸasuersârĸuneĸardlutik, nunáinarmiutdle narssautimingne sulisínautitáuput. inatsit Gûtimik nalussunit pigineĸaraluartoĸ kaisarip kristumiússuseĸ ilagserêrsimavdlugo atortûtípâ.

kaisarip perĸússutâ Gûtimit inássutigineĸartumut taorsigssatut nãmagineĸartoĸ pâsineĸarmat biskorpip Eusebiosip akimanertanut iluarerĸusârtup Konstantinimutdlo ĸujanarniartup sapâtitorĸap sapâtitâmut Kristusimit nôrĸussausimanera sagdlussumik nalunaerutigâ. ajoĸersûtip nutâp tamatuma ugpernarsautigssâtut agdlagkanit iluartunit nalunaerut atauserdlũnît sarĸúmiúneĸángilaĸ. Eusebiosip sianigíngisaminik ajoĸersûtip sagdloĸítautaunera navsuerutigâ avdlángortitsissutdlo kĩkũssusiat sarĸúmersitdlugo, ima oĸarame: “suliagssat tamaisa sapãme suliarissariaĸartut uvagut Nâlagkap uvdluanut nũsimavavut.” sapâtigiligardle túngavigssaĸángíkaluartoĸ, taimáitordle atortitaunerata inuit ĸunujungnaersípai Nâlagkap sapâtâ tugdlârísavdlugulusôĸ. kíkut atarĸineĸarumassut tamarmik uvdloĸ nagdliútoĸ nutâĸ ilagsivât.

pâvíkut aulajaitsumik píssauneĸaleriartortitdlugit seĸernup uvdluata akitsisitaunigssânik suliniarneĸ nangíneĸarpoĸ. inuit nunalerinermik inũssutigssarsiuteĸartut imungalâĸ nâlagiartínatik suliarissartagkatik suliariuáinarpait, uvdlutdlo arfineĸ áipât sapâtitut issigineĸartuáinardlune. kisiáne avdlángoriartorneĸartuáinarpoĸ. iluartunik atorfeĸartut seĸernup uvdluane timíkut ítumik sulíssutigissagssat pivdlugit aulajangersaerĸussaujungnaerput. tamatuma kingunínguagut inuit tamarmik sumigdlũnît atorfeĸaraluarunik perĸuneĸarput nalingínarnik tamanik sulerĸussaujungnaerdluhk. tamatuma kingorna perĸússutiliorneĸarpoĸ pigigsârtut kigdlormôrpata pigissaisa agfáinik arsârneĸartarnigssãnik, kigdlormôrtuáinarpatala inugsiangortitáusavdlutik. inuit nakanarnerussut inûnertik nâvdlugo nunagissamingnit autdlartitauníkut pitdlagagssautitáuput.

tupingnartuliátaoĸ píngitsailîniarnerme atorneĸarput. Taimatut oĸalugtuarineĸarpoĸ naussorigsaissorôĸ seĸernup uvdluane narssautiminik agssatdlagterisimavdlune agssatdlagterúne saviminermik saligkamiuk, tauva savimineĸ táuna agssânut nípúpoĸ, ukiutdlugôĸ mardluk átatariuarpâ sumĩkaluarângamilũnît “nangminerminut ániautaungârtumik kángunautaungârtumigdlo.”

kingusingnerussúkut pâve perĸussivoĸ seĸernup uvdluanik uniorĸutitsissut palasip nâlagiarĸúsagai ĸinujortorĸuvdlugit nangmineĸ [289] ajunârĸunatik sanilitigdlo perdlugssuarmit erĸugaorĸunagit. palasit isumalioĸatigît nalunaerutigissaĸarput nâggârtune agdlât kingornatigut erĸartorneĸarajugtumik, tássa inuíngôĸ seĸernup uvdluane sulisitdlutik ingnâtdlagíssamit erĸugausimangmata uvdloĸ táuna sapâtausimassariaĸarpoĸ, oĸarputdlo: “nalunángilaĸ uvdlormik tamatumínga sumigínaisimanerat Gûtimut narrunangârsimassoĸ.” tauvalo kúngip tugdlê, kúngiussut akimanertaussutdlo inuitdlo ilumôrtut tamarmik kajumigsârneĸarput uvdlup tamatuma sujunigssame kristumiússutsip atarĸinarsautigssânik ivdlernartitaunerunigssâ tamaviârtumik sulíssutiginiarĸuvdlugo.”

palaseĸatigît perĸússutait nãmángitsutut pâsineĸarmata nâlagauvfît pissortait kajumigsârneĸarput inuit sujôragissagssãnik perĸússutiliorĸuvdlugit inuit seĸernup uvdluane sulissarungnaerĸuvdlugit. Rûmame atautsimĩnerme aulajangersagkat sarĸúmersitaorêrsut sákortunerussumik ilumôrsârnerussumigdlo atortugssaussutut ugpernarsarneĸarput.

taimáikaluartordle seĸernup uvdluata ivdlernartitaunigssâta bîbilime túngavigssaĸángínera mikíngitsumik ajornartorsiutigineĸarpoĸ. inuit ĸularât ajoĸersortigissatik pigínauneĸartitaunersut Nâlagkap ersserĸigsumik perĸússutâ tunuartísavdlugo: “uvdlut arfineĸ áipât Nâlagkap Gûtivit sapâtigâ,” seĸernuvdlo uvdlua tássunga taorsiútariaĸarsoríngilât. bîbilime najorĸutagssarsinerup ajornássusia píssutigalugo avdlanik sákûtigssarsiortariaĸarpoĸ. seĸernup uvdluanik ilungersûtigingnigtoĸ ukuit 1100-ĸarnerisa nâlernerisigut tuluit nunãne ilagîussunik tikerâgaĸartoĸ sagdlusuíssúmik nalunaiaissunit ilumôrtunit akerdlilerneĸarângame suliniarnera maungáinardluínarpoĸ, tuluitdlo nunât ĸimagkatdlaramiuk ajoĸersûtigissane ĸanoĸ iliordlune píngitsailĩssutigisínausavdlugo ilungersortumik isumaliutigâ. uterame amigautigisimassane pigssarsiarisimavâ. agdlagkat imussat Gûterpiamit pissûneragkat seĸernup uvdluata ivdlernartitaunigssânik inássúmik nâlagkumángitsunutdlo sujôrasârutinik ánilânganangârtunik imarissagdlit nagsarpai. agdlagkángôĸ táuko — atorfeĸarfigtut tamatumûna tapersersorniagaussutut sagdloĸítainiutaussut — ĸilangmit nákarsimavdlutik Jerûsalâme Sîmûp iluartup Gûlgathame âlterianut nákarsimáput. erĸortumik oĸalugtuarísagáine Rûmame pâvip igdlússârssuanit pissũput. perĸusersusârnerit sagdloĸítaissarneritdlo ilagît píssagsautigssâtut iluarissagssatut issigineĸartuáinarsimáput katûgdlit pissortáinit.

agdlagkat imussat taineĸartut sulinigssaĸ inerterĸutigât arfiníngortúkut uvalíkut nalunaeĸútap pingasúngorneranit atausíngorníkut uvdlãkut seĸernup nuivfigssâ tikitdlugo, agdlagkatdlo atortugssáussusiat tupingnartuliane ĸavsîne ugpernarsagaunerarpât. inuíngôĸ akúnerne sulerĸussáungivliussune sulisimassut nukigdlârtitau- [290] ssarsimáput. karrinik seĸugteriniaraluartup ĸajûssat taortigssãnik augínarssûp anianera takusimavâgôĸ, aserorteriviuvdlugôĸ agssakâssua uníngavoĸ imermik kûgfigineĸardluaraluardlune. arnap igfiorniaraluardlune igfiugagssane igfiorfingmit kíssangâraluartumit tigugamiuk ũneĸángivigsoĸ takuvâgôĸ. arnavngôĸ avdlap naĸítagaĸ akúnerit ĸulingiluãne piarêrsimagaluardlugo atausíngornigssânut torĸorpâ, atausíngormatdlugôĸ Gûtip píssauneragut igfiángordlugo ũneĸarsimanera takuvâ. angutivngôĸ arfiníngorníkut akúnerup ĸulingiluâta kingornagut igfiorsimassup aĸaguane uvdlãkut avigsivfigigamiuk aungmik aniavfigineĸarnera takuvâ sagdluliornertigut taima ugperissapalârpalugtigissutigut seĸernup uvdluata ilungersûtigingnigtuisa ivdlernartitaunigssâ aulajangersarniarpât.

Skotlandime tuluitdlo nunãne seĸernup uvdlua atarĸinarsarneĸarpoĸ sapâtitorĸamut ilâtigôrtumik atatitauneragut. taimáitordle ivdlernartitaunigssâta sivisussúsilerneĸarnera ássigĩngissuteĸatsiartarpoĸ. Skotlandime kúnge ima perĸússutiliorsimavoĸ: “arfiníngorneĸ uvdlup ĸerĸanit ivdlernartutut issigissagssauvoĸ, tamánalo autdlarnerfigalugo atausíngornerup uvdlâva tikitdlugo timíkut ítumik sulissoĸartásángilaĸ.”

seĸernuvdle uvdluata ivdlernartitaunigssâ tamaviârutingâraluardlugo katûgdlit sapâtip Gûtimit pilersitaunera issertornagulo miserratigíngilât, uvdluvdlo taorsiúneĸartup inungnit pilersitaunera miserratigíngilât. ilagît pâvíkut atautsimîtitaisa ukiut 1500-ĸarneráne mána ersserĸigsumik nalunaerutigât: “kristumiut tamarmik erĸaimaniardlíssuk uvdlut arfineĸ áipât Gûtimit ivdlernartitausimangmat, uvdlordlo táuna jûtinit pĩnarane Gûtimutdle mianeringnigtûnerartunit tamanit ivdlernartitausimangmat; taimáitordle uvagut kristumiussugut táukua sapâtigissât avdlángortísimavarput Nâlagkap uvdluanut.” Gûtip inatsisânik avdlángortitsissut ĸanoĸ iliornertik nalúngilât. piâralunêrdlutik Gûtimut angneruniarput.”

ilagît rûmalerissut isumaĸatigíngisamingnit ĸanoĸ iliortarneránik ássersûtigssaĸ ersserĸingârtoĸ valdenserinik sivisûmik toĸoraiviungârtumigdlo ĸinugingningnerisigut pigineĸarpoĸ. valdenserit ilaisa sapât ivdlernartípât. inuit avdlátaoĸ sapãmik inássutaussumik maleruainertik píssutigalugo taimatut ĸinugineĸarput. Æthiopiame (Abessiniame) ilagît oĸalugtuarissaunerat pingârtumik tamatumínga erssersitsissûvoĸ. ukiune târsiungârfiussune Afrikap ĸerĸane ilagît puiugáuput, ukiunilo huntritilingne ardlalingne ugperissartik nâpertordlugo akornusigáungitsumik inûsínautitauput. naggatâgutdle ilagîngnit rûmalerissunit erĸaineĸarĸigput, katsornalo Abessiniap kaisaria ússerneĸarpoĸ, pâvilo Kristusip sivnersigissâtut ilagsivâ. akuerssissarnerit avdlat malingnáuput. perĸússut nalunaerutigineĸarpoĸ sapâtip ivdlernartitaunigssâ suknngnssumik inerterĸu- [291] tigalugo, sukangaôrujugssuamik pitdlagaujumágíkáine. pâvivdle nâlagauniapilungnera sivitsortínago nãmaginángípatdlâleĸingmat abessiniamiut aulajangerput nâlagariumajungnaerdlugo. amîlârnaĸissumik sorssungníkut katûgdlit nunagissamingnit anisípait, ugperissatoĸartigdlo uterfigât. ilagît kivfáungíssuseĸarnermingne nuánârdlutik ilagît rûmalerissut perĸusersusârnerisigut, ingassáussinerisigut nâlagauniapilungnerisigutdlo misiligtagkatik puiúngisáinarpait. nâlagauvfingmingne avíngarusimassumîgínarnertik kristumioĸatimingnitdlo ilisimaneĸángínertik iluarĩnarpait.

Afrikame ilagît sapât ivdlernartípât sôrdlo ilagît pâvikut tunússivdluínángíkatdlaramik ivdlernartíkaluarât. Gûtip inássutâ nâlagdlugo uvdlut arfineĸ áipât ivdlernartíkatdlaramíko ilagît ilerĸorissât nâpertordlugo uvdloĸ seĸernup uvdlua sulivfiginavêrsârtarpât. ilagît rûmalerissut nâlagánguvigkamik Nâlagkap sapâtâ atorungnaersípât nangminerissartik akitsisitdlugo; Afrikamile ilagît ukiune tûsintilingajangne puiugausimassut tunússinerme tamatumane peĸatáungitdlat. ilagîngnit rûmalerissunit nâlagkersugauleramik sapâtivik atorungnaersísavdlugo sapâtip taortâ atulersísavdlugo ĸunutitaugaluarput; kingumutdle nangminerssorsínaulerĸigkamik sapãmik inássutaussoĸ ernĩnaĸ malerualerĸigpât.

perêrsimassunik oĸalugtuat tamákua ilagît rûmalerissut sapâtivingmik ûmigissaĸarnerat ilungersûtigingnigtuinutdlo ĸinugingningnerat ãmalo ilerĸorerĸussaĸ nangmingneĸ pilersitartik akitsisíniardlugo periausê ersserĸigsumik takutípait. píssustsit tamákua nâggârtut katûgdlitdlo seĸernup uvdlua akitsisíniardlugo kátugpata atûtilerĸigkumârnerat Gûtip oĸausiagut ajoĸersûtigineĸarpoĸ.

sarĸúmersitat kapitalit 13-iáne sujuligtũme nerssut savârĸatut mardlungnik nagssulik erĸartorneĸarpoĸ. táussuma “nunamutdlo tássanilo ineĸartunut patdlorfigitípâ nerssut sujugdleĸ”, imáipoĸ pâveĸássuseĸ sujuligtũme tamatumane “tîgeriussap ássigissâtut” oĸautigineĸartoĸ patdlorfigititdlugo. nerssutivdlo mardlungnik nagssugdlip nuname ineĸartut oĸarfigiumârpai “nerssut ássiliorĸuvdlugo”, pigínauneĸartitáusaordlo “nerssutip ássinganik” tamaisa mildssutdlo angisûtdlo pisût pîtsutdlo kivfáungitsut kivfaussutdlo ilisarnaĸumik” pilersorsínáusavdlugit. matuma sujulîne takutíneĸarneratut Amerikame nâlagauvfît peĸatigît tássa píssauneĸ nerssutitut savârĸatut mardlungnik nagssuligtut oĸautigineĸartoĸ, sujuligtûtdlo tamána oĸautigineĸarêrneratut erĸûtíneĸarumârpoĸ nâlagauvfît peĸatigît seĸernup uvdluata ivdlernartitaunigssâ ilagît rûmalerissut nâlagaunerússutsimingnut ilisarnaĸutauneragât píngitsailíssutigigpássuk. Amerikamile nâlagauvfît peĸatigît taimatut únersiutigingningnermingne kisimĩtugssáungitdlat. ilagît rûmalerissut nunane ĸanga nâlagauvfigisimassamingne súnînerat pêrneĸarĸajar- [292] simángilaĸ, píssagterĸingnigssâtdlo sujuligtũme sujuligtûtigineĸarpoĸ. “niaĸuisalo ilât atauseĸ takuvara sôrdlo toĸússutigssamik ikilersimassoĸ, ikialo toĸússutigssaugaluartoĸ mamípoĸ, nunamiutdlo tamarmik nerssut tupigusûtigalugo maligpât.” toĸússutigssaugaluartumik ikilîníkut pâvíkut 1798-ime ajorssartitaunerat pineĸarpoĸ, sujuligtûtdlo ima oĸausertaĸarpoĸ: “ikialo toĸússutigssaugaluartoĸ mamípoĸ”. Pauluse ersserĸigsumik oĸarpoĸ “inatsisaitsoĸ” Kristusip tikiuterĸigfigssâ tikitdlugo súnîuartugssaunerardlugo. uvdlut naggatigssât tikitdlugo támartitsiniarnine ingerdlátuarumârpâ. Juánasilo pâveĸássuseĸ pivdlugo agdlagpoĸ: “nunamilo ineĸartut silarssûp túngavilerĸârneranit Savârĸap toĸutaussup magpersagautaine inûnerup pîne atermíkut agdlangneĸángitsut tamarmik patdlorfigiumârpât.” (sarĸ. 13, 11-16, 3. 8; 2 Tás. 2, 8). pâvíkut Europame Amerikamilo — tássa silarssûp kangiane kitânilo — seĸernup uvdluata atarĸineĸarneragut, ilagît rûmalerissut oĸartugssáussusĩnânik túngaveĸartúkut, nâlagarsiorneĸarumârput.

ukiut 1800-gdlit ĸiterĸúneránit pruvfîtip oĸausînik misigssuissut tamána silamiunut nalunaiautigisimavât. mãnákut pissartut sujuligtûtigineĸartut erĸûtíneĸarnigssâta pilertortumik orningneĸarnera takutípât. nâggârtut oĸalûtigingnigtuisa seĸernup ivdlernartitaunigssâta Gûtimit perĸússutigineĸarnera bîbilime túngavigssaĸarnatik oĸalûserât sôrdlo ãma katûgdlit pissortaussut Gûtip inássutânik amigauteĸardlutik tamatuma taortigssânik tupingnartuliorsimassut. seĸernup uvdluata ĸasuersârfiunigssânik uniorĸutitsissut Gûtimit pitdlagaunigssãnik oĸautigissartagkat nalunaerutigineĸarĸigtalerumârput; tamána malungniutilerêrpoĸ. seĸernuvdlo uvdluata píngitsailîníkut ivdlernartíniagaunera pilertortumik sujumukarpoĸ.

silarssuarme sumilũnît avaleĸuteĸardlunilusôĸ ilagît rûmalerissut atausĩnarssuarmik peĸatigîgfiuvoĸ pâveĸarfiup nâlagkersordlugulo kivfarissâ. ilaussortaussut miliûniligpagssuit silarssuarme nunane tamane perorsagáuput pâvimut ilumôrniartugssatut misigerĸussauvdlutik. inuiaĸatigîngnut nâlagauvfingnutdlũnît sordlernutdlũnît atassûgaluarunik ilagît nâlagáussusiat avdlanit tamanit angnerutitagssarât. nâlagauvfik ilumôrfigiumavdlugo ugpernarsaigaluarunigdlũnît ilagîngnut rûmalerissunut iluaĸutáungitsumik iliorĸussáungitdlat.

ukiume 1204-me pâvip Innoeent III-p aragonamiut kúngiat Peter II ingmíkut ítumik ima ugpernarsaitípâ: “uvanga Peter Aragoniame kúngiussunga navsuerdlungalo neriorssuivunga nâlagara pâve Innoeent, katûgdline kingorârtigssai ilagîtdlo rûmalerissut nâlagtuarumavdlugit, nâlagauvfiga táussumúnga nâlagtítuarumavdlugo, katûgdlit ajoĸersûtât igdlersortuarumavdlugo ajoĸersuinerdlugtutdlo aserûtât ĸinugiuarumavdlugo.” tamána Rûmame pâviussup píssaune- [293] ĸarneranut nalerĸúpoĸ imaingmat: “táussuma kaisarit pêrsísavdlugit pigínauneĸarfigai.” “táussuma ínugtaussut nâlagarissamingnut iluángitsunut ugpernarsautait atorungnaersísínauvai.”

Gûtip oĸausiata navianautaussoĸ mianerssorĸússutigisimavâ. mianerssorĸússut tamána sianigineĸángigpat nâggârtut ilagît rûmalerissut ĸanoĸ ítunik sujunertarissaĸarnerat kingusigpatdlâlerêrpat aitsât pâsiumârpât. nipaitsumik píssagtíkiartorput. ajoĸersûtigissait inatsissartune, ilagîngne inuitdlo ũmataine súnîssarput. angisûnik portusûnik igdluliorput, táukualo inaine issertugaussune ĸangatut ĸinugingnigtalerĸigkumârput. malungnaersârdlutik akiũtugssatik katerssorpait pivfigssángorpat nangmingneĸ sujunertarissatik sujuarsarumavdlugit. kigsautigissatuât tássa píssauneĸarnigssaĸ, tamánalo angujartulerêrpât. katsorna katûlertaussut ĸanoĸ sujunertarissaĸarnerat takuvdlugulo malugiumârparput. Gûtip oĸausianik ugperissaĸardlunilo Gûtimut ugpertoĸ kinalũnît mitautigineĸardlunilo ĸinugineĸarumârpoĸ. [294]

Kapitel 34—sagdlusuíssutip támarnartuvdlo píngitsûgagssáungitsumik nukigtuniũkumârnerat

ĸilangme akiũnerssûp autdlarterĸârneranit Sãtanip sujunertariuarsimavâ Gûtip inatsisâ aserorterumavdlugo. tamána sujunertarâ píngortitsissumut pikigtitsigame, naugdlo ĸilangmit anisitaugaluardlune akiũneĸ tamána nuname ingerdlatítuarpâ. inuit támartíniásavdlugit taimalo Gûtip inatsisânik uniorĸutitsisísavdlugit tássa anguniagaĸ ĸasusuitdlune sulíssutigiuarsimassâ. tamána inatsisip tamarmiussup atorungnaersitauneragut inássutitâtalũnît atautsip narrugissauneragut anguneĸásagpat inernera ássigĩkumârpoĸ. “kinalũnĩme inatsisit tamaisa maleruarsimagaluardlugit ardláinâtigut nâgkiúkune tamarssuisigut pitdlagautisimavoĸ.” (Jâk. 2, 10).

Gûtip inássutai narrunarsarniardlugit ajortup bîbilip ajoĸersûtigissâ eĸutísimavâ, taimailiorneragutdlo támarnartoĸ tûsintilíkûtât agdlagkanut iluartunut ugpertutut navsuertut ugperissãnut akuliúneĸarsimavoĸ. sagdlusuíssutip támarnartuvdlo naggámik akiũnigssarssuat tássaugínarpoĸ Gûtip inatsisâta agssortũssutigineĸarnerane sivisoĸissume aporáunerit naggatigssât. tamássa akiũnigssaĸ nagdliutilersoĸ — inuit inatsisaisa Gûtivdlo inássutaisa akiũnerat, bîbilip kristumiússusiata ugpererĸussavdlo oĸalugtualianik oĸalugtuarsianigdlo túngaveĸartup akiũnerat.

píssaunerit akiũnigssarssuarme tamatumane iligîgdlutik sagdlusuíssúmut nâpertuivdluarnermutdlo agssortuivdlutik kátúkumârtut mãnákut malungnartumik sulilerêrput. Gûtip oĸausia iluartoĸ ániarníkut aunârnikutdlo taima akisutigissumik uvavtínut túniússaussoĸ erdligineĸangãngilaĸ. bîbile tamanut angmavoĸ, kisiáne inûniarnermingne ilumut tamatumínga najorĸutaĸarniartut ikigtuínáuput. ugpíngíssuseĸ navianartumik atugauvoĸ silamiune pĩnarane ilagîngnísaoĸ. ĸavsît agdlât ajoĸersûtigissanik kristumiutut ugperissap túngavigpiarissainik miserratigissaĸarput. píngortitsinerme pisimavigsut atuagkiortunit súnîvigineĸartunit oĸalugtuarineĸarnermigtut, inuit ordlunerat, sáimáunartitsineĸ Gûtivdlo inatsisâta nâgssáungitsumik atortûnera kristumiunik taissut ilarpagssuinit ilũngarmik ilâtigôntumigdlũnît atortûtíneĸángitdlat. tûsintiligpagssuit ilisimassaĸarnermingnik nangminerssússutsimingnik perrôrutigissaĸartut kisiánertaĸángitsumik bîbilimut ugperneĸ sángĩnerup ili- [295] sarnaĸutâtut issigât. táukua pâsisimangningnerat nâpertordlugo agdlagkanik iluartunik issornartorsiuineĸ sagdlusuíssutainigdlo pingârnerussunik agssortuineĸ ilisimatússusermut poĸíssusermutdlo ugpernarsautáuput. oĸalũssissartut ĸavsît tusarnârtitik nalunaiaivigissarpait, ilisimatûtdlo ilíniartitsissutdlo ĸavsît ilíniartut ajoĸersortarpait Gûtip inatsisâ atorungnaersitauvdlunilũnît avdlángortitausimaneranik, inássutitaisalo sule atortugssauvdlutigdlo erĸorĸigsârtumik maleruartariaĸarneránik isumaĸartut nikagissagssáinartut igdlautigissagssáinartutdlo isumaĸarfigineĸarput.

inuit sagdlusuíssut narrugiguníko pilersitsissua narrugísavât. Gûtip inatsisânik tugdlârissaĸarníkut inatsisiliortup nâlagáussusia miserratigât.

ajoĸersûtip nutâp Gûtip inatsisai inungnit maleruarneĸartariaĸarungnaernerarpâ. támarnartoĸ kristumiunit ilagsineĸarsimassoĸ sunalũnît Nâlagkap oĸartugssáussusianut sorráinerussumik agssortûtausimángilaĸ, tamatumínga sianîtdliornarnerussoĸángilaĸ ajornerussunigdlo kingunipiloĸartitsissugssaunane. nunat tamardluínarmik inatsiseĸarput nâlangneĸardlutigdlo maleruartariaĸartunik; nâlagauvfik sunalũnît ataneĸ sapísagaluarpoĸ inatsiseĸarane. tauvaille ĸilangmik nunamigdlo píngortitsissup píngortitame nâlagkersorneĸarnigssãne inatsiseĸartitsíngínigssâ erĸarsautigineĸarsínaunerpa?

silarssûp tamarmiussup nâlagâta inatsisiutine atorungnaersitdlugo inuit ajortut erĸartũneĸautigssãnik ajúngitsutdlo igdlersûtigssãnik najorĸutagssaerutísagaluarunigit nalerĸúnerungãsagaluarpoĸ nâlagauvfiup inatsisigissai atorungnaersitdlugit ínugtaussut piumassamingnik iliorsínautíkaluarunigit. nâpertuivdluássutsip najorĸutarerĸussâ pêrsíneĸarpat ajússutsip nâlagâta akornutigssaĸarnane píssauneĸarnine nuname aulajangersínãngúsavâ.

Gûtip inássutaisa narrugineĸarfîne tamane ajorte ajortitut issíkoĸarungnaertarpoĸ nâpertuivdluarnigssardlo kigsautiginêrútardlune. Gûtimit nâlagkersorneĸarumángitsut ingmingnut nâlagkersornigssamut piúkúnángitdluínarput. aserûtigssaussumik ajoĸersûtaisigut mêrĸat inûsugtutdlo kigdlormôrtumik anersâĸalersitaussarput, inûsugtúme píngitsailineĸarumassángitdlat, ínugtaoĸatigîngnilo inatsisáissuseĸ kingunerineĸartarpoĸ. inugparujugssuit Gûtip perĸussineratut iliortut ugpiássusiat mitautigissardlugo ajortup támarnartue kajumigivigdlugit ilagsissarpait. pileríssutsit nâlagarilerdlugit ajortuliulersarput Gûtimik nalussut pitdlarneĸautigissartagáinik.

inungnik ajoĸersuissartut Gûtip inássutainik soĸutigissaĸarĸunagit nâlángíssutsimik siaruprterissarput nâlángíssutsimigdlo katerssugagssaĸalersardlutik. kigaitdlagsautit Gûtip inatsisâta inássutigissai atorungnaersivigkaluaráine inuit inatsisait katsorna soĸutigi- [296] nêrutísagaluarput. Gûtip piumatússuseĸ, sagdluneĸ perĸusersusârnerdlo inerterĸutigingmagit. taimáitumik inuit piarêrsimassarput inássutai tugdlâriumavdlugitdlusôĸ, timíkut ítumik sujumukarnigssamingnut akornutaungmata; uniorĸutitsinertigdle ilimagingisamingnik kinguneĸartísagaluarpait. sôĸ uniorĸutitsinigssaĸ kimitdlũnît sujôragineĸásagaluarpa inatsit maleruartariaĸavíngigpat? pigissat isumangnáikungnáisagaluarput. inuit inoĸatigissamik pigissait angutauserníkut tigussásagaluarpait, nukigtuneritdlo pigigsârnerpãngúsagaluarput. inûneĸ agdlât ĸajagssũssaujungnáisaoĸ. áiparîlernerme neriorssûtaussartoĸ ilaĸutarîgtut inûnerup igdlersûtigssâtut atatitaujungnaerumârpoĸ. píssauneĸartup tugdlime nulia angutauserníkut tigusínáusagaluarpâ. inatsisit tatdlimât sisamãnut ilángutauvdlune nikagineĸalisagaluarpoĸ. ĸitornaussut angajorĸâtik toĸúsavdlugit nangâjungnáisagaluarput, taimailiornikut ũmatimíkut aserũsimassutigut pilerigissatik pigssarsiarisínauguníkik. silarssuaĸ atugartũssusilik pîaissorpagssuarnit inuartorpagssuarnitdlo inigineĸalísagaluarpoĸ; ĸasuersautigssaĸ, erĸigsíssut pivdluautigssardlo nunamit pêrsitausimásagaluarput.

inuit Gûtip inássutainik maleruagaĸartariaerúneránik ajoĸersûtip ilerĸoríssutsimut túngassumik pissugssáussuseĸarnerup pingâruteĸarnera sákukitdlerêrsimavâ silarssuarmilo gûtĩssutsip puilanere angmáusimavdlugit. inatsisáissuseĸ, pileríssusipilungnut túniusimanerit ilumũngitsuliortarneritdlo kôrujugssuartut ĸarssutilerêrpâtigut.

gûtĩssuseĸ anersãkutdlo ítumik târsiorneĸ ilagît rûmalerissut píssauneĸarugtorfîsa nalâne atũtut tássáuput agdlagkanik iluartunik issertuinerisa píngitsûgagssaungitsumik kingunerissai sunale ugpíngíssutsip siaruartingârsimassup, Gûtip inatsisâta narrugineĸarnerata tamatumalo kingunerissânik ilerĸordlungnerup îvangkîliup ĸaumarugtornerane uvdlunilo piumassamik ugperissagssarsiorsínauvfiussune píssutigisimásavait? ajortup mãnákut silamiut tiguagariuarsínaujungnaeramigit agdlagkanik iluartunik issertuiníkut, taimáitumik avdlanik periausigssarsiornialerpoĸ sujunertarissaĸ táunaujuartoĸ anguniardlugo. bîbilimut ugpernerup pîarneĸarnigssâ bîbilerpiaup nungutitaunigssâtut sujunertarissânut nalerĸutdluartigaoĸ. Gûtip inatsisâta maleruarĸigsârtariaĸángíneranik isumaĸartitsiníkut inuit uniorĸutitsisítarpai, inuitdlo bîbilip inássutai ilisimassaĸarfigíngivigsimagaluaruníkik kingunipiluit táukorpiausimásagaluarput.

seĸernup uvdluata ivdlernartitaunigssânik ilungersûtigingnigtut nutarterutigssat ínugtaussunit pissariaĸarneragkat najorĸutagssatdlo bîbilimut nalerĸútut ilungersûtigisínauvait; kisiáne nutarterutigssat tamáko Gûtip inatsisânut akerdliussumik piumassaĸarnermik [297] ilaneĸarpata, tauva ĸitornaisa tamáko ilalerneĸ sapísavait. Gûtip inássutai inuit ilerĸorerĸussait píssutigalugit tunuartitaunigssãnut túngavigssaĸángivigpoĸ.

támartitsiniutit mardlugsuit: tarnip toĸusuíssusianik seĸernuvdlo uvdluata ivdlernartũssusianik ajoĸersûtitigut ajortup inuit támartíniásavai. ajoĸersût sujugdleĸ anersâlerinermut túngavigssaĸalersitsissûvoĸ kingugdlerdlo ilagîngnut rûmalerissunut katíngássuteĸalersitsissûvdlune.

katûgdlit ilagîviussut tupingnartulianik ĸularnaitsumik ilisarnaĸuteĸarneránik tugdlûsimârutigissaĸartut píssaunermit tupingnartuliortitsissumit tamatumanit ajornaitsumik támartitaussarumârput; nâggârtutdlo sagdlusuíssutip erĸornavêrĸutânik igitsisimassut taimatútaoĸ támartitaujumârput. katûgdlit, nâggârtut silamiorpatdlagtutdlo ássigîngmik Gûtimik mianeringnissutsip issíkua ilagsiumârpât píssaunerale ilagsinago, taimatutdlo peĸatigîlerneĸ silamiunik sângniartitsiniutigssatut pitsavigtut ukiunilo tûsintilingne nâlagauvfigssamik sivisûmik utarĸissamik pilersitsiniutigssatut issigiumârpât.

anersâlerinerme Diâvulo inuiangnut ajúngitsuliortutut takutíniartarpoĸ, ínugtaussut náparsimassut ajorungnaersítardlugit ugperissagssarsiornerdlo nutauvdlunilo ĸagfasingnerussoĸ sarĸúmiútûssârdlugo; taimailiortitdlunile aserorterissarpoĸ. ússîniutaisa tûsintilíkûtât aserũnigssamut ingerdlátarpait. kigdligssaĸángínerup silatússuseĸ nikagissagssángortítarpâ; tamatumalo tînganeĸ, saĸitsáuneĸ toĸutsissarnerdlo kingunerissarpai. Sãtanip sorssungneĸ tipaitsûtigissarpâ pileríssusipiluit ajornerpait tarníkut itersartarmagit ajunârtitaussutdlo ajortulianit augasangmitdlo mingugtûtut nâgssáungitsumut isertítardlugit. inuiaĸatigît ingmingnut sorssungnigssamut kajumigsãsavdlugit sujunertarâ, taimailiorníkut inuit Gûtip uvdlugssâne atasínaunigssamut piarêrsarnigssamik puiorsarsínaugnmigit.

píngortitátaoĸ atortoralugit ajortup tarnigdlit piarêrsimángitsut kuterssorniarpai. píngortitat nalunartue misigssugarisimavai, píssauneĸarninilo tamákerdlugo Gûtip kigdligerĸussâ tikitdlugo nâlagkersorniagarai. Jûpe nâgdliugtísavdlugo akuerineĸarame nerssutautaisa, savautaisa, kivfaisa igdluata ĸitornaisalo pîagaunerisa pilertússusiat! ajunârutit pilertoĸissumik tugdlerîârdlutik nagdliússorput.

píngortitaminik sernigssuivdlune ajortup píssauneranut igdlersuissoĸ tássa Gûte. kristumioĸatigîtdle Jehovap inatsisâ nikagisimavât, Nâlagardlo oĸurnermisut iliorumârpoĸ: pivdluarĸussinine nimamit pêrsíkumârpâ inutsisiminutdlo pikigtitsissut inoĸatimingnigdlo tai- [298] mailiorĸussivdlutik ajoĸersuivdlutigdlo píngitsailîssut sernigiungnaerumârpai.

Gûtip ingmíkut ítumik sernigíngisai tamaisa ajortup píssauneĸarfigai. nangmineĸ sujunertarissane nâpertordlugit ilait tapersersorumârpai sujumukartitdlugitdlo, inuitdlo avdlat angnikitdliortíkumârpsi, tauvalo inuit isumaĸalersikumârpai Gûtimit nâgdliugtitáunasugalugit.

ajortup inuit nakorsarssuartut nápautigissáinik ajorungnaersitsisinaussutut sarĸúmerfigissartitdlugit ajunârtitsissarumârpoĸ igdloĸarfê inugtût nungútardlugit. mãnákut ulapilerêrsimavoĸ. Sãtanip píssauneĸarnine atortarpâ ímákut ajunârtitsinerssuartigut, ikuatdlangnerssuartigut, anoripilugssuartigut, ímap ĸarssutsissarneragut, kûgssuit supissarnerisigut nunavdlo sajugtarneragut, nunaĸarfingne tamane ássigĩngitsorpagssuartigut ajunârtitsissarpoĸ. karrit ineríkiartulersut aserortertarpai kângnerssuarmik angnikitdlingârnermigdlo kinguneĸartumik. siláinaĸ tunitdlangnartúngortítarpâ tûsintiligpagssuit nápautitigut ajunârtitdlugit. angnikitdliortitsinerit tamáko akulikitdliartordlutigdlo aserûtaunerujartorumârput. inuit nerssutitdlo aserugaunermik erĸugaussarumârput. “nuna aliasugdlune nakápoĸ inuit najugât, toĸulerpoĸ inuiait ĸutsingnerssait. nunalo ivdlernáipoĸ inungme atãne, inatsisit ĸângĩnarmatigik ilerĸugssat sanerĸútardlugit angeruserdlo isuanut ítugssaĸ uniortitdlugo.” (Is. 24, 4. 5).

tauva támartitsissorssûp inuit isumaĸalersíkumârpai ajunârutit tamáko Gûtimik kivfartũssissunit pissûsoralugit. Gûtimit ajorissagssángortítut pissũssut Gûtip inássutainut nâlagtuartunut pisíniarumârpât táukulo angnikitdliutigissamingnut tamanut píssutaunerardlugit. oĸaetoĸartalerumârpoĸ inuit Gûtimik narragtitsinerardlugit seĸernup uvdluanik nalinginautitsiníkut, ajortuliardlo tamána perdlungnik nagsataĸarsimanerarumârpât soraernaviángitsunik, seĸernup uvdluata ivdlernartitaunigssâ sukanganerussumik nâlagtitaunerulersínago, sapãmigdlo inatsisip inássutigissânik ilungersûtigingnigtut taimalo seĸernup uvdluanik atarĸissaĸarnigssamik sûjungnaersitsiniartut taiumârpait erĸigsivîtdliortitsissunik inuit Gûtimit iluarineĸalernigssãnik akornusîssunik timíkutdlo ítutigut atugarigsârnigssãnik akornusersuinerardlugit.

tupingnartuliorsinaussumik píssauneĸarneĸ anersâlerinikut malungniútartoĸ inungnut nâlagtarnermingnit Gûtimut nâlagkumanerussunut súniuteĸarumârpoĸ. anersât nalunaeruteĸartarnermíkut Gûtimit autdlartitaunerarumârput seĸernup uvdluanik narrugingnigtut támarsimaneránik pâsitíkiartordlugit, nunavdlo inatsisui Gûtip inatsisâtut nâlagtariaĸarnerarumârpait. silarssuarme gûtĩssuserssuaĸ ajûssârutigiumârpât, ilerĸordlungneruvdlo ingassássusiuta [299] seĸernup uvdluata nalingínarineĸarneranik píssuteĸarnera ilumôrnerarumârpât. navsuerutãnik ilagsingnigkumángitsut tamarmik ûmigineĸarnigssât sukangásaĸaoĸ.

Sãtanip naggámik Gûtip ínugtainut akiũnermine periausia tássa ĸilangme akiũnerssuaĸ autdlarneramiuk periauserisimassâ. taimane Gûtip nâlagauvfiata aulajáissusia nukigtorsarnerarpâ issertortumik aserorsarneĸarnigssâ tamaviârutigîtigalugo. nangminerpiardlo suliariniagkaminut íngilit ilumôrtuartut pissûtipai.

Gûtip piumássuseĸ nalúngeĸatigingnissuserdlũnît píngitsailíngisáinarpai. Sãtanivdle avdlatut támartíneĸ sapigkane tamatigut nãkigtaitsumik píngitsailiniartarpai píssauneĸarfigilerumavdlugit. sujôrasâriníkut píngitsailînikutdlũnît nalúngeĸatigingníssuseĸ nâlagkersorniartarpâ iluarerĸusârtardlunilo. tamána sujunertaralugo ilagîngne silamiunilo pissortaussut avĸutigalugit súnîniartarpoĸ, táukulo sulisíniartarpai inuit inatsisait Gûtip inatsisânut akerdliussut píngitsailîníkut maleruartíniartardlugit.

ilagikûtât nâggârtûssut Gûtip inatsisânik bîbilip ugpernarsautai ersserĸigsut narrugigunikik, tauva inuit bîbile najorĸutaralugo erĸúngitsumik ugperissaĸartutut ugpernarsautigssaĸartíngisatik nipangersísínaujumásavdlugit erinigísavât. mãnákut tamána takujumanago seĸúngersimagaluarunigdlũnît ingerdlavigssaĸ sanguvfigerêrpât kristumioĸatigît avdlat ássigalugit nalúngeĸatigingníssusertik túngavigalugo iliorumángitsut: uvdlormik pâvip ĸasuersârfigerĸussânik ilagsissaĸarumángitsut ĸinugineĸarnigssãnut ingerdlaviussoĸ.

ilagîngne nâlagauvfingmilo angutit nuimanerussut kátúkumârput inôĸatigîngne ássigĩngitsunik tamanik akigssarsisitsiníkut, kimigîserníkut píngitsailínikutdlũnît seĸernup uvdluanik atarĸissaĸalersíkumavdlugit. Gûtimit pigínauneĸartitáungínamik tamatuma taortigssânik inatsisitigut sukangassumik aulajangersagkat atorniarumârpait. nâlagkersuiníkut aserũsimanerup nâpertuivdluarnigssamik pingârtitsineĸ sagdlusuíssúmigdlo atarĸissaĸarneĸ pîartarpait; inuiungnitdlo iluarineĸarumavdlutik nâlagkersuissut inatsissartutdlo, agdlât Amerikame kivfáungíssuseĸarfiussume, inuiaĸatigît piumassât akueralugo inatsisiliorumârput seĸernup uvdluata ivdlernartitaunigssâta píngitsailĩssutigineĸarnigssânik. akornuserneĸartugssáungitsumik nalúngeĸatigingnissuteĸarneĸ taima akisutigisimassoĸ atarĸinêrúkumârpoĸ. katsorna akiũnigssame pruvfîtip oĸausîsa erĸûtíneĸarnigssât takujumârparput: “kũkôriaussarssûvdlo arnaĸ karnuutilerpâ autdlardlunilo kinguâgssaisa amiákue táuko Gûtip inássutuinik maleruaissut Jîsusivdlo nalunaiautânik pigingnigtut sorssugkumuvdlugit.” (sarĸ. 12, 17). [300]

Kapitel 35—igdlersûtigssaĸ isumangnaitsoĸ

“inatsisinigtoĸ, nalunaiaumigtoĸ! oĸautsimut tamatumúnga nalerĸútumik oĸalúngíkunik, tauva ĸaumanermik ilumioĸángínerat píssutauvoĸ.” (tuluit bîbiliánit nugtigaĸ). (Is. 8, 20). Gûtip ĸitornainut agdlagkat iluartut ajoĸersuinerdlugtut súnîniarneranut tarruvdlo anersâvisa támartitsissutut píssauneĸarneránut igdlersûtigssatut takorĸuneĸarput. ajortup periausigssat sût tamaisa atordlugit inuit bîbilimik ilisimassaĸalersínavêrsârpai, oĸausîsa ersserĸigsut sagdluliornine nalunaermássuk. Gûtip suliagssarititâ ũmarsarneĸarângat ajússutsip nâlagâ tamatigut ilungersorneruleraraoĸ, nalivtínilo Kristuse maligtigissailo naggámik akiorniardlugit tamaviâlivigpoĸ. katsorna támartitsiniarnerssuaĸ kingugdleĸ nagdliutísaoĸ. Kristusip akerâ issigititdluta erĸumîtsunik suliarissaĸarumârpoĸ. eĸutitaussumik íssuainerit sagdlusuíssut ássigingârumârmassuk agdlagkat iluartut najorĸutaritínagit ingmíkôrtíneĸ ajornarumârput. nalunaiautigissaĸ tupingnartuliardlo sûssordlũnît bîbilip nalunaiautigissânajorĸutaralugo misiligtariaĸásaoĸ.

Gûtip inássutânut nâlangniartut akerdlilerneĸardlutigdlo mitautigineĸarumârput. Gûtĩnavingme atasínaujumârput. misiligauvfigssame nagdliutilersume atasínaujumavdlutik Gûtip perĸussâ oĸausiane sarĸúmersitauneratut ilisimassariaĸarpât. Nâlagkap píssusia, nâlagauvfia sujunertarissailo erĸortumik pâsissaĸarfigalugit tamákunúnga nalerĸútumik iliorunik aitsât atarĸisínáusavât. bîbilip sagdlusuíssutaisigut anersãkut nukigtorsarsimángitsut akiũnigssarssuarme kingugdlerme atassortaĸarnaviángitdlat. tarnigdlit tamarmik ajornaitsũngitsumik misilingneĸarumârput: Gûte inungnit nâlangnerúsavara? akúneĸ aulajangîvfigssaĸ nagdliutilerêrpoĸ. Gûtip oĸausiata ĸaersuanut aulajaitsumut tungmarnerpugut? piarêrsimanerpugut Gûtip inássutai Jîsusivdlo ugperissâ aulajaitdluta igdlersúsavdlugit?

sáningassulingmut kikiagtugautínane Jîsusip ajoĸersugkane navsuiáupai toĸussugssaunerminik kingornalo ilivermit makínigssaminik, íngilitdlo najũput oĸausê isumáinut ũmatáinutdlo puiuíkiússagssángortísavdlugit. ajoĸersugkatdle timíkut ítumik rûmamiut ĸunutitsineránit aniguisitaunigssaĸ isumavdlûtigât, táussumalo isumavdlûtigissarpiarissamik nikanarsautigssamik toĸutaunigssâ erĸarsautigísavdlugo artorpât. oĸautsit erĸaimassariaĸagkatik puiorsi- [301] mavait, misiligauvfigssardlo nagdliungmat piarêrsimangitdlat. Jîsusip toĸunerata neriûtigissãnik arsârpai, sôrdlume tamána sujorĸutdingo nalunaerfigisimángíkai. sujuligtũme sujunigssaĸ uvavtínut taimatut ersserĸigtigissumik sarĸúmersitauvoĸ, sôrdlo Jîsusip oĸausîsigut ajoĸersugainut sarĸúmersitaussoĸ. misiligauvfiup naggatânut atassumik pissugssat uvdlutdlo angnikitdliorfigssat piarêrsautigineĸarnigssât ersserĸigsumik erĸartorneĸarput; kisiáne inugparujugssuit sagdlusuíssut pingârtorssuaĸ tamána pâsisimángingâramíko sarĸúmersitáungisáinarsimagaluarpatdlũnît pâsisimassakínerusimásángíkaluarput. ajortoĸ pigârpoĸ súniutigssaĸ sunalũnît tipaitsungnigssamut avĸutigssausínaussoĸ pîarniardlugo, angnikitdliorfigssardlo nagdliugpat piarêrsimásángitdlat.

Gûtip inuit mianerssorĸússutinik ima pingârtigissunik nagsíkângamigit, íngilinit ĸilaup nalâgut tingmissunit nalunaiautigititdlugit, tauva nangmineĸ erĸarsarsínaussutut pigínáussuseĸartitaussut tamaisa perĸuvai nalunaerutaussoĸ sianigerĸuvdlugo. nerssúmut ássinganutdlo patdlortut sujôranartumik pitdlagaunigssãnik mianerssorĸússutip (sarĸ. 14, 9-11), sujuligtûtit eĸiasuitsumik ilisimassagssarsiorfigineĸarnigssât kingunerissariaĸarpâ, nerssutip ássingata sũssusia pâsiniardlugo ĸanordlo ingalangneĸarsínaunigssâ ilisimasínaujumavdlugo. amerdlaneritdle siutitik sagdlusuíssúmut matussarpart oĸalugtualiáinaitdlo sâgfigissardlugit. Pauluse uvdlugssanik kingugdlernik takordlûgaĸardlune oĸarpoĸ: “ĸaĸugume ajoĸersût perĸigsinartoĸ ajorilerumârpât pilerigissamingnigdlo ajoĸersûtigssarpagssuarsiorumârdlutik.” (2 Tim. 4, 3). uvdlut tamáko nagdliuterêrput. inuit bîbilip sagdlusuíssutâ ajortiliuvdlunilo silamiorpalugtumut akerdliungmat; sagdluliatdlo kigsautigissait ajortup sarĸúmersítarpai.

Gûtile nuname ínugtaĸarumavoĸ bîbilimik bîbilĩnavingmigdlo ajoĸersuinermut tamarmut najorĸutagssatut ilungersûtigingnigtunik, bîbilĩnarmigdlo iluarsainigssamut sûssumutdlũnît túngavigssaĸarumassunik. angutit ilisimatût isumait, ilisimatusautitigut pâsissat, kristumioĸatigît navsuerutait aulajangersagaitdlũnît, tamákume armerdlaĸalutik ilagîgsoĸatigîngnit ingmingnut ima akerdliutigaut: tamákua ilât atauseĸ tamarmigdlũnît atautsimut kátutdlutik kristumiutut ugperissagssamut ugpernarsautigssatut ilagsissagssaunatik. ujoĸersũmik inássúmigdlũnît ilagsissaĸartínata tamatuma tapersersûtigssâtut mána ersserĸigsumik piumassarissariaĸarparput: “taima oĸarpoĸ Nâlagaĸ.”

Gûte sâgfigerĸunago inuit sâgfigissagssatut Diâvulup uparuartortunrpai. inuit nangminêrdlutik agdlagkanik iluartunik misigssuilersínavêrsârpai tássánga ĸanoĸ iliornigssamingnik pâsissaĸarĸunagit, kisiáne biskorpit, palasit ugperissugssunigdlo ilisimatût ajoĸersortig- [302] ssamigtut issigerĸuvdlugit súnîviginiartarpai. angutit pissortaussut taimáitut isumaliortausiánik nâlagkersuiníkut inuiagssuit piumassaminik súnîvigisínauvai.

Jîsuse tikiutdlune inũssutip oĸausianik oĸalûtigissaĸarmat inuit tusarumavdluartarpât, agdlâtdlo palasit akimanertatdlo ilarpagssuisa ugperât. kisiáne palasiuneĸ inuiaĸatigîngnilo sujuligtaissûssut aulajangersimáput ajoĸersûtigissâ atortugssautíkumanago. Jîsusimut únerdlûtigissagssanik ujardlernermingne saperssartuaraluarput, oĸausîsalo Gûtimit pissumik ilisimássuseĸardlutigdlo kimigtússusiat malugíngitsôrneĸ saperaluarpât, kisiáne tusartínagitdle erĸartũkumarêrpât. Mísiarsiuneranik ugpernarsautit ersserĸingnerpât narrugait táussumúnga ajoĸersugángorumanatik. Jîsusimik akerdlilersuissut tamáko angutáuput mêraunermingnit perorsagaunermíkut atarĸingâgait, táukulo nâlagarsiorfigivdluínásavdlugit sungiússisimáput, aperíputdlo: “sunauna píssutigalugo nâlagarissavta agdlagkanigdlo ilisimassortavta Jîsuse ugperíngikât? angutit ugperdluartut tamákua Kristusiugpat ilagsísángíkaluarpât?” súnînermíkut inuiaĸatigîngnik jûtinik ánáussissumik narrugissaĸartitsissut taimatut ajoĸersuissũput.

anersâĸ palasit nâlagaussutdlo tamákua anersârissât sule ĸavsîne Gûtimik mianeringnigdluarnerartune anersârineĸarpoĸ. sagdiusuíssut uvdluvtínut mákunúnga túngassoĸ pivdlugo agdiagkat iluartut nalunaerutât misigssorumángilât. pisũssusertik, atarĸissaunertik ilaussortaĸangârnertigdlo takorĸussarpait, sagdiusuíssutivdlo ilungersûtigingnigtue pîtsutut, ikigtuínaussutut, nikagissaussutut silamiunutdlo avigsârutigissamingnik ajoĸersûtiligtut issigissarpait.

Kristusip sujumut ilisimarêrpâ farisîarit agdiagkanigdlo ilisimassut akornáne píssusigssáungitsumik nâlagauniarneĸ inuiaĸatigît jûtit siámakâtíneĸarnerisigut soraernaviángingmat. pruvfîtisut takordlôrpâ inuit nâlagaisa nalúngeĸatigingnissuseĸ nâlagkersulerumavdlugo sulíssutigineĸarumârtoĸ ukiorpagssuitdlo ingerdlanerisigut perdlugtitsisimassoĸ ĸanoĸ suliarineĸarumârtoĸ. farisîarinut agdiagkanigdlo ilisimassunut ĸununaĸissumik sujôrasârutai sujulerssuissutdlo tagpîtsut tamáko malerĸunagit ínugtaussunut mianerssorĸússutai kinguârît tugdliussugssat oĸaorĸigsârniardlugit agdlagtorneĸarsimáput.

ilagîngne rûmaierissune palasit kisimik pisínautitáuput agdlagkat iluartut navsuiarsínáusavdlugit. Gûtivngôĸ oĸausia palasĩnarnit navsuiarneĸarsínaungmat inuínarnut erdligineĸarpoĸ. nauk iluarsaerĸingnerup agdiagkat iluartut inungnut tamanut túniúkaluarai, taimáitordle najorĸutarissagssap ilagît rûmalerissútaoĸ atortugssautitâta nâggârtoĸatigît akornáne ĸavsît nangminerssordlutik bîbilimik misigssuíngitsôrtípai. perorsagaussarput bîbilip ajoĸersûtigissâ [303] ilagîngnit navsuiarneĸarneratut ilagserĸuvdlugo, inoĸarpordlo tûsintilikûtânik navsuerutigissamingnut ilagîtdlũnît átavigissamik ilerĸumigtut ajoĸersûtigissãnut akerdliussumik ilagsissaĸarnigssamik ĸunugissaĸartunik, ilagsiniagagssaĸ agdiagkane iluartune ĸanordlũnît ersserĸigtigissumik sarĸúmersitaugaluarpat.

bîbile ajoĸersuinerdlugtut pivdlugit mianerssorĸússuterpagssuaĸaraluartoĸ ĸavsît tarnitik palasinut isumagitísavdlugit kajumigtarput. uvdluvtíne mákunane tûsintilikûtânik kristumiutut navsuertoĸarpoĸ ugperissamingnut avdiamik píssutigssaĸartitsisínáungitsunik, kristumiússutsimik ajoĸersortigissamik taima ajoĸersorsimangmatik. ánáussissup ajoĸersûtigissâ sianigíngingajagpât, oĸalũssissuvdle oĸausê ugperivdluínarĸigsârtarpait. oĸalũssissartutdle kúkusuitsûnerdiutik? ĸanoĸ tarnivut táukunánga ajoĸersorneĸartugssatut túniúsínauvavut ĸáumarĸutigssamik angatdlássissûnerat Gûtip oĸausianit pâsisimatínago? silamiut ingerdiavigissartagât ĸimásavdlugo ĸununermit ĸavsît ilisimatût malĩnartarpait, ilisimassagssardlo nangmingneĸ misigssorumángínamíko támarnartup ĸagssutânut napitivigtarput. sagdiusuíssutip nalivtínut túngassup bîbilime ersserĸigsumik sarĸúmersitaunera takuvât, Anersâvdlo iluartup bîbilip nalunaiautigissâ ilagigâ misigât, kisiáne palasiussunit akerdlilîssoĸarnera patsisigalugo ĸáumarĸut tunútarpât. poĸíssutsimíkut nalúngeĸatigingníssutsimíkutdlo ĸularungnaersitaugaluardiutik tarnigdlit táukua oĸalũssissup isumaliutânit avdiaussumik erĸarsarnigssartik ĸunugât, taimalo nangmingneĸ isumartik, nâgssáungitsumik pingârtitagssatik, inûp avdlap ugpíngíssusia, angneruniássusia erĸarsarĸârnanilo erĸartũssiniarnera píssutigalugit isumákîgínartarpait.

Sãtanip inuit avĸutigalugit tigussarissane ĸilerssorniardlugit periauserissartagai ĸavsîuput. inugpagssuit isumangnaitsumik pissarissarpai inungnik Kristusip sáningassulianut akeraussunik ikíngutingnâĸalersíkângamigit. ikíngutinut taimáitunut katíngatit sûgaluarpatalũnît: angajorĸât ĸitornaisaio ataĸatigĩssutait, áiparîngneĸ ikíngutigîngnerdlũnît, kingunera táunaujumârpoĸ. sagdlusuíssutip akeraisa píssauneĸarnertik nalúngeĸatigingníssúmut nâlagkersuiniutigssatut atortarpât, tarnigdlitdlo táukunanga súnîvigineĸartut pissugssáussusertik nãmagsísavdlugo ugperivdluagartigdlo nâpertordlugo iliorniásavdlutik nãmagtumik nangminerssorsínáussuseĸaratigdlo sapĩssuseĸángitdlat.

sagdiusuíssut Gûtivdlo oĸausia avigsârtitagssáungitdlat. bîbile atuarsínautitdlugo Gûte kúkussumik isumalingmik atarĸisínáungilarput. ĸavsît oĸartarput ĸanoĸ ugperissaĸarnerput soĸutáungínernrdlugo inûserissarput píssusigssamisut ĩnarpat, inûserissardle ugperissamit súnîvigineĸartarpoĸ. ĸáumarĸut sagdlusuíssutdlo pig- [304] ssarsiarisínautitdlugo tusásavdlugulo pâsiniásavdlugo pivfigssaĸ asiutikuvtigo ilumut narrugisimásavarput; târsiornigssaĸ ĸaumassumĩnigssamit iluarineruvdlugo ĸinersimásavarput tauva.

“avĸuteĸarpoĸ inûp iluarsorissânik, kinguligssâle tássa toĸumut avĸutaussut.” (úss. 16, 25). nalússuseĸ támarnermut ajortuliornermutdlũnît patsisiginiagagssáungilaĸ, Gûtip perĸussâ ilisimásavdlugo pivfigssaĸardluartitdlune. angalassup avĸusernit ardlagdlit nâpivfiat tikípâ, avĸusernit sumut ingerdiavigssaunere tamarmik nalunaeĸutserneĸarsimáput. avĸusernit nalunaerneĸarnere soĸutiginagit avĸut erĸortumik ingerdlavigissariaĸarsorissane ĸineruniuk erĸortumik ingerdlasorigaluardlune avĸutigssaĸ ingerdiavigissagssaríngisane ingerdlavigilersimavdlugo pâsiumârâ ilimanarpoĸ.

agdiagkanik iluartunik misigssuititdiuta anersãkut pigínáussutsivut tamaisa atordlugitdlo poĸíssuserput tamaviârtitariaĸarparput Gûtip itisûmik isumai inuit toĸujassut pisínaunerátut angnertutigissumik pâsiniarumavdlugit, kisiáne puiortariaĸángilarput mêrĸatut ilíkarumássuseĸ manigũssuserdlo ajoĸersugkap píssusigssaringmagit. bîbilime aperĸutit pâsiuminaitsut ilisimatusautinik pâsiniainerme periauserissartagkat atordlugit pâsissagssáungisáinarput. ilisimatusautinik pâsiniaissut ingmingnut tatigalutik pissarnerátut bîbile misigssulertariaĸángilarput, atualertariaĸarparputdle ĸinuníkut, Gûtimut tatigingnigdluta ilumôrdlutalo táussuma perĸussâ pâsiniarumavdlugo. Nâlagaĸ ornigtariaĸarparput manigũtumik ilíkarumassumigdlo anersâĸardluta ilisimássutigssamik aigdlerfigalugo. taimailiúngíkuvta íngilipiluit isumarput tagpîtdlisitdlugo ũmativut mángertisavait sagdlusuíssúmit súnîvigineĸarĸunata.

agdlagkat iluartut ingmíkôrtue ĸavsît ilisimatût nalunartûnerardlugitdlũnît pingâruteĸángitsutut ĸângĩnartagait Kristusip ilíniarfiane ilíniartitausimassunut tugpatdiersautigssaierujugssûvdiutigdlo ilisimássutigssaierujugssũput. ugperissagssanik ilíniarnertût ĸavsît Gûtip oĸausianik pâsisimassaĸardluángíneránut píssutaussut ilât tássauvoĸ issitik sagdiusuíssúmut inûnermingne maleruarumángisamingnut matussaramikik. bîbilip sagdiusuíssutâ pâsiumavdlugo ilisimassagssarsiortup poĸíssusia pingârnerunane ilumũssusia nâpertuivdluarnigssamigdlo ilumut erinigissaĸarnera túngavigissagssaunerussarput.

bîbile ĸinutínane atuartariaĸángisáinarpoĸ. Anersâp ivdiernartup pâsiuminartut pingâruteĸássusiánik pâsissaĸartísínauvâtigut sagdlusuíssúmigdlo pâsiuminaitsumik eĸutitsinavêrsârtísínauvdluta. ĸilaup íngilîsa suliagssarât ũmativut ima piarêrsásavdlugit Gûtlp oĸausia pâsisínãngorĸuvdlugo, tusarníssusianit kivdlingneĸarĸuvdluta, mianerssorĸússutainit súnîvigineĸarĸuvdluta neriorssûtinitdlo imarissainit nukigtorsarneĸarĸuvdluta. tugsinusiortutut ĸinu- [305] niartariaĸarpugut: “issíka uisíkit, inatsisivit pê tupingnartut takorĸuvdlugit.” ússernartut ajugauvfigissagssáungitsutut píssuseĸartûssârajugtarput ússerneĸartup ĸinunigssaĸ bîbilimitdlo ilisimassagssarsiornigssaĸ sumigínarsimagamigit Gûtip neriorssûtai erĸailertorsínaussángingmagit Sãtanilo agdlagkat iluartut sákugissainik sákulerdiune nâpísavdlugo piarêrsimángingmat. Gûtivdle pînik ajoĸersugaujumassut íngilinit pârineĸarput, pissariaĸarângatdlo inuit taimáitut sagdlusuíssúmik pissariaĸagarpiáinik íngilit erĸaisíkumârpait. taimailivdlune mána pissarpoĸ akeraĸ “aggerpat kûgssuartut supissutut Nâlagkap anersâta” akiúsavdlugo erfalassut amujumârpai (tugs. 119, 18; Is. 59, 19).

Jîsusip ajoĸersugkane ima neriorssorpai: “igdiersuissuvdle Anersap ivdlernartup, atâtap ativkut autdiartitagssâta, táussuma tamanik ajoĸersúsavâse, erĸaisíkumârpâsilo ilivsínut oĸauserissavnik tamanik.” kisiáne Kristusip ajoĸersûtâ pigiliuterĸârtariaĸarparput, Gûtip anersâta navialivfivtigut tamatumínga erĸaisísínáusagpatigut. Dâve oĸarpoĸ: “oĸautsisit ũmativne torĸortarãka ajortuliorfigiumanatit.” (Juán. 14, 26; tugs. 119, 11).

nâgssáungitsumik pingârtitagssamingnik erdligissaĸartut tamarmik ugpíngíssutsip akornusîniarneranut pigârtariaĸarput. sagdiusuíssutip túngavigpiarissai sãssúneĸarumârput. nalivtíne ugpíngíssutsip mítatigingningnera aserûtigssamigdlo ajoĸersûtai nigorsimajuarneĸ ajornarput. Sãtanip ússîniutine inungnut ássigĩngitsunut tamanut nalerĸútúngorsarpai. ugpíngitsoĸ mitautigingningnikut ĸuiasâriníkutdlũnît sãssútarpâ, perorsagaunerussordlo ilisimatusautinut túngassutigut erĸarsariatâtdlarĸíssutsíkutdlo akornusersorniartarpá, tamatigut agdlagkat iluartut tatiginêrúnigssât nikagineĸarnigssâtdlũnît sujunertaralugo. inûsugtuarĸat agdlât misiligtagakíkaluardlutik kristumiússutsip najorĸutagssainik túngaviussunik ĸularissaĸarneĸ siaruartertarpât, inûsugtorpatdiangnerdlo tamána ĸarssupigtûgaluardlune súniuteĸartarpoĸ. ĸavsît tássûna sujuaissamik ugperissât ĸuiasârutigilersarpât anersârdlo sáimáussissoĸ asigssulersardlugo. (Epr. 10, 29). inuit ĸavsît silamiunut atarĸinautigssatut pivdluautigssatutdlo neriunartûsimagaluartut ugpíngíssutsip siláinâne aserũnartume aserugaussarsimáput. inûp poĸíssusĩnânik túngavigissaĸardlutik Gûtip ilisimássusia ikiortiginago nalunartunik Gûtip pînik navsuiaisínausoralutigdlo sagdiusuíssúmut apũsínausorissut tamarmik Diâvulup ĸagssutainut napitítarput.

silamiut oĸalugtuarineĸarneráne uvdlut ilungersornarnerpât tnûvfigâvut. nuname najugagdlit miliûniligpagssuit ĸanoĸ pineĸarnigssât piârtumik aulajangerneĸartugssauvoĸ. uvagut nangmineĸ sujunigssame pivdluarnigssarput tarnigdlitdlo avdlat ánássutigssât mãnákut ĸanoĸ iliarnivtínut túngavoĸ. sagdlusuíssutip anersâvanit [306] ajoĸersorneĸarnigssaĸ pissariaĸarparput. Kristusimik malitaĸartoĸ kinalãnît aperissariaĸarpoĸ: “Nâlagaĸ, ĸanoĸ iliorĸuvinga?” îsíngíniarníkut ĸinuníkutdlo Nâlagkamut manigũtariaĸarpugut; oĸausia isumaliutigivdluartariaĸarparput, pingârtumik erĸartũssúmut túngassutigut. Gûtip pîsigut itisûmik ûmássusilingmik misiligtagagssarsiortariaĸarpugut. pivfigssamik angnikínerpâmigdlũnît asiutitagssaĸángilaĸ. erĸavtíne pingârdluínartunik pissoĸartarpoĸ; Sãtanip najugâ angákuarfigissaĸ najorparput. sineĸinase, Gûtip pigârtue ukorsê! akerĸat erĸavsíne ĸamavâse súkutdlũnît ĸasúkardlusilũnît uernaleruvse sãssutdlusilo pissariniardluse.

ĸavsît Gûtip tungânut píssusigssartik pâsinerdlugtarpât. ajortuliaringisatik tamaisa ajugausimârutigissarpait ajúngitsuliorneritdlo Gûtip perĸussai sulíssutigíngitsûgkatik puiortardlugit. Gûtip nautsîviane orpeĸarnera nãmángilaĸ, isumavdlûtigissâtut paormanik inerititaĸartariaĸarput. sáimáunermigut nukigtorsardlugit ajúngitsulianik suliarisínaussamingnik suliaríngitsûgáinut akissugssautípai. ĸilaup magpersigautaine nunamik iluaĸutigssángortitsíngitsutut agdlagtugáuput. (Lúk. 13, 7). inuitdlũnît taimáitut neriûtigssaĸángivigsũngitdlat. asangnigtuartup Gûtip sáimáuneranik atornerdluisimassut nagdligingningneranigdlo sianigissaĸángitsut sule avâgingnigtumik oĸalugfigai. taimáitumik oĸarpoĸ: “eĸêrit, sinigtutit ûmâ, toĸussunit makitdlutit, Kristusivdlo ĸáumarsásavâtit. taimáitumik mianerssorĸigsâritse saĸivdluarniardluse, ilisimaitsutut pínase ilisimatûtutdle. uvdlutdlo pigínauvfiussut asiutínavêrsigik, uvdlut ajormata.” (Evf. 5, 14-16).

misiligauvfigssaĸ nagdliugpat Gûtip oĸausianik inûnermingne najorĸutarissaĸarsimassut sarĸúmersitaujumârput. aussaunerane orpît ĸorsûjuartartut orpîtdlo avdlat ássigĩngíssuteĸangârtángitdlat, ukiûneratale anorerssue pitorarângata ĸorsûjuáinartut avdlángortángitdlat, orpeĸataile pilutaerútardlutik. taimatut sagdlussumik kristumiutut navsuertoĸ ímaĸa ilumut kristumiussunit ingmíkôrtitausínaungíkaluarpoĸ; pivfigssardle ássigĩngíssutsip nalunarungnaerfigssâ nagdliutilivigpoĸ. akerdlilîssoĸalerdle, ugperissagssarsiorníkut tagpîtdlisitauneĸ ĸinugingningnerdlo atûtilerĸigdlit, tauva ugpertûssârtup ilungersúngitsuvdlo ugperissaĸ iperarumârpât; ilumutdle kristumiûssup ugpernera ilungersornerujumârpoĸ, ĸaersututdlo aulajaitdlune ugperdluarnerujumârpoĸ uvdlutdlo atugarigsârfiussune neriugsimanerminit aulajáinerussumik neriûteĸardlune. [307]

Kapitel 36—mianerssorĸússutit núngutât

“kingornalo takuvara íngile avdla angisûmik pigínáussuseĸartoĸ ĸilangmit arĸartoĸ, ĸaumaneranitdlo nuna ĸáumarsaguvoĸ. nipinilo nipigtortitdlugo tordlulavoĸ oĸardlune: úpípoĸ, úpípoĸ Bâpale angisôĸ, anersâpiluitdlo najugarilerpât, anersâtdlo mingugtût tamalât parnaerússauvfigilerpât, tingmíssatdlo mingugtût ûminartutdlo tamalât parnaerússauvfigilerpât!” “nipilo avdla tusarpara ĸilangmit oĸartoĸ: táussumánga anigitse, ínugtáka, ajortaisigut peĸatigileĸinavase, perdlûtigssainigdlo pineĸaĸinavuse.” (sarĸ. 18, 1. 2. 4).

agdlagsimavfiup tamatuma sujunigssame Bâpalip úpínigssâ kapitalit 14-iáne (sarĸ. 14, 8) íngilip áipânit nalunaerutigineĸartoĸ áipagssânêrneĸartugssatut uparuarpâ, tássûnalo aserũsimanerit nalunaerutip 1844-me nalunaerutigineĸarĸârneranit Bâpalime inuiaĸatigîngnut ássigĩngitsunut erĸúneĸarsimassut ilángutdlugit nalunaiautigineĸarput. silamiut ugperissaĸarnermut túngassumik píssusiat tamatumûna oĸalugtuarineĸartoĸ ánilârnardluínarpoĸ. sagdlusuíssúmik narrugingningnerit tamardluínarmik inungnik taggaringnerussumik târsiortitsíput ũmatainigdlo mángertitsineruvdlutik, kîsalo ugpíngíssutsip malartitagssáungitsup igpiliugâta tunuane ĸimâvfigssarsiorumârput. Gûtip perĸússutâ mianerssorĸússutâlo soĸutiginago inatsisit ĸulit ilât tugdlâriuarumârpât, kîsalo inatsímik tamatumínga ivdlernartitsiumassut ĸinuginialerumârpait. Kristuse ilagínarneĸartarpoĸ oĸausîsa ínugtaisalo nikagineĸarnerisigut. ilagĩkûtât anersâlerissut ajoĸersûtainik ilagsissaĸaleriartortitdlugit uviniussumik ũmatilingnut kigaitdlagsautit pîarneĸariartorput, kristumiututdlo navsuerutaussoĸ ĸagdlersautíngorumârpoĸ gûtĩssusermik sualungnerpâmik issertûtaussoĸ. anersât sarĸúmerneránik ugperissaĸarnerup anersât támartitsiniartut Diâvuluvdlo ajoĸersûtai angmáukumârpait, tamatumûnalo íngilipiluit ilagĩkûtât súnîvigilerumârpait.

tamatumínga sujuligtût taimane sarĸúmiúneĸarmat, Bâpale pivdlugo oĸauseĸarpoĸ: “ajortáime ĸilangmut apigsíput, iluaitsuliornerilo Gũtip erĸaivai.” (sarĸ. 18,5). ajortigssane nãmagtisimavai aserorneĸarnigssamigdlo erĸugaugalugtualerdlune. Gûtile Bâpalime sule ínugtaĸarpoĸ, pitdlautigssamigdlo autdlartitsisínane, ilumôrtut táuko kalerríniarpai Bâpalimit anerĸuvdlugit “ajortaisigut peĸati- [308] gileĸinangmássuk, perdlûtigssainigdlo pineĸaĸinangmata.” tássa sujunertarineĸartoĸ íngilip ĸilangmit arĸartup, ĸaumaneranitdlo nuna ĸáumarsagaussup niperssuarmigdlo Bâpalip ajortainik tordlulassup, nalunaerutâtigut. táuname tordlulavoĸ: “táussumínga anigitse, ínugtáka!” nalunaiautit táuko íngilip pingajugssãnik nalunaerutânut atassut, naggatâmik nunarssûp inuinut mianerssorĸússutáuput.

píssutsit silamiut iserfigiumâgait ĸununardluínarumârput. silamiut píssaunigdlit kátúkumârput Gûtip ínugtai inatsisânut nâlagtut ima perĸússuteĸarfigalugit: tamarmik “mikissutdlo angisûtdlo pisûtdlo pîtsutdlo kivfáungitsut kivfaussutdlo” (sarĸ. 13, 16) ilagît ilerĸorerĸussât nâpertordlugo sagdlussumik sapâtigititaĸ ivdlernartûtísagât. tamatumúnga nâlagkumángitsut nâlagauvfingmit pitdlarneĸartugssatut erĸartũssaussarumârput, kîsalo toĸutagssángortitaunigssât norĸáissutigineĸartalerumârpoĸ. igdluatungânĩpoĸ Gûtip inatsisâ píngortitsissup sapâtânik ivdlernartitserĸussissoĸ; tamatumûna nâlangnigssaĸ piumassarineĸarpoĸ uniorĸutitsissutdlo kamáuneĸarnigssât sujôrasârutigineĸardlune.

kinalũnît píssusiussoĸ tamána ilisimavdluardlugo Gûtip inatsisânik tungmagaĸartoĸ inuitdlo perĸússutigissãnut nâlagkumanerussoĸ, táuna nerssúmit ilisarnaĸutsersípoĸ, ilisarnaĸutserneĸásaordlo Gûtimut nâlagkumángitsup píssauneruvdle nâlagkumavdlugo ĸinigkame ilisarnaĸutânik. ĸilangmit mianerssorĸússut imáipoĸ: “kialũnît nerssut ássingalo patdlorfigigunigit ĸaormigutdlo agssangmigutdlũnît ilisarnaĸutsersikune, táunátaoĸ vĩnimik kamáumik Gûtip pianik akoĸartínago ermutsimut kamangnerata pianut imísavoĸ.” (sarĸ. 14, 9. 10).

kisiáne atauserdlũnît Gûtip kamangneranit erĸugáusángilaĸ sagdlusuíssut táussumúnga sarĸúmiúneĸarêrtinago narrugineĸarêrtínagulo. ĸavsît sagdlusuíssut uvdluvtínut mákunúnga túngassoĸ tusásavdlugo pivfigssaĸartitausimángisáinarput. inatsisit sisamâta maleruarneĸartariaĸarnera pivdlugo erĸortumik ĸáumarsagausimángisainarput. Gûtip ũmatinik tamanik ilisaringnigtup patsisigissanigdlo tamanik misigssuissup kinalũnît sagdlusuíssúmik pâsissaĸarumassoĸ agssortũssutigineĸartup sũssusianut túngassumik támartitaorĸúsángilâ. inássutaussoĸ ínugtanut tagpîtdliortitaussunut píngitsailíssutigineĸásángilaĸ. inuit tamarmik nãmagtumik ĸáumarsagaujumârput pâsisimangnigtumik ĸinigaĸarsínaorĸuvdlugit.

sapât nâlássusermut misiligússuángorumârpoĸ, tássauvorme sagdlusuíssut pingârnerussumik agssortũssutigineĸartoĸ. inuit naggámik misilingneĸalerpata Gûtimut kivfartũssissut táussumûnga kivfartũssíngitsunit ingmíkôrtitaujumârput. sapâtip sagdloĸítautip inuit inatsisáinut nâpertũtumik inatsisitdlo sisamãnut akerdliussu- [309] mik ivdlernartitaunera ersserĸigsumik píssaunermut Gûtip akerarissânut ilumôrnermik navsuerutáusaoĸ, sapâtivdle Gûtip inatsisânâpertordlugo ivdlernartitaunera píngortitsissumut nâlangnermut nalunaerutaujumârpoĸ. inuit ilait silamiut pissortáinit ĸunutitaussutut ilisarnaĸutsersitdlugit. tássa nerssúmit ilisarnaĸutsersitdlugit, ardlaisa Gûtimut nâlangnigssartik ĸinerumârpât taimalo Gûtip ilisarnaĸutânik naĸíssusertíkumârdlutik.

ĸangarssuardle ukiorpagssuit ingerdlanerisigut Gûtip kivfane autdlartítarsimavai ajortuliorneĸ silamiune ilagîngnilo pitdlarumavdlugo. inuitdle únersiutigingnigtumik oĸalugfigineĸarnigssartik kigsautigissarpât. sagdlusuíssut akoĸarnane minguitsoĸ iluaríngilât. iluarsaerĸingniat ĸavsît sulilernermingne aulajangertarsimáput ilagît inuiaĸatigîtdlo ajortuliainik agssuarissaĸarnigssamingne misigssorĸigsârumavdlutik. neriugtarsimáput kristumiûvdluartutut inûseĸardlutik maligagssiuinermíkut ínugtaussut bîbilip ajoĸersûtigissáinut utertísínáusavdlugit. Gûtivdle anersâvata tikítarpai kúngíp gûtîtsup ínugtaussutdlo tunússisimassut ajortuliait pitdlarĸuvdlugit, sôrdlo Eliarse iliortoĸ, bîbilivdlo ersserĸigsumik oĸauserissai nalunaiautigíngitsôrsínáungilait — ajoĸersûtigissagssat nangmingneĸ sarĸúmersíkusúngíkaluagkatik. tamaviârtitáuput sagdlusuíssut ilungersortumik oĸalûtigísavdlugo tarnigdlitdlo navianartorsiutigissait uparuásavdlugit. kingunigssai ĸunuginagit oĸautsit Nâlagkamit oĸausersiarissatik oĸalûtigait, ínugtaussutdlo piumángíkaluarângamik mianerssorĸûssut tusartariaĸartarpât.

íngilit pingajuata nalunaerutâ taimatut nalunaerutigineĸarumârpoĸ. sákortunerpâmik sarĸúmersitauvfigssâ nagdliugpat Nâlagaĸ suliumârpoĸ ikiortigissane nikanarnerpât avĸutigalugit kivfagssamisutdlo túniúsimassut erĸarsautai sujulerssordlugit. sulissugssat píkorigsarneĸarumârput Anersâp ivdlernartup tanitsinera avĸutigineruvdlugo ilíniartitaunerdlo angnikínerussumik avĸutigalugo. angutit ugperdlutigdlo ĸinussartut autdlartitaujumârput oĸautsit Gûtimit oĸausersiatik ilungersortumik oĸalûtigiartûsavdlugit. Bâpalip ajortuliai sarĸúmersitaujumârput. nâlagauvfiup pissortai ikiortigalugit ilagît ilerĸorerĸussainik maleruartitsinerup kingunipilue, anersâlerissut akuliúnerat, pâvíkut issertortumik pilertortumigdle sujumukarnerat — tamarmik sarĸúmersitaujumârput. mianerssorĸússutitigut ilungersornartutigut tamákunatigut ínugtaussut itertitaujumârput, inuitdlo tûsintiligpagssuit taima oĸalungnermik tusagaĸángisáinarsimassut tusâjumârput. tupigusûtigssamingnik tusarumârpât ilagit tássaungmata Bâpale, úpísimangmatdlo támarnerpagssuane ajortuliarpagssuanilo píssutigalugit, sagdlusuíssutdlo ĸilangmit nagsiússarsiarissnne narrugisimangmago, tauvalo ajoĸersortigisimnssatik ornigdlugit ilungersortumik aperigpatigik tamáko [310] ilumut taimáinersut, tauva palasiussut neriunartumik sujuligtuiumârput ersinerat tugpatdlersarumavdlugo tarnivdlo nalúngíssusia itertitaussoĸ ernumajungnaerĸuvdlugo. ĸavsîtdle inuínait oĸartugssáussusiat nãmagiumásángigpássuk mánalo tusarumásangmássuk “Nâlagaĸ taima oĸarmat”, taimáitumik oĸalũssissartûssut farisîarit ĸanga oĸartugssáussusertik ĸularineĸalermat iliornerátut nalunaerut Sãtanip suliâtut únerdlûtigiumârpât, inugpagssuitdlo ajortigdlit kamagsarumârpait nalunaerúmik oĸalûtigingnigtut mitautigerĸuvdlugitdlo ĸinugissarĸuvdlugit.

akiũneĸ siaruariartortitdlugo inuitdlo erĸarsautait Gûtip inatsisânut tungmagaussumut sangmitíneĸaleriartortitdlugit Sãtane tamaviâleriartorumârpoĸ. píssauneĸarnerup nalunaerutip ilagissâta akerarissai narragtĩnarumârpai. palasiussut tamaviâvigdlutik ilungersorumârput ĸáumarĸut iserfigssaĸarĸunago pârissamingnigdlo ĸáumarsaerĸunago. sákugssausínaussut atortorisínaussatik sût tamaisa atordlugit aperĸutit pingârtut tamáko oĸaloĸatigĩssutigineĸarungnaersíniarumârpait.

ilagît silamiut pissortait píssauniligssuit ikiortigssarsiarinialerumârpait, taimailiornermingnilo katûgdlit nâggârtutdlo peĸatigîgkumârput. seĸernup uvdluata ivdlernartitaunigssâ píngitsailĩssutiginiardlugo ilungersûtigingningneĸ aulajangersimanerujartordlunilo sapĩnerulersitdlugo Gûtip inatsisânut nâlagtut akerdlilerniardlugit erĸartũssissut ikiortiginiarneĸalerumârput. akilîsitaunigssamik parnaerússaunigssamigdlo sujôrasârneĸarumârput ilaitdlo pingârutilingnik atorfinigtitaunigssamik akigssarsiagssanigdlũnît avdlanik neriorssorneĸarumârput ugperissartik isumákêrumaguníko. aulajaitsumigdle akíssutigssât imáikumârpoĸ: “támarsimanerput Gûtip oĸausiagut takutisiuk,” tássa ássinganik atugaĸartitdlune Lutherip akíssutigissâ. erĸartũssissunut savssartitaussut sagdlusuíssut sákortûmik igdlersorumârpât, tusartutdlo ilait aulajangîssariaĸarumârput Gûtip inássutai tamaisa nâlagkumavdlugit. taimailivdlune ĸáumarĸut tûsintiligpagssuarnut sagdlusuíssutinik tamákunínga ilisarssísángíkaluartunut sarĸúmiússaujumârpoĸ.

Gûtip oĸausianut nâlarĸigsârniarneĸ pikigtitsinertut iliorfigineĸarumârpoĸ. Sãtanimit tagpîtdlisitauvdlutik angajorĸât ĸitornartik ugpertoĸ sukangavfigiumârpât, ítûssuvdlo ningiûssuvdlũnît kivfaĸ Gûtip inássutânut nâlagtoĸ ĸunutíniarumârpât. píssusigssâtut asangningnigssaĸ pêrukúmârpoĸ mêrĸatdlo kingornússissugssaujungnaersitauvdlutik ilaĸutarîngnit autdlartitaussarumârdlutik. Paulusip oĸausê erĸûtíneĸavigkumârput: “Kristusime Jîsusime Gûte mianeralugo inûjumassut tamarmik ĸinugineĸásáput.” (2 Tim. 3, 12). sagdlusuíssutip ilungersûtigingnigtuisa seĸernup uvdluata sapâtigineĸarnigssâ nâlagkumángigpássuk ilait purnaerússaujumâr- [311] put ilaitdlo inugsiatut pineĸarumârdlutik. tamána inûp isumaliortausianut mãnákut ĸularnardluínartutut íkaluarpoĸ; kisiáne Gûtip anersâvata kigaitdlagsainera inungnit pêrsitaugpat Sãtanimitdlo nâlagkersugaulerpata, táussuma Gûtip inássutai ûmigingmagit tupingnartunik pissoĸartarumârpoĸ. ũmatigdlit nãkigtáisínaussaĸaut Gûtimut mianeringningneĸ asangningnerdlo pêrúkângata.

anorerssuaĸ ĸanigdlilerpat, inugpagssuit íngilip pingajugssãnik nalunaerutânut ugpilersimassut, sagdlusuíssúmutdle nâlangnermut ivdlernarsarneĸarsimángitsut, avdlamik isúmertugssáuput akerdliussunut ilángutdlutik. silarssuarmut akuliúníkut táussumalo anersâvanut peĸataulerníkut táuko, silarssuarmik taimâgdlât pingârtitsissutut, isumaĸangajalersugssáuput, misiligauvfigdlo nagdliugpat oĸínerussoĸ atarĸineĸarnigssamut atassoĸ ĸinísavdlugo. angutit píkorigsut oĸatdlorigsutdlo, sujornatigut sagdlusuíssúme nuánâruteĸarsimagaluit, mãna pigínáussusertik atulísavât tarninik pututitsiniardlutik támartitsiniardlutigdlo. sujornatigut peĸatigisimassatik akerdlerinerpaussarilísavait. sapãmik ivdlernartitsissut erĸartũssivingmut savssartíneĸarpata ugpernertik igdlersúsavdlugo, táuko támarsimassut Sãtanip únerdlũssiniarnermine sákugivdluarnerpaussugssauvai, erĸúngitsumigdlo oĸauserissatigut perrôrtitsiniarníkutdlo, nâlagaussut táukunúnga kamagsârniásavdlugit.

ĸinugissaunerup nalâne tamatumane Nâlagkap kivfaisa ugpernerat misilingneĸarumârpoĸ. ilumôrdlutik mianerssorĸússut nalunaiautigisimavât Gûte oĸausialo kisîsa tunâralugit. Gûtip anersâta ũmataisigut súnîvigisimavait oĸalugtariaĸalersitdlugit. iluartumik ilungersorneĸ kajumíssutigalugo Gûtimitdlo sákortûmik kajumigsârneĸardlutik suliagssartik suliarilersimavât kingunigssai isumaliutiginagit, Nâlagkamitdlo oĸausersiatik ínugtaussunut oĸalûtigissarsimavait. timikut ítumik iluanârutigssartik sujunertarinago atarĸissaunertik inûnertigdlũnît erdligissarsimángilait. sukangassumigdle mitautigineĸaierdiutigdlo ĸinugissaulerunik ilait uípatdlerdlutik nivdlerumârput: “oĸautsivta kingunigssai ilisimasimagaluaruvtigik nipangersimásagaluarpugut.” angnikitdliûtinik kaujatdlagáuput. Sãtanip sákortûmik ússerniartarpai. suliagssaĸ autdlarnigât pigínauneĸarneránut nalerĸiutdlugo artornardluínartutut ípoĸ. nungutitaunigssaĸ navianartorsiutigât. kajumigdluínássuseĸ misigissaraluat pêrúpoĸ. kisiáne tunuariarfigssaĸángitdiat. taimailigpat saperdluínalerfingmingne Gûte ĸimâvfigiumârpât ajugaĸángitsumit píssagtitaujartordlutik. erĸaiumârpât oĸautsit oĸauserisimassatik nangmingneĸ oĸauseríngíkitik, tássaussutdle mianerssorĸússúmik oĸariartortitsissup oĸausê. Gûtip sagdlusuíssut ũmatimingnut íkungmago sarĸúmiutíngitsôrneĸ sapersimavât.

ukiorparujugssuit ingerdlanerine Gûtip angutitai taimatut misi- [312] lingneĸartarsimáput. Wickliff, Hus, Luther, Tyndale, Baxter Wesleylo ersserĸigsaissũput ajoĸersûtigissagssat tamarmik bîbilíkut misiligtariaĸarneránik, oĸartarputdlo bîbilip ajorissai tamaisa narrugissarumavdlugit. angutit táuko sukangaĸissumik ĸinugineĸarput, kisiáne sagdlusuíssut oĸalûtigiungnáingilât. ukiune ássigingitsune sagdlusuíssutit ilât naligissamut nalerĸútoĸ Gûtip ínugtaisa pissariaĸarneratut ilungersûtigineĸartarsimavoĸ. sagdlusuíssut nutâĸ tamatigut kigdlormôrneĸ, ûmigssuineĸ akerdlilînerdlo avĸutigalugît sujumukartitaussarsimavoĸ, sagdlusuíssutivdlo ĸáumarĸutânit ĸáumarsagaussut ússernartorsiortitauvdlutigdlo misilingneĸartarsimáput. Nâlagkap inuit sagdlusuíssúmik ingmíkut ítumik tunissarpai píssusiussut nâpertordlugit pissariaĸalerângat. kina sapîsersínauva oĸalûtigineĸarnigssâ pinaiserfigísavdlugo? kivfane perĸuvai sáimáunerup kingugdlermik ĸaerĸússutâ silamiunut oĸariartûtigerĸuvdlugo. tarnitik navianartorsiortíkumángíkuníkik nipangersimáinarneĸ saperput. Kristusip autdlartitai kingunerineĸartugssat uníssutigineĸ saperpait. suliagssarititaussoĸ suliarissariaĸarpât kinguneralo Gûtimut isumagissagssángortitdlugo.

akerdlũîneĸ sákortusiartortitdlugo Gûtip kivfai angnikitdliorĸigkumârput. angnikitdliorfingmik pilersitsisimassutut misigiumârput. kisiáne tarnip nalúngissusiata Gûtivdlo oĸausiata pâsitíkumârpai erĸortumik iliorneránik, misiligaujuaraluardlutigdlo atúsavdlugit nakússagtitaujumârput. akiũneĸ ĸanigdliartordlunilo sákortusiartorumârpoĸ, ajornartorsiutitdlo agdliartorumârput. navsuerutât imáipoĸ: “Gûtip oĸausia avdlángortísavdlugo ĸunugârput, inatsisâ iluartoĸ avigsínáungilarput ilâ pingârtutut ilâlo pingâruteĸángitsutut oĸautigísavdlugo, tamatumûna silamiunit iluarineĸarumavdluta. Nâlagkap kivfartũssavta aniguisísínauvâtigut. Kristusip píssaunerit silamiûssut ajugauvfigisimavai, uvagutdlo silamiut ajugauvfigineĸarêrsimassut ĸunugísagaluarnerpavut?”

ĸinugingningneĸ avdlángorartunik píssusilik ingerdláneĸartuarumârpoĸ Sãtane kristumiússuserdlo ûmássuseĸaratdlartitdlugit. kialũnît Gûte kivfartũsínáungilâ târtup katerssârssuinit akerartorneĸalísanane. íngilipiluit sãssukumârpait súnînerata pissagssaraluamingnik arsâlermatik. inupiluit iligiumârpait maligagssiuinera nangminermingnut agssuardliutaungmat, pilerinartunigdlo ússerniarumârpât Gûtimit avigsârtíkumavdlugo. ússernartorsiortitsinerit kinguneĸángíkângata nalúngeĸatigingníssusia píngitsailiniarumârpât.

íngilit pingajuata nalunaerutânik nalunaeĸataussup íngilip nâlangnássutsimigut nuna tamât ĸáumarsásavâ. tássûna silarssuaĸ tamákerdlugo sulinigssaĸ sákortungârtugssaĸ sujuligtûtigineĸarpoĸ. 1840-1844-me adventisiorneĸ Gûtip píssauneĸarneranik nuáningârtumik sarĸúmersitsineruvoĸ; íngilip sujugdliup nalunaerutâ silar- [313] ssuarme ajoĸersuiartortitaĸarfingnut tamanut oĸariartûtigineĸarpoĸ. nunaĸarfîtdlo ilaine soĸutigingnilerneĸ nuname sumilũnît ukiut 1500-gdlit kingornagut angnertunerpausimassoĸ pilersitauvoĸ. íngilitdle pingajuata mianerssorĸussinerane ingerdlatsinigssaĸ sule angnertunerujumârpoĸ.

sulinerujumârpoĸ pînsip nagdliútuane suliarineĸartup ássinga. sôrdlo “sialuit piârtut”, anersâp ivdlernartup îvangkîliup autdlartínerane túniússaussut siaruartigkat pútúsínaorĸuvdlugit, taimatut “sialuit kingorĸutsissut” torarumârput naggatâne katerssugagssat ineriterĸuvdugit.

îvangkîliup suliarssua nãmagsineĸásaoĸ Gûtip nukingata sarkúmersíneĸarneranik, táussuma autdlarĸautânit ilisarnautigissânit inornerúngitsumik.

ungagingningnermit iluartumit ĸaumassunik kînaĸardlutik Gûtip kivfai tuaviordlutik angalaorumârput ĸilangmit nalunaerut oĸariartûtigissardlugo. mianerssorĸússut nunarssuaĸ tamákerdlugo nipinit tûsintiligpagssuarnit akisuatíneĸarumârpoĸ, náparsimassut ajorungnaertitaujumârput, ugpertunísaordlo nalunaeĸutinik tupingnartulianigdlo pissoĸartarumârpoĸ. Sãtanísaoĸ sagdlup tupingnartuliaisigut suliumârpoĸ ingnermigdlo nunamut agdlât inuit tákuáne nákartitsivdlune. (sarĸ. 13, 13). taimatut nuname najugagdlit aulajangîssariaĸartitaujumârput.

nalunaerut agssortũssutitigut pivatdlârnane Gûtip anersâta itisûmik ĸularungnaersitsineragut sujumukartitaunerujumârpoĸ. agssortũssutit navsuiautitdlo sarĸúmersitausimáput. siaruartigagssat siaruarterneĸarumârput, mãnalo sivkerdlutigdlo paormanigkumârput. atuagagssiat ajoĸersuiartortitanit siaruarterneĸarsimassut súniuteĸarsimáput, kisiáne inugpagssuit isumaliortautsimíkut nãmagtumik pâsísavdlugo nâlásavdlugulũnît akornuserneĸarsimáput. mãnákut ĸaumanerup ĸíngornere tamane apũkiartorput. sagdlusuíssutip ersserĸíssusia pâsineĸarpoĸ, Gûtivdlo ĸitornaisa ilumôrtut ĸilerssûtigissatik kigtoralerpait. ilaĸutigissanut ilagîgsoĸatigîngnutdlũnit atássutigissatik uníssutigisínaujungnaerpait. sagdlusuíssut avdlanit tamanit erdlingnarneruvoĸ. píssaunerit sagdlusuíssúmut akerartuissut ĸavsît kátúsimagaluartut, taimáitordle inugpagssuit Nâlagaĸ iligiumavdlugo aulajangersimáput. [314]

Kapitel 37—uvdlut angnikitdliornartut

“taimailissúkut Miggaitdle nâlagaunerssuaĸ táuna pingârtoĸ ínugtangnik igdlersuissoĸ .pigínãngorsarumârpoĸ, uvdlut angnikitdliornartut nagdliúkumârmata, inoĸalerĸârneranit uvdlutdlo táuko tikitdlugit ásseĸarsimángitsut. taimailissúkut ínugtatit aniguiumârput, tamarmik magpersagkane agdlagsimassut.” (Dân. 12, 1).

íngilit pingajuata nalunaerutâ naggaserneĸarpat sáimáunerup nuname najugagdlit ajortigdlit ĸaerĸujungnaerumârpai. Gûtip ínugtaisa suliartik nãmagserêrsimásavât. “sialuit kingorĸutsissut”, “uvdlut inũmarigsiviussut Nâlagkap kînânit” pigssarsiarerĩsavait (Hús. 6, 3; ap. sul. 3, 19) pivfigssamutdlo misilingneĸarfigssamingnut piarêrsimásavdlutik. íngile nunamit uterdlune nalunaerumârpoĸ sulinermine inerdlune; silamiut naggámik misilingneĸarsimalísáput Gûtivdlo inássutainut nâlagsimassut tamarmik “Gûtip ûmassup naĸitsisânik” naĸíssusertísimásáput (sarĸ. 7, 2). Jîsusip ivdlernartũme matuma áipâne piarêrsainine inersimásavâ. agssane ĸutdlardlugit nipitûmik tordlorumârpoĸ: “perêrpoĸ!” (sarĸ. 16, 17). íngilit katerssârssuit niaĸorutsisik pêrait pingârutiligssuarmik nalunaerumârpoĸ: “iluaitsuliortoĸ kingornátaoĸ iluaitsuliordle, mingugtôrdlo kingornátaoĸ mingugtûgínardle, nâpertuivdluartordlo kingornátaoĸ nâpertuivdluardle, iluartordlo kingornátaoĸ iluarsarneĸardle!” (sarĸ. 22, 11). kíkut tamarmik inûssugssatut toĸutagssatutdlũnît aulajangîvfigineĸarĩsáput. Kristusip ínugtane sáimáunartísavai ajortuliaitdlo pîarsimásavdlugit, ínugtaisa amerdlássusigssât nãmagtísimásaoĸ. “nâlagauvfik nâlagáussuseĸ nâlangnautdlo ĸilaup atâne nâlagauvfît tamarmik pê”, ánássúmik kingornússissugssainut túniúneĸásáput, Jîsusilo kúngit kúngiátut nâlagkatdlo nâlagãtut nâlagkersuísaoĸ.

Jîsusip ivdlernartût ĸimagpago nuname najugagdlit tarrup uligkumârpai. uvdlune ánilânganangârtune táukunane iluartut igdlersuissoĸaratik Gûtip kînâta sâne inûssariaĸásáput. gûtîtsut ĸilerutait pîarneĸarumârput, Sãtanivdlo perĸigsimiumángitsut nâlagauvfigivdluínarumârpai. Gûtip kamagingníssusia nâsimásaoĸ. silamiut sáimáunera narrugisimavât inatsisâlo tugdlâralugo. gûtîtsut misiligauvfigssât ĸângiúsimalísaoĸ, kisalo Gûtip anersâva malartitagssau- [315] natik akiorsimassât utertitausimásaoĸ. Gûtip sáimáuneranit sernigineĸarungnaeramik ajortumut igdlersûtigssaerutísáput.

tauva Sãtanip nuname najugagdlit angnikitdliornigssarujugssuarmut naggatigssaussumut pisíkumârpai. Gûtip íngilîsa inuit piumatsagtarnerssue kigaitdlagsarungnaerpatigik akiũssutigssat tamardluínarmik pitorarumârput. silarssuaĸ tamarme aserugaunermik ĸanga Jerûsalâp aserugauneranit sualungnerungârtumik erĸugaujumârpoĸ.

Gûtip inatsisânut nâlarĸigsârtut únerdlûtigineĸarsimáput erĸartũssutinik nunamut pisitsissûneragauvdlutik, ajunâruterujugssuarnutdlo sorssungnermutdlo toĸorainermutdlo nunamiut nâgdliûtigissagssáinut pissûtitaujumârput. píssaunerup mianerssorĸússutip kingugdliup ilagissâta gûtîtsut narragtisimavai; nalunaerúmik ilagsissaĸarsimassut tamaisa ûmigilísavait, Sãtanivdlo ûmigssuinerup ĸinugingningneruvdlo anersâva sule sákortunerussumik tamaviâlersíkumârpâ.

Gûtip kîsame inuiaĸatigît najorungnaerdlugit ĸimangmagit palasit ínugtaussutdlo tamána sianigingilât. nauk Sãtanimit nâlagkersorneĸaraluardlutik piumássusipilungnutdlo ajornerpânut túniúsimagaluardlutik sule ingmingnut Gûtimit ĸinigaussutut issigiuarput. ivdlernartũme kivfartũssineĸ ingerdláneĸartuarpoĸ, pigdliutit toĸutat altarinut iperterneĸartunut ilineĸartuartarput, Gûtivdlo pivdluarĸússutigssâ uvdlut tamaisa ínugtaussunut Gûtip ernerata asanartup toĸutauneranut pissûssunut kivfainigdlo apustilînigdlo toĸutsiniarsimassunut ĸínutigineĸartuartarpoĸ. taimatut ivdlernartûtip erĸartũssutâ avdlángortitagssáungitsoĸ nalunaerutigineĸarêrpat silamiutdlo ĸanoĸ pineĸarnigssât nâgssáungitsugssamut aulajangerneĸarêrpat nuname najugagdlit tamána sianigísángilât. inuiaĸatigît Gûtip anersâta ĸimavigsimassaisa ugperissagssarsiornerme ilerĸorissatik maleruartuáinarumârpât, Sãtanivdlo sujunertarissapilune sujuarsarniardlugit inungnik táukunínga ilungersupilugtitsinigssâ Gûtimut mianeringningnermut ássingussutut íkumârpoĸ.

sapât kristumioĸarfingne tamane pingârnerpâmik agssortũssutíngorêrpat silamiutdlo ilagîtdlo pissortaisa seĸernup uvdluata ivdlernartitaunigssâ píngitsailíssutiginiardlugo iligîlerpata, tauva inuit amerdlángitsúnguit tamanit piumassarineĸartumut nâlagkumángitsut tamanit ûmigineĸalerumârput.

inugpánguit ilagît atulersitãnut nunagissavdlo inatsisainut akerdlilersuissut nãmagĩnartariaĸángitsutut oĸautigineĸarumârput.

Gûtip ínugtai anersãkut angnikitdliortitauvdlutigdlo nâgdliugtitaujumârput pruvfîtip ima oĸalugtuarissânik: “ima oĸarmat Nâlagaĸ: ánilârtut nipait tusarpavut; ersissut tamássa, erĸigsissutdlo nâme ... sôrme tauva issigãka angutit kînait tamarmik mumitdlutik [316] asíngartut? erĸanaĸ, uvdlorssuaĸ tássaungmat ásseĸángitsoĸ, Jâkumut angnikitdliornartoĸ; taimáitoĸ tássánga ánáuneĸásavoĸ.” (Jer. 30, 5-7)

Jâkup únuame angnikitdliordlune Esauip agssânit aniguisitaunigssamik ĸinunera ássersûtauvoĸ Gûtip ínugtaisa uvdlune angnikitdliorfigssane misiligtagagssáinut.

Jâko “íngilimut agsorũpoĸ ajugauvdlunilo” (Hús 12, 5) manigũníkut, perĸigsiminíkut túniúníkutdlo inûp ajortiliuvdlunilo toĸujassup ĸilaup Nâlagâ ajugauvfigâ agssangminik sajugtumik Gûtip neriorssûtaisa ilât eĸísimavâ, asangningneruvdlo Gûtiata ajortilik ĸinussoĸ itigartíneĸ sapilerpâ.

Sãitanip Jâko Gûtip íngilînut únerdlûtigisimavâ ajortuliorsimaneralo píssutigalugo aserorsínáusavdlugo pigínauneĸartitaujumavdlune Esau súnîvigisimavâ nâpigiarĸuvdlugo, atâtaunerpâvdlo únuame agsorũnerane sivisûme pissûssutut misigissaĸartiniarsimavâ nikatdlorĸuvdlugo Gûtilo iperarĸuvdlugo. Jâko nikatdlungajagdluínaraluarpoĸ, kisiáne ĸilangmit ikioriartorneĸartínane ajunârtariaĸásavdlune ilisimavâ. ilumôrdlune ajortuliarssuane perĸigsimíssutigâ, Gûtilo ĸiavdlune ĸínuvigâ sáimauterĸuvdlune. sujunertarissaminit sangutitaujumángilaĸ, íngililo iperarnavêrsârdlugo tigúmivâ ajugauninilo tikitdlugo ánilângarpalugtumik kimigîserniartumigdlo tordlulaníkut ĸinuvdlune.

sôrdlo Sãtanip Esau súnîvigigâ Jâko akerdlilerĸuvdlugo, taimatut gûtîtsut kajumigsârumârpai uvdlune angnikitdliornartune Gûtip ínugtai nungusarĸuvdlugit. sôrdlulo Jâko únerdlûtigisimagine, taimatut Gûtip ínugtai únerdlûtigiumârpai. inuit ínugtamisut nautsorssũpai; kisiáne inugpánguit Gûtip inássutainik maleruagaĸartut nâlagáussusia akerdlilerpât. nunamit pêrsísínaussûgunigit ajugauvdluínásagaluarpoĸ. íngilinit iluartunit sernigineĸarnerat issigâ, taimáitumigdlo ajortuliait isumákêrneĸarsimasorai; kisiáne ĸanoĸ pineĸarnigssaisa ivdlernartũme ĸilangmĩtume aulajangerneĸarsimanera ilisimángilâ. ússînermigut inungnit táukunánga ajortuliarititane ilisimarĸigsârpai, tamákulo ingassautdluínardlugit oĸalugtuarai ínugtaussutdlo tamáko nangminermisut Gûtimit sáimáutariaĸángitsiginerardlugit. oĸalugpoĸ Nâlagaĸ nâpertuivdluarumagune táukua ajortuliait isumakêrumagunigit nangmineĸ íngilinilo nungutísínáungíkai. ajortuliorsimassut pissagssamisut tigujumavai, aserugagssamisutdlo tigujumavdlugit norĸaivoĸ.

Sãtanip Gûtip ínugtai ajortuliait píssutigalugit únerdlûtigigângagit Gûtip akuerissarpâ kigdligssâ tikitdlugo misiligsínaorĸuvdlugit. Gûtimut tatigingningnerat, ugpernerat aulajáissusiatdlo ilungersornartumik misiligaujumârput. perêrsimassut ĸiviarângamíkik nikatdloriartortarput, inûsimanermingne ajúngitsunik angnikitsuí- [317] narnik takussagssaĸartarput. sángĩssusertik nikanássusertigdlo ilisimavdluartarpât. Sãtanip ánilârtíniartarpai neriûtigssaĸarsorerĸunagit narrunarsagaunertigdlo pîagagssáungitsutut isumaĸarfigerĸuvdlugo. neriugtarpoĸ ugpernerat ima aserortersínautigísavdlugit ússînerminut túniútúngortísínáusavdlugit Gûtimutdlo ilumôrungnaersísínauvdlugit.

tamanit perĸusersusârnernik kigdlũssissarnernigdlo tusagaĸartarput pikigtitsissunigdlo takussaĸartardlutik, ilumíkutdlo kigsautigissaĸangâlersarput tarnimíkutdlo erinigissaĸalersardlutik tunússinerssûp tamatuma taimaitíneĸarnigssânik. Gûtile kimigîserfigititdlugo pikigtitsinerup unigtitaunigssânik, ingmingnut pissûtitsissutut ĸinussarput, ajússutsip sãssússissaĸátârnerssue unigtísavdlugitdlũnît ajugauvfigísavdlugitdlũnît nangmingneĸ píssauneĸarnerusimángínamik. misigissarpât pigínáussutsitik tamaisa Kristusimut kivfartũssinerme atorsimavdlugit píssagtíkiartorsimagaluarunik Sãtanip píssaunera ajugauvfigísavdlutik píssaunikínerusimásagaluartoĸ.

tarnitik Gûtimut manigũtípait ajortuliarpagssuatik ĸanoĸ perĸigsimíssutigisimagitik erĸaisíssutigalugo ánássutigssamigdlo neriorssût tordiulavfigalugo: “píssautiga píssagtivfigiliugdlũnît, erĸigsivigssioĸatigilinga, erĸigsivigssioĸatigilinga.” (Is. 27, 5). ugpernermingne nikatdlortángitdiat ĸínutitik ernĩnaĸ akineĸángíkaluarângata. ánilângangâraluardlutik angnikitdliungâraluardlutigdlo ĸínússiniarungnáingitdiat. Gûtip píssauneĸarnera eĸítarpât sôrdlo Jâkup íngile eĸíkâ, tarnivdlo tordlulautâ imáipoĸ: “iperásángilavkit, kigláne pivdluarĸugungma!”

Jâkup ajortuliane perĸigsimíssutigerêrsimángíkaluarpago, perĸusersusârníkut angajugdliup pigssâ pigssarsiaralugo, tauva sáimauterĸuvdlune ĸinunera Gûtip tusarumasimásángíkaluarpâ inûneraio ĸajagssũkumásángíkaluardlugo. taimatútaoĸ uvdlune angnikitdliornartune: Gûtip ínugtai ánilângavdiutigdlo sujôratitdiutik ajortulianik navsuerutigisimángisamingnik sarĸúmersitsivigineĸaraluarunik nikatdlortitáusagaluarput. isumatsangnerup ugperungnaersísagapal, tauvalo Gûte aniguisitaunigssamingnik ĸínuvigalugo tordlulavfigísavdlugo nakimáissuseĸásángikaluarput. naugdle narrunássusertik itisûmik pâsisimagaluardlugo issertorsimassamingnik ajortuliaĸarsimángitdlat. ajortuliait sujuardiutik erĸartũssutigssángoriartorsimaput pîagausimavdlutigdlo, Gûtivdlo ínugtaisa ajortuliarisimassatik erĸaerĸigsínáusángilait.

Sãtanip inugpagssuit isumaĸalersíniartarpai inûnerup píssusîne angnikitsune ilumũngítarnitik Gûtimit ĸângĩnagaussarsoralugit. Nâlagkavdle Jâkumut ĸanoĸ iliornermigut takutípâ ajortuliorneĸ ilalerumángitdluínardlugulo nãmagĩnarumángitdluínarine, ajortu- [318] liamingnik issertuiniartut ĸilauvdlo magpersagautaine navsuerutigineĸángitsutut isumákêrfigineĸángitsututdlo agdlagsimajuartitdlugit, táuko tamarmik Sãtanimit ajugauvfigineĸarumârput. navsuerutigissât ĸagfasingnerutitdlugo atarĸinarnerussunigdlo atorfeĸartitdlugit pinerdlûtait Gûtip issaine narrunarnerúsáput, taimáitoĸartitdlugulo akerarssuaĸ ingangmik ajugausimãsaoĸ. Gûtip uvdlugssânut piarêrsimanigssamik kinguartitsissut uvdlune angnikitdliorfingne kingusingnerussúkutdlũnît tamána anguneĸ sapísavât. inuit taimáitut tamarmik neriûtigssaĸásángitdlat.

ugpernikitsut Sãtanip sagdloĸítainerujugssuanit perĸússutigssamitdlo tarnip nalúngíssusianik píngitsailîniartugssamit ajugauvfigineĸarnigssaĸ navianartorsiutiginerúsavât. misiligaunermilo atagaluarunigdlũnît sujôraneruvdlutigdlo angnikitdliortitaunerujumârput Gûtimut tatigingningnigssaĸ ilerĸuliúsimángínamíko. ugpernerup ilisimássutâ pigssarsiariniásavdlugo sumigínarsimassartik ánilârnangârtumik nikatdlunganerup nalâne pigiliúniartariaĸarumârpât.

mãna Gûte ilisarilerniartariaĸarparput neriorssûtainik misilîníkut. íngilit ĸínut sunaussordlũnît agdlagtarpât ilungersordlunilo ilumûgínarângat. nangminigssarsiortumik kajumigissat ĸimatdlugit iluaĸutiginerúsavarput Gûtimigdlo oĸaloĸatigîngnigssaĸ sumigínarnago. Gûtimit iluarineĸartitdlune pîtsûvdluínarneĸ nangminigssarsiujuissuserdlo Gûtimit iluarineĸartínane pisũssusermit, atarĸissaunermit, inûvdluatârnermit ikínguteĸarnermitdlo iluatingnarnerúput. ĸinunigssamut pivfigssaĸarniartariaĸartásaugut. erĸarsautivut timíkut ítunut túngatípatdlâruvtigik Gûtip ímaĸa pivfigssaĸalersikumârpâtigut kûltimik, igdlulianik narssautinigdlũnît naggorigsunik gûtipilugissavtínik arsârdluta.

takordlûisitdlune apustilip Juánasip ĸilangmit nipe nipitûmik ima oĸartoĸ tusarpâ: “erĸanaĸ nuna imardlo, Diâvulo ilivsínut arĸarmat kamagtorssûvdlune, pivfigssakíssutse nalúngínamiuk.” (sarĸ. 12, 12). píssutsit ĸilangmit taimatut suaortariaĸalersitsissut ánilârnaĸaut. Sãtane pivfigssakitdliartortitdlune narragkiartorpoĸ, sagdloĸítaineralo aserorterineralo uvdlune angnikitdliorfingne aitsât taima sualugtigiumârput.

katsorna ĸilangme silap matuma pigíngisainik ánilârnaĸissunik sarĸúmersoĸarumârpoĸ anersâpiluit píssauneĸarneránut nalunaerĸutaussunik. Diâvulup anersâpiluisa nunarssûp kúngê silamiutdlo tamaisa autdlarfigiumârpait támartiniasavdlugit Sãtanimutdlo kátuterĸuvdlugit naggámik Gûtip nâlagáussusianut akiũnigssâne. periautsitigut tamákunatigut nâlagaussut ínugtaussutdlo támartitaujumârput. angutinik Kristusiunerartunik silnmiunigdlo utertitsissutut taineĸarumavdlutigdlo atarĸerĸussunik sarĸúmersoĸarumârpoĸ [319] tupingnartuliornikut náparsimassunik ajorungnaersitsissarumârput, oĸalugkumârputdlo ĸilangmit sarĸúmersitsiviginerarsimavdlutik agdlagkat iluartut nalunaerutigissáinut akerdliussumik.

sualungnerpâmik támartitsiniutigssatut Sãtane nangmineĸ Kristusisut sarĸúmerumârpoĸ. ilagît sivisûmik ánáussissup tikiuterĸingnigssânik ilimagissaĸarnertik neriûtigingâgkamik erĸûtíneĸarnigssâtut navsuerutigissarsimavât. mãna támartitsissorssûp Kristuse tikiúsimassûssârtíkumârpâ. silarssûp ingmíkôrtuine ássigĩngitsune Sãtane inuit akornáne sarĸúmertarumârpoĸ nâlangnangârtumik issíkoĸardlune, sôrdlo Juánasip sarĸúmersitanik agdlagkane Gûtip ernera oĸalugtuarigâ. (sarĸ. 1, 13-15). nâlangnássutsip atisimassâta toĸussugssat tamána tikitdlugo takussait tamaisa akimorpait. ajugausimarpalugtumik suaortarumârput: “Kristuse tikiúpoĸ! Kristuse tikiúpoĸ!”

ínugtaussut patdlorfigiumârpât, agssanilo ĸutdlardlugit pivdluarĸujumârpai, sôrdlo Kristusip nunamĩkatdlarame ajoĸersugkane pivdluarĸusimagai. nipâ nipikitdlunilo saimarpalugkumârpoĸ tusarnísaĸalunilo. saimarpalugtumik misigingneĸataussututdlo nipilingmik sagdlusuissut ĸilangmit sáimautaussoĸ ánáussissivta oĸautigisimassaisa ilait oĸautigiumârpai, tauvalo Kristusiussûssârdlune sapât se ĸernup uvdluanik taorsersimagine nalunaerutigiumârpâ, tamaisalo perĸujumârpai uvdloĸ pivdluarĸussane ivdlernarterĸuvdlugo. uvdlut arfineĸ áipãnik aulajangiússaĸartut aterminik narrunarsainerarumârpai, íngilíngôĸ ĸáumarĸúmik sagdlusuíssúmigdlo âtsissut tusarumasimángínamíkik. tamássa támarnartoĸ sákortungârame ajugauvfigissagssáungingajagtoĸ. samâriamiutut Sîmûmit angákuarnigtumit ularússisitaussutut ínugtaussut mikissutdlo angisûtdlo angákuarningneĸ tamána issigalugo oĸarumârput: “tássauna Gûtip píssaunera angisûmik taineĸartoĸ.” (ap. sul. 8, 10).

kisiáne Gûtip ínugtai támartitáusangitdlat. ajoĸersûtit Kristusiussûssârtup táussuma sarĸúmiússai agdlagkanut iluartunut nalerĸutíngitdlat. nerssúmut ássinganutdlo patdlorfigingnigtut, tássa inuit bîbile nâpertordlugo Gûtip kamangneranik akoĸángitsumik kuivfigineĸartugssarpiait, pivdluarĸujumârpai.

Sãtanilo akuerineĸásángilaĸ Kristusip tikiúnigssâ ássilisavdlugo. ánáussissup ínugtane tamatumínga ersserĸigsumik mianerssorĸusimavai tikiuterĸingnigssamilo ĸanorpiaĸ pinigssâ sujuligtûtigisimavdlugo. “Kristusiorĸusersúme pruvfîtiorĸusersutdlo sarĸúmerumârput, angisûnigdlo nalunaeĸutiliordlutik tupingnartuliorumârput. ĸinigkat agdlât támartísagaluardlugit ajornángigpat. . . . taimáitumik imalũnît oĸarfigigpase: ata, puilassuitsumĩpoĸ; tauva ornigutísángilase; imalũnit: ata, inínguanĩpoĸ; ugperísángilase tauva. sôrdlume ingnâtdlangneĸ kangianit pissartoĸ kitânutdlo ingnâtdlagtardlune, [320] taimátaoĸ inûp ernerata tikiuvfigssâ ikumârpoĸ.” (Mat. 24, 24-27. 31; sarĸ. 1, 7; 1 Tás. 4, 16. 17). tikiúnigssaĸ tamána ássileriarfigssaĸángilaĸ. tamane ilisimaneĸalerumârpoĸ — silamiut tamarmik takujumârpât.

agdlagkanik iluartunik eĸiasuitsumik ilisimassagssarsiorsimavdlutigdlo sagdlusuíssúmik asassaĸalersimassut kisimik támarnartorujugssuarmut silamiunik tamanik tiguainiartumut sernigineĸarumârput. bîbilip nalunaiautigissaisigut táukua támartitsissoĸ pissûssârnerane pâsiumârpât. misiligauvfigssaĸ tamanut nagdliúkumârpoĸ. ûssernartup akigssarsiarititâ kristumiûvdluartoĸ nalunarungnaersíkumârpâ. Gûtip ínugtai oĸausianik ima aulajangiússaĸar dluartiginerpat misigissutsimik nalunaiautigissait túniuvfigíngitsôrsínáusavdlugit? angnikitdliorfigssame tamatumane bîbile. bîbililo kisiat uníngaviginiásanerpât? Sãtanip ajornángigpat uvdlugssame tamatumane piarêrsimanigssât akornusersorumásavâ. píssutsit ima ârĸigssũkumârpai ingerdlavigissamingne akornutigssaĸarĸuvdlugit, erdlingnartûtinik nunap pînik ússerniarumârpai oĸimaitsunigdlo nangmagagssaĸartitdlugit, ũmatimíkut isumakulûtinit ima nikatdlortitaorĸuvdlugit, uvdloĸ misiligauvfigssaĸ piarêrsimatínagit nagdliûtugssángortitdlugo.

inássutinik maleruaissut kristumioĸarfingne nâlagaussunit akerdlilerneĸardlutik perĸússutiliorfigineĸarunik, taimalo pissortanit serniginêrúkunik, tauva Gûtip ínugtaisa igdlorpagssuaĸarfît ĸimákumârpait ĸimâvfigssanutdlo avíngarusimanerpaussunut ĸimâjumârdlutik. ĸavsît ĸáĸane patdligtailissat ornigkumârpait. sôrdlo Piemontip ĸôruine kristumiut iliorsimassut ĸutsigsume ineĸarniarumârput patdligtailissatdlo ĸaersûssut Gûtimut ĸujássutigiumârdlugît. (Is. 33, 16). inuiaĸatigîtdle tamarmik ilarpagssue akimassut nikanartutdlo, pisût pîtsutdlo, ĸernertut ĸaĸortutdlo, nãkigtáinerpâmik inugsiautigineĸalerumârput. Gûtip ĸitornai asassaussut kalungniligauvdlutik parnaerússivingne erdloĸissarput, toĸumut erĸartũneĸartarput parnaerússivingnilo inêrakasingne tujorminavigsune perdlĩnartugssatut ítardlutik. inûp kialũnît siutai nimârutainut angmassángitdlat, inûvdlo atautsivdlũnît ikioriarsínaussángilait.

Nâlagkap ínugtane angnikitdliorfigssame tamatumane puiúsánerpai? “arnap nâlungiánguane puiortarnerpâ, timime iluata erniâ nagdligtúsanago? puioraluarpatdlũnît, taimáitoĸ uvanga puiúsángilavkit. takuvat, itúmavnut titartarpavkit.” (Is. 49, 14-16). ima oĸarpoĸ Nâlagaĸ katerssârssuit Gûtiat: “nâlangnarsíssutaulerame kingorna autdlartípânga akimángitsunut ilivsínik ujajaissunut; ilivsinik agtuissup táussuma issâta tagpiutâ agtorsimásangmago.” (Sagg. 2, 12).

akerĸanit parnaerússaugalunruniglũnît, taimáitordle tarnimik [321] Kristusimut katíngatât kigtorarsínáungilât. inêraine parnaerussaúvfîne íngilit ornigtarumârpait ĸilangmit ĸaumanermik erĸigsinermigdlo pajugdlugit. parnaerússivik igdlússârssuartut ilerumârpoĸ; tássanime najugagdlit ugpernermingne pisũput, ĸarmatdlo târtut ĸilangmit ĸáumarsagaujumârput, sôrdlo Pauluse Sîlarsilo Filípime parnaerússivingme únuap ĸerĸane únersiutinik tugsiarmata.

Gûtip ínugtainik ĸunutitsiniartut Nâlagkap pitdlautigerĸussainit erĸugaujumârput. gûtîtsunut sivisûmik kamagingningnerata inuit uniorĸutitsinermingne ĸunujuitdlisarpai; naugdle pitdlautigssaĸ sivisûmik mulutíneĸaraluardlune tákutíngitsôrtugssaunanilo sujôranásaĸaoĸ. nâpertuivdluartumik iliordlune inatsisiminik uniorĸutitsissut sujôranartumik pitdlarumârpai. uniorĸutitsissut pitdlarneĸarnigssâta sukangássusia pâserĸajarneĸarsínauvoĸ Nâlagkap erĸartũssúmik nãmagsissaĸarnigssamik ornigissaĸángínera ĸimerdlôráine. inuiait sivisûmik ĸajagssũssai gûtĩssusiatdlo Nâlagkap nautsorssûtaine ulivkârtitsisimatínagit erĸorumángisai naggatâgut kamangnerata imertarfianit sáimáunermik akoĸángitsumik imertariaĸarumârput.

Kristusip ivdlernartũme ĸínússissutut sulinine nãmagsigpago kamaut Gûtip pia akuitsoĸ nerssúmik ássinganigdlo patdlorfigissaĸartunut táussumalo ilisarnaĸutânik (sarĸ. 14, 9. 10). ilisarnaĸutsersítunut kuineĸarumârpoĸ. nâgdliûtigssat ĸanga Gûtip israilíkut aniguisilermagit Egivtinime atũtunut erĸainarumârput sujôranarnerungârdlutigdle. nâgdliûtigssat tamáko Juánasip ima oĸautigai: “ajússat ajortut ajoĸutaoĸissut inungne nerssutip ilisarnaĸusiânik pilingne ássinganigdlo patdlorfigingnigtune píngorput.” imaĸ “toĸutap piatut áungorpoĸ, tarnigdlitdlo ûmassut ímamĩtut tamarmik toĸúput.” “kûit ermitdlo puilassarfê áungorput”.

angnikitdliûtit tamáko sujôranangâraluaĸissut, taimáitordle Gûtip nâpertuivdluássusia naggatâgut nãmagtumik ugpernarsarneĸarpoĸ. Gûtip íngilia oĸarpoĸ: “nâpertuivdluarputit, mãnákut ítutit, ... taima erĸartũssigavit. iluartutdlo pruvfîtitdlo aue kuingmatigik aungmik ímípatit; taima pineĸartugssáuput.” (sarĸ. 16, 2. 6). Gûtip ínugtai toĸumut erĸartũsimagamíkik nangminêrdlutik toĸutsissutut pissûtigaut. taimatútaoĸ Kristuse oĸarpoĸ naligissamine jûtit angutit iluartut Âpilip uvdluinitdle toĸutaussut tamarmik auinut pissûnerardlugit, pruvfîtiningme inuartutut anersâĸartûsimáput.

angnikitdliornartup tugdliane seĸineĸ pigínauneĸartitauvoĸ “inuit ingnermik ûterĸuvdlugit, inuitdlo kiangârnermit ũput”. (sarĸ. 16, 8. 9).

angnikitdliûtit tamáko tamanut tugtartũngitdlat, taimáikaluarpáme nuname najugagdlit nunguvísagaluarput; taimáitordle angnikitdliûtaujumârput inungnit súkutdlũnît misigineĸarsimassut sualung- [322] nerpait. uvdlut angnikitdliornartut sujorĸutdlugit inungnut pitdlautigititat tamarmik sáimáunermik akoĸartarsimáput. Kristusip aungmigut ajortigdlit ĸínútarsimavai ajortuliainutdlo nâpertũtumik akineĸarnigssât tamákerneĸarnavêrisítarsimavdlugo; kisiáne naggatigssamik erĸartũssinigssame kamaut akuitsumik, sáimáunermik ilaĸartínago, kuineĸarumârpoĸ.

uvdloĸ táuna inugpagssuit Gûtip sáimáunera taima sivisutigissumik nikagisimassartik ĸimâvfiginiarumârpât. “ata, uvdlut nagdliúkumârput, oĸarpoĸ Nâlagaĸ nâlagaussoĸ, tauva kângnigssamik nunamut autdlartitsiumârpunga, neĸigssamut kâgtitsinanga, imermik imerusugtitsinanga, kisiáne Nâlagkap oĸausianik tusarusugtúngordlugit. angalásassut ímamit ímap áipânut, avangnânit kangianut saĸísassut Nâlagkap oĸausia aperĸutigalugo, angilugtúsavdlutigdle.” (Âmorsip agdl. 8, 11. 12).

Gûtip ínugtai angnikitdliûtinit avarĸúneĸásángitdlat; kisiáne ajorssardlutigdlo inũssutigssaileĸísagaluardlutik ĸimataunatigdlo ajunãsángitdlat. Gûtip Eliarsimik isumagingnigtup ĸitorname ilât atauserdlũnît nangminigssarsiujuitsoĸ ĸimásángilâ. niaĸuisa nujainik kisitaĸartup isumagiumârpai. uvdlune perdlerarfingne ĸârsitdlartitaujumârput. gûtîtsut perdlerdlutik nápâlanermitdlo toĸorartitdlugit íngilit iluartûssut sernigiumârpait pissariaĸagáinigdlo pajugdlugit. “iluartuliordlune saĸissoĸ” neriorssûtigineĸarneratut “neĸigssânik tunineĸásavoĸ, imigssâ aulajáipoĸ.” “nâgdliugtut ajorssartutdlo imermik ujardlersut, peĸángitsordle, oĸait panertut ĸilalernermit; uvanga Nâlagaĸ táuko akiumârpáka, uvanga Israilip Gûtia ĸimásángiláka.” (Is. 33, 15. 16; 41, 17).

“mássa fîgeĸússuaĸ sivkísángilaĸ, vĩneĸutitdlo nautitaĸásángitdlat; ûliaĸut asulĩnaĸ sulivfigineĸarpoĸ, narssautitdlo sanarũssat nerissagssaĸarfiúngitdlat; savautit ungalulingnit nungujartorput, nerssutautitdlo inaine ugseĸángilaĸ.” Gûtimigdle mianeringnigtoĸ oĸarumârpoĸ: “uvangale Nâlagaĸ tipaitsûtigilara, Gûte ánáussissiga ĸîmasûtigilara.” (Hâp. 3,17.18).

“Nâlagkap sernigâtit, Nâlagaĸ alángivfigât talerpigpit tungâgut. seĸernup písángilâtit uvdlúkut, ĸáumativdlũnît únuákut. Nâlagkap sernigilisit ajortunut tamanut, tarnit sernigigiliuk.” “táussuma ánáusangmatit tingmiarsiortup nigainit toĸorarnermitdlo aserûtaussumit isarĸuminik ulísavâtit, suluisa atãnut ĸimâvfigssaĸarputit; ilumôrssusia erĸornavêrĸutauvdlunilo talugssauvoĸ. sujôragísángilatit únuap ersinartue ĸarssutdlũnît uvdlúkut ingerdlassut. toĸorarnerdlũnît târtume angalassoĸ perdlûtdlũnît uvdlup ĸerĸane nungutitsissoĸ; tûsintigdlit ordlugaluarmata saningne, ĸulinigdlũnît tûsintigdlit úpíkaluarpata talerpigpit tungâne, ivdlit patdlísángilãtit; issigingnâginardlutit iluaitsut ĸanoĸ akilerneĸartut takujumârpatit; [323] (lvdlíme Nâlagaĸ ĸimâvfigâvkit) ĸutsingneruvsârtoĸ inigssarsiorfigât. ajortoĸ ilingnut nalautsúsángilaĸ, perdlugssap tovĸit patdlísángilâ.” (tugs. 121, 5-7; 91, 3-10).

inuit ĸilangmiutut isseĸardlutik issigissaĸarsínaugaluarunik Kristusip nikatdlujáissusianik oĸautsimik atatitsisimassut íngilerpagssuarnit píssarssuarnit kaujatdlagaunerat takúsagaluarpât. angnikitdliornerat ĸinuneratdlo íngilit sianigisimavait. Nâlagarissamingnit perĸuneĸarnigssartik utarĸivât navianartorsiorneránit aniguisísavdlugit. kisiáne sule utarĸilâratdlartariaĸarput. Gûtip inugtai imertarfingmit sêrnartulingmit imertariaĸarput kuíssúmik kuineĸartínatik. kinguartitsineĸ tamána táukunúnga ánernaraluartoĸ, tamánarpiaĸ ĸínutigissáinut pitsaunerpâmik akíssutauvoĸ. Nâlagkap sulinigssâ tatigingnigtumik utarĸiniartitdlugo ugpernermut, neriungnermut nãmagigtarnermutdlo angnikípatdlârtumik ilerĸorisimassamingnut tasiorneĸarumârput. ĸinigkatdle píssutigalugit uvdlut angnikitdliornartut sivikitdlisarneĸarumârput. “Gûtivdle ĸinigkane uvdlúkutdlo únuákutdlo tordlorfigissine ínardlernavêrsísángínerpai, táukulo kamajuivfigissángínerdlugit? oĸarfigâvse: ínardlernavêrsínasuásavai.” (Lúk. 18, 7.8). naggatigssaĸ inuit ilimagissãnit piârnerussumik nagdliúkumârpoĸ. ĸajûssiagssat ĸilertákûtârdlugit Gûtip ĸuerssuanut katerssorumârpait; naussupiluitdle ĸilertákûtârdlugit ingnermut tamanik nungutsissumut igitagssángorumârput.

ingmingnut suliagssarititaussoĸ ilumôrfigalugo pigârtut ĸilangmiussut pigârtuarput. Gûtip inássutainut nâlagtut toĸutausínauvfigssât perĸússutíkut aulajangerneĸarsimagaluartoĸ, akeraisa ilâtigut pivfigerĸussaĸ sujorĸutdlugo toĸúniarumârpait. kisiáne pârssissorssuit tarnilingnik ilumôrtunik kaujatdlaissut kialũnît ĸângerneĸ saperpai. ilait igdloĸarfingnit igdlorpagssuaĸarfingnitdlo ĸimâtitdlugit sãssútarumârpait, panatdle táukunúnga silugúneĸartut napineĸardlutik ivigkatut navianaitsigalutik nákarumârput. avdlat íngilinit sákutûtut atissisimassunit igdlersorneĸarumârput.

Gûtip súkutdlũnît ínugtane tugpatdlersarumavdlugit aniguisíniardlugitdlũnît íngilit iluartut ikiortigissarsimavai. ĸilangmiut inungnut túngassunik sulíssutigissagssanik suleĸataussarsimáput. sarĸúmertarsimáput ingnâtdlagíssatut ĸaumatigissunik atissaĸardlutik, inuitdlo ornigtarsimavait angalassutut atissaĸardlutik. íngilit Gûtip angutitainut inugtut timeĸartutut takutítarsimáput. ĸasusimassutut uvdlup ĸerĸane orpigssuit mángertut atãne ĸasuersârtarsimáput. inuit igdluine pulârtarsimavait. angalassut únuap târnerane ajoĸersortarsimavait. nangmingneĸ agssangmingnik altarime nanerûtit ikítarsimavait. parnaerússivît matue angmartarsimavait Nâlagkavdlo kivfai aniguisítarsimavdlugit.

ukiorpugssuit nagdliútugssat ĸimerdlôrdlugit Gûtip ínugtame si- [324] lamiunit kátútunit akerartorneĸalerpata angnikitdliorfigssât uníngavigisimavâ. takornartanit parnaerússaussutut perdlernigssartik toĸutaunigssartigdlũnît sujôragissarumârpait. Nâlagkavdle iluartup píssaunerssuane sarĸúmersíkumârpâ parnaerússaujungnaersitdlugitdlo. “uvdloĸ pigissagssarsiorfigssara nagdliugpat pigísaváka, oĸarpoĸ Nâlagaĸ katerssârssuit Gûtiat; ĸajagssũkumârpákalo, sôrdlo angutip erne kivfartortine ĸajagssũtarâ.” (Mal. 3, 17).

Kristusip ilumôrdlutik nalunaiaissuisa auat taimáiníkut kuineĸaraluarpat martêrit auatut siaruarterneĸardlune Gûtimut katerssugagssaĸartitsinaviángíkaluarpoĸ. ilumôrnerisa inuit avdlat sagdlusuíssúmik ĸularissaerutitínaviángíkaluarpait, ũmatit mángertut kamagingningniarneĸ tákuterĸigtugssaujungnaersísimásangmássuk. taimáitumik iluartut akerĸamingnit pissagssarititaussutut ĸimatáusagaluarpata tamána tarrup nâlagâta ajugáussutigísagaluarpâ. tugsiausiortoĸ oĸarpoĸ: “táussumame tupiussaminut torĸorpânga uvdlorme ajortume, issertorpânga tuperme ilâne issertortume.” (tugs. 27, 5). Kristuse oĸarsimavoĸ: “iseriartoritse, ínugtáka, inínguavsínut ilordlernut. mato parnaerdlugo kingunivsigut; issertoritse ingmánguaĸ uisorĩnaĸ, ûmitsangneĸ ĸângiutserdlugo. Nâlagaĸ najugkaminit aniumârmat ata, nunamiut ajortuliait takusardlugit.” (Is. 26, 20. 21). tikiúnigssânik utarĸissaĸartut arĸilo inûnerup agdlagtaiviane agdlagsimassut nãmagigtarsimassutdlo aniguisitaunigssât tipaitsungnasaĸaoĸ. [325]

Kapitel 38—Gûtip ínugtaisa aniguisitaunigssât

Gûtip inatsisânik atarĸissaĸartut inuit inatsisaisigut sernigineĸarungnaerpata nunane ássigĩngitsune tamatumúnga ingerdlaĸataussunik nungutíneĸarnigssât sulíssutigineĸarumârpoĸ. pivfigssaĸ perĸússúme aulajangigaĸ ĸanigdliartortitdlugo inuiaĸatigît isumalioĸatigîgkumârput ingmíkôrniaĸatigît ûmigissat nungúniarumavdlugit. aulajangerumârput únuaĸ atauseĸ sãssússerujugssuarumavdlutik nipe avdlanardlunilo agssuardlerpalugtoĸ nipangersíkumavdlugo.

Gûtip ínugtai — ilait parnaerússivît inêrainîtdlutik ĸáĸanilo ĸimâvfingne avíngarusimassumĩtut — Gûtimit sernigineĸarnigssamingnik sule ĸinujumârput angutit sákugdlit íngilipilugssuarnit kajumigsârneĸardlutik toĸorainiarnigssamingnut piarêrsartitdlugit. taimailigpat, angnikitdliornerpâvfikut, Israilip Gûtiata ĸinigkane aniguisíkumârpai. ajugausimârtumik nivdliavdlutik, mitautigingnigdlutik perdlorĸussivdlutigdlo inupalârssuit pissagssatik sãssúnialerugtorait, taimailerugtortoĸ târssûp únuap târneranit ĸernernerussup nuna ĸagdlerumârpâ. taimailissúkut neriussâĸ Gûtip igsiavíssârssuanit ĸaumatíneĸartoĸ ĸilákut siârtíneĸarumârpoĸ inuit peĸatigĩkûtârdlutik ĸinussut tamaisa kaujatdlagtutut itdlugit. kamagtorpagssuit tússángáinaĸ unigtitaujumârput. mitautigingnigtumik suaornerat nipaerúkiartorumârpoĸ. ĸinugingârdlugit toĸorarumassatik puiorumârpait. Gûtip angerusiata nalunaeĸutâ ernumavdlutik issigiumârpât ĸaumangârneranutdlo sernigineĸarnigssartik erinigalugo.

Gûtip ínugtaisa nipe ersserĸigdlunilo tusarnersoĸ tusarumârpât oĸartoĸ: “ârdloritse!” ĸilagdlo ârdlorfigititdlugo neriorssûtip neriussâva takujumârpât. nuiarssuit ĸernerdlutik ârdlerinartut ĸúpersitaujumârput, Stivfânusitutdlo ĸilak issigiuardlugo Gûtip nâlangnássusia inûvdlo ernera igsiavíssârssuarmine igsiassoĸ takujumârpât. Gûtisut timâne nikanarsagausimanerata nalunaeĸutai takujumârpait, ĸarnanitdlo ĸínut atâtaminut íngilinutdlo iluartunut oĸautigissâ tusarumârpât: “uvavnut túniússatit uvavnêrĸuváka najugkavne, uvavnut nâlangnássuserititat táukunúnga takorĸuvdlugo.” (Juán. 17, 24).

nipllo tutsiuterĸigkumârpoĸ tusarnerdlunilo ajugausimârpalug- [326] toĸ, ima oĸartoĸ: “aggerput! aggerput! iluardlutik, píngitsûvdlutik narrunarsagaunatigdlo. nikatdlujuînígssamik oĸausera atatísimavât, íngilitdlo akornane angaláusáput.” ugperissamingnigdlo aulajangiússisimassut ĸardlumingnit sajugtunit ajugaunermik nivdlerumârput.

Gûtip píssaunine únuap ĸerĸane sarĸúmersîkumârpâ ínugtanilo aniguisitdlugit. seĸineĸ nuiumârpoĸ pisínaunine tamât ĸáumarsautigalugo. nalunaeĸutit tupingnartuliatdlo pilertoĸissumik tugdlerîârdlutik piumârput. gûtîtsut issigissagssat ánilâĸalutigdlo tupigutsaĸalutik issigiumârpait, iluartutdlo nalunaeĸutit aniguisitaunermingnut nalunaeĸutitut issigiumârpait. silame sût tamarmik ilerĸumigtut íkungnaerumârput. kûit kûgkungnaerumârput. nuiarssuit târtut sarĸúmerdlutik ingmingnut aporáukumârput. ĸilait kamagtut ĸerĸine atautsimik nâlangnartorssuaĸarumârpoĸ, tássángalo Gûtip nipâ ermit ĸavsît nipãtut tutsiutdlune oĸarumârpoĸ: “perêrpoĸ.” (sarĸ. 16, 17).

nipip tamatuma ĸilait nunalo sajugtíkumârpai, nunalo sajugtorssuángorumârpoĸ “nuname inoĸalerĸârneranit nuna tailla ítumik taima agtigissumik sajugsimángisáinartoĸ” (sarĸ. 16, 17. 18). ĸilait angmarneĸardlutigdlo matussutut íkumârput Gûtivdlo nâlangnássusia tutsiúkumârdlune. ĸáĸarssuit aulajumârput ivigkatut anorimit aulatîneĸartutut, ĸaersuminerssuitdlo tamanut tamaunga miloriúneĸartarumârdlutik. sujorssugpalugssuaĸ anorerssuartut pitoralersutut ítoĸ tutsiúkumârpoĸ. imaĸ magdlersupilugssuángorumârpoĸ. anoripilûp anersâpiluitdlo aserorteriartortut nipât tusarssaujumârpoĸ. nunarssuaĸ ímap maligssuisut aulajumârpoĸ. ĸâva ĸupissarumârpoĸ ĸeĸertatdlo nunagineĸartut pêrutdlutik. igdloĸarfît umiarssualiviussut gûtĩssutsimíkut Sûtumángorsimassut imarssuarmit ĸarssutitíneĸarumârput. Bâpale angisôĸ Gûtimit erĸaineĸarsimásaoĸ “ermuseĸ vĩnimik kamangnerata katsungaitsup pianik imalik táussumúnga túniúneĸarĸuvdlugo”. natarĸornarssuitdlo tamarmik “oĸimailutarssuartut oĸimaitsigissut” aserorteriumârput (sarĸ. 16, 19. 21). nuname igdlorpagssuaĸarfît takoránernerit aserortigaujumârput. igdlússârssuit silamiut akimanertaisa pingârniutigalugit akigssaiautigisimassait pigingnigtue issigititdlugit úpikâtíneĸarumârput. parnaerússivît ĸarmarssue ĸupissarumârput Gûtivdlo ĸitornai ugperissartik píssutigalugo parnaerússausimassut aniguisitauvdlutik.

ilerfit angmagaujumârput “amerdlasûtdlo ivssup seĸungnerine sinigtut iterumârput, ilait inûnermut nâgssáungitsumut, ilaitdle kángusungnermut maujungnarnermutdlo nâgssáungitsumut.” (Dân. 12, 2). íngilit pingajuata nalunaerutâ ugperalugo toĸusimassut tamarmik nâlangnarsisitauvdlutik ilivermingnit aniumârput Gûtiv- [327] dlo inatsisiminut nâlagsimassunut erĸigsinigssamik angerusia tusásavdlugo “táukútaoĸ táussumínga kapississut” (sarĸ. 1, 7). toĸulernerane Kristusimik mitautigingnigtut sagdlusuíssutânigdlo ínugtainigdlo akerartuinerpausimassut makíkumârput nâlangnássusiane takúsavdlugo ilumôrdlutigdlo nâlagsimassut atarĸinarsagaunigssât takúsavdlugo.

nuíssat torssusût sule ĸilak matusimavât, ilãníkutdlo seĸineĸ Jehovap issâtut akiniaissutut issíkoĸardlune pitarútarumârpoĸ. ingnâtdlagiarssuit ĸilangmit anitdlagtarumârput nunalo ingnermik uligdlugo. kagdlernerssuanit nipitunerussumik nipit nalunarpalugdlutigdlo ánilârnartut tutsiútarumârput gûtîtsut piunêrúneĸarnigssât nalunaerutigalugo. oĸautsit oĸauserineĸartut tamanut pâsigssáungíkaluartut ajoĸersuinerdlugtut ersserĸigsumik pâsiumârpait. tássa tauvánguaĸ kigdlormôrdlutik ajugausimârdlutigdlo nãkigtáikaluaĸissut Gûtip ínugtainut nâlagtunut, mãna ánilânganermit sajugkumârput. ániardlutik nivdlianerat silapilungneragut tusarssaujumârpoĸ. anersâpiluit Kristusip Gûtiússusia pâsiumârpât píssauneĸarneranutdlo sajugdlutik, inuitdlo sáimáuneĸarnigssartik kimigîserdlutik ĸínutigiumârpât nãkinartumik ĸunuvdlutik paormortitdlutik.

nuíssap ĸúpâgut uvdloriaĸ ĸaumajumârpoĸ, ĸaumaneralo sisamariáumik sákortusiumârpoĸ târnerup nalânut. ilumôrtut erĸigsinigssamik tipaitsungnigssamigdlo nalunaerfigai Gûtivdlo inatsisânik uniorĸutitsissut sukanganermik kamáuneĸarnigssamigdlo nalunaerfigalugit. Kristuse píssutigalugo erdligissaĸaratik pigdliuteĸarsimassut mãna erĸasûtigssaerúput, Nâlagkap tovĸane issertugavdlutik. misiligausimáput, pivdlutigdlo toĸussumut ilumôrnertik silamiunut sagdlusuíssúmigdlo narrugissaĸartunut ugpernarsarsimavât. táukoiluássutsimingnik aulajangiússisimassut, agdlât toĸulernermingne, tupingnartumik avdlángorsimásáput. tássángáinaĸ inungnit diâvulúngorsimassunit ĸunutitaunermingnit aniguisitausimáput. kînait ĸanigtúnguákut asingavdlutik ernumarpalugdlutik aliasugpalugdlutigdlo nãkinarpalugsimagaluartut mãna tupigusungnermit, ugpernermit asangningnermitdlo ĸaumalerput. tipaitsugdlutik ajugausimassutut agpíkumârput: “Gûte tássa ĸimâvfigput píssauterput, angnikitdliornartúkut ikiuissartoĸ misiligauvdluartoĸ. tamána pivdlugo ersísángilagut, nuna avdlángoraraluarpatdlũnît, ĸáĸarssuitdlo aulaleraluarpata imarssuit ĸiterpiãne; maligssue igtugtorssûvdlutik ĸagfiumissâraluarpata, ĸáĸarssuit sajugtitdlugit inertigagssáungíneranit.” (tugs. 46, 2-4).

oĸautsit táuko iluartumik isumavdluarnermik nalunaerutaussut Gûtimut ĸutdlariartortitdlugit nuíssat pîagaujumârput uvdloriarpagssuitdlo sarĸúmerdlutik târnerup nalânut takoráningârdlutik. igdloĸarfiup ĸilangmĩtup ĸaumangârnera isâvfigtigut angmassuti- [328] gut aniajumârpoĸ. tauva agssak ĸilaup ĸilãngussâta nalâne takúkumârpoĸ agdlagfigssianik mardlungnik peĸitigaussunik tigumiardlune. pruvfîte oĸarpoĸ: “ĸilak tagpavna ĸaerĸussivfigâ, nunalo, ínugtane erĸartũssíssutigiumavdlugit.” (tugs. 50, 4) inatsit iluartoĸ tamána, Gûtip nâpertuivdluássusia, kagdlernerup ingneruvdlo nalâne Sinaime inûnerme ilerĸugssatut nalunaerutigineĸarsimassoĸ, mãna inungnut sarĸúmersitauvoĸ erĸartũssinerme najorĸutarissagssatut. agssaup agdlagsimavfît angmarpai, inatsisitdlo ĸulit agdláumit ingnerussumit agdlagsimassutut issigissagssaulerput. oĸautsit ersserĸingârmata tamarmik atuarsínáusavait. erĸaimatdlarĸíssuseĸ sákortusarneĸásaoĸ, ugperissapalât ajoĸersuinerdlûtitdlo eĸungassumik ajoĸersûtait tamane pêrutísáput, Gûtivdlo oĸausê naitsumik navsuitsumik nâlangnartumigdlo nuname najugalingnut tamanut sarĸúmiúneĸásáput.

Gûtip iluartumik perĸussainik tugdlârissaĸarsimassut sujôravdlutigdlo isumatsangârnigssât oĸalugtuarineĸ ajornarpoĸ. Nâlagkap inatsisiminik tunivai. píssusertik tamatumúnga ássersũsínausimagaluarpât amigautigissatigdlo perĸigsiminigssamut sângniarnigssamutdlo pivfigssaĸaratdlartitdlugo ilisarisínausimagaluardlugit; inássutigissaile uniorĸutítarpait inoĸatitigdlo uniorĸutitsinigssamut ilíniartitdlugit. Gûtip ínugtai píngitsailiniarsimavait sapâtâ ivdlernartoĸ narrunarsarĸuvdlugo. mãna erĸartũneĸásáput inássut narrugisimassartik nâpertordlugo. ánilârnavigsumik pâsiumârpât utorĸatsíssutigssaĸarnatik. kivfartũkumassartik patdlorfigiumassartigdlo ĸinersimavât. “tauva uterdluse takujumârpase ĸanoĸ ássigĩngitsigissut iluartordlo iluaitsordlo, Gûtip kivfartũssissâlo kivfartũssissigíngisâlo.” (Mal. 3, 18).

Gûtip inatsisâta akerai, oĸalũssissartunît mingnertât ilángutdlugo sagdlusuíssut pissugssáussuserdlo nutâmik pâsissaĸarfigísavait. kingusinârtumik pâsiumârpât sapât inatsisit sisamãne perĸússutigineĸartoĸ tássaungmat Gûtip ûmassup naĸíssutâ. kingusinârtumik pâsiumârpât sagdloĸítáumik sapâtigissartik sunaussoĸ, igdluliorfigisimassamigdlo sioráussusia pâsivdlugo. pâsiumârpât Gûte akerdlilerdlugo akiũsimavdlutik. ugperissagssanik oĸalûtigissaĸartut tarnilingnik támartitsissarsimáput pâratîsip isâvfînut ingerdláneraraluardlugit. uvdloĸ naggámik nautsorssuivfigssaĸ nagdliugpatangutit ivdlernartumik atorfigdlit ĸanoĸ agtigissumik akissugssáussuseĸarnerata ilumũngíneratalo ĸanoĸ kingunipiloĸartigisínáussusiat aitsât pâsineĸarumârpoĸ. nâgssáungitsume aitsât tarnip atausĩnángûp támartitaunera nãmagtumik pâsisínaujumârparput. nãkinásaĸaoĸ Gûtip ima oĸarfigiumâgâ: “nigorit, kivfapalaussutit ûmâ!”

ĸilangmit Gûtip nipâ tutsiúpoĸ uvdloĸ akúnerdlo Jisusip tikiuv- [329] figssâ angeruseĸ ítuínartoĸ ínugtainut túniúkiartordlugo nalunaerutigigâ. kagdlerssuartut oĸausîsa nuna kaujatdlagkiartorpât. Gûtip israilíkue nâlaordlutik ĸeĸarput, issitik ârdlungatitdlugit. kînait ivdlernássusianit ĸáumarsagaujumârput sôrdlo Môrsasip kînâ Sinaimit arĸarnerane ĸáumarsagaussoĸ. gûtîtsut táuko issigísavdlugit sapísavait. pivdluarĸuneĸarpatalo nipitôrssuarmik ajugaussutut suaorneĸarumârpoĸ.

kangiane nuiánguaĸ angutip agssâta agfâtut angitigigunartoĸ tákutilertorumârpoĸ. tassa nuiaĸ ánáussissup uligissâ, ungasianitdlo târmit uligsimassutut íkumârpoĸ. Gûtip ínugtaisa nalúngilât tamána inûp ernerata nalunaeĸutigingmago. kivdlingnartup pianik nipangersimavdlutik nunamut ĸanigdliartortitdlugo ĸaumanerujartordlunilo nâlangnarsiartortitdlugo issigiumârpât, kîsalo nuiarssuángorumârpoĸ ĸaugdlorigsoĸ, atimigut ingnertut tamanik nungutsissutut ĸaumatigalune angerutsivdlo neriussâvanit ĸulangerneĸardlune. Jîsuse ajugaussutut píssarssuartut ĸimugserdlune aggerumârroĸ — mãnákut ániartitaujartornane narrunarsagaujartornanilo. “ilumôrtumik sagdlusuitsumigdlo taineĸarpoĸ erĸartũssinermigutdlo sorssungnermigutdlo nâpertuivdluarpoĸ. . . . katerssatdlo ĸilangmiussut maligpât.” (sarĸ. 19, 11. 14). íngilerparujugssuit ingerdlaĸatigiumârpât ĸilangmiorpalugtumik erinalingmik ajugauneĸ tugĸlutigalugo. ĸilaup ĸiláungussâ íngilinik ĸaumassunik ulivkârtutut íkumârpoĸ — “tûsintit ĸuligdlit tûsintilingnik ĸuleriarsimassut tûsintigdlitdlo tûsintileriarsimassut.” inuínaup issigissagssat tamáko nãmagtumik agdlautigineĸ saperpai toĸujassut nâlangnássusiat takordlôrneĸ saperpât. “naleĸángíssutâta ĸilak matôrpâ unersiutigingningnerata nuna tamákerpâ. akisungnera ĸáumartutut ilivoĸ.” (Hâp. 3, 3. 4). nuiaĸ sule ĸanigdlinerutitdlugo tamarmik inũssutip nâlagâ issigisínãngúsavât. niaĸua mãna niaĸorúmik kapinartulingmik narrunarsagáusángilaĸ, nâlangnássutivdle niaĸorutâ ĸaormiorísavâ. kînâta seĸineĸ uvdlup ĸerĸane ĸaumaneragut akisungnermigut ĸângísavâ. “ĸagdlersáumigutdlo ĸitermigutdlo agdlagsimassumik ateĸarpoĸ imáitumik: kúngit kúngiat nâlagkatdlo nâlagât.” (sarĸ. 19, 16).

“tamarmik kînait asíngarput” táussuma sâvane, Gûtivdlo avâgingníssusianik narrugingnigsimassut isumatsagdlutik ersingâlerput. “ũmatait nâsângáput, sêrĸue patajáput, tamarmik kînait asingáput”. (Jer. 30, 6; Nâg. 2, 11). iluartut sajugdlutik tordlulajumârput: “kíkut atasínáusápat?”

íngilit tugsiarungnaerput, ilungersornartumigdlo nipaitdlivoĸ. tauva Jîsusip nipâ tutsiúkumârpoĸ oĸardlune: “sáimáunera nãmagísavarse.” iluartut kînait nuánârpalulerput tamarmigdlo ũmatimíkut [330] tipaitsulerput. íngilit agperĸigput, mãna nipitunerussumik, nunalo ĸanigdliartordlugo tugsiarumârput.

kúngit kúngiat nuiákut arĸariartorpoĸ ingnermit ikualassumit uligsimavdlune. ĸilait atuagatorĸatut imuneĸarput. nuna sujornane aulavoĸ, ĸáĸatdlo ĸeĸertatdlo inigissamingnit igdluartitáuput. “Gûterput aggerpoĸ nipangísananilo! — ingneĸ nungutsivoĸ sujornagut, avatâgutdlo anorerssuarpoĸ. ĸilak tagpavna ĸaerĸussivfigâ, nunalo, ínugtane erĸartũssíssutigiumavdlugit.” (tugs. 50, 3. 4).

mitautigingnigtumik ĸuiasârutit nipangiúneĸarput. sagdlup ĸarne nipangersitáuput. sákut nipât sorssugtutdlo uiverpalugtumik nipiliornerat “atissatdlo aungmut agssatdlagsimassut” (Is. 9, 5) áungariartorput. tusarssaussutuaulerput ĸinuniarneĸ, ĸianeĸ nimârnerdlo. ĸarnit ĸanigtúnguákut mítatigdlîssut nivdlerumârput: “uvdlorssuaĸ kamautip uvdlua nagdliúpoĸ, kíkutdlo atasínáusápat?” gûtîtsut ĸinujumârput ĸáĸat ĸaersutdlo atãnut matôrneĸarumavdlutik nikagalugulo narrugisimassartik kînarsiumanago.

nipe tamána toĸusimassut siutáinut tutsiútoĸ ilisarât. ĸavsêriardlutik tamatumánga saimassumik ilungersortumigdlo oĸaorĸigsârneĸarsimángínerpat sângniarĸuneĸardlutik? ĸavsêriardlune ikíngutip, ĸatángutip utertitsisiniartuvdlũnît nipâgut oĸaorĸigsârivdlune akisuassarsimángínerpa? sáimáuneranik narrugissaĸarsimassunut táussuma nipâ tamanit sujôranarnerpaujumârpoĸ taima sivisutigissumik kimigîsertarsimassoĸ: “sâgitse, sâgitse ingerdlavivsínit ajortunit; sôĸ toĸujumavise?” (Hisk. 33, 11). takornartavdlũnît nipigigaluarpagutoĸ una! Jîsuse oĸarpoĸ: “tordlulagaluarama piumángitsusile, agssáka isagtíkaluaravkit nalunaerssuissoĸángitsordle, sujúnersûtíkalo tamaisa taimaitíkavsigik inerterĸutíkaio piumanagit.” (úss 1, 24. 25). nipe táuna erĸaisitsivoĸ puiorumagaluagáinik — mianerssorĸússutinik nikagissamingnik ĸaerĸússutinik ilagsíngisamingnik iluaringnigkumanernik soĸutigisimángisamingnik erĸaisitsivoĸ.

inoĸarsimavordle nikanarsagaunerane Kristusimik mitautigingnigsimassunik. táukua erĸaimavdluarumârpait Jîsusip oĸausê palasiunerup ugpernarsaivdlune akerĸungmane oĸauserissai: “matuma kingornagut inûp ernera takujumârparse píssaunerup talerpiata tungâne igsiassoĸ ĸilauvdlo nuiaisigut aggersoĸ.” (Mat.26, 64), píssauneruvdlo talerpiata tungâne igsiatitdlugo takujumârpât.

Gûtimit ernerineĸardlune oĸausianik mitautigingnigtut mãna nipangersitáuput. tamássa Herûtase akimaniartoĸ Kristusip kúngiuneranik mitautigingnigtoĸ sákutûtdlo perĸuvdlugit kúngisut niaĸoruserĸuvdlugo. tamássa angutit iluaitsut Jîsuse ĸagdlersáumik augpatdlarigsumik atitíkât kakitdlarnaĸutinigdlo niaĸoruserdlugo ĸauagut ivdlernartúkut, suvdlortûmigdlo agssaisigut talerpigdiertigui tigúmisíkât, sêrĸumiarfigalugulo mitautigalugulo Gûtimik mi- [331] tautigingnigtumik. angutit inũssutip nâlagânut ĸitserartut anauvdlugulo, táuko mãnákut ánernartumik issigingningneranut tunúkumârput nâlangnangãssusialo nigorterniardlugo. agssainik isigainigdlo kikiagtuissut sákutûvdlo sanerânik kapississup tamatuma nalunaeĸutai uípatdlerdlutik perĸigsimivdlutigdlo takujumârpait.

sagdlusuíssúmik narrugissaĸartut tamarmik ilãníkut tarnimik nalúngíssusiata eĸêrnera misigissarpât, tauvalo inûnerdlungnermik erĸaimassaĸartarput, tarnimíkutdlo kingunigssaĸángitsumik perĸigsimineĸ erdloĸíssutigissarpât. tamána malungniúkumârpoĸ uvdloĸ ersiorfigssaĸ nagdliugpat “sujôragissarse nagdliugpat piunêrússinerssuartut, perdlugsiornigssarsilo nagdliugpat anorâsuatut!” (úss. 1, 27). taimailigpat perĸigsiminigssaĸ naleĸásángilaĸ. Kristusimik ínugtainigdlo piunêrússiniaraluartut nâlangnássusianik issigissaĸartitaujumârput. ĸunungâlerugtornermingne iluartut tipaitsugdiutik tordiulanerat tusâjumârpât: “tássa-una Gûterput utarĸissarput, ánáupâtigut.” (Is. 25, 9).

nuna sajugtitdlugo, ingnâtdlagíssat ingnâtdlagtitdlugit kagdlerssuartitdluguio Gûtip ernerata iluartut sinigpârsimassut ĸaerĸujumârpai. iluartut ilerfe ĸiviardlugit agssane ĸilaup tungânut ĸutdlarumârpai tordlulavdiunilo: “iteritse, iteritse, iteritse, ilivse pujorailangme sinigtuse, makitdlusilo!” nunarssuarme tamardluínarme toĸusimassut nipe tamána tusâjumârpât, tusâssutdlo ûmajumârput nunarssuardlo tamarme pisugpalugtunit akisuajumârpoĸ inuiaĸatigîngnit ingmíkutdlo oĸausilingnit katerssârssuit savssalerpata. toĸup parnaerússivianit aniumârput toĸusuitsumik nâlangnássuseĸardlutik imalo tordlulavdlutik: “toĸo-â, ajugaunerit nauk, toĸo-âigûtit nauk?” (1 Kor. 15, 55). taimailissúkutdlo iluartut inûssut makítutdlo peĸatigîgdlutik tipaitsungârdiutik ajugáussutaussumik sivisûmik suaorumârput.

tamarmik ilivermit aniumârput ilissaunermingne angíssuserissartik angíssuseralugo. Adame makítunut ilaujumârtoĸ angisûmik nâlangnarpalugtumik timeĸarpoĸ. Gûtip erneranit mingnerulâgínardlune. kinguârîngne kingugdliussune inuit malungnaĸissumik ássigĩngíssuteĸarfigai, ássigĩngissutsíkutdlo tamatumûna inuit aserũkiartungârsimanerat takugssaujumârpoĸ. tamarmigdle inûsugtũssutsip pianik nukigtuvdlutigdlo perĸigdlutik ítuínartugssanik píssauneĸardlutik makíkumârput. autdlarĸautâne inuk píngortitauvoĸ Gûte ássersûtigalugo, píssuseĸ pĩnarnago ãmale timíkut kĩnákutdlo ítutigut. ajortuliorníkut Gûtimut ássingússuseĸ tamána eĸutitauvdlune pîagaungajagsimavoĸ; Kristusivdle ánaineĸartut iluarsiumavdlugit sujunertarâ. time nikanarsagaĸ timiminut nâlangnartumut naligîgsardlugo avdlángortíkumârpâ. time toĸujavdlunilo aserujassoĸ píníssusîtsoĸ ajortuliorníkutdlo narrunarsagausimassoĸ nãmag- [332] dluínartúngortíkumârpâ toĸusuitsúngortitdlugulo. iloĸiáussuseĸ akornutdlo sunaugaluartordlũnît iliverme ĸimataujumârpoĸ. utertitaussut kingumut Gûtip nautsîviane orpik inûnartoĸ ornigsínaussalerdlugo inuit autdlarĸautâne angíssusiat inûseríssusiatdlo angujumârpait. ajortuliat perdlûtaisa núngutait pîarneĸarumârput, Gûtivdlo ĸitornai sarĸúmerumârput “Nâlagkap Gûtivta píníssusiane” (tugs. 90, 17, tuluit bîbiliáne nugterneĸarneratut) anersãkut, tarníkut timíkutdlo Nâlagartik ássinguvdlugo. utertitaunerup sivisûmik oĸalûserissamik, sivisûmik neriûtigissamik sivisûmigdlo ĸilanârissamik tipaitsungnássusia!

iluartut ûmassut avdlángortitaujumârput “tássángáinaĸ, uisorĩnaĸ”. Gûtip nipâgut nâlangnarsisitáuput, mãna toĸusuíssusermik atitíneĸásáput iluartutdlo makítut ilagalugit siláinarmut ĸutdlartitauvdlutik Nâlagaĸ nâpísavdlugo. íngilit ĸinigai katerssorpait “anorinit sisamaussunit, ĸilaup isuanit isuanut”. íngilit iluartut mêránguit anânamingnit pákúneĸartugssatut ãkumârpait. ikíngutigît ĸangale toĸúkut avigsârtitaussut nâperĸigkumârput avigsârĸigtugssaujungnaerdlutik, únersiutinigdlo tugsiardlutik Gûtip igdloĸarfianut ĸutdlariartorumârput. .

Gûtip igdloĸarfianut isertínagit ánáussissup maligtigissane tamaisa ajugaunerup nalunaeĸutainik tuniumârpai kúngisutdlo nâlangnássusîsa ilisarnaĸutainik tunivdlugit. takoránersut sisamanik saneraligtut kúngertik kaujatdlagdlugo siagtitaujumârput, táussumalo timâ kúngerpalugtoĸ iluartunit íngilinitdlo ĸutsingnerujumârpoĸ, kînâlo ilungersortumik asangningnermit táukunínga ĸáumarsaiumârpoĸ. agssangminik talerpigdlermik Jîsusip nangminêrdlune ajugaussut nâlangnássutsimik niaĸoruserumârpai. tamarmik ingmíkut niaĸorutigssaĸarput inuata “atertâvinik” agdlagfigisimassumik (sarĸ. 2, 17) imalo agdlangneĸartumik: “Nâlagkamut pigititaĸ.” tamarmik ajugaussup palmianik kúkilagtaríssamigdlo ĸivdlertumik tigumiartitaujumârput. íngilit nâlagât agpigpat tamarmik noĸartigdlit tusarnersumik píkorigsumigdlo nipilerssortíkumârpait. ũmatit tamarmik navsuiagagssáungitsumik tipaitsungnermik ulivkârumârput, tamarmigdlo ĸujamasugdlutik tugsiarumârput: “táussuma asagâtigut, aungmigutdlo ajortaiarâtigut, kúngiuvfíngortitdlutalo palasíngortitdlutalo Gûtimut atâtaminut; nâlangnaut píssaunerssuardlo táussuma pigiligit nâgssáungitdluínartumik!” (sarĸ. 1, 5. 6).

utertitat katerssũsimassut sujornánĩpoĸ igdloĸarfik ivdlernartoĸ. Jîsusip isâvfît sapangaussut angmarumârpai, inuiaitdlo sagdlusuíssúmik atatitsisimassut isâjumârput. Gûtip nautsîvia, Adamip ajorteĸángíkatdlarame najugâ, takujumârpât. tauvalo nipe erínamit inûp súkutdlũnît eríniânit tusarnernerussoĸ tusâjumârpât oĸartoĸ: “akiũnerse nãmagsivoĸ, ĸaigitse, atâtama pivdluarĸussai ukorsê! [333] nâlagauvfik silarssûp túngavilerneĸarneranit ilivsínut piarîgaĸ kingornúniarsiuk.”

navsuiagagssáungitsumik asangníssusilingmik Jîsusip ingminut ilumôrtut tikitdluarĸujumârpai “nâlagkamik tipaitsugfianut”. ánáussissup nuánârutigissâ tássaujumârpoĸ nâlangnartup nâlagauvfiane tarnigdlit nâgdliungnermigut nikanarsagaunermigutdlo ánagtitausimassut takusínáusagamigit. utertitatdlo nuánâĸatigiumârpât pivdluarĸussat akornáne ĸínússinermíkut, sulíssússinermíkut nangminigssarsiujuíssutsimíkutdlo Kristusimut ínugtángortitaussut takuguníkik. igsiavíssârssuaĸ ĸaĸortoĸ katerssûvfigiguníko tipaitsungnerup oĸautsisigut navsuiarneĸarsínáungitsup ũmatait ulivkârumârpait Kristusip ínugtagssâtut isumaĸatigssarsiarissartik avdlanigtaoĸ ilagssarsisimassoĸ, táukulo ãma ilagssarsisimavdlutik — tamarmik erĸigsinerup umiarssualivianutdlusôĸ tulagdlutik, tássane niaĸorutitik Jîsusip isigaisa sãnut ilivdlugit nâgssáungitdluínartumigdlo únersiutigalugo.

aniguisitaussut Gûtip igdloĸarfianut tikitdluarĸuneĸartitdlugit nuánârnermik únersiutigingningnermigdlo suaorneĸ siláinákut tutsiúkumârpoĸ. Adame sujugdleĸ Adamivdlo áipâ nâpilerput. Gutip ernerata taline siârpai inuit nagguviat ilagsiumavdlugo, inuk táuna píngortitsissuminut ajortuliorsimassoĸ, ánáussissup sáningassulingmut kikiagtugaunerup nalunaeĸutautigissânik. Adamip kikiagssuit inait ánilârnartut takugamigit nâlagkaminut pákutitínane isigaisa sâve patdlorfigai manigũtumigdlo tordlulavdlune: “atarĸinarpoĸ, atarĸinarpoĸ savâraĸ toĸutaĸ!” ánáussissup asangnigtumik nikuitíkumârpâ Gûtivdlo nautsîvia taima sivisutigissumik anisitauvfigisimassâ ĸimerdlôrĸerĸuvdlugo.

naleritsavigdlune orpît ĸanga nuánârutigissartagkane ĸimerdlôrumârpai — orpît táukorpiait uvdlune ajorteĸángitsûvfingmine paormartorfigissartagkane. vĩneĸutit agssangminik iluarsáutarsimassane naussutdlo taimane pârísavdlugit nuánârutigissartagkane táulûssut takujumârpai. sût tamarmik piviússusiat pâsiumârpâ, Gûtip tamána nautsîvigigâ anisitaunerminit sule alianáinerulersimassoĸ. ámáussissup inûnartup orpianut tasiorumârpâ paormânigdlo tunivdlugo nererĸuvdlugulo.

Adame erĸaminut ĸinerdlune erĸardlerpagssuarminik Gûtip nautsîviane takussaĸarumârpoĸ. tauva niaĸorutse ĸivdlertoĸ Jîsusip isigaisa sâvinut iliumârpâ utertitsissordlo pákutdlugo. kúkilagtaríssamik kûltitigkamik agpíkumârpoĸ, ĸilauvdlo ĸilãngussainit tugsiut únershitaussoĸ akisuajumârpoĸ: “atarĸinarpoĸ, atarĸinarpoĸ, atarĸinarpoĸ savâraĸ toĸutaussoĸ ũmarĸigtordlo!” Adame erĸardlîsa tugsiuĸntigiumârpât niaĸorutsitigdlo ánáussissup isigaisa isâvánut ilivdlugit patdlorfigingnigtumik sikigfigiumârpât. [334]

nâpeĸatigêrĸingneĸ tamána issigineĸarumârpoĸ íngilinit Adamip ordlunerane ĸiasimassunit, Jîsusivdlo makitdlune, ilerfit aterminut ugperumassunut tamanut angmarumavdlugit, ĸilaliarnerane nu anársimassunit mãna utertitsineĸ nãmagsineĸartoĸ issigilerdlugo agpitdlutik únersiutigingnigtut ingiaĸatigiumârpait.

“ímame igalâgssiaussame ingnermik akussatut ítume — Gûtip nâlangnássusia taimatut akisuatipâ — tássane igsiavíssârssûp sâvane katerssũsimajumârput nerssúmik ássinganigdlo arĸatalo kisitsisânik ajugauvfigingnigtut”. (sarĸ. 15, 2). tamána pivdlugo Gûtip igsiavíssârssuata sânĩput nâlagfiutâne kivfartûtdlugo uvdlúkut únuákutdlo; igsiavíssârssuarmilo igsiassup tuperfigiumârpai. nuna takusimavât perdlerarfiuvdlunilo aserũnartumik nápauteĸartitdlugo, nangmingnerdlo nâgdliungneĸ, kângneĸ ĸilalernerdlo misigisimavait, kisiáne kingorna “kâlísanatigdlo imerusulísángitdlat, seĸernuvdlo sûvdlũnît kiangnerup tugfigísángilai; savârĸap igsiavíssârssûp ĸerĸanĩtup pâriumârmagit tasiordlugitdlo imermik puilassunut inûnerup pianut; Gûtivdlo ĸuvdlît tamaisa issáinit atdlarterumârpai.” (sarĸ. 7, 14-17).

ánáussissup ĸinigai súkutdlũnît misiligauvfiup ilíniarfiane ajoĸersugaussardlutigdlo perorsagaussarsimáput. silarssuarme avĸusernit amitsut ingerdlavigissarsimavait, angnikitdliorfiuvdlo ûtsiviane salitaussarsimáput. Jîsuse pivdlugo akerartugauneĸ, ûmigineĸarneĸ mamardligaunerdlo nãmagissarsimavait. akiũnerne sákortûne maligtarsimavât; nangminigssarsiujuitdlutik pakatsinartut nãmagissarsimavait. nangmingneĸ misiligtagkamíkut ajortip nâgdliungnartua, píssauneĸarnera, pissũssutâ ánernartualo ilisarisimavait, maujugingnigtumigdlo issigât. ajortip pîagaunerata akisússusin pâsigamíko ũmatimíkut ĸujamasugdlutigdlo únersiutigingnigput ússernartumut pisíneĸángisáinartut nãmagdluartumik pâsisínáungisânik. asangningârput angisûmik isumákêrfigineĸaramik. Kristuse nâgdlioĸatigisimavât, taimáitumigdlo nâlangnássusiane ilagísavdlugo piúkúnarput.

Gûtip kingornússissugssai aggersimáput inêránguanit ĸulerît ĸutdlersáinit, parnaerússivingnit, toĸutsissarfingnit, ĸáĸanit, puilassuitsumit, nunap ĸârusuinit ímavdlo iternanit. “ajorssardlutik, angnikitdliordlutik nâgdliugtitauvdlutigdlo nuname angalassarsimáput”. milliûnigdlit kángunarsagaoĸalutik ilissaussarsimáput Sãtanip támarnartuinut nâlagkumasimángínamik. inuit erĸartũssissuisa pinerdlugtutut ajornerpâtut erĸartũtarsimavait. mãnale Gûte tássauvoĸ erĸartũssissoĸ. (tugs. 50, 6). nunamiut erĸartũssutait atorungnaersitáuput. Nâlagkap ínugtame “narrugissaunerat pêrpâ”. “taineĸarumârputdlo inuiangnik ivdlernartunik, Nâlagkap utertitainik.” aulajangersimavoĸ “Sîunip alinsugtue pissísagíka, niaĸorúmik pí- [335] nersáumik tunineĸarĸuvdlugit arssat taortigssãnik ûliamigdlo tipaitũmik aliasungnerup taortigssânik uligússamigdlo usornáumik anersâp nikatdlortup taortigssânik”. (Is. 25, 8; 62, 12; 61, 3). sángĩkungnaerdlutigdlo, nikatdlungajungnaerdlutigdlo ĸunutitaujungnaerput. matuma kingorna Nâlagaĸ najortuínásavât. igsiavíssârssuaĸ savssarfigât nunamiut súkutdlũnît atissarisimassáinit pínernerungârtunik atissaĸardlutik. niaĸoruserneĸarput nunamiut kúngîsa súkutdlũnît niaĸorutáinit ĸaumanerussunik. nâlangnássutsip kúngiata tamarmik kînait ĸuvdlingiarsimavai aliasûtigssat tamardluínarmik pîagáuput. palminik aulaterivdlutik tusarningârtumik únersiúmik tugsiardlutik agpíput ĸilaup ĸilãngussâ akisuatitdlugo: “ánáussut Gûtivta igsiavíssârssuarme igsiassup savârĸavdlo pigât. íngilitdlo tamarmik igsiavíssârssûp avatâne utorĸauneritdlo táukua avatãne ûmassutdlo táukua sisamat avatãne ĸeĸarput, kĩnamingnigdlo igsiavíssârssûp sâne patdlorput Gûte patdlorfigalugo oĸardlutik: ãmen, pivdluarĸússut nâlangnautdlo ilisimássutdlo ĸujaniutdlo atarĸinautdlo píssaunerdlo nakũssutdlo Gûtivta pigai nâgssáungitdluínartumik!” (sarĸ. 7, 10.12).

mâne inûnivtíne utertitaunigssamik aperĸut tupingnangârtoĸ pâsiniásavdlugo taimâgdlât autdlarnersínauvarput. pâsingnigsínaunivtigut kigdliligaussúkut ilungersorĸigsârdluta narrunarsagauneĸ nâlangnássuserdlo, inûneĸ toĸulo, nâpertuivdluássuseĸ kamagingningnerdlo sáningassulingme nâpeĸatigîgsut isumaliorĸutigisínauvavut; kisiáne anersãkut pigínauneĸarnerput tamákerdlugo tamaviârtíkaluardlugo isumâ tamákerdlugo pâsineĸ saperparput. ánáussissup asangníssusiata sivisússusia, atitússusia, itíssusia ĸutsíssusialo issigiarssungnarput.

ánáussinerup ârĸigssũneĸarnera nãmagdluínartumik pâsineĸavingnaviángilaĸ, agdlât utertitaussut issigilerpata issigineĸarnermigtut, ilisarineĸarpatalo sôrdlo ilisaringnigdlutik. sagdlusuíssutdle nutâĸ tarnilingmut tipaitsugtumut siârneĸartuarumârpoĸ nâgssáungitdluínartumik. nauk nunap aliasûtai, ániautai ússernartuilo kipisimagaluartut perĸutâtdlo pîagausinmadlune, taimáitoĸ Gûtip ínugtaisa ánáussutigssamik akisusimássusia ersserĸigsumik silaĸartumigdlo ilisimajuarumârpât.

utertitaussut nâgssáungitdluínartumik Kristusip sáningassulia ilisimatusautigalugulo tugsiutigiuarumârpât. Kristusime nâlangnarsisitaussume Kristuse sáningassulingmut kikiagtugausimassoĸ issigiumârpât. puiúngisáinarumârpât táussuma píssauneĸarnermigut silarssuarmik tamanigdlo píngortitsivdlunilo atatitsissup, táussuma Gûtip asassâta ĸilangme kúngiussup kêrûpit serâvfitdlo ĸaumassut patdlorfigísavdlugo tipaitsûtigissâta — táussuma inuk ordlusimassoĸ makitingmago ingminut nikanarsarnermigut, ajortuliap pissũssutâ [336] kángunautâlo nangmangmagit atâtamilo kĩnane ingminut issertoraluarmago nãmagingmago, silamiut támartut ánernartuánit ũmatine seĸumitdlugo Gûlgathap sáningassuliane toĸutautserdlune. táussuma, silarssuarmik píngortitsissup, inungnik asangningnermit nâlangnássutse igdluartitdlugo ingminik nikanartísínausimanera silarssuarme tamavingme únersiutigineĸartuardlunilo tupigusûtigineĸartuásaoĸ. inuiait utertitaussut utertitsissertik issigalugo atâtap nâlangnássusia kînânit akisuatitdlugo takuguníko, igsiavíssârssualo nâgssáungitdluínartumik ítuínartoĸ takuguníko ilisimavdlugulo kúngiuvfia soraiuitsũsassoĸ, tauva tusarnersumik agpíkumârput: “atarĸinarpoĸ, atarĸinarpoĸ savâraĸ toĸutaussoĸ uvavtínigdlo Gûtimut utertitsisimassoĸ nangmineĸ akisûmik aungmigut!”

sáningassugdlip nalunartuata nalunartut avdlat tamaisa navsuiarpai. ĸaumaníkut Gûlgathamit ĸáumarĸutaussúkut Gûtip píssusê ersigalugitdlo mianerisimassavut pínersutut unganartututdlo sarĸúmersitaujumârput. asangningnerup ivdlernássusermut, nâpertuivdluássusermut píssaunermutdlo kátúnera pâsinarsiumârpoĸ. igsiavíssârssua ĸutsigdlunilo takoránersoĸ issigititdlugo ãmátaoĸ Nâlagkap píssusia sáimáuníkut takugssauneragut takujumârparput, tauvalo arĸup asanartup isumâ sujornagornit pâsivdluarnerujumârparput: “atâtarput.”

tauva pâsiumârparput táussuma kigdleĸángitsumik ilisimassaĸartup ánáukumavdluta avdlatut ajornavigsimassumik ernine túniútariaĸarsimangmago. tamatuma ĸujanartumik kingunerissâ tássa nunap inungnik utertitaussunik iluardlutigdlo pivdluardlutigdlo toĸusuitsunik inoĸartitausínaunigssâ. ánáussissup târtup píssaunerinut akiũnermigut angussâ tássa utertitaussut tipaitsungnerat Gûtip nâgssáungitsumik atarĸinautigssâ. tarnerdlo erdlingnangârmat atâtap akiliutigissaĸ nãmagâ; Kristusivdlo nangmineĸ túniússame angingârtup inerítitai takugunigit nãmagiumârpai. [337]

Kapitel 39—nunap piunêrúneĸarnigssâ

Gûtip nipâta ínugtane parnaerússaujungnaersigpagit inuit inûnerup akiũnerssuane tamanik ánaissaĸarsimassut ánilârnangârtumik itertitaujumârput. misiligauvfik atũkatdlartitdlugo Sãtanip sagdloĸítaineranit tagpîtdliortitausimáput iluaitsuliornertigdlo igdlersorsimavdlugo. pisût pigissakínerussunit angnerunertik pingâkujûtigisimavât, pigissatigdle Gûtip inatsisânik uniorĸutitsiníkut pigssarsiarisimavdlugit kâgtut ĸârsitdlartínagit, tamaĸángitsut atissagssanik tunísanagit, nâpertuivdluartumik iliornatik isumagssuinermik iluarissaĸarsimangitdlat. ingmingnut akitsiniartarsimáput inoĸatimingnitdlo iluarineĸarumassardlutik. mãna pingârutigissatik tamaisa ánaivdlugit pîtsûvdlutigdlo igdlersûtigssaerúput. píngortitsissoĸ piumanago gûtipiluit ĸinersimassamik piunêrúneĸarnerat ersingârdlutik issigât. tarnitik akigisimavait nunap pisũssutainik inûvdluarniutainigdlo akilersitdlugit Gûtimilo pisũngorniarsimanatik. tamatuma kingunerissânik inûnertik asiutísimavât. inûvdluatârutât sungarnitsúngorpoĸ, erdlingnartûtait aserûtigssángorput. inûneĸ nâvdlugo katerssugait tássûgúnguaĸ pîagáuput. pisût igdlorssuatik takoránersut úpikâtíneĸarmata kûltiutitigdlo sîlviutitigdlo siámakâtíneĸarmata ĸiáput; kisiáne gûtipilugissamigtut ajunârnigssartik sujôragilerdlugo nimârnertik nipangiutísavât.

silamiut takujumârpât, inuit táukorpiait inúkutigalugitdlo mitautigisimavdlugitdlo nungusarumasimassatik, nápautit aserũnartut, anorerssuaĸ nunavdlo sajungnerssua akornutiginagit anigorumârmatigik. Gûte táuna inatsisiminik uniorĸutitsissunut nungutitsissumik ingnerussoĸ ínugtaminut ĸimâvfiuvoĸ isumangnaitsoĸ.

oĸalũssissartup sagdlusuíssut ĸimatdlugo inungnut ĸujanarniarsimassup mãna pâsiumârpâ ajoĸersûtigissame ĸanoĸ ísimássusia ĸanordlo kinguneĸarsimanera. sunauvfame arajutsissaĸángitsup sigssuersimagâne oĸalugtarfingmîtitdlune, avĸusiníkut ingerdlatitdlune inûnerminilo nâpítagkamine tamardluínarne. tarnimigut erĸarsautai tamarmik, titarnerit agdlagai tamarmik, oĸautsit oĸauserissai tamarmik ĸanordlo iliornerit tamarmik inungnik sagdlumik ĸimâvfigssaĸartitsissut siaruartigausimáput, mãnalo inerititait erĸamine tarnilingne nãkinardlutik támartitaussune takúsavait.

Nâlagaĸ oĸarpoĸ: “ínugtamnlo puniata aserornere katsorsarnia- [338] palâginarpait oĸardlutigdlo: erĸigsilit, erĸigsilit; nauk erĸigsivigssaĸángitsoĸ.” “iluartup ũmatâ perĸuserdlugtumik aliasugtítaravsiuk uvanga aliasugtitaríngisara, iluaitsuvdlo agssai nakússagtítaravsigik, inũsagaluartoĸ ingerdlavianit ajortumit sângnavêrsârdlugo. (Jer. 8, 11; Hisk. 13, 22).

“erĸanaĸ pârssissut savautinik pârissavnik támartitsissut siámartitdlugitdlo, oĸarpoĸ Nâlagaĸ. tamána pivdlugo ima oĸarpoĸ Nâlagaĸ Israilip Gûtia pârssissut pivdlugit, ínugtavnik pârssissut: ilivse savautíka siámartípase ĸimâtitdlugitdlo; uvanga ata, ajortuliornise ilivsíne takusarumârpaka.” “ĸernualagitse, pârssissut ukorsê, nivdliavdlusilo arssane agssakauaritse, savautine angnertaussuse ukorsê, uvdlugssase nãmagtingmata toĸutaorĸuvdluse. . . . pârssissut ĸimâvfigssaĸásángitdlat, savautinilo angnertaussut ánagfigssaĸásángitdlat. , , (Jer. 23, 1. 2; 25, 34, 35).

oĸalũssissartut ínugtaussutdlo pâsiumârpât Gûte erĸortumik píssuseĸarfigisimángíkigtik. pâsísavât inatsisinik pitsauvdlutigdlo nâpertuivdluartunik tamanik pilersitsissumut pikigtitsisimavdlutik. inássutit Gûtip pîsa uniorĸutíneĸarnerisa máko kingunerait: ajortûssut puilavfê tûsintiligpagssuit pilersitáuput, tássa saĸitsáunerup, ûmigssuinerup nâpertuivdluángíneruvdlo puilavfê, kîsalo nuna atauserujugssuarmik akiûvfingorpoĸ, atausĩnarssuarmik aserũsimavfingordlune. issigissagssaĸ tamána sagdlusuíssúmik narrugissaĸardlutik támarnartumik ĸinigaĸarsimassut issigissagssarísavât. oĸautsitigut navsuiarneĸarsínáungilaĸ nâlángitsûvdlutigdlo ilumũngitsut nâgssáungitsumik ánaissartik — nâgssáungitsumik inũssut — ĸanoĸ iluatigitigilerumârât. angutit silamiunit atarĸineĸangârsimassut pigínauneĸarnertik oĸatdloríssusertigdlo píssutigalugit, táukua tamáko erĸortumik issigilerumârpait. uniorĸutitsinermíkut asiutitartik pâsiumârpât, inuitdlo ilumussũsiat píssutigalugo nikagalugitdlo mitautigisimassatik patdlorfigiumârpait Gûtimitdlo asaneĸarsimanerat navsuerutigalugo.

“perpaluk tikiúpoĸ nunap isuanut agdlât, Nâlagaĸ saĸitsautigssaĸarmat akimángitsunut, uvinigdlit tamaisa erĸartũkumârmagit; iluaitsut panamut túniúkumârpai.” (Jer. 25, 31). ukiune tûsintilingne arfinilingne akiũnerssuaĸ ingerdláneĸarsimavoĸ. Gûtip ernerata autdlartitaisalo ajortup píssaunera akiorsimavait inuit ĸitornait mianerssorĸuvdlugit, ĸáumarsarniardlugit ánáuniardlugitdlo. mãna tamarmik aulajangersimalerput; gûtîtsut Sãtanimut kátutivigsimáput Gûtimut akiũnerane. pivfigssaĸ nagdliúpoĸ Gûtip inatsisime tugdlârineĸartup nâlangneĸarnigssâ atortûtísangmago. mãna Sãtane kisime pínane inuítaordle akiorniagagssáuput. “Nâlagaĸ saĸitsautigssaĸarmat akimángitsunut, uvinigdlit panamut túniúkumârpai.”

“inuit aliasugdlutik erdloĸissut narrujũminartut tássane suliari- [339] ssaussut tamaisa pivdlugit” aniguisitaussutut nalunaeĸutsersugáuput. mãna toĸup íngilia Hisĩkialip agdlagaine seĸumitsímik tigumiartutut oĸautigineĸartoĸ savssarumârpoĸ imalo perĸuneĸardlune: “utorĸait, nukagpíssat, niviarsiat, merdlertut, arnat, tamaisa toĸúsigik piunêrutdlugit, kisiáne nalingínaĸ sáningassulingmik táussumínga agdlangnilik agtúsángilarse; ivdlernartûtigalo perĸârfigisiuk!” pruvfîte oĸarpoĸ: “tauva perĸârpait utorĸait táuko igdlup sânĩtut.” (Hisk. 9, 1-6). piunêrússineĸ autdlarnerneĸarpoĸ anersãkut ítumik ínugtaussunik pârssissûnerarsimassune. pigârtûnerdlugsimassut toĸutaorĸârtugssáuput. nãkingningneĸángilaĸ ĸajagssũssaĸángitdlatdlo. angutit, arnat, niviarsiat merdlertúnguitdlo, tamarmik piunêrúneĸarput.

“Nâlagaĸ najugkaminit aniumârmat, ata, nunamiut ajortuliait táukunane takusardlugit; tauva nunap ulêrumârpâ auk ingminut kuissaĸ ingmine toĸutat kingorna matũsanagit.” (Is. 26, 21). “imáisavordle perdlugssaĸ Nâlagkap perdlugssarititâ inuiaĸatigîngnut Jerûsalâmut sorssugtunut tamanut: uvinêrúsáput sule isigkamingnik nikorfatitdlutik, issaitdlo parnúsáput issilerfingmingne, oĸaitdlo toĸúsáput ĸarnine. taimailissúkut ulerússinerssuaĸ Nâlagkamit táukunínga nagdliúkumârpoĸ; nungutdlutik áiparmik agssait tigúsagait agssangmingnigdlo silugfigeĸatigîgsardlutik.” (Sagg. 14, 12. 13). nangmingneĸ ûmigssuingârdlutik akiũnermíkut Gûtivdlo akuitsumik kamangnerata kuineĸarneragut nunamiut gûtîtsut piunêrúkumârput — palasit, nâlagkat ínugtaussutdlo, pisût pîtsutdlo, akimassut nikanartutdlo. “Nâlagkap toĸutai taimaníkut nunamĩkumârput isuanit isuata áipânut; ĸianeĸarnatigdlo katerssorneĸarnatigdlo ilivermut ilineĸásángitdlat.” (Jer. 25, 33).

Kristusip tikiúneragut gûtîtsut nuname tamarssuarme piunêrúneĸárumârput — ĸanerminit anersârtorneranit nâlangnássusiatalũnît ĸaumaneranit nungutauvdlutik. Kristusip ínugtane Gûtip igdloĸarfianukáukumârpai nunalo inuerúkumârdlune. “takuvat, Nâlagkap nuna imaerpâ suerutdlugo, ĸâ mumitdlugo inuilo siámardlugit.” “nuna ujajagauvoĸ imaerutdluínardlunilo, Nâlagaĸ taimáisassumik oĸalungmat.” “nuna ivdlernáipoĸ inungme atãne, inatsisit ĸângĩnarmatigik ilerĸugssat sanerĸútardlugit angeruserdlo isuanut ítugssaĸ uniortitdugo, tamána pivdlugo perdlorĸússustip nuna nungulerpâ, inuisalo pitdlautisiartik atorpât; tamána pivdlugo nunap inue tarorput, inuit ikigtúnguit amiákûtitdlugit.” (Is. 24, 1. 3. 5. 6).

nunarssuaĸ tamât puilassuitsorssuartut sutaitsutut ilerumârpoĸ. igdloĸarfît nunaĸarfîtdlo nunap sajungnerata aseruinerata aserĸukue, orpît úpikâtitat, ĸaersut ímamit miloriússat nunavdlũnît ilânit pîagkat ĸâvane siamakartitaujumârput, ĸáĸatdlo pîarneĸarfê ĸârusorujugssuángorsimajumârput. [340]

mãna uvdlorme sáimáunartitsivingme ássersûtigssamik suliarineĸartoĸ pissugssángorpoĸ naggatigssaussumik. ivdlernarnerpâme kivfartũssineĸ nãmagsineĸarêrsitdlugo israilíkutdlo ajortuliait ûmassup ajortaeruterĸússutip auagut ivdlernartũmit pêrneĸarêrsitdlugit savaussarssuaĸ Azazel ûmatitdlugo Nâlagkap kînâta sânut savssartitauvoĸ, ilagîtdlo najũtitdlugit palasiunerup savaussarssûp “ĸulâgut nalunaiásavai Israilip kinguaisa ajortuliait tamaisa pinerdlungnerilo tamaisa” savaussarssûvdlo niaĸuanut ilivdlugit. ivdlernartũme ĸilangmĩtume sáimáunartitsineĸ nãmagsineĸarêrpat Gûtip ínugtaisa ajortuliait pinerdlûtaitdlo taimatútaoĸ Gûte íngilîlo ĸilangmiussut najortigalugit Sãtanimut ilineĸarumârput, táunalo ajortuliortitsisimanerminut tamanut pissûtíneĸarumârpoĸ. sôrdlulo savaussarssuaĸ inuilâmut soĸángitsumut autdlartitausimassoĸ, taimatut ãma Sãtane nunamut aserortigauvdlune inoĸajuitdlunilo puilassuitsúngorsimassumut autdlartitaujumârpoĸ.

sarĸúmersitane Juánasip sujuligtûtigâ Sãtanip autdlartitaunigssâ taimailissúkutdlo nunap soĸaranilo uiversorssuarmik píssuseĸarnigssâ, oĸarpordlo píssuseĸ tamána ukiune tûsintilingne atásassoĸ. Nâlagkap tikiuterĸingnigssâne pissugssat gûtîtsutdlo piunêrúneĸarnigssât oĸalugtuarerêrdlugit pruvfîte nangigpoĸ: “íngililo takuvara ĸilangmit arĸartoĸ, táussuma itinerssuarmut matuersautaussoĸ pigâ, kaluvnerssuitdlo tigumiarigai. kũkôriaussarssuardlo tiguvâ, táuoslo pulateriârssutoĸaĸ, tamássalo Diâvulo Sãtanilo; ĸilerssorpâlo ukiut tûsintigdlit ĸilerssugaorĸuvdlugo; itinerssuarmutdlo igípâ matuvdlugulo ĸulâgutdlo naĸíssuserdlugo, inuiaĸatigît táussumúnga támartísaerĸuvdlugit ukiut táuko tûsintigdlit nãmagtitserdlugit; táukua kingornagut sivikitsumik ĸilerússaerneĸásavoĸ.” (sarĸ. 20, 1-5).

oĸautsip “itinerssûp” takutípâ nunap taimailissúkut uivernartumik târtumigdlo píssuseĸarnigssâ. tamána agdlagkane iluartune agdlagsimavfingnit avdlanítaoĸ ersserĸigsumik pâsigssauvoĸ. nunap “pilerĸârnerane” píssusia bîbilip ima oĸalugtuarâ “ilisarssáungilaĸ soĸaranilo, itinerssûvdlo ĸulâ târpoĸ.” sujuligtûtaussoĸ nâpertordlugo ilâtigutdlũnît taima píssuseĸalerĸigkumârpoĸ. pruvfîte Jerimia Gûtip uvdlugssâ takordlôrtitdlugo oĸarpoĸ: “nuna takuniarpara, sunauvfalo soĸángitsoĸ ilisarssáungitsoĸ; ĸilangmutdlo ĸiviarama, ĸaumassoĸángilaĸ. ĸáĸat takuniarpáka, sunauvfalo sajugtut, ĸáĸánguitdlo tamarmik aulassut. takuniarpara, sunauvfalo inoĸángitsoĸ, tingmíssatdlo ĸilaup atânĩtut tamarmik nujugsimassut. takuniarpara, sunauvfalo nautsîviussaĸ puilassuitsûlersoĸ, ungalûgartainilo tamarmik inguvtigaussut Nâlagkap aggerneranit.” (Jer. 4, 23, 27).

tássane Sãtane íngilipiluilo ukiune tûsintilingne najugaĸartugssáuput. nuna kisiat najugagssarísagamiuk silarssuit avdlat iserfigi- [341] sínáusángilai taimalo ússertitáungisáinartut ússernartorsiortísínáusanagitdlo akornusersorsinausanagit. ĸilerssugaunigssâ taimatut pâsissagssauvoĸ — kíkutdlũnît píssauneĸarfigísángilai. támartitsiniarneĸ aserorteriniarnerdlo ukiune huntritiligpagssuarne kajungerissatuarisimasssne ingerdlásínaujungnaivísavai.

pruvfîtip Isaiap Sãtanip ajunârtitaunigssâ sujumut takordlôrdlugo máko oĸautigai: “ĸanorme ilivdlutit ĸilangmit nákaĸait, ĸaulersup uvdloriarssua ûmâ? nunamut kivdlugauvutit, akimángitsunik artorssartitsissutit. ũmatigkut oĸaraluarputit: ĸilangmut ĸaĸísaunga, igsiavfiga ĸilâlik ĸutdlardlugo Gûtip uvdloriaisa ĸulãnut . . . ĸutsingneruvsârtoĸ ássigalugo. kisiáne samungnarputit unerivfingmut, ániveĸángitsup ĸínguanut. ilingnik takungnigtut issíkutísavãtit erĸarsardlutigdlo: tássauva angut táuna silarssuarmik ûligtitsissoĸ, nâlagauvfingnik sajugtitsissoĸ? táussuma inuit najugât puilassuitsumut ássigitíkâ ungalûgait nákarnikúngordlugit parnaerússanilo anisínagit igdluinut?” (Is. 14, 12-17).

ukiune tûsintilingne arfinilingne Sãtanip silarssuaĸ ûligtípâ. “nuna puilassuitsumut ássigitípâ, parnaerússanilo anisínagit igdluinut.” ukiune tûsintilingne arfinilingne Gûtip ínugtai parnaerútarsimavai, nâgssáungitsumigdlo parnaerússautíkumásagaluarpai; Kristusivdle ĸilerutai kigtorarpai parnaerússailo aniguisitdlugit.

gûtîtsut agdlât Sãtanip nâlagkersorsínaujungnáisavai mãnákut. íngilipilune kisîsa ilagalugit unigtitáusaoĸ ajortip kingunipilue issigerĸuvdlugit. “akimángitsut kúngê tamarmik ínangaĸatigîgput nâlangnássuserigaluamingne, nungutdlutik inigssamingne (iliverme); ivdlitdle ígitauvutit iliveĸarnatit, sôrdlo naorĸingneĸ mingungnartoĸ. . . . ilivermêĸatigísángilatit, nunat aseroragko, ínugtatitdlo toĸúkagkit.” (Is. 14, 18-20).

ukiune tûsintilingne Sãtane nuname soĸángitsume angalaorumârpoĸ Gûtip inatsisânut pikigtitsinerme kingunere issigalugit. ukiune táukunane erdloĸingârumârpoĸ. ordlunerme kingornagut sulipilungnermigut erĸarsardluarungnaivigsimavoĸ; mãnale píssaunêrússutrdmavdlune pivfigssaĸásaoĸ ĸilangmiup nâlagáussusianut pikigtitsinerme kingunere erĸarsautigísavdlugit, ajortulianilo tamaisa pissutigalugit sujunigssaĸ ánilârnartoĸ ornigkane sujôravdlune utarĸiumârpâ, ajortulianut pilersitaminut tamanut pitdlautisiagssane plumâramiuk.

ukiune makínerup sujugdliup áipâtalo akornáne tûsintilingne gûtîtsut erĸartũneĸarumârput. apustilip Paulusip erĸartũssinigssaĸ tamána Kristusip tikiuterĸerêrneragut pissugssatut erĸartorpâ: “tamána pivdlugo pivfigssáungíkatdlartitdlugo erĸartũssinavêritse Nâlagaĸ tikiútínago; táussuma târtume issertugkat ĸaumassumut pisíkumârpai ũmatitdlo pilerssârutait erssersitdlugit.” (1 Kor. 4, 5). Uv- [342] dlut utorĸaussuata tikiuvfia pivdlugo Dâniale oĸarpoĸ: “tauvalo ĸutsingneruvsârtup ivdlernartortai erĸartũsserĸuneĸartut”. (Dân. 7, 22). taimáiníkut iluartut, Gûtip kúngîsut palasîsutdlo, nâlagkersuiumârput. Juánase oĸarpoĸ: “igsiavíssârssuitdlo takuváka, táukunúngalo ingíput, erĸartũssinigssardlo táukunúnga túniússauvoĸ. ... Kristusilo kúngioĸatigât ukiut tûsintigdlit.” (sarĸ. 20, 4. 6). taimailinigssâ-una erĸarsautigalugo Pauluse oĸartoĸ: “iluartut silarssuaĸ erĸartũkumârât”. (1 Kor. 6, 2). Kristuse ilagalugo gûtîtsut erĸartũkumârpait, suliartik bîbilimut tamarmik timimíkut suliatik pivdlugit ĸanoĸ pineĸarnigssãne najorĸutagssaussumut, nâpertũtumik. tauvalo gûtîtsut pitdlautisiagssât suliainut nâpertũtumik aulajangersarneĸarumârpoĸ toĸuvdlo agdlagtaiviane agdlangneĸardlune arĸisa ĸulãne.

Satanísaoĸ íngilipiluilo Kristusimit ínugtainitdlo erĸartũneĸarumârput. Pauluse oĸarpoĸ: “naluvise íngilit erĸartũkumârivut?” (1 Kor. 6, 3). Jûtarsilo oĸarpoĸ: “íngilitdlo píssusererĸâgartik aulajangerfiginago inigissartik ĸimangmássuk, tarrup atâne ĸilerssorsimátuínartitdlugit uvdlugssarssuaĸ erĸartûtivfigssaĸ nagdliutserdlugo torĸugarai.” (Jût. 6).

ukiut tûsintigdlit nânerisigut makivfigssap áipâ nagdliúkumârpoĸ. tauva gûtîtsut Gûtimut savssartitáusáput “erĸartũssut agdlagsimassoĸ táukunúnga nãmagserĸuvdlugo” (tugs. 149, 9). taimáitumik Juánase iluartut makínigssãnik oĸalugtuarêrdlune oĸarpoĸ: “toĸussoĸatait ũmangitdlat ukiut táuko tûsintigdlit nãmagtitserdlugit.” (sarĸ. 20, 5). Isaialo gûtîtsut pivdlugit oĸarpoĸ: “atautsimut pisitdlugit ániveĸángitsumut ĸilerssugagssat, parnaerússivingmut parnaerússagssat,uvdlorpagssuit ĸímûgpata takusagagssat.” (Is. 24, 22). [343]

Kapitel 40—akiũnerup nãmagsinigssâ

ukiut táuko tûsintigdlit ĸângiúnerisigut Kristuse nunamut tikiuterĸigkumârpoĸ utertitaussut katerssait íngilitdlo katerssârssuit ilagalugit. sujôranartumik nâlangnardlune atertitdlune gûtîtsut makerĸujumârpai erĸartũneĸarĸuvdlugit. sarĸúmerumârput ímap sioraisut amerdlatigalutik. makivfingme sujugdlerme makítunut ássigĩngíssusiat! iluartut inûsússusermik ítuínartumik píníssusermigdlo taimaeĸatânik atitíneĸarsimaput. gûtîtsut núpautit toĸuvdlo nalunaeĸutsersimavait.

inugpapilorujugssuit Gûtip ernera nâlangnássusiane issigiumârpât. atausĩnarmik nipiligtut gûtîtsut katerssait nivdlerumârput: “pivdluarĸunarsile Nâlagkap arĸagut tikiútoĸ!” Jîsuse asagamíko; sagdlusuíssutip píssaunerata piumángíkaluartut taima oĸalugtípait. gûtîtsut ilissaunermigsut makíkumârput Kristuse akeraralugo ĸangatutdlo kigdlormôrtigalutik. nutâmik misiligauvfigssaĸartitáusángitdlat inûsimanermingne amigautigissamingnik iluarsaivfigssamingnik. taimailiornigssaĸ iluaĸutausangikaluarpoĸ. inûnertik nâvdlugo iluaitsuliornermíkut ũmatitik aĸilisísimángilait. nutâmik misiligauvfigssaĸartitaugaluarunik sujugdlermisut Gûtip perĸussainik uniorĸutitsinermut Gûtimutdlo pikigtitsinermut atuínásagaluarpât.

Kristuse ûliap ĸáĸânut makínerme kingornagut ĸilaliarfingminut íngilitdlo tikiuterĸingnigssânik oĸalûtigingnerĸigfiánut arĸarumârpoĸ, pruvfîte oĸarpoĸ: “aggerumârpoĸ Nâlagaĸ Gûtiga, ivdlernartut tamaisa ilagiumârpatit.” “isigaisa taimailissúkut ûliap ĸáĸâ tungmarfigísavât, Jerûsalâp kangianĩtoĸ, ûliavdlo ĸáĸâ ĸitermigut ĸupísavoĸ ... ĸôrorujugssuángordlune” “Nâlagardlo kúngiúsavoĸ nunamut tamarssuarmut; taimailissúkut Nâlagaĸ atausiúsavoĸ, arĸalo ntausiúsavoĸ.” (Sag. 14, 5. 4. 9). Jerûsalât nutâĸ íngianartumik nâlnngnássuseĸardlune ĸilangmit arĸartíneĸarune inigssamut salingneĸardlune piarêrsagaussumut inigssíneĸarumârpoĸ, Kristusilo ínugtane íngilitdlo ilagalugit igdloĸarfingmut iluartumut iserumârput.

mãna Sãtanip nâlagauniútumik akiũnigssap naggaserneĸarnigssâ piarêrsarumârpâ. ajússutsip nâlagâ píssaunerminik arsârneĸarsimagatdlartitdlune támartitsiniarsínaujungnaerdlunilo nikatdlungagalunrpoĸ, kisiáne toĸusimassut gûtîtsut makigpata iligssarpagssuanilo takugunigit, tauva neriulerĸigkumârpoĸ, aulajangerumârpordlo [344] naggámik akũlnigssarssuarme nikatdlorumásanane. támartitat ka terssârssuit erfalassume atânut katerssorumârpai táukulo iligalugit pilerssârutigissane nãmagsiniarumásavdlugit.

gûtîtsut Sãtanimit tigussáuput. Kristusimik narrugingningnermíkut pikigtitsissut nâlagât nâlagarilersimavât. piarêrsimáput táussuma ilitsersûtai maleruásavdlugit inássutailo nâlásavdlugit. Sãtane táunaunerarumârpoĸ ilumut silarssuarmik nâlagkersuissugssaĸ, erĸúngitsuliorfigineĸardlune kingornússagssaminik arsârneĸarsimassoĸ. ínugtaminut támartitaussunut utertitsissutut sarĸúmerumârpoĸ oĸarfigalugitdlo píssaunermigut ilivermit aniguisísimagine, mãnalugôĸ nãkigtaitsumik ĸunutitaunigssãnit ánautilerine.

Kristuse najortigíngínamiuk Sãtane tupingnartuliorumârpoĸ oĸauserissane ugpernarsardlugit. sángîtsut nukigtorsarumârpai anersâmigutdlo píssaunermigutdlo súnîvigalugit. iluartut tangmârfiánukáukumavdlugit Gûtivdlo igdloĸarfia tiguarniarumavdlugo pilerssârúmik sarĸúmiússivigiumârpai. diâvulorpalugtumigdlo ajugausimârdlune milliûniligpagssuit toĸussunit makitíneĸartut uparuartorumârpai oĸardlunilo táuko sujulerssordlugit igdloĸarfik tiguarsínauvdlugo igsiavíssârssuanilo nâlagauvfinilo pigilerĸigsínaunerardlugit.

inugparujugssuit ilaĸarput ulerssûp sujornagut inûsimassunik — angutinik nukigtôrujugssuarnik anersãkutdlo ítumik pigínauniligssuarnik. táukua íngilinit ordlusimassunit súnîvigineĸardlutik píkoríssusertik ilisimássusertigdlo tamákerdlugit atortarsimavait ingmingnik akitsisíniarnermut, angutáuput tupingnartunik erĸumîtsuliorníkut silamiunit únersiutigineĸarsimassut, angutáuputdlo nãkigtáissusertik iluaitsuliornertigdlo píssutigalugit Nâlagkamit nunamit pêrsitausimassut. ilaĸarput kúnginik sákutûtdlo nâlagarssuinik inuiangnut ajugaussarsimassunik, angutit sapîtsut sorssungnerme ajorssángisáinarsimassut, sákutût ajugausimârtut nâlagauvfingnik sajugtitsissarsimassut. angutit táuko avdlángortitausimángitdlat, erĸarsarnertik soraersitauvfiagut nangípât. toĸulernermingne ajugaujumássusertik pigĩnarpât.

Sãtanip íngiline kingornalo angutit píssarssuit tamáko isumalioĸatigai. oĸarumârput iligissatik amerdlanerardlugit igdloĸarfiuvdlo ungaluisa iluánĩtut ikingnerungmata ajugauvfigisínaunerardlugit. pilerssârutiliorumârput Jerûsalâp pisũssutai pingârtorssũssutailo tiguarumavdlugit. tamarmik katsorna sorssungnigssamut piarêrsailerumârput. agssagssortut píkorigsut sákuliorumârput. Sákutût nâlagarssue sákutûnik katerssákûtârtunik katerssuiumârput.

kîsa sãssússiartorĸussineĸarumârpoĸ, sákutôrpagssuitdlo kisigssáungitsut sujumukalerumârput — sákutôrpagssuit súkutdlũnît silamiut ingerdlausiáne naleĸarsimángisáinnrtut. Sujuarsimassortait [345] Sãtanip sujulerssorumârpai, íngilîsalo naggatigssamik akiũnigssame iligiumârpât. kúngit sákutûtdlo ingerdlaoĸatigiumârpai, sákutôrpagssuitdlo tamarmik ingmíkut nâlagarissagdlit malingnaujumârput. sákutûtut ârĸigssûtdluagaussumik sákutôrpagssuit ingmingnut agtûmavdlutik nunap ĸâvagut aserortigauvdlune manîlakulugtúkut Gûtip igdloĸarfia ornigkumârpât. Jîsusip perĸussineragut Jerûsalâp nutâp isâvfê matuneĸarumârput; Sãtanip sákutôrpagssuisa igdloĸarfik ilujumârpât sãssúneĸarnigssâlo piarêrsardlugo.

taimailissúkut Kristuse akerĸaminut sarĸúmerĸigkumârpoĸ. túngavingme ĸivdlarigsumik kûltiussume igdloĸarfiup ĸulânut ĸutdlarsimassume portusûmik igsiavíssârssuaĸarpoĸ. igsiavíssârssuarme tássalle Gûtip ernera igsiásaoĸ, erĸânĩputdlo nâlagauvfiata ínugtai. Kristusip píssaunera nâlangnássusialo inulait kíkutdlũnît oĸausîsigut navsuiagagssáungitdlat. kialũnît tamána agdlautigivdluarsínáungilâ. atâtaussup ítuínartup nâlangnássusiata ernera uligsimavâ. kînâta akisungnerata Gûtip igdloĸarfia, isâvfît silatât nunalo tamât ĸáumarsarpâ.

igsiavíssârssuarmut ĸaningnerúput ĸanga Sãtanip iluaĸutigssânik ilungersûtigingnigsimagaluardlutik ingnermit ikumassutut nusutausimavdlutik kingorna ánáussissup itisûmik ilungersortumigdlo ungagingnigtigisimassai. tugdlerait sagdlussunik ugpíngitsunigdlo erĸâmioĸardlutik kristumiutut píssuseĸalersimassut, Gûtip inatsisânik atarĸissaĸarsimassut kristumioĸatigîngnit atortũngitsutut oĸautigineĸartitdlugo milliûnigdlitdlo ĸanordlũnît ilissúkut ugperissartik píssutigalugo martêrisut toĸutausimassut. kîsalo takugssaujumârput “amerdlangârtut kisíneĸarsínáungitsut, inuiaĸatigît ingmíkutdlo nagguveĸatigîgsut ingmíkutdlo inuiaussut ingmíkutdlo oĸausigdlit tamarmik ilait, igsiavíssârssûp sâne ĸeĸartut, takisûnik ĸaĸortunik atissaĸartut, palmitdlo avaleĸutáinik tigumiaĸartut”. (sarĸ. 7, 9). akiũnerat nãmagsivoĸ, ajugausimáputdlo. arpangnertik nãmagsisimavât erdlingnartûtdlo pigssarsiarisimavdlugo. palmit avaleĸutáinik tigumiarnerat ajugausimaneránut nalunaeĸutauvoĸ, ĸaĸortunigdlo atissaĸarnerat Kristusip simerneĸángitsumik nâperluivdluássusianut pigiligãnut nalunaeĸutauvoĸ.

utertitaussut únersiúmik ĸilaup ĸilãngussaine akisuassaĸátârtumik agpíput: “ánáussut Gûtivta igsiavíssârssuarme igsiassup savârĸavdlo pigât!” íngilitdlo serâvfitdlo únersiutigingnigtut nipimingnik ingiatdlorpait. utertitaussut Sãtanip píssauneĸarnera ajússusialo misigisimagamíko sujornatigornit pâserĸigsârneruvât avdlap ajugautíneĸ sapersimásagaluarmatik, Kristusivdlo píssaunerata kisime tamána nãmagsisínaungmago. inugparujugssuit tamáko ilaĸángivigput nangmingneĸ píssauneĸarnermíkut pitsáussutsíkutdlũnît ánagsorissunik. suliâinik erdlĸíssutigisimassáinigdlũnît oĸartoĸángilaĸ. [346] tugsiutigineĸartoĸ unáinaviuvoĸ: “ánáussut Gûtivta igsiavissârssuarme igsiassup savârĸavdlo pigât!”

nunamiut ĸilangmiutdlo tamaisa najortigalugit kîsa Gûtip ernera niaĸoruserneĸarumârpoĸ. mãnalo kúngit kúngiata ĸutsingnerpâmik nâlangnassuseĸardlune nâlagáussutsiminit pikigtitsisimassut erĸartũssutigssât nalunaerutigiumârpâ inatsisimingnigdlo uniorĸutitsisimassut nâpertuivdluartumik nãmagsissaĸarfigalugit. Nâlagkap pruvfîtia oĸarpoĸ: “takuvaralo igsiavíssârssuaĸ angisôĸ tássanilo igsiassoĸ; táussuma kînânit nunalo ĸilagdlo ĸimãput inigssarsineĸarungnaerdlutigdlo. toĸussutdlo mikissut angisûtdlo igsiavíssârssûp sâne ĸeĸartut takuváka, magpersagkatdlo ĸavsît magperneĸarput, magpersagkatdlo avdlat atautsit magperneĸarput, tássa magpersagkat inûnerup pê; toĸussutdlo erĸartũneĸarput magpersagkane agdlagsimassut maligdlugit, suliatik nâpertordlugit.” (sarĸ. 20, 11. 12).

magpersagkat magperneĸarpata Jîsusivdlo gûtîtsut ĸiviarpagit ajortuliatik tamaisa erĸaiartulerumârpait. ingerdlanermingne minguíssutsip iluássutsivdlo avĸusínersimaneránit nigorsimanitik perrôrníkutdlo pikigtitsinikutdlo Gûtip inatsisânik ĸanorpiaĸ angnertutigissumik uniorĸutitsissarsimanertik ersserĸivigsumik takujumârpât. ússernartut támarnartûssut ajortuliordlutik túniuvfigissatik, pivdluarĸússutit atornerdlugkat, Gûtip autdlartitainik nikagingnigsimanertik, mianerssorĸússutit narrugissatik, sáimáunerup sarfarnera, ũmámit perĸigsiminiángitsumit pissagssáungitsumit tunuartitaussoĸ — tamáko tamaisa agdlangnernik ingnerussunik agdlagsimassutut takujumârpait.

igsiavíssârssûp ĸulâgut sáningassulik tákúkumârpoĸ, issigingnâgagssiatutdlo Adamip ússernartorsiortitaunerane ordluneranilo pisimassut utertitsineruvdlo angnertôrujugssuarmik ârĸigssũneĸarnerata ingmíkôrtue ássigĩngitsut issigingnâgagssiarineĸarumârput. ánáussissup nikanartutut inúngornera, mêrĸatut agdliartornera, inûsugtûnera pilimángitsumik nâlagtumigdlo ingerdlassut, Jôrtanime kuisitaunera, puilassuitsume îsíngínera ússernartorsiortitauneralo, inuit akornáne ĸilaup erdlingnartunik pivdluarĸússutai avguarniardlugit sulinera, uvdlue asangnigtuliornermut nãkingnigtuliornermutdlo atorneĸartut únuilo ĸáĸane kiserdliornartune ĸinuniarnermut pigârnermutdlo atorneĸartut, ajúngitsuliainut akigssarsiarititaussut: perĸusersusârnerit, sínganerit, ûmigssuineĸ, Gethsemanip nautsîviane silamiut tamarmiussut ajortuliait nanertûtigalugit aliatsangârsimanera, toĸutsiniartunut pisitaunera, únuaĸ tamána pisimassut sujôranartut: tigussaĸ igdlersúngitsoĸ ajoĸersugkaminit asanerpaussaminit ĸimataussoĸ, angutauserfigineĸardlune nãkigtaitsumik Jerûsalâp avĸusernisigut ingerdláneĸartoĸ, Gûtip ernera angneruniarfigineĸardlune Annnsimut savssartitaussoĸ, palasiune- [347] rup igdlússârssuane únerdlûtigineĸartoĸ, Herûtasip erĸartũssiviane mitautigineĸardlune, ániartitauvdlunilo toĸumut erĸartũneĸartoĸ — tamáko tamarmik ûmássusilingmik takutíneĸarumârput.

tauvalo issigingnâgagssat kingugdlît katerssfisimassunut ássigĩngeĸissunut issigingnârtitsíssutigineĸarumârput: ániartoĸ Gûtiussoĸ Gûlgathap tungânut ingerdlassoĸ, ĸilaup Nâlagâ sáningassulingme nivingassoĸ, palasit angneruniardlutik ajugausimârtut inugpagssuitdlo toĸulernerane mitautigingnigtut, târssuaĸ silamit matumánga píngitsoĸ, nuna sajugtoĸ, ĸáĸat ĸupissut ilerfitdlo angmagaussut silamiut utertitsissâta inûnerminik akigingnigfianik nalunaerĸutaussut.

Sãtane íngilîlo maligtailo píssauneĸángitdlat piliarisimassamik ássilíssatut sarĸangiúneĸarnerat tamána tunúsavdlugo. kiavdlũnît suliane sunaUssoĸ erĸaimassarpâ. Gûtip Gûtisut kînâta nâlangnássusia alarniaraluarpât, saperdlutigdle, utertitaussutdlo niaĸorutitik ánáussissup isigaisa sãnut igípait nivdlerdlutigdlo: “pivdlunga toĸuvoĸ!”

utertitaussorpagssuit Kristusip apustilê ilagait, Pauluse sapîtsorssuaĸ, Pîtruse ilungersornertôĸ Juánasilo asassauvdlunilo asanartoĸ ĸatángutailo ilumôrtut martêrerpagssuitdlo. ungalut silatãnĩput iluatingnauteĸarnatigdlo narrunartut tamarmik apustilinik ĸinugingnigdlutigdlo parnaerússivdlutigdlo toĸutsissutdlo ilagalugit.

tássanĩkumârput palasit pâvikûssut Kristusimit autdlartitauneraraluardlutik ániartitsivingmik, parnaerússivingmik ikuatdlaivingmigdlo atuissarsimassut ínugtaisa nalúngeĸatigingníssusiat nâlagkersugariumavdlugo. kingusinârtumik pâsiumârpât nalussaĸángitsup inatsisine ilungersûngmago pissûssutdlo píngitsûtínaviángingmagit. pâsilerumârpât Kristusip ĸitornane erdloĸisitaussut atausioĸatigingmagit, oĸausîsalo pingãssusiat ilisimalerumârpât: “ukua ĸatángutima mingnínguit ilât sumik pigigse tamatumínga uvanga pivavsinga.” (Mat. 25, 40).

silamiut gûtîtsut tamarmik Gûtip erĸartũssiviane savssartitáuput ĸilangme nâlagkersuissunut pikigtitsisimassutut únerdlûtigissauvdlutik. erĸartũssinerme igdlersuissugssaĸángitdlat. patsisigssaĸángitdlat, toĸumutdlo nâgssáungitsumut erĸartũneĸartugssáuput.

mãna tamarmik pâsivdluarumârpât ajortip akigssarsiarititâ tássáungingmat nuánissârdlune kivfáungíssuseĸ, tássaussordle inugsiauneĸ, piunêrússauneĸ toĸulo. gûtîtsut takujumârpât pikigtitsissutut inûnermingne sût ánaisimavdlugit. nâlangnangãssusigssaĸ nâgssaungitsugssaĸ naleĸángivigsoĸ ingmingnut túniúkumaneĸartoĸ nikagalugo piumasimangilât; mãnale iluatigingâraluarpât! “tamáko tumaisa pigisínausimásagaluarpáka,” tarnilik taimáitoĸ nivdlerumârpoĸ; “tnmákule ajagtuínarsimaváka. Tagpîtdlisitausimanerup [348] tupingnássusia! erĸigsíssut, pivdluaut atarĸinautdlo taorsersimaváka erdloĸíssúmik, kángunáumik aliatsautigssamigdlo.” tamarmik ĸilangmut iserĸussáungínertik nâpertuivdluartûssoĸ pâsiumârpât. inûnermíkut ima nalunaersimáput: “Jîsuse táuna kúngigiumángilarput!”

ilisîtsuliorfigineĸartutut itdlutik gûtîtsut Gûtip ernerata niaĸoruserneĸarnera issigingnârsimavât. Gûtip inatsisâta agdlagsimavfe tigumiarai takusimásavait ilisimavdlugulo inássutai nikagalugitdlo uniorĸutísimagitik, ánagtut tupigusungnerat, tipaitsungnerat patdlorfigingningneratdlo issigait, tugsiarneruvdlo erinai igdloĸarfiup silatânĩtunut tutsiugpata tamarmik atausĩnarmik nipiligtut tordlulajumârput: “pingârdlutigdlo tupingnarput suliatit, Nâlagaĸ-â, Gûte ajugaĸángitsutit!” inũssutivdlo Nâlagâ patdlorfigiumârpât.

Sãtane nukigdlârtutut ípoĸ Kristusip nâlangnássusia takugamiuk. erĸaimavâ kêrupiusimavdlune ĸanordlo nákarsimavdlune. ĸanga “ĸaulernerup ernera”, mãnale avdlángússusia nikanarsineralo! isumalioĸatigît ĸanga atarĸissauvfigissane kingorna iserfigerĸigtugssaujungnaerpai. mãna takuvâ avdlap atâtap sanianîtdlune nâlangnássusia uligkâ. íngilip angisûp nâlangnarpalugtup Kristuse niaĸorusilerâ takusimavâ, nalúngilâlo íngilip pingârtumik atorfia atorfigisínausimásagaluarine.

nâlagauvfine ilungersorsimanerme inerítua Sãtanip ĸimerdlôruniuk, ajorssarneĸ piunêrússinerdlo taimâgdlât takúsavâ. katerssat isumaĸalersíniarsimavai Gûtip igdloĸarfia ajornángitsumik tigussarineĸarsínaussoĸ, nalúngilâle tamána erĸúngitsûssoĸ. akiũnerssûp ingerdlanerane ajugauvfigineĸartuarsimavoĸ ajorssartuarsimavdlunilo nâgssáungitsup angingârssusiata píssaunera nalúngitdluínarpâ.

pikigtitsissorssûp sujunertariuarsimavâ ingminut igdlersorumavdlune Gûtivdlo ĸanoĸ iliornerata pikigtitsinermut píssutausimanera ugpernarsarumavdlugo. sujunertarissaĸ tamána angujumavdlugo anersãkut pigínáussuseĸarnine tamákerdlugit atorsimavai. ârĸigssûtdluagaussumik erĸarsautigerĸigsâgkamigdlo suliniarsimavoĸ tupingnartumigdlo iluagtitsisimavdlune, akiũnerssuarmik navsuiainermigut inugpagssuit ugpertitane támartísimagamigit. ukiune tûsintiligpâlungne pikigtitsiniaĸatigît nâlagâta táussuma sagdlo sagdlusuíssutaunerartarsimavâ, mãnale pivfigssaĸ nagdliúpoĸ pikigtitsinerup sûjungnaertivigfigssâ Sãtanivdlo oĸalugtuarissaunerata píssusiatalo sarĸúmersitauvfigssât. Kristuse igsiavíssârssuarmit nákartíkumavdlugo naggámik tamaviârnerssuarmigut, ínugtainik aseruiniarnermigut Gûtivdlo najugânik tiguainiarnermigut támartitsissorssuaĸ pâsineĸavigsimavoĸ. iligilersimassnisa iluagtitsivfigssnĸángivingnera pâsivât. Kristusimik malingnigtut íngilitdlo nâlagtortai- [349] sa Gûtip nâlangnássusianik ajoĸusîniarsimanera tamákerdlugo pâsivât. tamanit ûmigineĸalerpoĸ.

Sãtanip pâsivâ piâralunêrdlune pikigtitsisimagame ĸilangmĩtugssatut piúkúnarane. pigínauneĸarnine Gûtimut akiũnigssamut sungiusarsimavâ. erĸigsineĸ ârĸiagîngnerdlo táussumúnga tamanit nâgdliungnarnerpáusagaluarput. Gûtip avagingningneranut nâpertuivdluarneranutdlo pasigdliutai mãna nipangersitáuput. nikanarsagaunigssaĸ Jehovamut tugtíniagaralua táussumungamaĸ (Sãtanimuínaĸ) túngalerpoĸ. taimailissúkutdlo Sãtane navsuerumârpoĸ erĸartũneĸarnine nâpertuivdluarnerardlugo.

nauk Sãtanip Gûtip nâpertuivdluássusia miserratigineĸ sapersimagaluardlugo Kristusilo nâlagaunertut sikigfigissariaĸarsimagaluardlugo, taimáitordle píssusia avdlángûteĸángilaĸ. pikigtitsiumássusia kûgssuartut ĸordlortutut sarĸúmerĸigpoĸ. narravigdlune akiũnerssuarme nikatdlorumanane aulajangerpoĸ. ĸilmt kúnglánut naggámik tamaviâvigsumik akiûvfigssaĸ nagdliupoĸ. ínugtane tuavĩnavik ornigpai nangmineĸ narragsimanermigut mássákordluínaĸ akiûtilernigssamut kajumigsârumavdlugit. Milliûniligpagssuitdle pikigtitsinigssamut támartísimassaisa akornáne nalagariumanêrúpoĸ. píssaunera napissauvoĸ. gûtîtsut Sãtamsut ûmigingtigtígíput, kisiáne iluagtivfigssaĸaratik pâsivât, Jehovalo ajugauvfigisínaunago nalujungnaerpât. narrangnertik Sãtanimut sagdloĸítainerminilo ikiortigisimassainut sangmitilerpât, táukulo diavulorpalugtumik narragsimavdlutik sãssutaralugit.

Nâlagaĸ oĸarpoĸ: “ivdlit kêrupiugaluartutit uligsuissoĸ ajagtorpavkit Gûtip ernerisa akornánêrĸunatit . . . nunamut igípavkit, kúnginut issigingnâgagssiaralutit . . . arssángortíkumarpavkitdlo nuname, ilingnik issigissaĸartut tamaisa issigititdlugit.:. ilingnut ilisarssissut tamarmik tataitsagkumârput ivdlit pivdlutit, tatámarsivdlulit sûjungnaeravit isuanut agdlât.” (Hisk. 28, 6-8. 16-19).

iluaitsut siagdlersitsivigiumârpai ingnâtdlagíssanik, ingnerdlo ikuatdlagsautdlo anorilo ûtitsissoĸ ermusiata pigssarai.” Is. 9,5; 34, 2; tugs. 11,6) Gûtip nuna ingnermik ĸilangmit nákartitsivigiumârpâ. nuna aserortigauvoĸ. sákut iluane torĸugaussut sarĸúmersitáuput. ĸuvnerit tamarmik ingnermik nungutitsissumik aniatitsíput. ĸáĸanut agdlât ikumáput, uvdloĸ ûtsivigsut ikumassoĸ nagdliúpoĸ píngortitat aumârtuínángordlutik kíssalerput, nunalo pigissailo ikivkagáput (Mal 4, 1; 2 Pîtr. 3 10), nunap ĸâva aumârtuínarssuartut issíkoĸarpoĸ — taserujugssuartut ingnerínaussutut. tamássa tamássa inuit gûtîtsut erĸartũneĸarfigalugulo piunêruvilgssaisa uvdluat — “uvdlok akiniaivfik tássaungmat Nâlagkamit . . . Sîune pivdlugo saĸitsaivfik”, (Is. 34, 8),

ilunitsut akigssarsiagssartik nuname pissagssarât, (úss. 11, 31; ĸa- [350] ngaunerussumik nugtigaĸ). “karrîarnikutut ísáput, uvdluvdlo nagdliúkumârtup ikivkásavai, oĸarpoĸ Nâlagaĸ katerssârssuit Gûtiat”. (Mal. 4, 1). ilaisa piunêruneĸarnerat uisorĩnaĸ piumârpoĸ, ilaisale uvdlut ĸavsît nâgdliugfigiumârpait. tamarmik pitdlagaujumârput “suliatik nâpertordlugit”. iluartut ajortuliait Sãtanimut ilineĸarsimangmata táuna pikigtitsisimanine píssutigĩnarnago pitdlagaussariaĸarpoĸ, ãmátaordle Gûtip ínugtainik ajortuliortitsisimanine tamaisa píssutigalugit. táussuma pitdlautisiagssâ tâmartitaisa pitdlautisiagssãnit angnertunerungârumârpoĸ. tâuna inûjuardlunilo erdloĸiuarumârpoĸ támartitaisa tamarmik piunêrúneĸarêrnerisa kingunerujugssuisigut. naggatâgut iluaitsut tamarmik nungutaujumârput, sordlât avaleĸutaitdlo ilángutdlugit — Sãtane sordlãtut ilagssarsiarissailo avaleĸutitut. inatsisip pitdlautigssarititâ nãmagsineĸarpoĸ, nâpertuivdluássutsip pissariaĸartitai inerneĸarput, ĸilangmiutdlo nunamiutdlo tamána issigalugo Jehova nâpertuivdluartutut nalunaerutigât.

Sãtanip aserorterinera nâgssáungitsumik kipineĸarpoĸ. ukiune tûsintilingne arfinilingne piumassaminik iliorsimavoĸ, nuna perdlugtítuardlugo silarssuarmilo tamarme aliasugtitsiuardlune. píngortitat tamarmik anersârulugtardlutigdlo erdloĸissarsimáput. mãna Gûtip píngortitaisa najortigísaerpât táussumíngalo ússernartorsiorterĸigtugssaunatik. “silarssuarmiut tamarmik uníngavdlutik katerssorput, ĸĩmagtarnitik anípait”. (Is. 14, 7). “amerdlangârtut nipât imerpagssuitdlo nipâtdlusôĸ kagdleritdlo nipitût nipâtdlusôĸ” tutsiúkumârput oĸardlutik: “alîluja, Nâlagaĸ Gûterput ajugaĸángitsoĸ kúngiulermat. ”

nuna ingnermik aserorterissumik uligsugautitdlugo iluartut igdloĸarfik ivdlernartoĸ najorsimavât. makivfingme sujugdlerme pigssaĸartut; táukunúnga toĸup áipâ pigínáussuseĸángilaĸ. mâssa Gûte iluaitsunut nungutitsissumik ingnerugaluardlune ínugtaminut seĸiniuvoĸ erĸornavêrĸutauvdlunilo. (sarĸ. 20, 6; tugs. 84, 12).

“ĸilagdlo nutâĸ nunalo nutâĸ takuváka; ĸilak sujugdleĸ nunalo sujugdleĸ pêrmata.” (sarĸ. 21, 1). ingnerup iluaitsunik nungutsissup nuna saligpâ. perdlûtit tamardluínarmik pîarneĸarput. ikumassumik unerivfeĸásángilaĸ ajortuliat kingunipiluinik utertitaussut erĸáissutigisínaussãnik.

erĸáissutigssaĸ atausĩnaĸ atajumârpoĸ: ánáussissivta sáningassulingmut kikiagtugaunerme ilisarnaĸutine pigítuínarumârpai. niaĸuane ikiligaussume, sanerâne, agssaine isigainilo ikiligaussune ajortuliap ánilârnartumik kingunere takugssaussutuaussutut amiákûjumârput. pruvfîtip Kristuse nâlangnássusiane takordlôrsimavdlugo tamána ima agdlautigâ: “akisungneva ĸáumartutut ilivoĸ; ĸingnûssernerit igdlugtut sanilerai; tássanĩpordlo píssnunerata inâ takug- [351] [352] ssáungitsoĸ.” (Hâp. 3,4). sanerĸame kapissame tamatumane augpatdlarigsumik kûgfiusimassume inungnik Gûtimut sáimáunartitsivdlune — tássanĩpoĸ ánáussissup nâlangnássusia, “tássanĩpordlo píssaunerata inâ takugssáungitsoĸ”. utertitsiniardlune túniúkame “ámáussinigssamut pigínauneĸartitauvoĸ”, taimáitumigdlo Gûtip sáimáuneranik nikagingnigtut erĸartûtísavdlugit píssauneĸarpoĸ, nikanarsagaunermilo ilisarnaĸutai angnermik atarĸinautigai. Gûlgathame ikiligaunerat nâgssáungitdluínartumik nâlangnássusia nalunaerutigalugo píssauneĸarnera nalunaiautigísavâ.

nuna pilerĸârnerane inungnut túniússaussoĸ táukua nâlagauvfigissãtut, táukunángale Sãtanip agssainut túniúneĸardlune sivisûmik akerarssuarmit pigineĸarsimassoĸ utertitsinerup angisûmik piorsagauneragut utertitaorĸigpoĸ. “ima oĸarmat Nâlagaĸ ... nunamik piliortoĸ inerdlugulo aulajangersardlugulo, mássale píngortíngíkâ soĸángitsugssaĸ, kisiáne piliarigâ inoĸartugssaĸ.” Gûtip nunamik sujunertarerĸâgâ nãmagsineĸarumârpoĸ utertitaussunut nâgssáungitsumik najugagssarititauneragut. “iluartut nuna kingornússarísavât, nâgssáungitsumigdlo nunagísavât.” (Mig. 4, 8; Evf. 1, 14; Is. 45, 18; tugs. 37, 29).

nâgssáungitsumik kingornutagssap timíkut ípatdlârtumik píssuseĸarnigssâ ánilângássutigalugo oĸalugtuartut ĸavsît nuname najugaĸartuarnigssavtínik sagdlusuíssut anersãkut ítúngortíniartarsimavât. Kristusip ajoĸersugkane oĸarfigai atâtame igdluane inigssioriartorniarine. Gûtip oĸausiagut ajoĸersugaujumassut ĸilangme najugaĸ naluvingnaviángilât. taimáitordle mána ilumôrpoĸ: “issip takúngisáinagâ siutivdlo tusángisáinagâ inûvdlo ũmámiugíngisáinagâ Gûtip asassiminut piarêrsagâ”. (1 Kor. 2, 9). inuit oĸausîsigut iluartut akigssarsiagssât oĸalugtuarissagssáungilaĸ. takungnigtugssanit takuneĸarumârpoĸ, táukuínarnitdlo. inûp kialũnît pâsingnigsínáussusiata Gûtip pâratîsiata nâlangnássusia pâsineĸ saperpâ.

bîbilime ánagtut kingornússagssât nunamik taineĸarpoĸ. (Epr. 11, 14-16). tássane pârssissup ĸilangmiup savautine puilassunut ûmássusilingnut ingerdlátarumârpai. orpik inûnartoĸ ĸúumatit tamaisa paormanigtarpoĸ inuiaĸatigîtdlo pilutai katsorsautigissarpait. puilajungnáisángitsumik imermik kûgtoĸarpoĸ, sinainilo orpît aulassut avĸusinersimanerit utertitaussunut piarêrsimassut tarranigtípait. narssarujugssuit ungatãne pínersunik ĸagtuneĸarpoĸ, Gûtivdlo ĸáĸâ kingigdlunilo íngigigpoĸ. najugagssane erĸigsinartune tamákunane kûitdlo imerigsut tamákua sinaine Gûtip ínugtai taima sivisutigissumik angalaortûsimassut najugagssarsiumârput.

“ínugtákalo nunaĸarumârput inine erĸigsivingne, inigssane erdlingnartune uníngavingnilo isumâlungnllitsune.” “iluáinermik tusásáisáput nunangne, perdlungmigdlũnît aseruinermigdlũnît kigdligi- [353] ssangne nâme; kisiáne ungalorssuat táisavat ánássúmik, isâvfisitdlo usornautinik.” “igdluliorumârput inigalugitdlo, vĩneĸutinik íkússuiumârput paormaitdlo nerivdlugit. igdluliúsángitdlat avdlap inigssânik, íkússuísángitdlatdlo avdlap nerissagssânik ... ĸinigkama”. (Is. 32, 18; 60, 18; 65, 21. 22).

“tamána tipaitsûtigisavât puilassuitsup nunavdlo panertup, narssardlo kûgaitsoĸ ĸîmasugkumârpoĸ sivkerdlunilo assorutitut.” “kanungnerit náusáput orpigkat kinguârdlugit, tipigigsûssánguitdlo náusáput kakitdlarnaĸutit taortigssait.” “amarĸup najúsavâ savâraĸ, milakulâvdlo savaussâraĸ aĸupeĸatigísavâ, ... merdlertúngûvdlo ungûrumârpai.” “ajunârsissoĸaranilo aseruissoĸásángilaĸ ĸáĸavne ivdlernartume ilânilũnît nâme,” Nâlagaĸ oĸarpoĸ. (Is. 35, 1. 2; 55, 13; 11, 6. 9).

ĸilaup píssuserissâne tamatumane ániartoĸásángilaĸ. ĸuvdlilissoĸásángilaĸ, toĸussunik ilissiartortoĸásángilaĸ, aliasugtoĸásángivigpordlo. “toĸulo peĸarungnáisavoĸ, aliasugtoĸarungnaerdlunilo nivdliassoĸarungnaerdlupilo ániartoĸarungnáisavoĸ, sujugdlît pêrmata.” .inuisalo ilãnik oĸartoĸásángilaĸ: ajulerpunga! inuiait tássane nunaĸartut ajortuliamingnik isumakêrfigissaungmata.” (sarĸ. 21, 4; Is. 33, 24).

nuname nutâme alianaitsume Jerûsalât nutâĸ igdloĸarfingne pingârnerssaujumârpoĸ, “niaĸorutaujumârputitdlo takoránersoĸ Nâlagkap agssaine ĸaorutauvdlutitdlo kúngimut nãmagtoĸ Gûtivit itumâne.” “táussuma Gûtip nâlangnássusia pigâ, ĸáumarĸutâlo ujarĸat erdlingnarnerssât ássigâ, aligoĸ akisungnertôĸ aligorĸigsoĸ.” “inuiaĸatigîtdlo saĸiumârput ĸaumassua ĸáumarĸutigalugo, nunavdlo kúngîsa nâlangnautitik tássunga ãkumârpait.” Nâlagaĸ oĸarpoĸ: “ĸîmasûtigiumârparalo ínugtákalo tipaitsûtigalugit.” “takúsagigse Gûtip ineĸarfia inungnĩtoĸ, táukunanilo ineĸarumârpoĸ ínugtariumârdlugitdlo, Gûtivta nangmineĸ najorumârpai.” (Is. 62, 3; sarĸ. 21, 11 24, Is. 65, 19; sarĸ. 21, 3).

“únuaĸásángilardlo” Gûtip igdloĸarfiane. kíkutdlũnît ĸasuersârtariaĸarnatigdlo ĸasuersârusúsángitdlat. tamarmik ĸasusanatik Gûtip perĸussai suliarísavait arĸalo únersiutigalugo. uvdlâp siláinaríssuala misigítuínásavarput nânigssâlo ungasigtuínardlugo. “ĸutdliuvdlo ĸaumaneranik seĸernuvdlũnît ĸaumaneranik pissariaĸángitdlat, Gûtip Nâlagkap ĸáumarsarmatik.” (sarĸ. 22, 5). seĸernup ĸáumarsainera ĸáumarsainermik íngianarane uvdlup ĸerĸane ĸáumarĸutigissartagkavtínit ĸaumanerussumit taorserneĸarumârpoĸ. Gûtip savârĸavdlo nâlangnássusiata kipísángitsumik igdloĸarfik ivdlernartoĸ ĸaumarsartuínarumârpâ. utertitat uvdlûjuainarnerup seĸineĸángitsumik ĸaumanerane saĸiumârput.

“nâlagfingmigdlo tássane takussaĸángilanga, Nâlagaĸ Gûte aju- [354] gaĸángitsoĸ savârardlo, tássa nâlagfigtâ” (sarĸ. 21, 22). Gûtip ínugtaisa atâtaĸ erneralo akornuteĸángitsumik najorsínáusavait. píngortitarssuarme, Gûtip suliaine inungnutdlo iliornerane ássinga issigiarssugtarparput; taimailigpatdle ulingmik avsseĸuteĸángitsumik kînarsiumârparput. kînâta sânut savssarumârpugut kînâtalo nâlangnássusia takuvdlugo.

tássane utertitat “ilisarssiumârput” sôrdlo “ilisarineĸarsimavdlutik.” asangningnermik nuánaringningnermigdlo misigissutsit Gûtip nangminêrdlune tarnimut íkússugai tássane sagdiusuínerpâmik tusarnernerpâmigdlo tutsiúkumârput. ilagît iluartûssut minguitsumik peĸatigîngnerat, íngilit iluartut ilumôrtutdlo súkutdlũnît inûsimassut atissamingnigdlo savârĸap auanut erruisimassut asangnigtumik ilagineĸarnerat, katíngatit ilaĸutarîngnit ĸilangmiussunik nunamiussunigdlo katíngássutaussut — tamáko tamaisa ánagtut tipaitsûtigiumârpait.

tássane inuit toĸusuitsut tipaitsûtigiungnáisanago píngortitsissup tupingnartuliai ánáussissuvdlo asangníssusiata nalunartue isumaliutigísavait. akerĸamit perĸusersusârdlunilo igtangnerussumit atautsimitdlũnît ússernartorsiortitáusángitdlat Gûte puiorĸuvdlugo. pigínauneĸ sûssordlũnît ineriartortíneĸasaoĸ piúkúnautdlo sûssordlũnît nukigtorsagauvdlune. ilisimassagssanik pigiliússaĸarnerup erĸarsautit ĸasusásángilait nukigdlârtitsísananilo. sulíssutigissagssat angnertunerpât autdlarnigaussarumârput, pileriginerpaussat anguniagagssatdlo ĸutsingnerpât piviussúngortíneĸarumârput. taimáitordle tupingnartulianik nutânik alutorissagssaĸarumârpoĸ, sagdlusuíssutinik nutânik pigiliússagssaĸarumârpoĸ timimutdlo anersâmutdlo tarnimutdlo nutânik ilungersûtigissagssaĸarumârdlune.

silarssûp erdlingnartûtai tamaisa Gûtip utertitaisa akornutigssaĸángitsumik ilisimassagssarsiorfigisínaujumârpait. toĸujássuseĸ akornutiginago ĸasunángisáinartumik silarssuarnut nutânut ingerdlassarumârput — silarssuarnut inuit nâgdliungneránik issigissaĸarníkut aliasugfiusimassunut, tarnigdlivdlo atautsip nalunaerutigineĸarneragut tipaitsugtumik tugsiarfiusimassunut. navsuiagagssáungitsumik tipaitsûtigalugo nunamiut ĸitornaisa ajortuliúngisáinartut ilisimássusiáne tipaitsungneránilo ilagiumârpait. ukiut huntritigdlit tamaisa Gûtip agssaisa suliainik pâsissagssarsiorsimassut ilisimassáinik pigingneĸataujumârput. tagpîtdlisitaujungnaertumik píngortitat takoráníssusiat issigiumârpait — seĸernit, uvdloríssat silarssuitdlo aulajangersimassumik ârĸigssũneĸartumik Gûtiussup igsiavíssârssuanik kaujatdlaissut. tamardluínarmik píngortitsissumit atsiugáuput, anginerpânit mikinerpânut, tamardluínarnilo pissaunerata nâlangnássusia issigissagssauvoĸ.

nâgssáungitsup ukiue ĸângiússortitdlugit Gûtimit Kristusimitdlo [355] sarĸúmersitat nâlangnarsiartordlutigdlo erdlingnarsiartorumârput. ilisimássutsivdlo sujumukarneratut, taimatútaoĸ asangningneĸ íkumárpoĸ, atarĸingníssuserdlo pivdluássuserdlo angnertusiartorumârput. inuit Gûtimik ilisimassaĸarnerujartortitdlutik píssusia atarĸinerujartorumârpât. Jîsusip utertitsinerup erdlingnartûtainik erdlingnangârtunik Sãtanimutdlo akiũnerssuarme sapîtsumik iliorsimanernik angmaugpatik utertitaussut ũmatimíkut sule ungagingningneruvdlutik kúkilagtarissanik kûltitigkanik nipilerssorumârput, ĸulinigdlo tûsintiligpait ĸulinik tûsintileriarsimassut tûsintiligpaitdlo tûsintileriarsimassut nipait únersiutigingningnerssuarmik agpitdlutik akiorîgkumârput.

“píngortitatdlo tamaisa ĸilangmilo nunamilo nunavdlo atâne ítut ímamĩtutdlo, táukualo ilulê tamaisa tusarpáka oĸartut: igsiavissârssuarme igsiassup savârĸavdlo pivdluarĸússut atarĸinautdlo nâlangnautdlo píssaunerssuardlo pigait nâgssáungitdluínartumik!” (sarĸ. 5, 13).

akiũnerssuaĸ inerpoĸ. ajortaerutdiunilo ajortuliortuerúpoĸ. silarssuaĸ tamarme minguitsûlerpoĸ. tipaitsungneĸ nuánaringningnerdlo píngortitarssuarme tamarme tigdlernertut malungnarpoĸ. tamanik píngortitsissumit inũssut, ĸáumarĸut tipaitsungnerdlo silarsssûp kigdleĸángitsumik nâlagauvfianut autdiararput. sût tamarmik, atomimit mingnerpâmit uvdloriarssuarmut angnermut, ûmássusilingnit ûmássuseĸángitsunut tamarmik minguitsumik píníssutsimíkut nãmagdluínartumigdlo tipaitsungnermíkut mána nalunaerpât:

Gûte asássutauvoĸ